Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 4:11

Η φύση της διαλεκτικής πιστεύεται κατεξοχήν ότι έχει τη δύναμη να τα προσφέρει αυτά, δηλαδή να διαιρεί με ακρίβεια τις φύσεις των πραγμάτων, να αναγνωρίζει τα όμοια και να διακρίνει τα δικά της γνωρίσματα. Γι' αυτό, έχοντας ο Δαβίδ επίγνωση ότι κατείχε τη θεία διαλεκτική, έλεγε: «Ας γίνει γλυκιά σε σένα η σκέψη μου». Διότι η διαλεκτική εκείνων που εμπλέκονται στα πράγματα εριστικά και φιλόνεικα δεν είναι γλυκιά, αλλά μάλλον προκαλεί πικρία. Ότι, λοιπόν, είναι γλυκύς στον Θεό ο λόγος που αποβλέπει στην ορθότητα, το λέει ο Ίδιος στο Άσμα: «Κερήθρα στάζουν τα χείλη σου, αδελφή μου νύμφη· μέλι και γάλα υπάρχουν κάτω από τη γλώσσα σου». Το ότι πάλι αυτός που συνηθίζει να κενολογεί στερείται κάλλους, το φανερώνει η ψαλμωδία: «Διότι», λέει, «τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους». «Εγώ όμως θα ευφρανθώ για τον Κύριο». Εύχομαι, λέει, αυτή μου η υμνωδία και η συνομιλία να φανούν γλυκύτατες στον Θεό. Διότι, εάν γίνει αυτό, εγώ θα καρπωθώ την ευθυμία που θα προέλθει από αυτό, και θα ευφρανθώ για τον Κύριο, δηλαδή για τη λατρεία, για την προσκύνηση και για τα προστάγματά του, για το ότι έχω έναν τέτοιον Δεσπότη.

Πόσο ωραίοι έγιναν οι μαστοί σου, αδελφή μου νύμφη, πόσο πιο ωραίοι έγιναν οι μαστοί σου από το κρασί· και η ευωδία των ενδυμάτων σου είναι ανώτερη από όλα τα αρώματα. Κερήθρα στάζουν τα χείλη σου, νύμφη, μέλι και γάλα βρίσκονται κάτω από τη γλώσσα σου, και η ευωδία των ενδυμάτων σου είναι σαν την ευωδία του Λιβάνου.

Λόγος Θ΄ Πόσο ωραιώθηκαν οι μαστοί σου, αδελφή μου νύμφη, πόσο ωραιώθηκαν οι μαστοί σου περισσότερο από τον οίνο· και η ευωδία των μύρων σου είναι υπέρτερη από όλα τα αρώματα. Κερήθρα στάζουν τα χείλη σου, νύμφη, μέλι και γάλα υπάρχουν κάτω από τη γλώσσα σου, και η ευωδία των ενδυμάτων σου είναι σαν την ευωδία του λιβάνου.

Διότι αληθινά εμπορεύεται εκείνος που ανταλλάσσει τους κόπους της παρούσας ζωής με τα αιώνια αγαθά, και προσφέρει τους δικούς του κόπους για την ψυχική υγεία τόσο σε βασιλείς όσο και σε απλούς ανθρώπους, έτσι ώστε μια τέτοια ψυχή να καταστεί ποθεινή στον Νυμφίο και ένδοξη στους αγγέλους, τελειοποιώντας τη δύναμή της μέσα στην ασθένεια χάριν της τιμής προς τη σοφία. Επειδή, λοιπόν, οι διηγήσεις για εκείνη τη σοφή μέλισσα αποτελούν υποδείγματα παιδείας και φιλοπονίας, και οι ποικίλες διαιρέσεις των πνευματικών χαρισμάτων παρέχονται σε όσους έχουν κοπιάσει ανάλογα με τον ζήλο τους, για αυτόν τον λόγο λέει προς τη νύμφη ότι η καρδιά σου έχει καταστεί πλήρης από τις κηρήθρες της παντοειδούς παιδείας, από όπου εξάγεις από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς σου τις μελισταγείς σταγόνες των λόγων, ώστε ο λόγος σου να είναι μέλι αναμεμειγμένο με γάλα· «Κηρήθρα, λέει, στάζουν τα χείλη σου, νύμφη, μέλι και γάλα βρίσκονται κάτω από τη γλώσσα σου». Διότι ο λόγος σου έχει προετοιμαστεί έτσι ώστε να μην επιδεικνύει την ωφέλεια σε όσους τον ακούν με έναν μόνο τρόπο, αλλά προσαρμοζόμενος κατάλληλα στη δύναμη εκείνων που τον δέχονται, με σκοπό να ανταποκρίνεται οικεία τόσο στους τελειοτέρους όσο και σε όσους νηπιάζουν, γινόμενος μέλι στους τελείους και γάλα στα νήπια.

