Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 4:13

Κήπος κλεισμένος είναι η αδελφή μου νύμφη, κήπος κλεισμένος, πηγή σφραγισμένη. Οι βλαστοί σου είναι παράδεισος ροδιών με καρπούς οπωροφόρων δέντρων, κύπροι μαζί με νάρδους. Νάρδος και κρόκος, κάλαμος και κιννάμωμο μαζί με όλα τα δέντρα του Λιβάνου, σμύρνα, αλόη, μαζί με όλα τα εκλεκτότερα μύρα. Πηγή των κήπων, φρέαρ ζωντανού νερού που ρέει ορμητικά από τον Λίβανο.

Βλέπεις πόση δύναμη έλαβε προς τα άνω. Κοίταξε, πάλι, την ανάβαση που υπερβαίνει αυτήν· διότι όχι μόνο έγινε κλεισμένος κήπος που παράγει τη δική της τροφή, αλλά γίνεται και πόσιμη για όσους διψούν, έχοντας μεταβληθεί στη φύση της πηγής, και μάλιστα σφραγισμένης. Και δεν σταμάτησε ούτε σε αυτά, αλλά έφτασε σε τόσο μεγάλη αύξηση προς το υψηλότερο, ώστε από το στόμα της να βλαστάνει παράδεισος (διότι όποιος προσέξει με μεγαλύτερη ακρίβεια τη σημασία της εβραϊκής λέξης, αντί να πει: «Οι αποστολές σου από το στόμα σου», λέει: «Παράδεισος από ροδιές», πράγμα που σημαίνει το εξής: ότι ο λόγος σου, που αποστέλλεται μέσω του στόματός σου, είναι παράδεισος από ροδιές. Οι δε ροδιές βλαστάνουν μια πανσπερμία από ακρόδρυα, και τα ακρόδρυα είναι η κύπρος μαζί με τον νάρδο, νάρδος και κρόκος, κάλαμος και κιννάμωμο και κάθε είδος λιβανιού και σμύρνα και αλόη και τα εκλεκτότερα μύρα). Επειδή, λοιπόν, σύμφωνα με τον μακαρισμό της ψαλμωδίας, επειδή δέχτηκε την αντίληψη (βοήθεια) από τον Θεό, ετοίμασε αυτές τις καλές αναβάσεις μέσα στην καρδιά της, προχωρώντας πάντοτε από δύναμη σε δύναμη, πολύ σωστά στην πιο τέλεια κατάσταση οι αποστολές του στόματός της ονομάζονται παράδεισος από ροδιές. Και απολύτως ταιριαστά προς το υποκείμενο νόημα εφαρμόστηκε η λέξη της αποστολής· διότι αυτό που αποστέλλεται, μεταβαίνει από αυτόν που το στέλνει προς εκείνον που το υποδέχεται.

Γι' αυτό νομίζω ότι ο λόγος που εξέρχεται από το στόμα της νύμφης δημιουργεί παραδείσους ροδιών στις ψυχές των ακροατών, ώστε να διδαχθούμε μέσα από τα λεγόμενα να μην παραδιδόμαστε στη μαλθακότητα κατά την παρούσα ζωή μέσω κάποιας ηθικής χαλάρωσης και τρυφηλότητας, αλλά να προτιμούμε τον σκληραγωγημένο από την εγκράτεια βίο. Διότι έτσι ο καρπός της αρετής θα γινόταν απρόσιτος στους κλέφτες, οχυρωμένος από το στυφό περίβλημα της εγκράτειας, και μέσα από τη σεμνή και αυστηρή του κατάσταση θα καταξέσκιζε, σαν με αιχμές αγκαθιών, εκείνους που τον πλησιάζουν με κακό σκοπό. Αλλά όταν ο καιρός δώσει το έναυσμα για την απόλαυση των καρπών, η ροδιά μετατρέπεται σε μια πανδαισία απολαύσεων από κάθε είδος ακροδρύων, όπου η απόλαυση των καρπών δεν προέρχεται από άγρια δαμάσκηνα ή βελανίδια ή άλλα παρόμοια, αλλά μέσα στα ακρόδρυα ανακαλύπτεται μια ποικίλη και πολυειδής φύση αρωμάτων. Διότι η κύπρος μαζί με τον νάρδο αποτελούν την καλή συζυγία, καθώς το ένα είναι θερμό και το άλλο ευωδιαστό. Επειδή το θερμό δεν είναι αξιέπαινο από μόνο του, όταν η θερμότητα αποτελεί μια δυσώδη πύρωση, αλλά πρέπει μαζί με το θερμό να πιστοποιείται η καθαρότητα μέσω της ευωδίας, ώστε εκείνος που έχει καθαρθεί από τη δυσάρεστη θερμότητα να είναι ζέων στο Άγιο Πνεύμα. Μέσα σε αυτά τα ακρόδρυα μπορεί κανείς να βρει και άλλα αρώματα· αναφέρει τον νάρδο και τον κρόκο. Αλλά για μεν την ευωδία του νάρδου μάθαμε στα προηγούμενα λόγια, απομένει λοιπόν να παρουσιάσουμε μέσω του λόγου το αίνιγμα του κρόκου.

