Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 4:16

Δες, λοιπόν, τον πόθο αυτής της μακάριας ψυχής που λέει: «Εξεγέρσου, βοριά, και έλα, νοτιά, φύσηξε μέσα στον κήπο μου, και ας αναβλύσουν τα αρώματά μου». Δες την πεποίθηση αυτής της μακάριας ψυχής, πώς, έχοντας θάρρος, προκαλεί η ίδια τους πειρασμούς για να δοκιμαστεί. «Εξεγέρσου», λέει, «βοριά, και έλα, νοτιά». Αυτό που λέει είναι το εξής: Εγώ έχω στηριχθεί πάνω στην πέτρα, ας έλθουν οι άνεμοι και ας χτυπήσουν πάνω μου, ο μεν ένας από αυτό το μέρος, και ο άλλος από το άλλο· εγώ δεν φοβάμαι κανέναν. Έχω την πέτρα που με βαστάζει· διότι οικοδόμησα την οικία μου πάνω στην πέτρα, και όταν ήλθαν οι άνεμοι δεν φοβήθηκα. Θέλεις να μάθεις ποια είναι η πέτρα, πάνω στην οποία στέκεται αυτή η μακάρια ψυχή; Άκουσε τον Παύλο πώς την ερμηνεύει, λέγοντας: «Η δε πέτρα ήταν ο Χριστός». Στεκόμενη πάνω σε αυτή την πέτρα δεν πτοείται, αλλά και τον διάβολο που έρχεται από τον βορρά δεν τον φοβάται, ούτε πάλι εκείνον από τον νότο. Διότι, εφόσον είμαι θεμελιωμένος και στέκομαι πάνω στην πέτρα, δεν φοβάμαι τίποτα· ακόμη κι αν με απειλεί με θάνατο, δεν πτοούμαι, δεν φοβάμαι τον διωγμό. Είμαι έτοιμος να ομολογήσω· δεν φοβάμαι τον λιμό, έχοντας τον Λόγο που με ενδυναμώνει· και λέω κι εγώ κατά τα λόγια του μακαριότατου Παύλου: «Όλα τα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει».

Διότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να διαφυλάξει άλλον άνθρωπο· ούτε η μητέρα τη δική της κόρη, ούτε η υπηρέτρια την κυρία της, εάν ο ευσεβής λογισμός δεν γίνει φύλακας του ανθρώπου. Γι' αυτό, ω άνδρα, που ευνόχισες τον εαυτό σου για τη βασιλεία των ουρανών, και εσύ, ω γυναίκα, έχοντας κατανοήσει με ακόμη μεγαλύτερη ασφάλεια το ρητό, αφού εξετάσεις τον εαυτό σου, δοκίμασέ τον λέγοντας: «Ξύπνησε, βοριά, και έλα, νοτιά· φύσηξε τον κήπο μου, και ας αναβλύσουν τα αρώματά μου». Διότι, όταν ο Κύριος και Σωτήρας μας σταυρώθηκε, όταν ο ήλιος σκοτείνιασε και η γη σειόταν, όταν οι πέτρες σχίζονταν και τα μνήματα άνοιγαν, φόβος κατέλαβε τότε τους μαθητές, επειδή δεν γνώριζαν το ρητό: «Θα πατάξω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα της ποίμνης»· τότε οι μαθητές, εξαιτίας του φόβου για τους Ιουδαίους, ήταν όλοι μαζί κρυμμένοι σε ένα δωμάτιο. Ας μη χλευάζει κανένας Ιουδαίος που παρευρίσκεται εδώ, ούτε ας γελάει κανένας Έλληνας που ακούει. Διότι σε Αυτόν έχουμε στηρίξει την ελπίδα μας· γι' αυτό και ομιλώ με παρρησία. Επειδή Αυτός που κρεμάστηκε πάνω στο ξύλο, Αυτός είναι η σωτηρία μας· διότι η δική Του σταύρωση υπήρξε ο καθαρισμός των αμαρτιών. Και ήταν ένα μεγάλο θέαμα αυτό που συνέβαινε τότε, το ότι, καθώς το σώμα σταυρωνόταν, η αμαρτία κατέπιπτε. Διότι, εάν Αυτός δεν είχε σταυρωθεί, μέχρι σήμερα θα φέραμε τους μώλωπες και τις ασθένειες στο σώμα μας. Και ο διάβολος, βλέποντας την αδυναμία μας, θα καυχιόταν εις βάρος μας, εγειρόμενος εναντίον μας. Διότι ο εχθρός είπε: «Θα καταδιώξω και θα καταλάβω».

