Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 4:14

Διότι οι αρετές υποδηλώνονται μέσω των αρωμάτων. Ως ξύλα του Λιβάνου εννοεί τους προφήτες. Μέσω δε της σμύρνας και της αλόης, υποδηλώνεται ότι ο Χριστός, αφού ενταφιάστηκε, ήρθε σε κοινωνία με τους προγενέστερους αγίους· διότι, αφού κατήλθε στον Άδη, τους ανύψωσε.

Ο τόπος της ταφής ήταν κήπος, και άμπελος αυτή που φυτεύτηκε· και έχει πει: «εγώ είμαι η άμπελος». Φυτεύτηκε, λοιπόν, στη γη, για να ξεριζωθεί η κατάρα που επήλθε εξαιτίας του Αδάμ. Η γη καταδικάστηκε σε αγκάθια και τριβόλους. Ανέτειλε από τη γη η αληθινή άμπελος, για να εκπληρωθεί το ρηθέν: «η αλήθεια ανέτειλε από τη γη και η δικαιοσύνη πρόβαλε από τον ουρανό». Και τι πρόκειται να πει αυτός που θάβεται στον κήπο; «Τρύγησα τη σμύρνα μου μαζί με τα αρώματά μου». Και πάλι: «σμύρνα και αλόη μαζί με όλα τα κορυφαία αρώματα». Αυτά δε είναι τα σύμβολα του ενταφιασμού. Και στα Ευαγγέλια αναφέρεται: «ήλθαν οι γυναίκες στο μνήμα φέρνοντας τα αρώματα που ετοίμασαν, και ο Νικόδημος φέρνοντας μίγμα από σμύρνα και αλόη».

Κήπος κλεισμένος είναι η αδελφή μου νύμφη, κήπος κλεισμένος, πηγή σφραγισμένη. Οι βλαστοί σου είναι παράδεισος ροδιών με καρπούς οπωροφόρων δέντρων, κύπροι μαζί με νάρδους. Νάρδος και κρόκος, κάλαμος και κιννάμωμο μαζί με όλα τα δέντρα του Λιβάνου, σμύρνα, αλόη, μαζί με όλα τα εκλεκτότερα μύρα. Πηγή των κήπων, φρέαρ ζωντανού νερού που ρέει ορμητικά από τον Λίβανο.

Κήπος κλεισμένος είναι η αδελφή μου νύμφη, κήπος κλεισμένος, πηγή σφραγισμένη. Οι βλαστοί σου είναι παράδεισος ροδιών με καρπούς ακροδρύων, κύπρος μαζί με νάρδο, Νάρδος και κρόκος, κάλαμος και κιννάμωμο μαζί με όλα τα δέντρα του λιβάνου, σμύρνα, αλόη μαζί με όλα τα εκλεκτά μύρα, Πηγή των κήπων, φρέαρ ύδατος ζώντος που αναβλύζει ορμητικά από τον Λίβανο.

Ας δούμε όμως και τη δύναμη των επαίνων που ακολουθούν: «Οι αποστολές σου», λέει, «είναι παράδεισος ροδιών με καρπούς ακροδρύων, κύπρος με νάρδο, νάρδος και κρόκος, κάλαμος και κιννάμωμο με όλα τα δέντρα του Λιβάνου, σμύρνα, αλόη με όλα τα κορυφαία μύρα, πηγή κήπων, φρέαρ ύδατος ζώντος που ρέει ορμητικά από τον Λίβανο». Ότι, λοιπόν, κάποιο τεράστιο και εξαίσιο νόημα ενυπάρχει στα λεγόμενα, μέσα από το οποίο το κάλλος εκείνης που έχει υψωθεί κατά Θεόν προκαλεί τον θαυμασμό, καθώς εγκωμιάζεται με τις πολύτροπες υπερβολές των επαίνων, είναι φανερό και από την απλή ανάγνωση των όσων ειπώθηκαν. Ποιο είναι όμως το αληθινό νόημα που υποδηλώνουν αυτά τα λόγια, μόνο εκείνος θα μπορούσε να το γνωρίζει με σαφήνεια, ο οποίος, κατά τον άγιο Παύλο, γνωρίζει να λαλεί εν Πνεύματι τα θεία μυστήρια. Πώς, δηλαδή, αυτό που αποστέλλεται από τη νύμφη είναι παράδεισος ροδιών; Και πώς από τις ροδιές παράγεται ο καρπός των ακροδρύων; Και πώς τα ακρόδρυα γίνονται κατάλογος μύρων και αρωμάτων; Διότι ανάμεσα στους καρπούς των ακροδρύων υπάρχει κύπρος και νάρδος και κρόκος, κάλαμος και κιννάμωμο και κάθε δέντρο του Λιβάνου, έτσι ώστε καμία ποικιλία από τα αρώματα του Λιβάνου να μην λείπει από όσα απαριθμούνται. Σε αυτά προστίθενται η σμύρνα και η αλόη και όλα τα εκλεκτότερα μύρα. Και αυτή που προηγουμένως στα παραπάνω ονομάστηκε κήπος από αυτόν που την εγκωμιάζει, τώρα ονομάζεται πηγή κήπων και φρέαρ ύδατος ζώντος που ρέει ορμητικά από τον Λίβανο.

