Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 3:7

Η θεία Γραφή, διδάσκοντας και φανερώνοντας την εν Θεώ τελείωση, την ονόμασε ύπνο, και κοίτη, και κλίνη, και θάνατο. Ύπνο μεν, όπως όταν λέει ο Δαβίδ: «Εν ειρήνη επί το αυτό κοιμηθήσομαι και υπνώσω», δηλαδή σε αυτό θα καταλήξω· θα αφοσιωθώ στο να ζω εν Θεώ, κατά τον άγιο Απόστολο που είπε: «Ζω δε ουκ έτι εγώ, ζη δε εν εμοί ο Χριστός»· κοίτη δε, όπως όταν λέει: «Καυχήσονται όσιοι εν δόξη, και αγαλλιάσονται επί των κοιτών αυτών». Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που πέφτει στην κοίτη του αναπαύεται και κοιμάται γλυκά, έτσι και εκείνος που έχει τελειωθεί εν Θεώ και έχει φθάσει σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού, αναπαύεται στον Θεό, θεωρώντας την εν Θεώ τελείωση ως κοίτη. Πόδια δε της κοίτης ονομάζει τις αρετές· κλίνη δε, όπως όταν λέει ο Σολομών: «Εξήκοντα δυνατοί κυκλούσιν αυτήν». Διότι, όταν ο ενάρετος φθάσει στην τελειότητα, τον περικυκλώνουν και τον περιστοιχίζουν οι δυνατοί, δηλαδή οι άγγελοι, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Προεωρώμην τον Κύριον ενώπιόν μου διά παντός, ότι εκ δεξιών μου εστίν, ίνα μη σαλευθώ». Συνηθίζει δε η θεία Γραφή να αποκαλεί και τον άγγελο Κύριο, όπως στην περίπτωση του Μανωέ που είπε «Θεόν εωράκαμεν», καθώς παρουσιάστηκε με την εμφάνιση του Θεού.

Η λύση της λύπης, η λύτρωση της αιχμαλωσίας, η θέωση των θνητών, η ωραία εκ φύσεως και ανεπίδεκτη κάθε μώμου· αυτή που αναβαίνει σαν λιβάνι παρθενίας και μυρώνει τον κόσμο· από την οποία η γλυκύτητα που απέρρευσε γλύκανε την παλαιά πικρία του ξύλου· αυτή που χώρεσε κατά τρόπο φρικτό ολόκληρη την ουσία της Θεότητας· δώρο ανώτερο από κάθε τιμή και υπέρτιμο στολίδι κάθε κάλλους· η κλίνη του Σολομώντα, γύρω από την οποία παραστέκονται οι εξήντα δυνατοί, δηλαδή οι ρήσεις της θεόπνευστης Γραφής· ο φωτοδόχος τόπος, από τον οποίο οι ακτίνες της σωτηρίας έλαμψαν στην οικουμένη· το μεγαλείο της φρικτής οικονομίας· το περικαλλές ενδιαίτημα της θείας συγκατάβασης· το διαλλακτήριο του κόσμου· το δικό μας ιλαστήριο και καταφύγιο· το πιο επιθυμητό δώρο όλων των αγαθών.

Ιδού η κλίνη του Σολομώντος, εξήντα δυνατοί βρίσκονται ολόγυρά της, από τους δυνατούς του Ισραήλ. Όλοι τους κρατούν ρομφαία, είναι εκπαιδευμένοι στον πόλεμο, ο κάθε άνδρας έχει τη ρομφαία του στον μηρό του εξαιτίας του τρόμου μέσα στις νύχτες. Πάλι διδασκόμαστε τα μεγάλα και υψηλά δόγματα από το Άσμα Ασμάτων μέσα από την παρούσα ανάγνωση. Διότι η αφήγηση της νύμφης, μέσω της οποίας εκθέτει τα σχετικά με τον εαυτό της, είναι φιλοσοφία, καθώς δογματίζει για το πώς πρέπει να διακείνται απέναντι στο θείο οι εραστές του υπερβατικού κάλλους. Αυτό δε που μαθαίνουμε μέσα από τα προκείμενα λόγια είναι το εξής (διότι νομίζω πως πρέπει να εκθέσουμε προηγουμένως το νόημα που ενυπάρχει στα ρητά, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να προσαρμόσουμε τα θεόπνευστα λόγια σε όσα έχουμε θεωρήσει προηγουμένως)· είναι, λοιπόν, για να το εκφράσω συνοπτικά με λίγα λόγια, το εξής δόγμα που αναφαίνεται μέσα από τα λεγόμενα: η φύση των όντων διχοτομείται κατά την ανώτατη διαίρεσή της. Διότι το ένα μέρος είναι αισθητό και υλικό, ενώ το άλλο νοητό και άυλο. Αισθητό, λοιπόν, λέμε ό,τι συλλαμβάνεται με την αίσθηση, ενώ νοητό αυτό που υπερβαίνει την αισθητηριακή αντίληψη. Από αυτά, το μεν νοητό είναι άπειρο και αόριστο, ενώ το άλλο περικλείεται οπωσδήποτε από κάποια όρια.

