Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 4:10

Πόσο ωραίοι έγιναν οι μαστοί σου, αδελφή μου νύμφη, πόσο πιο ωραίοι έγιναν οι μαστοί σου από το κρασί· και η ευωδία των ενδυμάτων σου είναι ανώτερη από όλα τα αρώματα. Κερήθρα στάζουν τα χείλη σου, νύμφη, μέλι και γάλα βρίσκονται κάτω από τη γλώσσα σου, και η ευωδία των ενδυμάτων σου είναι σαν την ευωδία του Λιβάνου.

Λόγος Θ΄ Πόσο ωραιώθηκαν οι μαστοί σου, αδελφή μου νύμφη, πόσο ωραιώθηκαν οι μαστοί σου περισσότερο από τον οίνο· και η ευωδία των μύρων σου είναι υπέρτερη από όλα τα αρώματα. Κερήθρα στάζουν τα χείλη σου, νύμφη, μέλι και γάλα υπάρχουν κάτω από τη γλώσσα σου, και η ευωδία των ενδυμάτων σου είναι σαν την ευωδία του λιβάνου.

Πόσο ωραίοι έγιναν οι μαστοί σου, αδελφή μου νύμφη; Πόσο ωραίοι έγιναν οι μαστοί σου από τον οίνο, και η οσμή των μύρων σου ξεπερνά όλα τα αρώματα; Το ότι, λοιπόν, καθένας που πράττει το θέλημα του Κυρίου είναι αδελφός και αδελφή και μητέρα Του, και ότι η αγνή παρθένος που αρμόστηκε με τον Κύριο για να μετάσχει στην άχραντη παστάδα ονομάζεται κατεξοχήν νύμφη, αυτό θα πρέπει να είναι φανερό σε καθέναν που δεν αγνοεί τα θεόπνευστα λόγια. Εγώ όμως, ερευνώντας το βαθύτερο νόημα αυτών των θείων ρητών, δεν βλέπω να προσφέρεται στη νύμφη από τον Λόγο ένας απλός έπαινος μέσω αυτής της προσφώνησης, αλλά θεωρώ ότι ο Νυμφίος αναλύει τις αιτίες της αύξησης της ομορφιάς της, διότι δεν θα γινόταν ωραιότερη στις πηγές των αγαθών διδαγμάτων, τις οποίες μεταφορικά ονομάζει μαστούς, εάν πρώτα δεν καθιστούσε τον εαυτό της αδελφή του Κυρίου μέσω των αγαθών έργων, και εάν, αφού ανακαινίστηκε στην παρθενία μέσω της άνωθεν γέννησης, δεν γινόταν μνηστή και νύμφη Εκείνου που την αρμόστηκε. Εκείνος, λοιπόν, που την ονόμασε αδελφή Του και νύμφη, εξηγεί την αιτία της μεταβολής των μαστών της προς το ανώτερο και το τελειότερο· διότι αυτοί δεν αναβλύζουν πλέον γάλα, που είναι η τροφή των νηπίων, αλλά πηγάζουν τον ανόθευτο οίνο για την ευφροσύνη των τελειοτέρων, του οποίου τη χάρη δεν έφθειρε το νερό των καπήλων.

Αν και προηγουμένως ανέφερε ότι η ευωδία του μύρου της νύμφης υπερέχει όλων των αρωμάτων, ώστε να δίνεται η εντύπωση πως τούτο αποτελεί υποβάθμιση των εγκωμίων της, εφόσον εκείνη που τοποθετήθηκε πάνω από κάθε άρωμα τώρα παρομοιάζεται μέσω σύγκρισης με ένα από τα αρώματα, καθώς ο λόγος λέει ότι η ευωδία των ιματίων σου είναι σαν την οσμή του λιβανιού. Αλλ' επειδή κατά κάποιον ιδιαίτερο λόγο το θυμίαμα του λιβανιού ήταν καθιερωμένο για την τιμή του θείου, για τον λόγο αυτόν, εκείνη που κρίθηκε ανώτερη από όλα τα αρώματα αξιώνεται της παρομοίωσης με το ένα άρωμα που είναι αφιερωμένο στον Θεό. Ώστε το νόημα του αινίγματος να είναι το εξής: σε σένα, ω νύμφη, η περιβολή των αρετών μιμείται τη θεία μακαριότητα, επειδή εξομοιώνεται με την απρόσιτη φύση μέσω της καθαρότητας και της απάθειας. Διότι τέτοια, λέει, είναι η οσμή των ιματίων σου, ώστε να ομοιάζει με το λιβάνι που είναι αφιερωμένο στην τιμή του θείου.