Εμείς όμως ας προχωρήσουμε στη θεώρηση των υπολοίπων αρωμάτων, τα οποία μνημονεύθηκαν στη συνέχεια από τον λόγο. Ο κάλαμος, λέει, και το κιννάμωμο είναι τα ακρόδρυα που καρποφορούν από τις ροές του παραδείσου της νύμφης. Αλλά για τον μεν κάλαμο λένε ότι υπερέχει των άλλων στην ευωδία, ώστε να παραλαμβάνεται από τον νόμο και για το ιερατικό θυμίαμα, ενώ για το κιννάμωμο ότι επιδεικνύει κάποια πολυειδή και ποικίλη ενέργεια μέσω μιας φυσικής δυνάμεως, τα περισσότερα από τα οποία φαίνονται να υπερβαίνουν ακόμη και την πίστη. Διότι λένε ότι, εάν το άρωμα αυτό έλθει σε επαφή έστω και ελάχιστα με το νερό που βράζει μέσα στον λέβητα, αμέσως ψύχει το νερό, και εάν εισαχθεί σε διάπυρο λουτρό, μεταβάλλει τον καύσωνα του αέρα σε ψυχρότητα και έχει τη φυσική ιδιότητα να αφανίζει όσα ζωογονούνται από κάποια φθορά. Εξιστορούν και άλλα παρόμοια γι' αυτό, τα οποία φαίνεται πως υπερβαίνουν την πίστη όσων τα ακούν· διότι λένε πως, εάν τοποθετηθεί στο στόμα αυτού που κοιμάται, δεν εμποδίζεται καθόλου ο κοιμώμενος στο να απαντά σε όσους τον ρωτούν, αλλά παραμένει στον ύπνο του και δίνει απαντήσεις νηφάλιες και σαφώς διαρθρωμένες λέξη προς λέξη.

Σχετικά με αυτά, το να διαβεβαιώνει κανείς ότι έτσι έχουν τα πράγματα, χωρίς να έχει μάθει μέσα από την εμπειρία την αλήθεια όσων εξιστορούνται για αυτό, θα ήταν βιαστικό και απερίσκεπτο. Εντούτοις, επειδή σύμφωνα με κάποιον μυστικό λόγο συγκαταλέχθηκε στον κατάλογο των οπωροφόρων δέντρων και αυτό το άρωμα, παρόλο που δεν φύεται πραγματικά από ρόδια (διότι βέβαια το στόμα της νύμφης δεν αναβλύζει πραγματικά αισθητούς παραδείσους, αλλά αναφέρεται προκειμένου να γίνει σύμβολο κάποιου νοήματος από αυτά που συντελούν στον έπαινο της νύμφης), δεν νομίζω ότι είναι σωστό να απορρίψουμε όσα αλληγορικά παραδίδονται για το κιννάμωμο, τόσο αυτά που ανέπτυξε μόλις τώρα ο λόγος για αυτό, όσο και οτιδήποτε άλλο εκτός από αυτά κρίνουν σκόπιμο να αναπτύξουν εκείνοι που διηγούνται τα σχετικά με αυτό. Διότι θα μπορούσε να προκύψει από τα λεγόμενα κάποια συνεισφορά στον έπαινο της αρετής, εάν καθένα από όσα εξιστορούνται ερμηνευθεί με σαφήνεια προς υπόδειξη της τελειότητας του ενάρετου βίου. Διότι είναι δυνατόν στους πεπαιδευμένους και συνετούς ανθρώπους να βρει κανείς αυτό το κιννάμωμο μέσα στην ψυχή τους: όταν κάποιος, είτε επειδή βράζει από επιθυμία είτε επειδή πυρακτώνεται από θυμό, κατασβήσει τα πάθη με τον λογισμό, ή, μέσα στον ύπνο του βίου, έχοντας στο στόμα του αυτό το νηφάλιο κιννάμωμο του λογισμού, επιδεικνύει την έννοια των λεγομένων του αλάνθαστη και ασύγχυτη, παρόμοια με τους άυπνους και γρηγορούντες αγγέλους, μιμούμενος μέσα από την αλήθεια του λόγου την άυπνη φύση των αγγέλων, τους οποίους καμία ανάγκη φαντασίας δεν απομακρύνει από την αλήθεια, αυτός θα μπορούσε να λεχθεί ότι αναβλύζει από το στόμα του το κιννάμωμο, μέσω του οποίου κατασβήνεται και η πύρωση της επιθυμίας και ο περικάρδιος βρασμός του θυμού, και ότι καθαρεύει με τον λόγο από κάθε ονειρώδη φαντασία και σύγχυση της παρούσας ζωής.