Μετά, λοιπόν, τη μαρτυρία σχετικά με το κάλλος της, οι φίλοι του νυμφίου, οι οποίοι είναι οι παρασκευαστές του αγνού νυμφώνα και οι προμνήστορες της καθαρής νύμφης, της υποδεικνύουν την ομορφιά της βασιλικής κλίνης, προκειμένου να οδηγήσουν τη νύμφη σε ακόμη μεγαλύτερη επιθυμία για τη θεία και άχραντη συμβίωση μαζί του. Και η περιγραφή της κλίνης του βασιλιά είναι η εξής, την οποία φέρνουν μπροστά στα μάτια της με παραστατικό λόγο μέσα από όσα διηγούνται· διότι λένε: «Ιδού η κλίνη του Σολομώντα· εξήντα δυνατοί την κυκλώνουν από τους δυνατούς του Ισραήλ, όλοι τους κρατούν ρομφαία, διδαγμένοι στον πόλεμο· του καθενός η ρομφαία βρίσκεται στον μηρό του εξαιτίας του νυχτερινού τρόμου». Ότι, βεβαίως, ο λόγος περί της κλίνης δεν προέρχεται από την ιστορική πραγματικότητα, καθίσταται σε όλους φανερό από τα όσα έχουν ιστορηθεί με σωματικό τρόπο για τον Σολομώντα, του οποίου και τα ανάκτορα και την τράπεζα και την υπόλοιπη διαβίωση μέσα στο βασίλειο η Γραφή την περιέγραψε με κάθε ακρίβεια. Δεν ανέφερε όμως τίποτε το καινοφανές και διαφορετικό για την κλίνη, γεγονός που καθιστά απόλυτη ανάγκη να μην περιοριστεί η εξήγηση στο γράμμα, αλλά, μέσω μιας πιο επιμελούς κατανόησης, να ανάγουμε τον λόγο σε πνευματική θεωρία, απομακρύνοντας τον νου από την υλική παράσταση. Διότι, ποιος στολισμός της νυφικής κλίνης θα μπορούσε να προέλθει από εξήντα οπλίτες, για τους οποίους η εκπαίδευση είναι τα φοβερά έργα του πολέμου, στολίδι τους η ρομφαία που προβάλλεται μπροστά από το σώμα, και τους περιβάλλει νυχτερινός τρόμος;

Διότι, επειδή η εμπαθής και ρυπαρή επιθυμία των σωμάτων, η οποία εδρεύει στα μέλη της σάρκας, στήνει ενέδρα στον νου σαν ένα ληστρικό τάγμα και, αφού τον συναρπάσει, πολλές φορές τον οδηγεί αιχμάλωτο στο δικό της θέλημα, το δε γινόμενο είναι εχθρικό προς τον Θεό, όπως λέει ο Απόστολος ότι «το φρόνημα της σαρκός είναι έχθρα προς τον Θεό», για τον λόγο αυτό είναι φυσικό επακόλουθο ο θείος έρωτας να γεννιέται από τα αντίθετα της σωματικής επιθυμίας. Ώστε, εάν εκείνης προηγείται η χαλαρότητα, η άνεση και η νωθρή διάχυση, εδώ η φοβερή και εκπληκτική ανδρεία να γίνεται το υλικό του θείου έρωτα. Διότι, όταν ο ανδρείος θυμός καταπτοήσει και τρέψει σε φυγή το τάγμα της ηδονής, τότε αναφαίνεται το καθαρό κάλλος της ψυχής, χωρίς να ρυπαίνεται από κανένα πάθος σωματικής επιθυμίας. Επομένως, κατ' ανάγκην η νυμφική κλίνη του Βασιλέως περιβάλλεται ολόγυρα από οπλίτες, των οποίων η πολεμική εμπειρία και το να έχουν έτοιμη πάνω στον μηρό τη ρομφαία προκαλεί θάμβος και τρόμο στους σκοτεινούς λογισμούς, οι οποίοι μέσα στη νύχτα και στο βαθύ σκοτάδι στήνουν ενέδρα και τοξεύουν τους ευθείς στην καρδιά.