Τότε οι μαθητές του Κυρίου, όντας κρυμμένοι μέσα στο κελί, ας πουν: Εξεγέρσου, βορρά, και έλα, νότε· φύσηξε μέσα στον κήπο μου, και ας αναβλύσουν τα αρώματά μου. Το μεν σώμα που κείτεται στον βορρά ας εγερθεί, ο δε Λόγος ας έλθει από τον νότο.

Άραγε, λοιπόν, στον βορρά κειτόταν το σώμα του Κυρίου; Και βρεθήκαμε στον τόπο εκείνο στον οποίο είχε σταυρωθεί ο Κύριος, ο οποίος βρισκόταν στα βόρεια της Ιερουσαλήμ. Γι' αυτό ο Δαβίδ με ακρίβεια έλεγε: «Όρη της Σιών, τα πλευρά του βορρά, η πόλη του μεγάλου βασιλιά». Γι' αυτό και εμείς, όταν βρεθήκαμε στον τόπο εκείνο όπου σταυρώθηκε ο Χριστός, στεκόμασταν στραμμένοι προς την ανατολή και προσευχόμασταν· και ο τόπος όπου είχε σταυρωθεί ο Κύριος ήταν βορινός. Γι' αυτό, λοιπόν, οι μαθητές που κρύβονταν μέσα στο δωμάτιο ας πουν: «Εξεγέρσου, βορρά, και έλα, νότε· εξεγέρσου μαζί με τον βορρά», δηλαδή, από τον νότο προς το σώμα. Διότι αυτό έχει γραφτεί και στους προφήτες, ότι «ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν».

Και ενώ το σώμα κειτόταν επί τρεις ημέρες στον βορρά, έρχεται ο Σωτήρας από τον νότο, και λαμβάνει το σώμα που κειτόταν στον βορρά, και έρχεται προς τους μαθητές, στον τόπο όπου βρίσκονταν. Τότε λοιπόν, με την είσοδο του Ιησού, φύσηξε ο κήπος και έρρευσαν τα αρώματα. Τότε ας πουν οι μαθητές στον Κύριο: Ώ Κύριε, όταν εσύ σταυρώθηκες και σκύλευες τον άδη, εμείς βρισκόμασταν σε ένα δωμάτιο, συγκεντρωμένοι με ομοψυχία, αναζητώντας το δικό σου φως· διότι φως για εμάς είναι η παρουσία σου. Επειδή όμως δεν βλέπαμε την παρουσία σου, ήμασταν βυθισμένοι σε βαθύ σκοτάδι· και λεγόταν για εμάς το εξής: «Η ψυχή τους έλιωνε μέσα στις συμφορές». Διότι μέσα σε συμφορές βρισκόμασταν τότε, επειδή δεν σε βλέπαμε· τώρα όμως που είδαμε ότι εξεγέρθηκε ο βορράς και ήλθε ο νότος, τότε φύσηξε ο κήπος και έρρευσαν τα αρώματα.

Τότε ας προσέλθει ο Θωμάς για να εξετάσει το σώμα και να δει τους τύπους των ήλων, και, καθώς θα το εξετάζει και θα βλέπει τους τύπους των ήλων, ας πει: Έπνευσε ο κήπος και έρρευσαν τα αρώματα. Αρώματά μας δε είναι η αφθαρσία του σώματος, την οποία ενδύθηκε.

Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, και ο Παύλος έλεγε: «Πρέπει αυτό το φθαρτό να ντυθεί την αφθαρσία, και αυτό το θνητό να ντυθεί την αθανασία». Πότε όμως ντύθηκε το σώμα την αφθαρσία, αν όχι μέσω της αναπαύσεως του Λόγου; Ασφαλώς, όταν αναστήθηκε ο Σωτήρας και ήλθαν οι γυναίκες να τον αγγίξουν, τους έλεγε: «Μην με αγγίζετε, διότι δεν έχω αναβεί ακόμη προς τον Πατέρα μου». Γι' αυτό, εάν έχεις ευνουχίσει τον εαυτό σου, ω άνδρα, και εσύ, ω γυναίκα, ακούστε τον πόθο αυτής της μακάριας ψυχής, πώς, ποθώντας τον Λόγο, λέει: «Ας καταβεί ο αδελφιδός μου στον κήπο του και ας φάει τον καρπό των ακροδρύων του». Διότι τότε παρακαλούσε τον Λόγο να καταβεί στον κήπο και να φάει τον καρπό των ακροδρύων του· επειδή, αφενός, ως κήπος νοείται ο κόσμος, στον οποίο τον παρακαλούσε να καταβεί και να φάει τον καρπό των ακροδρύων του· αφετέρου, τα ακρόδρυα είναι οι άνθρωποι· και ο καρπός των ακροδρύων είναι οι πράξεις του νόμου, τον οποίο καρπό παρακαλούσε εκείνον να καταβεί και να φάει. Έτσι και εμείς, αν έχουμε έτοιμους τους καρπούς του νόμου για να τους αποδώσουμε στον Κύριο, ας παρακαλέσουμε και εμείς τον Λόγο να καταβεί και να φάει τον καρπό των ακροδρύων του. Διότι δικά του ακρόδρυα και δημιουργήματα είμαστε εμείς, έχοντας κτιστεί για καλά έργα.