Και ούτε σε αυτά σταμάτησε η νύμφη, καθώς εκτείνει τον εαυτό της προς τα υψηλότερα, ούτε ο Λόγος που συνεργεί μαζί της για την άνοδο· διότι εκείνη, της οποίας οι αποστολές του στόματος είναι παράδεισοι ροδιών και αρωμάτων, γίνεται τώρα πηγή που αρδεύει τους παραδείσους που αναφύονται από την ίδια. Και τούτο όχι όπως το διδαχθήκαμε στην περίπτωση του Παύλου και του Απολλώ, ότι ο ένας φυτεύει και ο άλλος ποτίζει, αλλά η ίδια κατεργάζεται και τα δύο, κάνοντας να βλαστάνουν οι παράδεισοι και ταυτόχρονα ποτίζοντάς τους. Ή ίσως ο έπαινος να περιέχει και κάποιο υψηλότερο νόημα· διότι αναφέρει ότι αυτή είναι πηγή όχι κάποιου νάματος που εκρέει, αλλά κήπων, και ότι δεν πηγάζει ούτε αναβλύζει κάποιες απορροές υδάτων, αλλά τους ίδιους τους κήπους. Κατ' αυτόν τον τρόπο ανέβλυζε τους έμψυχους κήπους ο θείος απόστολος, ανάμεσα σε όποιους κι αν βρισκόταν, αναφύοντας μέσω της διδασκαλίας του τον παράδεισο της Εκκλησίας.

Ομοιάζει, λοιπόν, η βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού, τον οποίο έλαβε ένας άνθρωπος και τον έσπειρε στον δικό του κήπο. Σπείρε αυτόν τον κόκκο του σιναπιού στον κήπο της ψυχής σου, για να λες και εσύ: Εξεγέρσου, βοριά, και έλα, νοτιά, φύσηξε τον κήπο μου, και ας αναβλύσουν τα αρώματά μου. Εάν έχεις αυτόν τον κόκκο του σιναπιού στον κήπο της ψυχής σου, θα πει και σε σένα ο προφήτης: Και θα είσαι σαν κήπος πλούσια ποτισμένος, και σαν πηγή της οποίας το νερό δεν στέρεψε ποτέ· εάν έχεις αυτόν τον κόκκο στον κήπο της ψυχής σου, και μεταλάβεις από το μύρο του, λέγεται και για σένα: Η οσμή των ενδυμάτων σου είναι σαν οσμή λιβανιού· δηλαδή, η οσμή των σαρκικών σου είναι σαν οσμή λιβανιού. Κήπος κλεισμένος, πηγή σφραγισμένη, είναι οι βλαστοί σου.

Χαίρε, κιννάμωμο, το άρωμα που εξέρχεται από τον νοητό παράδεισο της αχραντίας, του οποίου η οσμή είναι γλυκιά σε αυτόν που λέει στο Άσμα Ασμάτων: «Οι βλαστοί σου είναι παράδεισος ροδιών με καρπούς ακροδρύων· κάλαμος και κιννάμωμο με όλα τα δέντρα του Λιβάνου». Χαίρε, θυγατέρα, η ιέρεια νεάνιδα, της οποίας η αχραντία είναι αξιαγάπητη και ο στολισμός παράδοξος σε αυτόν που είπε στο Άσμα Ασμάτων: «Πόσο ωραία έγιναν τα βήματά σου με τα υποδήματα, θυγατέρα του Αμιναδάβ; Η κοιλιά σου είναι θημωνιά σίτου περιφραγμένη με κρίνα». Χαίρε, αδελφή, εσύ που φέρεις το όνομα του καλού αδελφού και είσαι πανέραστη, του οποίου η φωνή λέει τα εξής στο Άσμα Ασμάτων: «Μας έκλεψες την καρδιά, αδελφή μου νύμφη, μας έκλεψες την καρδιά». Χαίρε, νύμφη, της οποίας νυμφοστόλος είναι το Άγιο Πνεύμα και νυμφίος ο Χριστός, ο οποίος λέει στο Άσμα Ασμάτων: «Είσαι ολόκαλη η αγαπημένη μου, και ψεγάδι δεν υπάρχει σε εσένα· έλα από τον Λίβανο, νύμφη». Χαίρε, μύρο, το μυριότιμο σύνολο των αρετών, εσύ που ευωδιάζεις με τα μύρα της παναγνείας, από την οποία ομώνυμα με εσένα προήλθε ο Κύριος. Διότι λέει: «Μύρο που εκκενώθηκε είναι το όνομά σου»· από το οποίο έχει χριστεί το βασίλειο ιεράτευμα. Χαίρε, θυμίαμα, η προσευχή που κατευθύνεται ενώπιον του Κυρίου υπέρ όλου του κόσμου, εσύ που είσαι γεμάτη από την ευωδία του Πνεύματος, για την οποία κάπου αναφωνήθηκε με θαυμασμό: «Ποια είναι αυτή που αναβαίνει από την έρημο, σαν στήλες καπνού θυμιάματος;»