Βλέπεις πόση δύναμη έλαβε προς τα άνω. Κοίταξε, πάλι, την ανάβαση που υπερβαίνει αυτήν· διότι όχι μόνο έγινε κλεισμένος κήπος που παράγει τη δική της τροφή, αλλά γίνεται και πόσιμη για όσους διψούν, έχοντας μεταβληθεί στη φύση της πηγής, και μάλιστα σφραγισμένης. Και δεν σταμάτησε ούτε σε αυτά, αλλά έφτασε σε τόσο μεγάλη αύξηση προς το υψηλότερο, ώστε από το στόμα της να βλαστάνει παράδεισος (διότι όποιος προσέξει με μεγαλύτερη ακρίβεια τη σημασία της εβραϊκής λέξης, αντί να πει: «Οι αποστολές σου από το στόμα σου», λέει: «Παράδεισος από ροδιές», πράγμα που σημαίνει το εξής: ότι ο λόγος σου, που αποστέλλεται μέσω του στόματός σου, είναι παράδεισος από ροδιές. Οι δε ροδιές βλαστάνουν μια πανσπερμία από ακρόδρυα, και τα ακρόδρυα είναι η κύπρος μαζί με τον νάρδο, νάρδος και κρόκος, κάλαμος και κιννάμωμο και κάθε είδος λιβανιού και σμύρνα και αλόη και τα εκλεκτότερα μύρα). Επειδή, λοιπόν, σύμφωνα με τον μακαρισμό της ψαλμωδίας, επειδή δέχτηκε την αντίληψη (βοήθεια) από τον Θεό, ετοίμασε αυτές τις καλές αναβάσεις μέσα στην καρδιά της, προχωρώντας πάντοτε από δύναμη σε δύναμη, πολύ σωστά στην πιο τέλεια κατάσταση οι αποστολές του στόματός της ονομάζονται παράδεισος από ροδιές. Και απολύτως ταιριαστά προς το υποκείμενο νόημα εφαρμόστηκε η λέξη της αποστολής· διότι αυτό που αποστέλλεται, μεταβαίνει από αυτόν που το στέλνει προς εκείνον που το υποδέχεται.

Γι' αυτό νομίζω ότι ο λόγος που εξέρχεται από το στόμα της νύμφης δημιουργεί παραδείσους ροδιών στις ψυχές των ακροατών, ώστε να διδαχθούμε μέσα από τα λεγόμενα να μην παραδιδόμαστε στη μαλθακότητα κατά την παρούσα ζωή μέσω κάποιας ηθικής χαλάρωσης και τρυφηλότητας, αλλά να προτιμούμε τον σκληραγωγημένο από την εγκράτεια βίο. Διότι έτσι ο καρπός της αρετής θα γινόταν απρόσιτος στους κλέφτες, οχυρωμένος από το στυφό περίβλημα της εγκράτειας, και μέσα από τη σεμνή και αυστηρή του κατάσταση θα καταξέσκιζε, σαν με αιχμές αγκαθιών, εκείνους που τον πλησιάζουν με κακό σκοπό. Αλλά όταν ο καιρός δώσει το έναυσμα για την απόλαυση των καρπών, η ροδιά μετατρέπεται σε μια πανδαισία απολαύσεων από κάθε είδος ακροδρύων, όπου η απόλαυση των καρπών δεν προέρχεται από άγρια δαμάσκηνα ή βελανίδια ή άλλα παρόμοια, αλλά μέσα στα ακρόδρυα ανακαλύπτεται μια ποικίλη και πολυειδής φύση αρωμάτων. Διότι η κύπρος μαζί με τον νάρδο αποτελούν την καλή συζυγία, καθώς το ένα είναι θερμό και το άλλο ευωδιαστό. Επειδή το θερμό δεν είναι αξιέπαινο από μόνο του, όταν η θερμότητα αποτελεί μια δυσώδη πύρωση, αλλά πρέπει μαζί με το θερμό να πιστοποιείται η καθαρότητα μέσω της ευωδίας, ώστε εκείνος που έχει καθαρθεί από τη δυσάρεστη θερμότητα να είναι ζέων στο Άγιο Πνεύμα. Μέσα σε αυτά τα ακρόδρυα μπορεί κανείς να βρει και άλλα αρώματα· αναφέρει τον νάρδο και τον κρόκο. Αλλά για μεν την ευωδία του νάρδου μάθαμε στα προηγούμενα λόγια, απομένει λοιπόν να παρουσιάσουμε μέσω του λόγου το αίνιγμα του κρόκου.