Όπως ακριβώς ήταν ο Παύλος, ο οποίος με τους πιο απαλούς λόγους ανέτρεφε ως τροφός τους αρτιγέννητους, ενώ στους τέλειους κήρυττε εν μυστηρίω τη σοφία που ήταν αποκεκρυμμένη από τους αιώνες, την οποία δεν χωρά ο αιώνας τούτος ούτε οι άρχοντες αυτού του αιώνα. Λέει, λοιπόν, ότι μια τέτοια παρασκευή μελιού και γάλακτος εναπόκειται κάτω από τη γλώσσα, υποδεικνύοντας με αυτή την έκφραση την αποταμιευμένη και εύκαιρη χρήση των λόγων· διότι εκείνος που γνωρίζει πώς πρέπει να αποκρίνεται στον καθένα ξεχωριστά, έχοντας κάτω από τη γλώσσα του αυτήν την ποικίλη δύναμη του λόγου, προσφέρει αρμοδίως στον κάθε ακροατή, την κατάλληλη στιγμή, εκείνο που εξυπηρετεί την ανάγκη του.

Αφού, λοιπόν, απέδωσε τέτοιον έπαινο στο στόμα και τη γλώσσα της νύμφης, προχωρεί πάλι σε μεγαλύτερα εγκώμια λέγοντας: «Η οσμή των ιματίων σου είναι σαν την οσμή του λιβάνου». Ο λόγος αυτός αποτελεί ένα είδος φιλοσοφίας, το οποίο υποδεικνύει στους ανθρώπους πού αποβλέπει ο ενάρετος βίος· διότι ο τελικός σκοπός της ενάρετης ζωής είναι η εξομοίωση με το θείο. Και για τον λόγο αυτόν, τόσο η καθαρότητα της ψυχής όσο και η πλήρης αποχή από κάθε εμπαθή διάθεση κατορθώνονται με επιμέλεια από τους ενάρετους, ώστε να αποτυπωθεί και σε αυτούς ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της υπερκείμενης φύσεως μέσω της πιο ευγενούς ζωής. Επειδή, λοιπόν, η ενάρετη πολιτεία δεν είναι μονοειδής ούτε μονότροπη, αλλά όπως ακριβώς στην κατασκευή των υφασμάτων, όπου με τη χρήση πολλών νημάτων —άλλων τεντωμένων στην ευθεία και άλλων περασμένων πλαγίως— η υφαντική τέχνη δημιουργεί το ένδυμα, έτσι και στην ενάρετη ζωή πρέπει να συνδράμουν πολλά στοιχεία, μέσα από τα οποία εξυφαίνεται ο ανώτερος βίος, όπως ακριβώς απαριθμεί τα νήματα αυτά ο θείος Απόστολος, από τα οποία συγκροτείται η ύφανση των καθαρών έργων, αναφέροντας την αγάπη και τη χαρά και την ειρήνη, τη μακροθυμία και τη χρηστότητα και όλα τα παρόμοια. Με αυτά καταστολίζεται όποιος, αποβάλλοντας τον φθαρτό και γήινο βίο, ενδύεται την ουράνια αφθαρσία· και για τον λόγο αυτόν, επιδοκιμάζει τον ενδυματολογικό στολισμό της νύμφης, ο οποίος παρομοιάζεται με το λιβάνι ως προς την οσμή.