Διότι το ότι η εξόπλιση εκείνων που παρατάσσονται γύρω από την κλίνη καταστρέφει τις ρυπαρές ηδονές, γίνεται φανερό από την περιγραφή του χωρίου που αναφέρει: «Όλοι τους είναι εκπαιδευμένοι στον πόλεμο, ο καθένας με τη ρομφαία πάνω στον μηρό του». Διότι το να έχει κανείς προσαρμοσμένη τη ρομφαία στον μηρό είναι ίδιον εκείνων που γνωρίζουν αληθινά πώς πρέπει να μάχονται εναντίον της σάρκας και του αίματος. Και βεβαίως, εκείνος που δεν είναι άπειρος στα αινίγματα των Γραφών, κατανοεί τόσο από την αναφορά στον μηρό αυτό που υποδηλώνεται, όσο και ότι η ρομφαία είναι ο Λόγος. Αυτός, λοιπόν, που είναι ζωσμένος το φοβερό όπλο, εννοώ τη ρομφαία της σωφροσύνης, αυτός είναι αγαπητός στην άφθαρτη κλίνη, ένας από τους δυνατούς του Ισραήλ και άξιος να συγκαταλεχθεί στον κατάλογο των εξήκοντα. Δεν αμφιβάλλουμε ότι ο αριθμός αυτός εμπεριέχει κάποιο μυστικό νόημα, αλλά τούτο είναι φανερό μόνο σε εκείνους στους οποίους η χάρη του Πνεύματος αποκαλύπτει τα κεκρυμμένα μυστήρια. Εμείς, όμως, θεωρούμε ότι είναι καλό, αφού χορτάσουμε από τα προσιτά νοήματα του λόγου, όπως ακριβώς νομοθετεί ο Μωυσής για το Πάσχα, να γευτούμε τις φανερές σάρκες και να αφήσουμε αδιερεύνητο αυτό που βρίσκεται κρυμμένο στα οστά της ασάφειας. Εάν όμως κάποιος επιθυμεί τους κρυφούς μυελούς του λόγου, ας τους αναζητήσει από Εκείνον που αποκαλύπτει τα κεκρυμμένα στους αξίους.

Καθώς δε πέρασε περισσότερος χρόνος και τα νομικά παραγγέλματα έγιναν κατανοητά από αυτούς με μεγαλύτερη ακρίβεια, ώστε να κατανοήσουν και να αποδεχθούν και τη δεύτερη περιτομή που τους εισήχθη από τον Ιησού, εφόσον το πέτρινο μαχαίρι αφαίρεσε από αυτούς κάθε τι το ακάθαρτο (αντιλαμβάνεται βέβαια ο συνετός ακροατής το συμβολικό νόημα και της πέτρας και του μαχαιριού), ήταν επόμενο, αφού στερεώθηκε μέσα τους η νόμιμη και ενάρετη ζωή, κανένας από τους λίθους που ελήφθησαν στο όνομα των ισραηλιτικών φυλών να μην βρεθεί απορριπτέος. Επειδή όμως πρέπει πάντοτε να επιζητούμε την επαύξηση των αγαθών, όταν προχώρησε ο χρόνος, και η δύναμη του Ισραήλ έγινε μεγαλύτερη· διότι έτσι αναφέρει ο λόγος στα ρητά που εξετάζουμε, ότι από τους δυνατούς του Ισραήλ δεν λαμβάνεται πλέον ένας μόνο λίθος ή μία ράβδος από κάθε φυλή, αλλά πέντε πολεμιστές άνδρες από κάθε φυλή αντί για ράβδους ή λίθους, εκπαιδευμένοι στον πόλεμο, που φέρουν ρομφαία, από τους δυνατούς του Ισραήλ περιστοιχίζουν τη θεία κλίνη. Γι' αυτόν τον λόγο κανένας από αυτούς δεν γίνεται απορριπτέος, διότι οι πέντε αποτελούν την απαρχή κάθε φυλής, των οποίων ο αριθμός, όταν υπολογιστεί δώδεκα φορές, δημιουργεί το πλήρωμα των εξήκοντα. Πρέπει λοιπόν πέντε φοβεροί οπλομάχοι από κάθε φυλή να γίνουν φύλακες της κλίνης του βασιλέως, ώστε, εάν τυχόν υπολείπεται κάτι από τον αριθμό των πέντε, να είναι απαράδεκτο και το υπολειπόμενο.