Φαίνεται ότι ολόκληρος ο κατάλογος των επαίνων, τόσο αυτός που ειπώθηκε προηγουμένως όσο και όσα τώρα ο λόγος μάς παρέθεσε για αυτήν, δεν αποβλέπει πρωτίστως σε κάποιο απλό εγκώμιο, αλλά στο να της μεταδώσει δύναμη, μέσω των λεγομένων, για την ανάβαση της καρδιάς προς τα μεγαλύτερα και υψηλότερα. Για παράδειγμα, ονομάζεται αδελφή και νύμφη του Λόγου, αλλά καθεμία από αυτές τις ονομασίες συνδέει την ψυχή με τον Νυμφίο· από τη μία, σύμφωνα με τη σημασία της λέξης «νύμφη», την καθιστά σύσσωμη με τον άφθαρτο Νυμφίο, όπως την ονομάζει ο Παύλος, και από την άλλη, ο ζήλος της για το θέλημα του Θεού την προσαγάγει σε αδελφική συγγένεια, σύμφωνα με τη φωνή του Ευαγγελίου. Έπειτα επαινείται η φύση των μαστών της, η οποία αντί για γάλα αναβλύζει οίνο, και είναι φανερό ότι ο έπαινος μετατρέπεται σε έργο (διότι δεν εγκωμιάζεται το ανύπαρκτο). Επιπλέον, το μύρο της κρίνεται ανώτερο από όλα τα αρώματα, πράγμα που δεν θα είχε κριθεί έτσι, αν δεν είχε αληθινά ανέλθει σε εκείνο το ύψος της μέσω της προκοπής της προς το καλύτερο. Μετά από αυτό, θαυμάζονται οι κηρήθρες του λόγου που στάζουν από το στόμα της και η μικτή παρασκευή της σοφίας, που βρίσκεται κάτω από τη γλώσσα της, αποτελούμενη από γάλα αναμεμειγμένο με μέλι. Και αυτά είναι δύναμη, όχι απλά λόγια· διότι, καθοδηγούμενη από τον Λόγο προς την άνοδο στα υψηλότερα, αυξήθηκε τόσο πολύ, ώστε να κάνει το στόμα της πηγή μελιού και τη γλώσσα της ταμείο της σύμμικτης σοφίας, στην οποία ενοράται η γη της επαγγελίας που ρέει γάλα και μέλι. Έχοντάς την υψώσει τόσο πολύ μέσω των αναβάσεων, ο Λόγος την οδηγεί ακόμη υψηλότερα, λέγοντας ότι το ένδυμά της ευωδιάζει σαν την οσμή του λιβανιού, μέσω της οποίας ο λόγος μαρτυρεί ότι εκείνη έχει ενδυθεί τον Χριστό· διότι σκοπός κάθε ενάρετου βίου είναι η μετουσία του Θεού (καθώς μέσω του λιβανιού υποδηλώνεται το θείο). Και η ψυχή, διαρκώς καθοδηγούμενη από τον Λόγο προς το υψηλότερο, δεν σταμάτησε ούτε σε αυτά, αλλά, αφού εξομοιώθηκε με την ευωδία του λιβανιού, γίνεται κήπος καθ' ομοίωση του παραδείσου· ένας κήπος που δεν είναι ανοιχτός και αφύλακτος, όπως ήταν στους πρώτους ανθρώπους, αλλά που είναι από παντού περιτειχισμένος με τη μνήμη της εντολής.