Αν και προηγουμένως ανέφερε ότι η ευωδία του μύρου της νύμφης υπερέχει όλων των αρωμάτων, ώστε να δίνεται η εντύπωση πως τούτο αποτελεί υποβάθμιση των εγκωμίων της, εφόσον εκείνη που τοποθετήθηκε πάνω από κάθε άρωμα τώρα παρομοιάζεται μέσω σύγκρισης με ένα από τα αρώματα, καθώς ο λόγος λέει ότι η ευωδία των ιματίων σου είναι σαν την οσμή του λιβανιού. Αλλ' επειδή κατά κάποιον ιδιαίτερο λόγο το θυμίαμα του λιβανιού ήταν καθιερωμένο για την τιμή του θείου, για τον λόγο αυτόν, εκείνη που κρίθηκε ανώτερη από όλα τα αρώματα αξιώνεται της παρομοίωσης με το ένα άρωμα που είναι αφιερωμένο στον Θεό. Ώστε το νόημα του αινίγματος να είναι το εξής: σε σένα, ω νύμφη, η περιβολή των αρετών μιμείται τη θεία μακαριότητα, επειδή εξομοιώνεται με την απρόσιτη φύση μέσω της καθαρότητας και της απάθειας. Διότι τέτοια, λέει, είναι η οσμή των ιματίων σου, ώστε να ομοιάζει με το λιβάνι που είναι αφιερωμένο στην τιμή του θείου.

Φαίνεται ότι ολόκληρος ο κατάλογος των επαίνων, τόσο αυτός που ειπώθηκε προηγουμένως όσο και όσα τώρα ο λόγος μάς παρέθεσε για αυτήν, δεν αποβλέπει πρωτίστως σε κάποιο απλό εγκώμιο, αλλά στο να της μεταδώσει δύναμη, μέσω των λεγομένων, για την ανάβαση της καρδιάς προς τα μεγαλύτερα και υψηλότερα. Για παράδειγμα, ονομάζεται αδελφή και νύμφη του Λόγου, αλλά καθεμία από αυτές τις ονομασίες συνδέει την ψυχή με τον Νυμφίο· από τη μία, σύμφωνα με τη σημασία της λέξης «νύμφη», την καθιστά σύσσωμη με τον άφθαρτο Νυμφίο, όπως την ονομάζει ο Παύλος, και από την άλλη, ο ζήλος της για το θέλημα του Θεού την προσαγάγει σε αδελφική συγγένεια, σύμφωνα με τη φωνή του Ευαγγελίου. Έπειτα επαινείται η φύση των μαστών της, η οποία αντί για γάλα αναβλύζει οίνο, και είναι φανερό ότι ο έπαινος μετατρέπεται σε έργο (διότι δεν εγκωμιάζεται το ανύπαρκτο). Επιπλέον, το μύρο της κρίνεται ανώτερο από όλα τα αρώματα, πράγμα που δεν θα είχε κριθεί έτσι, αν δεν είχε αληθινά ανέλθει σε εκείνο το ύψος της μέσω της προκοπής της προς το καλύτερο. Μετά από αυτό, θαυμάζονται οι κηρήθρες του λόγου που στάζουν από το στόμα της και η μικτή παρασκευή της σοφίας, που βρίσκεται κάτω από τη γλώσσα της, αποτελούμενη από γάλα αναμεμειγμένο με μέλι. Και αυτά είναι δύναμη, όχι απλά λόγια· διότι, καθοδηγούμενη από τον Λόγο προς την άνοδο στα υψηλότερα, αυξήθηκε τόσο πολύ, ώστε να κάνει το στόμα της πηγή μελιού και τη γλώσσα της ταμείο της σύμμικτης σοφίας, στην οποία ενοράται η γη της επαγγελίας που ρέει γάλα και μέλι. Έχοντάς την υψώσει τόσο πολύ μέσω των αναβάσεων, ο Λόγος την οδηγεί ακόμη υψηλότερα, λέγοντας ότι το ένδυμά της ευωδιάζει σαν την οσμή του λιβανιού, μέσω της οποίας ο λόγος μαρτυρεί ότι εκείνη έχει ενδυθεί τον Χριστό· διότι σκοπός κάθε ενάρετου βίου είναι η μετουσία του Θεού (καθώς μέσω του λιβανιού υποδηλώνεται το θείο). Και η ψυχή, διαρκώς καθοδηγούμενη από τον Λόγο προς το υψηλότερο, δεν σταμάτησε ούτε σε αυτά, αλλά, αφού εξομοιώθηκε με την ευωδία του λιβανιού, γίνεται κήπος καθ' ομοίωση του παραδείσου· ένας κήπος που δεν είναι ανοιχτός και αφύλακτος, όπως ήταν στους πρώτους ανθρώπους, αλλά που είναι από παντού περιτειχισμένος με τη μνήμη της εντολής.

ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΩΣ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΠΑΡΑΛΥΤΟ ΠΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΚΑΠΕΡΝΑΟΥΜ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗ ΜΑΤΘΑΙΟ Στην οποία γίνεται λόγος και για την κατά Θεόν λύπη. Το ότι η ευαγγελική φωνή μοιάζει με κηρήθρα μελισσών, μπορεί κανείς να το κατανοήσει από πολλά σημεία. Διότι, όσον αφορά τον νοητό νυμφίο των ψυχών, τον ωραιότερο στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων, ο λάρυγγάς του, σύμφωνα με τα γεγραμμένα στο Άσμα, είναι γλυκασμός και όλος επιθυμία, ενώ προς την ψυχή που τον έχει νυμφευθεί μέσω του πνεύματος της σοφίας και της αφθαρσίας, ο ίδιος ασματογράφος λέει: «κηρήθρα που στάζει είναι τα χείλη σου, νύμφη, μέλι και γάλα βρίσκονται κάτω από τη γλώσσα σου». Τέτοιοι ακριβώς είναι βεβαίως όλοι οι ευαγγελιστές, των οποίων ο λόγος προσφέρει την ιστορία ανάλογη με την κηρήθρα, και την εναποκείμενη ή και φανερά προκείμενη ηθικότερη έννοια ανάλογη με το μέλι και το γάλα, η οποία είναι κατάλληλη όχι μόνο για τους τέλειους, αλλά κάποιες φορές και για τους ατελείς, ως πνευματικό γάλα.

Είπε δε ότι τα χείλη της πνευματικής νύμφης στάζουν, αλλά δεν αναβλύζουν άφθονα, αποβλέποντας στον απερίληπτο βυθό της σοφίας και της δύναμης εκείνου του Νυμφίου, και στο πλήθος όσων έγιναν από τέτοια σοφία και δύναμη· «διότι όσα έκανε ο Ιησούς, αν γράφονταν ένα προς ένα, νομίζω πως ούτε ο ίδιος ο κόσμος δεν θα χωρούσε τα γραφόμενα βιβλία», αναφέρει ο θεολογικότατος των ευαγγελιστών.

Εάν δε και το κατά Θεόν καθαρτικό πένθος δεν συντελείται μόνο στην ψυχή αυτών που αγωνίζονται, αλλά από αυτήν μεταβαίνει και στο σώμα και στη σωματική αίσθηση, και ξεκάθαρο δείγμα αυτού είναι το γεμάτο πόνο δάκρυ σε όσους πενθούν για τα αμαρτήματά τους, γιατί να μην αποδεχτούμε με ευλάβεια και τα τεκμήρια της κατά Πνεύμα θείας ηδονής, τα οποία αποτυπώνονται στις αισθήσεις του σώματος που μπορούν να τα χωρέσουν; Και ο Κύριος, δεν μακαρίζει για αυτόν τον λόγο «αυτούς που πενθούν», επειδή «θα παρηγορηθούν», δηλαδή θα έχουν μέσα τους τη χαρά, τον καρπό του Πνεύματος; Αλλά σε αυτήν την παρηγοριά συμμετέχει με πολλούς τρόπους και το σώμα, πράγμα που γνωρίζουν όσοι έχουν αποκτήσει την εμπειρία, ενώ κάποια είναι φανερά και σε όσους βλέπουν από έξω: το πράο ήθος, το γλυκύ δάκρυ, η γεμάτη χάρη συναναστροφή με όσους τους πλησιάζουν, σύμφωνα με αυτόν που λέει στο Άσμα Ασμάτων: «Κηρήθρες μέλιτος στάζουν από το στόμα σου, νύμφη». Διότι δεν λαμβάνει μόνο η ψυχή τον αρραβώνα των μελλοντικών αγαθών, αλλά και το σώμα, το οποίο διανύει μαζί της τον δρόμο του ευαγγελίου προς αυτά. Όποιος όμως δεν το παραδέχεται αυτό, αρνείται και τη μετά σώματος ζωή στον μέλλοντα αιώνα. Εάν λοιπόν και το σώμα πρόκειται να συμμετάσχει τότε σε εκείνα τα απόρρητα αγαθά, σίγουρα θα συμμετάσχει και τώρα, ανάλογα με τη φύση του, στη χάρη που δίδεται από τον Θεό στον νου.