Διότι βλέπεις τον πόθο που υπάρχει σε αυτήν τη μακάρια ψυχή, πώς, ενώ εκείνη παρακαλεί και λέει: «Ας κατέβει ο αδελφιδός μου στον κήπο του, και ας φάει τον καρπό των ακροδρύων του»· πώς αμέσως λέει ο Λόγος: «Εισήλθα στον κήπο μου, αδελφή μου νύμφη»; Διότι δεν υπάρχει τίποτε ταχύτερο· καθώς, ενώ εκείνη ακόμη μιλούσε, αμέσως την εισάκουσε· βλέπεις αυτό που είναι γεγραμμένο: «Ότι, ενώ εσύ ακόμη μιλάς, θα πω: Ιδού, είμαι παρών»; Διότι ταυτόχρονα με το να παρακαλεί εκείνη και να λέει: «Κατέβα, ω Λόγε, στον κήπο σου, και φάε τον καρπό των ακροδρύων σου», αμέσως την εισάκουσε λέγοντας: «Εισήλθα στον κήπο μου, αδελφή μου νύμφη».

Γιατί όμως την ονομάζει και νύμφη και αδελφή; Διότι κανένας νυμφίος δεν αποκαλεί τη νύμφη του αδελφή· εδώ όμως την ονομάζει και αδελφή και νύμφη, για να δείξει ότι ο νυμφώνας που υμνείται δεν είναι σαρκικός. Όταν μεν δηλαδή την ονομάζει νύμφη, το κάνει εξαιτίας του Λόγου, ο οποίος μνηστεύθηκε την ψυχή. Αυτό άλλωστε έλεγε και ο Παύλος: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παραστήσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό». Όταν δε την ονομάζει και αδελφή, το κάνει εξαιτίας της σάρκας την οποία ενδύθηκε. Διότι, υποδηλώνοντας αυτό, ένας από τους προφήτες έλεγε για εκείνον: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Γι' αυτόν τον λόγο, κανείς ας μην νομίζει ότι τα λόγια αυτά είναι σαρκικά. Διότι, όταν τον παρακαλούσε η μακαρία αυτή ψυχή λέγοντας: «Ας κατέβει ο αγαπημένος μου στον κήπο του, και ας φάει τον καρπό των ακρόδρυών του» – διότι, όταν ακούς για ψυχή, μην εκλαμβάνεις μία μόνο ψυχή, αλλά ολόκληρο τον κόσμο.

Γι' αυτό, λοιπόν, τον παρακαλούμε λέγοντας: Κατέβα, ω Λόγε, στον κήπο σου, και φάε τον καρπό των ακροδρύων σου· και αμέσως εκείνος εισάκουσε: Εισήλθα στον κήπο μου, αδελφή μου νύμφη· τρύγησα τη σμύρνα μου μαζί με τα αρώματά μου. Με παρακάλεσες να κατέβω και να φάω τους καρπούς; Ιδού, κατέβηκα· δώσε μου τους καρπούς. Ο λόγος, λοιπόν, των Ιουδαίων αμέσως φέρει αντί για σταφύλια αγκάθια, και αντί για σύκα τριβόλους. Και πότε του πρόσφεραν αυτούς τους καρπούς, αν όχι όταν σταυρωνόταν; Διότι ζήτησε να πιει από τους καρπούς του αμπελιού, και αντί για οίνο του πρόσφεραν όξος. Βλέπεις ότι ο καρπός τους έγινε όξος;

Τα όρη έλιωσαν σαν κερί από το πρόσωπο του Κυρίου. Ως όρη εννοεί τις αντίθετες δυνάμεις, οι οποίες έλιωσαν κι αυτές σαν κερί, προφανώς από το προαναφερθέν πυρ. Ό,τι παγώνει ο βορράς, αυτό το λιώνει ο νότος· γι' αυτό ορθώς λέγει η νύμφη στο Άσμα των Ασμάτων: Εξεγέρσου, βορρά, και έλα, νότε, διάπνευσε τον κήπο μου, και ας ρεύσουν τα αρώματά μου.

