Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 3:4

Διότι, εάν κάποιος επιθυμεί να βρει την ψυχή του σωσμένη από την κόλαση, θα την χάσει στο παρόν, ώστε να κερδίσει τον Χριστό. Το να τη χάσουμε όμως εδώ, το διδάσκει ο Σωτήρας όχι για να προκαλέσουμε την απώλεια της ίδιας μας της ψυχής, αλλά για να μην λυπηθούμε, σε καιρό μαρτυρίου, ούτε χρήματα, ούτε κτήματα, ούτε τέκνα, ούτε γονείς, ούτε το σώμα μας, ούτε καν την ίδια μας την ψυχή· αντίθετα, να παραδώσουμε τους εαυτούς μας μέχρι θανάτου, ώστε, όπως προείπα, να βρούμε την ψυχή μας στη Βασιλεία των Ουρανών. Διότι έτσι ακριβώς δίδασκε και ο Σωτήρας, λέγοντας: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα ή τέκνα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου» και «Εκείνος που θα χάσει την ψυχή του εξαιτίας μου, θα τη βρει». Εάν λοιπόν κάποιος επιθυμεί να βρει την ψυχή του, θα τη χάσει στον παρόντα καιρό. Πρέπει, επομένως, να εξαλειφθεί μέσα μας η κακία, ώστε, αφού αναζητήσουμε την αρετή, να τη βρούμε. Διότι, εάν κάποιος δεν παύσει την οργή, πώς θα ασκηθεί στην πραότητα; Εάν κάποιος δεν αποβάλει από τον εαυτό του την πορνεία, πώς επαγγέλλεται τη σωφροσύνη; Διότι, πρώτα αρμόζει να χαθεί από μέσα μας κάθε φιλαργυρία και ειδωλολατρία, και έπειτα, με αυτόν τον τρόπο, να αναζητήσουμε την ακτημοσύνη και τη θεοσέβεια. Διότι, όπως λέγει η Γραφή: «Αναζήτησα εκείνον που αγάπησε η ψυχή μου, τον αναζήτησα και τον βρήκα, και τον οδήγησα στον οίκο της μητέρας μου και στο ταμείο εκείνης που με συνέλαβε».

Ή ανέφερε επίσης την τομή του νοητού θερισμού, για τον οποίο ο Σωτήρας λέει: «Ο μεν θερισμός πολύς». Στη σκέπη της πέτρας, κοντά στο προτείχισμα. <Εν σκέπη της πέτρας, εχόμενα του προτειχίσματος:> με το προτείχισμα δηλώνεται η ασφάλεια. Όταν βρεθείς εκεί, λέει, θα λάβεις κάθε βοήθεια. <Απόστρεψον.> Ζητά από τον νυμφίο να εγκαταλείψει την άκαρπη Συναγωγή και να έλθει σε εκείνους που, από την κενή και άλλοτε ταπεινωμένη και ειδωλολατρική ψυχή, ανέβηκαν σε ουράνιο ύψος. <Επί κοίτην μου εν νυξίν εζήτησα.> Υποδηλώνει τις γυναίκες, που ήλθαν τη μία των Σαββάτων τα χαράματα στο μνήμα του Ιησού, και δεν τον βρήκαν. Επομένως, το «επί την κοίτην», σημαίνει είτε από την κοίτη, είτε αποκαλεί δική της κοίτη το μνήμα του Κυρίου, στο οποίο συνθαπτόμαστε μαζί Του. Αλλά δεν Τον βρήκε, αφού άκουσε: «Δεν είναι εδώ· διότι αναστήθηκε». Και τη βρήκαν οι άγγελοι που φρουρούσαν, τους οποίους και ρωτά: «Πού βάλατε τον Κύριο;» Όμως, αφού προσπέρασε αυτούς που ρώτησε, [ο Ιησούς] τη συνάντησε λέγοντας: «Χαίρετε». Γι' αυτό λέει: μόλις τους προσπέρασα λιγάκι, Τον βρήκα, και δεν θα Τον αφήσω. Διότι αυτή κράτησε τα πόδια Του, και άκουσε: «Μη μου άπτου». Και «οίκο μητρός» ονομάζει τη σύναξη των αποστόλων, στην οποία πήγε και ανήγγειλε την ανάσταση του Χριστού. <Τεθυμιαμένη σμύρναν και λίβανον.> Σμύρνα μεν, όταν συνθάπτεται δια του λιβάνου· λίβανο δε, όταν αφού συναναστηθεί μαζί Του, κοινωνεί της θεότητάς Του.