Εμείς όμως ας προχωρήσουμε στη θεώρηση των υπολοίπων αρωμάτων, τα οποία μνημονεύθηκαν στη συνέχεια από τον λόγο. Ο κάλαμος, λέει, και το κιννάμωμο είναι τα ακρόδρυα που καρποφορούν από τις ροές του παραδείσου της νύμφης. Αλλά για τον μεν κάλαμο λένε ότι υπερέχει των άλλων στην ευωδία, ώστε να παραλαμβάνεται από τον νόμο και για το ιερατικό θυμίαμα, ενώ για το κιννάμωμο ότι επιδεικνύει κάποια πολυειδή και ποικίλη ενέργεια μέσω μιας φυσικής δυνάμεως, τα περισσότερα από τα οποία φαίνονται να υπερβαίνουν ακόμη και την πίστη. Διότι λένε ότι, εάν το άρωμα αυτό έλθει σε επαφή έστω και ελάχιστα με το νερό που βράζει μέσα στον λέβητα, αμέσως ψύχει το νερό, και εάν εισαχθεί σε διάπυρο λουτρό, μεταβάλλει τον καύσωνα του αέρα σε ψυχρότητα και έχει τη φυσική ιδιότητα να αφανίζει όσα ζωογονούνται από κάποια φθορά. Εξιστορούν και άλλα παρόμοια γι' αυτό, τα οποία φαίνεται πως υπερβαίνουν την πίστη όσων τα ακούν· διότι λένε πως, εάν τοποθετηθεί στο στόμα αυτού που κοιμάται, δεν εμποδίζεται καθόλου ο κοιμώμενος στο να απαντά σε όσους τον ρωτούν, αλλά παραμένει στον ύπνο του και δίνει απαντήσεις νηφάλιες και σαφώς διαρθρωμένες λέξη προς λέξη.