Όταν επέστρεψαν δε, λέει, αγόρασαν αρώματα και μύρα· διότι δεν είχαν κατανοήσει ακόμη ακριβώς, ότι αυτός είναι αληθινά η οσμή της ζωής, για όσους τον πλησιάζουν με πίστη, όπως ακριβώς είναι οσμή θανάτου για όσους απειθούν μέχρι τέλους, και ότι η οσμή των ιματίων του, δηλαδή του ίδιου του σώματός του, ξεπερνά όλα τα αρώματα, και το όνομά του είναι μύρο που εκκενώθηκε, μέσω του οποίου γέμισε και την οικουμένη με θεία ευωδία. Αντιθέτως, ετοιμάζουν μύρα και αρώματα, αφενός μεν προς τιμήν του νεκρού, αφετέρου δε επινοώντας, μέσω της επάλειψης αυτών, μια ανακούφιση ενάντια στη δυσοσμία του σώματος που αποσυντίθεται, για όσους ήθελαν να παραμείνουν δίπλα του.

Και ναοί ευμεγέθεις και περικαλλείς, οι οποίοι με μόνη τη θέα τους ελκύουν τους πάντες προς αυτούς, έχουν ανεγερθεί πάνω από εκείνες τις κατακόμβες. Βασιλείς δε, που στολίζονται περισσότερο με την ευσέβειά τους παρά με το βασιλικό τους αξίωμα, παρίστανται μαζί μας και συνεορτάζουν, εγκωμιάζοντας τα ανδραγαθήματα του μάρτυρα. Ολόκληρη δε η πόλη ομολογούμε με θάρρος την ευσέβεια, καυχώμενοι για το μαρτύριο του μεγάλου Δημητρίου. Διότι εξέχεε την αγάπη του όχι μόνο στις καρδιές μας, αλλά και στα σώματά μας μέσω των μύρων, τα οποία αναβλύζει από το σώμα του για την υγεία μας. Η ευωδία τους απομάκρυνε από κάθε σημείο της πόλης την ασέβεια, και την ανέδειξε σε πόλη του Θεού, ή σε έναν άλλον παράδεισο, αν όχι και κάτι περισσότερο, που αρδεύεται και ευφραίνεται με ποταμό από μύρα και όχι από νερά. Και πρόκειται για μύρα, μέσα στα οποία και από τα οποία πηγάζει πάντοτε μέσω του Πνεύματος το χάρισμα των ιαμάτων και τα ενεργήματα των θαυματουργικών δυνάμεων. Ώστε μπορούμε να πούμε προς τον μέγα Δημήτριο εκείνο που έχει γραφτεί στο Άσμα Ασμάτων για την ψυχή που έχει νυμφευθεί εν αφθαρσία τον Θεό: «η οσμή των ενδυμάτων σου ξεπερνά όλα τα αρώματα».

Έπειτα, σε συμφωνία και ακολουθία με αυτά, τι νομίζετε ότι συνέβη εκείνη τη στιγμή; Όπως νομίζω, η έλευση του Βασιλέως προς την ίδια του τη μητέρα, ο οποίος υποδέχθηκε με θεία και αμόλυντα χέρια την ιερή, αγνή και άμωμη ψυχή της. Και αυτή βέβαια, όπως ήταν φυσικό, είπε: «Στα χέρια σου, τέκνο μου, παραθέτω το πνεύμα μου. Δέξου τη φίλη σε εσένα ψυχή μου, την οποία διατήρησες άμεμπτη. Σε εσένα, και όχι στη γη, παραδίδω το σώμα μου. Φύλαξέ το σώο, αυτό στο οποίο ευδόκησες να κατοικήσεις και το οποίο, αφού γεννήθηκες, διατήρησες παρθένο. Μετάστησέ με κοντά σου, ώστε, όπου είσαι εσύ, το κύημα των σπλάγχνων μου, να βρίσκομαι κι εγώ μαζί σου. Διότι σπεύδω προς εσένα, που κατήλθες σε εμένα αδιαίρετα. Εσύ γίνε παρηγοριά για την αναχώρησή μου στα πολυαγαπημένα μου τέκνα, τα οποία ευδόκησες να ονομάσεις αδελφούς σου. Πρόσθεσε ευλογία στην ευλογία τους μέσω της επιθέσεως των δικών μου χειρών». Έπειτα, αφού ύψωσε τα χέρια της, όπως ήταν φυσικό, ευλόγησε τους συγκεντρωμένους, απευθύνοντας τέτοια λόγια και ακούγοντας: «Έλα, ευλογημένη μου μητέρα, στην ανάπαυσή μου. Σήκω, έλα, η πλησίον μου, η ωραία ανάμεσα στις γυναίκες, διότι ιδού ο χειμώνας παρήλθε, ο καιρός του θερισμού έφτασε. Είσαι ωραία, η πλησίον μου, και δεν υπάρχει κανένα ψεγάδι σε εσένα. Η οσμή των μύρων σου υπερβαίνει όλα τα αρώματα». Αφού άκουσε αυτά η αγία, παραθέτει το πνεύμα της στα χέρια του Υιού της.