Αλλά, πριν εισέλθει με τις θύρες κεκλεισμένες, αναζητούνταν από εκείνες τις άριστες και ανδρείες γυναίκες, αναζητούνταν ο νυμφίος και ο θεραπευτής των ψυχών. Ήλθαν οι μακάριες στον τάφο και αναζητούσαν τον εγερθέντα, και έσταζαν ακόμη τα δάκρυα από τους οφθαλμούς τους, ενώ έπρεπε μάλλον να ευφραίνονται και να χορεύουν για τον αναστάντα. Ήλθε η Μαριάμ αναζητώντας τον σύμφωνα με το Ευαγγέλιο και δεν τον εύρισκε, και μετά από αυτά άκουσε τους αγγέλους και ύστερα είδε τον Χριστό. Άραγε είναι και αυτά γραμμένα; Λέει λοιπόν στο Άσμα Ασμάτων: Στην κοίτη μου αναζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου. Ποια χρονική στιγμή; Στην κοίτη μου, μέσα στη νύχτα, αναζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου. Η Μαρία, λέει, ήλθε ενώ υπήρχε ακόμη σκοτάδι. Στην κοίτη μου τον αναζήτησα μέσα στη νύχτα, τον αναζήτησα και δεν τον βρήκα. Και στα Ευαγγέλια λέει η Μαριάμ: Πήραν τον Κύριό μου και δεν γνωρίζω πού τον έβαλαν. Αλλά οι άγγελοι, που ήταν τότε παρόντες, θεραπεύουν την άγνοια. Διότι έλεγαν: Γιατί αναζητάτε τον ζωντανό ανάμεσα στους νεκρούς; Όχι μόνο αναστήθηκε, αλλά αναστήθηκε έχοντας μαζί του και νεκρούς. Εκείνη όμως το αγνοούσε, και το Άσμα Ασμάτων έλεγε εκ μέρους της προς τους αγγέλους: Μήπως είδατε αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου; Λίγο μόλις τους προσπέρασα, δηλαδή τους δύο αγγέλους, και βρήκα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου. Τον κράτησα και δεν τον άφησα.

Διότι, μετά την οπτασία των αγγέλων, ήλθε ο ίδιος ο Ιησούς κομίζοντας ο ίδιος το άγγελμα, και λέει το Ευαγγέλιο: «Και ιδού, ο Ιησούς τις συνάντησε λέγοντας: Χαίρετε. Και εκείνες, αφού τον πλησίασαν, έπιασαν τα πόδια του». Τον κράτησαν, για να εκπληρωθεί το: «Θα τον κρατήσω και δεν θα τον αφήσω». Αδύναμο μεν ήταν το σώμα της γυναίκας, αλλά ανδρείο το φρόνημα. Πολύ νερό δεν έσβησε την αγάπη, ούτε ποταμοί την κατέκλυσαν. Νεκρός ήταν αυτός που αναζητούσαν, αλλά δεν έσβησε η ελπίδα της αναστάσεως.

Και πάλι στο 〈πζ〉 λέει: Εγώ προς εσένα, Κύριε, έκραξα, και το πρωί η προσευχή μου θα σε προφθάσει. Και πάλι στο 〈νϛ〉 λέει: Εξεγέρσου ψαλτήρι και κιθάρα· θα εγερθώ την αυγή. 〈οζ〉 Ότι ο τόπος θα αποτελέσει μαρτυρία — Ο Ναούμ λέει: Ετοιμάσου, σήκω πρωί, έχει καταστραφεί όλο το φύλλωμά τους· γι' αυτό υπόμεινέ με, λέει ο Κύριος, έως την ημέρα της αναστάσεώς μου για την μαρτυρία μου· διότι η κρίση μου θα οδηγήσει όλους τους εχθρούς μου. 〈οη〉 Ότι από το προτείχισμα — Στο Άσμα λέει: Σήκω, έλα, αγαπημένη μου, υπό τη σκέπη της πέτρας, κοντά στο προτείχισμα. 〈οθ〉 Ότι θα αναζητηθεί από γυναίκες — Στο Άσμα λέει: Στην κλίνη μου αναζήτησα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου, τον ζήτησα και δεν τον βρήκα. Μήπως είδατε αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου; 〈π〉 Ότι πρώτα θα συναντήσει γυναίκες — Στο Άσμα λέει: Βρήκα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου, τον κράτησα και δεν τον άφησα. 〈πα〉 Ότι θα αναχωρήσουν έμφοβοι — Ο Δαβίδ στον 〈β〉 ψαλμό λέει: Να δουλεύετε τον Κύριο με φόβο και να αγαλλιάσθε σε αυτόν με τρόμο.