Έπειτα λέγει: «Ιδού η κλίνη του Σολομώντα, εξήντα δυνατοί την κυκλώνουν από τους δυνατούς του Ισραήλ, ο καθένας βαστώντας ρομφαία στον μηρό του». Ως κλίνη του Σολομώντα δεν κηρυσσόταν άλλη τρανή, παρά μόνον ο Χριστός. Διότι, με τον ίδιο τρόπο που κάποιος, επιστρέφοντας από πολύ κόπο και κάματο, ρίχνει τον εαυτό του στην κλίνη για να αποδιώξει την κούραση και να αναπαυθεί, έτσι κι εμείς, επιστρέφοντας από τη ματαιότητα του κόσμου και την πλάνη του, και απορρίπτοντας τον κόπο των αμαρτημάτων ως φορτίο που βάραινε τους ώμους μας, αναπαυθήκαμε μυστικώς σε αυτήν την κλίνη, η οποία είναι ο Χριστός που λέγει: «Ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες, κι εγώ θα σας αναπαύσω».

Πάνω σε αυτή την κλίνη αναπαύθηκαν οι προφήτες, εκείνοι που έλαμψαν πριν από τον νόμο και μετά τον νόμο, καθώς και οι πατριάρχες. <Διότι εξήντα δυνατοί βρίσκονται ολόγυρά της, κρατώντας ο καθένας ρομφαία στον μηρό του>, που σημαίνει, υπολογίζοντας το σπέρμα προς τον Χριστό, από τον Αδάμ μέχρι τον Χριστό, υπάρχουν εξήντα προπάτορές του από την καταβολή του κόσμου, δηλαδή, όπως μόλις ανέφερα, από τον Αδάμ και καθεξής μέχρι τον Χριστό.

Αποκρίνεται ο νυμφίος, ρωτώντας τάχα και λέγοντας για αυτήν: «ποια είναι αυτή που αναβαίνει από την έρημο, σαν στήλες καπνού από θυμίαμα;». Διότι, επειδή φάνηκες να αναβαίνεις προς εμένα, εγκαταλείποντας τα κάτω και την έρημο των αγαθών, και αναβαίνεις σαν στήλες και σαν καπνός θυμιαμάτων που ευωδιάζει με την πίστη, «ιδού η κλίνη», η βασιλεία του Σολομώντα, του Χριστού, στην οποία και να ανακλιθείς, στην οποία αναπαύονται και τα πλήθη των σωζομένων· σαν τους «εξήκοντα δυνατούς» που καθορούν τον Θεό, όσο είναι δυνατόν να τον δουν, «φέροντας τη ρομφαία του δυνατού πάνω στον μηρό τους, ως δυνατοί, και όντας διδαγμένοι να πολεμούν» εναντίον των δαιμόνων και των ολέθριων παθών. «Ιδού η καλή που είναι πλησίον μου· ιδού η καλή, τα μάτια σου είναι σαν περιστέρια, εκτός από τη σιωπή σου». Γι' αυτό είναι καλή, και καλή για δεύτερη φορά, επειδή πλησίασε τον νυμφίο και απέκτησε οφθαλμούς διορατικούς και ακεραίους, ικανούς να βλέπουν καθαρά διά του Αγίου Πνεύματος, το οποίο φάνηκε φιλάνθρωπα με τη μορφή περιστεράς. Και επαινώντας τη σιωπή της ως ένα άλλο είδος αξιέπαινης αρετής, λέει «εκτός από τη σιωπή σου», όπως ακριβώς επαινεί και την ομιλία της που προσφέρεται από χείλη δασκάλων· λέγοντας, επαινώ ότι «τα χείλη σου είναι σαν κόκκινο νήμα, και η ομιλία σου είναι ωραία».

Ας εκδικηθούμε επιτέλους αυτούς, των οποίων οι ομοαίματοι και ομόπιστοι εισήλθαν με μολυσμένα πόδια στον ιερό τόπο σαν σε κοινό μέρος, εκεί όπου Εκείνος που είναι συνάναρχος και ομόθρονος με τον Πατέρα κατέστη συγκάτοικος με τους νεκρούς. Εμείς είμαστε οι ισχυροί που έχουμε όλοι σύρει τη ρομφαία και περιφρουρούμε, όπως την κλίνη του Σολομώντα, τον ζωοδόχο και θεοδέγμονα τάφο. Επομένως, τους απογόνους της δούλης Άγαρ ας τους παραμερίσουμε εμείς οι ελεύθεροι, και ας τους αφαιρέσουμε σαν λίθους προσκόμματος από την οδό του Χριστού, αυτούς τους οποίους δεν γνωρίζω πώς οι Ρωμαίοι ανατρέφουν σαν λυκόπουλα για τη δική τους σφαγή και τους παχαίνουν άνανδρα με το δικό τους αίμα, ενώ θα έπρεπε, αναλαμβάνοντας θάρρος και φρόνημα συνετού ανδρός, να τους αποδιώξουν από τις δικές τους περιοχές και πόλεις, όπως τα αγρίμια από τα ποίμνια.