Μας αιχμαλώτισες την καρδιά, αδελφή μας νύμφη, μας αιχμαλώτισες την καρδιά· μας αιχμαλώτισες την καρδιά με μία ματιά των ματιών σου, με ένα κόσμημα του λαιμού σου. Πόσο πιο ωραίοι έγιναν οι μαστοί σου από το κρασί, και η ευωδία των ενδυμάτων σου ξεπερνά όλα τα αρώματα; Κηρήθρα στάζουν τα χείλη σου, νύμφη, μέλι και γάλα βρίσκονται κάτω από τη γλώσσα σου, και η ευωδία των ενδυμάτων σου είναι σαν την ευωδία του Λιβάνου.

Η δε όσφρηση δεν υπάρχει για να οσφραίνεται αυτά που ελκύουν προς την απώλεια, αλλά για να αισθάνεται την ευωδία του μύρου που έχει κενωθεί· «Μύρο», λέει, «που έχει κενωθεί είναι το όνομά σου» και «στην οσμή του μύρου σου θα τρέξουμε». Αυτό το μύρο κενώθηκε στην πόλη της Βηθλεέμ από μυροθήκη πάναγνη, υπεράμωμη και παναγία, και γέμισε με ευωδία ολόκληρη την υφήλιο. Γι' αυτό και οι μάγοι από την ανατολή και οι ποιμένες που πλησίαζαν και οι άγγελοι από τους ουρανούς έτρεξαν στην οσμή αυτού του μύρου, και είδαν εκείνο το μύρο ως παιδί να κείτεται στη φάτνη, και την αγία εκείνη, την πάναγνη Δέσποινα ως μυροθήκη να το κρατά· υπήρχε εκεί τότε όντως, υπήρχε εκεί ευωδία «πάνω από όλα τα αρώματα», και οι μάγοι, αφού οσφράνθηκαν, προσκύνησαν και πρόσφεραν δώρα ως σε βασιλιά και Θεό, ενώ οι ποιμένες επέστρεψαν διηγούμενοι όλα όσα είδαν και άκουσαν, και οι άγγελοι έκραζαν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία».

Είδαμε την ωφέλεια και αυτής της αίσθησης, εννοώ δηλαδή της όσφρησης; Αισθανθήκαμε ευωδία «υπέρ πάντα τα αρώματα»; Δόξα σοι ο Θεός, δόξα σε σένα που ευωδίασες τον κόσμο με την παρουσία σου και απάλλαξες από τη δυσώδη αμαρτία αυτούς που το επιθυμούν. Επειδή, λοιπόν, μάθαμε με τη χάρη του Θεού την ωφέλεια των δύο αισθήσεων, δηλαδή της όρασης και της όσφρησης, και πόσο μεγάλο όφελος προκύπτει σε όσους βλέπουν και οσφραίνονται ορθά, πρέπει να εξετάσουμε με συντομία και τα σχετικά με τη γεύση, σύμφωνα με όσα προτείνει η θεία χάρη και γι' αυτήν.

Σαν τον πύργο του Δαβίδ είναι ο τράχηλός σου, ο οποίος έχει οικοδομηθεί στο Θαλφθιώθ. Οι δύο μαστοί σου είναι σαν δύο δίδυμα μικρά του ζαρκαδιού». «Έλα από τον Λίβανο, νύμφη, έλα από τον Λίβανο, από τις φωλιές των λεόντων, από τα όρη των λεοπαρδάλεων». «Πόσο ωραιότεροι έγιναν οι μαστοί σου από το κρασί; Και η ευωδία των ενδυμάτων σου είναι ανώτερη από όλα τα αρώματα.