Μήπως είδατε αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου; Ελάχιστα τους είχα προσπεράσει, και βρήκα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου. Τον κράτησα και δεν τον άφησα, μέχρι που τον εισήγαγα στον οίκο της μητέρας μου και στο ταμείο εκείνης που με συνέλαβε.

Γι' αυτό λέγει: «Λίγο αφότου τους προσπέρασα», αφήνοντας πίσω όλη την κτίση και προσπερνώντας καθετί που νοείται μέσα στην κτίση, και εγκαταλείποντας κάθε προσπάθεια κατανοήσεως, βρήκα με την πίστη τον αγαπημένο και δεν πρόκειται πλέον να τον αφήσω, κρατώντας σφιχτά με τη λαβή της πίστεως αυτόν που βρήκα, μέχρις ότου εισέλθει μέσα στο ταμείο μου. Και βεβαίως, το ταμείο είναι η καρδιά, η οποία γίνεται τότε δεκτική της θείας ενοικήσεώς του, όταν επανέλθει σε εκείνη την κατάσταση, στην οποία βρισκόταν εξαρχής, όταν πλάστηκε από εκείνη που συνέλαβε. Και όποιος νοήσει βεβαίως ως μητέρα την πρώτη αιτία της συστάσεώς μας, δεν θα σφάλει.

Τον κράτησα και δεν τον άφησα, έως ότου τον εισήγαγα στον οίκο της μητέρας μου και στο δωμάτιο εκείνης που με συνέλαβε. Ώ, των απόκρυφων μυστηρίων του Θεού. Δες αυτό να εκπληρώνεται στη Μάρθα και στη Μαρία.

Έπειτα, όταν απομακρύνθηκε από αυτούς, λέει: «Βρήκα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου». Διότι ιδού, λέει, ο Ιησούς τις συνάντησε. «Τον κράτησα και δεν τον άφησα». Διότι, αφού τον πλησίασαν, κράτησαν τα πόδια του. Μη αφήνοντάς τον, λέει, «έως ότου τον εισήγαγα στον οίκο της μητέρας μου και στο δωμάτιο εκείνης που με συνέλαβε», δηλαδή μέσα στην καρδιά μου, στα σπλάχνα και στην ψυχή μου γνώρισα την αγάπη του, υποδηλώνοντας έτσι μυστηριωδώς ο Σολομών, πριν από τόσες γενιές, το μυστήριο των γυναικών.

Τον αναζήτησα και δεν τον βρήκα· τον κάλεσα και δεν μου αποκρίθηκε. Με βρήκαν οι φύλακες που περιπολούν στην πόλη. Μήπως είδατε αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου; Και λίγο αφού τους προσπέρασα, βρήκα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου· όταν τον βρήκα τον κράτησα και δεν τον άφησα, μέχρι που τον έφερα στον οίκο της μητέρας μου και στο ιδιαίτερο δωμάτιο εκείνης που με συνέλαβε.

«Μήπως είδατε αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου;» Γι' αυτό, «όταν τους προσπέρασα για λίγο, βρήκα αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου». Διότι μας συνάντησε λέγοντας πρώτος το «χαίρετε». «Τον κράτησα» με την πίστη και την προαίρεση «και δεν τον άφησα». Ήθελα όμως και με παρρησία να τον κρατήσω και να καταφιλήσω τα άγια πόδια του. Εμποδίστηκα όμως, ακούγοντας από αυτόν το «μην με αγγίζεις», «αλλά πήγαινε στους αδελφούς μου και πες τους» τα τάδε και τα τάδε. «Σας όρκισα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις» των ασωμάτων δυνάμεων, «και στις ισχύες του αγρού», του κόσμου των αγίων του Θεού. «Εάν βρείτε τον αγαπημένο μου, τι να του αναγγείλετε; Ότι είμαι πληγωμένη από την αγάπη». «Τι περισσότερο έχει ο αγαπημένος σου», ρωτούν ανταποδίδοντας οι θυγατέρες της άνω Ιερουσαλήμ, οι ψυχές των αγίων, «τι περισσότερο έχει ο αγαπημένος σου, ω ωραία ανάμεσα στις γυναίκες, που μας όρκισες κατ' αυτόν τον τρόπο;»