Σχετικά με αυτά, το να διαβεβαιώνει κανείς ότι έτσι έχουν τα πράγματα, χωρίς να έχει μάθει μέσα από την εμπειρία την αλήθεια όσων εξιστορούνται για αυτό, θα ήταν βιαστικό και απερίσκεπτο. Εντούτοις, επειδή σύμφωνα με κάποιον μυστικό λόγο συγκαταλέχθηκε στον κατάλογο των οπωροφόρων δέντρων και αυτό το άρωμα, παρόλο που δεν φύεται πραγματικά από ρόδια (διότι βέβαια το στόμα της νύμφης δεν αναβλύζει πραγματικά αισθητούς παραδείσους, αλλά αναφέρεται προκειμένου να γίνει σύμβολο κάποιου νοήματος από αυτά που συντελούν στον έπαινο της νύμφης), δεν νομίζω ότι είναι σωστό να απορρίψουμε όσα αλληγορικά παραδίδονται για το κιννάμωμο, τόσο αυτά που ανέπτυξε μόλις τώρα ο λόγος για αυτό, όσο και οτιδήποτε άλλο εκτός από αυτά κρίνουν σκόπιμο να αναπτύξουν εκείνοι που διηγούνται τα σχετικά με αυτό. Διότι θα μπορούσε να προκύψει από τα λεγόμενα κάποια συνεισφορά στον έπαινο της αρετής, εάν καθένα από όσα εξιστορούνται ερμηνευθεί με σαφήνεια προς υπόδειξη της τελειότητας του ενάρετου βίου. Διότι είναι δυνατόν στους πεπαιδευμένους και συνετούς ανθρώπους να βρει κανείς αυτό το κιννάμωμο μέσα στην ψυχή τους: όταν κάποιος, είτε επειδή βράζει από επιθυμία είτε επειδή πυρακτώνεται από θυμό, κατασβήσει τα πάθη με τον λογισμό, ή, μέσα στον ύπνο του βίου, έχοντας στο στόμα του αυτό το νηφάλιο κιννάμωμο του λογισμού, επιδεικνύει την έννοια των λεγομένων του αλάνθαστη και ασύγχυτη, παρόμοια με τους άυπνους και γρηγορούντες αγγέλους, μιμούμενος μέσα από την αλήθεια του λόγου την άυπνη φύση των αγγέλων, τους οποίους καμία ανάγκη φαντασίας δεν απομακρύνει από την αλήθεια, αυτός θα μπορούσε να λεχθεί ότι αναβλύζει από το στόμα του το κιννάμωμο, μέσω του οποίου κατασβήνεται και η πύρωση της επιθυμίας και ο περικάρδιος βρασμός του θυμού, και ότι καθαρεύει με τον λόγο από κάθε ονειρώδη φαντασία και σύγχυση της παρούσας ζωής.

Κήπος κλεισμένος, πηγή σφραγισμένη, αδελφή μου, νύμφη· οι βλαστοί σου είναι παράδεισοι ροδιών με καρπούς ακροδρύων, κύπροι με νάρδους· νάρδος και κρόκος και κάλαμος και κιννάμωμο με όλα τα δέντρα του Λιβάνου, σμύρνα και αλόη με όλα τα εκλεκτά μύρα από τον Λίβανο, πηγή κήπων, φρέαρ ζωντανού νερού που αναβλύζει από τον Λίβανο.

Χαίρε, κιννάμωμο, το άρωμα που εξέρχεται από τον νοητό παράδεισο της αχραντίας, του οποίου η οσμή είναι γλυκιά σε αυτόν που λέει στο Άσμα Ασμάτων: «Οι βλαστοί σου είναι παράδεισος ροδιών με καρπούς ακροδρύων· κάλαμος και κιννάμωμο με όλα τα δέντρα του Λιβάνου». Χαίρε, θυγατέρα, η ιέρεια νεάνιδα, της οποίας η αχραντία είναι αξιαγάπητη και ο στολισμός παράδοξος σε αυτόν που είπε στο Άσμα Ασμάτων: «Πόσο ωραία έγιναν τα βήματά σου με τα υποδήματα, θυγατέρα του Αμιναδάβ; Η κοιλιά σου είναι θημωνιά σίτου περιφραγμένη με κρίνα». Χαίρε, αδελφή, εσύ που φέρεις το όνομα του καλού αδελφού και είσαι πανέραστη, του οποίου η φωνή λέει τα εξής στο Άσμα Ασμάτων: «Μας έκλεψες την καρδιά, αδελφή μου νύμφη, μας έκλεψες την καρδιά». Χαίρε, νύμφη, της οποίας νυμφοστόλος είναι το Άγιο Πνεύμα και νυμφίος ο Χριστός, ο οποίος λέει στο Άσμα Ασμάτων: «Είσαι ολόκαλη η αγαπημένη μου, και ψεγάδι δεν υπάρχει σε εσένα· έλα από τον Λίβανο, νύμφη». Χαίρε, μύρο, το μυριότιμο σύνολο των αρετών, εσύ που ευωδιάζεις με τα μύρα της παναγνείας, από την οποία ομώνυμα με εσένα προήλθε ο Κύριος. Διότι λέει: «Μύρο που εκκενώθηκε είναι το όνομά σου»· από το οποίο έχει χριστεί το βασίλειο ιεράτευμα. Χαίρε, θυμίαμα, η προσευχή που κατευθύνεται ενώπιον του Κυρίου υπέρ όλου του κόσμου, εσύ που είσαι γεμάτη από την ευωδία του Πνεύματος, για την οποία κάπου αναφωνήθηκε με θαυμασμό: «Ποια είναι αυτή που αναβαίνει από την έρημο, σαν στήλες καπνού θυμιάματος;»