Ομοιάζει, λοιπόν, η βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού, τον οποίο έλαβε ένας άνθρωπος και τον έσπειρε στον δικό του κήπο. Σπείρε αυτόν τον κόκκο του σιναπιού στον κήπο της ψυχής σου, για να λες και εσύ: Εξεγέρσου, βοριά, και έλα, νοτιά, φύσηξε τον κήπο μου, και ας αναβλύσουν τα αρώματά μου. Εάν έχεις αυτόν τον κόκκο του σιναπιού στον κήπο της ψυχής σου, θα πει και σε σένα ο προφήτης: Και θα είσαι σαν κήπος πλούσια ποτισμένος, και σαν πηγή της οποίας το νερό δεν στέρεψε ποτέ· εάν έχεις αυτόν τον κόκκο στον κήπο της ψυχής σου, και μεταλάβεις από το μύρο του, λέγεται και για σένα: Η οσμή των ενδυμάτων σου είναι σαν οσμή λιβανιού· δηλαδή, η οσμή των σαρκικών σου είναι σαν οσμή λιβανιού. Κήπος κλεισμένος, πηγή σφραγισμένη, είναι οι βλαστοί σου.

Μας αιχμαλώτισες την καρδιά, αδελφή μας νύμφη, μας αιχμαλώτισες την καρδιά· μας αιχμαλώτισες την καρδιά με μία ματιά των ματιών σου, με ένα κόσμημα του λαιμού σου. Πόσο πιο ωραίοι έγιναν οι μαστοί σου από το κρασί, και η ευωδία των ενδυμάτων σου ξεπερνά όλα τα αρώματα; Κηρήθρα στάζουν τα χείλη σου, νύμφη, μέλι και γάλα βρίσκονται κάτω από τη γλώσσα σου, και η ευωδία των ενδυμάτων σου είναι σαν την ευωδία του Λιβάνου.

«Κερήθρα που στάζει είναι τα χείλη σου, νύμφη, μέλι και γάλα βρίσκονται κάτω από τη γλώσσα σου, η ευωδία των ενδυμάτων σου είναι σαν την ευωδία του Λιβάνου. Κήπος κλειστός είσαι, αδελφή μου νύμφη, κήπος κλειστός, πηγή σφραγισμένη». «Πηγή των κήπων, πηγάδι με ζωντανό νερό που ρέει ορμητικά από τον Λίβανο. Σήκω, βοριά, και έλα, νοτιά, φύσηξε τον κήπο μου, και ας αναβλύσουν τα αρώματά μου. Κατέβηκα στον κήπο μου, αδελφή μου νύμφη, τρύγησα τη σμύρνα μου μαζί με τα αρώματά μου, έφαγα τον άρτο μου μαζί με το μέλι μου, ήπια το κρασί μου μαζί με το γάλα μου· φάτε, φίλοι μου, και πιείτε και μεθύστε, αδελφοί μου». «Όμορφη είσαι, αγαπημένη μου, σαν ευδοκία, ωραία σαν την Ιερουσαλήμ». «Πόσο ομόρφυναν τα βήματά σου με τα υποδήματα, θυγατέρα του Αμιναδάβ· οι ρυθμοί των μηρών σου είναι σαν περιδέραια, έργο χεριών τεχνίτη· ο οφθαλμός σου είναι κρατήρας λαξευτός· η κοιλιά σου θημωνιά σιταριού περιφραγμένη με κρίνα»· «ο τράχηλός σου σαν πύργος ελεφάντινος· η μύτη σου σαν τον πύργο του Λιβάνου που ατενίζει προς το πρόσωπο της Δαμασκού». «Το ανάστημά σου παρομοιάστηκε με φοίνικα και οι μαστοί σου με τσαμπιά σταφυλιού». «Μας σαγήνευσες την καρδιά, αδελφή μας νύμφη, μας σαγήνευσες την καρδιά». «Σήκω και έλα, αγαπημένη μου, καλή μου, περιστερά μου, διότι ιδού ο χειμώνας πέρασε, η βροχή απήλθε, έφυγε οριστικά, τα άνθη φάνηκαν στη γη μας, ο καιρός του κλαδέματος έφτασε, η φωνή του τρυγονιού ακούστηκε στη γη μας». «Και έλα εσύ, περιστερά μου, στη σκέπη του βράχου, δίπλα στο προτείχισμα». «