Του ιδίου, από το υπόμνημα στο Άσμα των Ασμάτων, η αρχή του οποίου είναι η εξής: Οι λόγοι είναι και αξιαγάπητοι και ανάγουν στους ουρανούς. Αυτός που κρέμεται — μήπως λοιπόν στον βορρά κειτόταν το σώμα του Κυρίου; Ναι· διότι βρεθήκαμε σε εκείνον τον τόπο όπου είχε σταυρωθεί ο Κύριος, και ο οποίος βρισκόταν στα βόρεια της Ιερουσαλήμ. Γι' αυτόν τον λόγο ο Δαβίδ έλεγε με ακρίβεια: «Το όρος Σιών, τα μέρη του βορρά, η πόλη του μεγάλου Βασιλέως». Γι' αυτό και εμείς, όταν βρεθήκαμε στον τόπο εκείνο όπου σταυρώθηκε ο Χριστός, στεκόμασταν στραμμένοι προς την ανατολή και προσευχόμασταν, και ο τόπος όπου είχε σταυρωθεί ο Κύριος ήταν βορεινός. Γι' αυτό, λοιπόν, οι μαθητές, κρυμμένοι στο δωμάτιο, ας πουν: «Εξεγέρσου, βορρά, και έλα, νότε». Το «Εξεγέρσου, λοιπόν, βορρά», υποδηλώνει το σώμα που κείτεται στον βορρά· και το «έλα, νότε, έλα» σημαίνει έλα, ω Λόγε, στον βορρά, δηλαδή από τον νότο στο σώμα. Διότι αυτό έχει γραφτεί και στους προφήτες, ότι «ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν». Ενώ, λοιπόν, το σώμα κειτόταν επί τρεις ημέρες στον βορρά, έρχεται ο Σωτήρας από τον νότο και αναλαμβάνει το σώμα που κείτεται στον βορρά.

Η σταθερότητα των λογισμών, ή οι εσωτερικοί άγιοι λίθοι. Στο στεφάνι με το οποίο τον στεφάνωσε η μητέρα του. Διότι, λέγει, τοποθέτησες στο κεφάλι του στεφάνι από πολύτιμο λίθο. Ας κατέλθει ο αδελφιδός μου στον κήπο του.

Στεφανώνει τα φυτά με νέο άνθος, και από την ακαρπία τα μεταβάλλει ώστε να καρποφορήσουν αυτό που το καθένα από τη φύση του έχει. Κάτι παρόμοιο θα βρούμε γραμμένο και στο Άσμα Ασμάτων: «Σήκω, έλα, λέει, πλησίον μου, καλή μου, περιστερά μου· διότι ιδού ο χειμώνας πέρασε, η βροχή πέρασε και έφυγε, τα άνθη φάνηκαν στη γη, ο καιρός του κλαδέματος έφτασε.» Διότι, αφού παρέλθει ο χειμώνας, η λαμπρή άνοιξη ανατέλλει στη γη, και την καθιστά τροφό των ανθέων, και την κάνει μητέρα ώριμων καρπών. Κάτι τέτοιο έχει συμβεί και σε εμάς πνευματικά. Διότι ο αποστάτης δράκοντας έφερε βαρύ χειμώνα σε όλη την οικουμένη, και την κατέστησε ξηρή και άκαρπη. Διότι δεν υπήρχε απολύτως κανένας που να πράττει το αγαθό, δεν υπήρχε ούτε ένας: «Αλλά όλοι εξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν.» Επειδή όμως ο Μονογενής εμφανίστηκε με σάρκα, έγινε για εμάς σαν την άνοιξη πάνω στα βουνά. Διότι, ενώ είχαμε μαραθεί και είχαμε αποβάλει την ωραιότητα κάθε αρετής από τις ψυχές μας, αναθάλλαμε σε Αυτόν και γεμίσαμε από πνευματική ευκαρπία, ώστε να μπορούμε να λέμε και εμείς εκείνο που αναφέρεται στο Άσμα Ασμάτων: «Ας κατέβει ο αδελφιδός μου στον κήπο του, και ας φάει τον καρπό των δέντρων του.»

Δηλαδή, ως «όρη» θα εκλάβεις εκείνους που έχουν το διδασκαλικό έργο στις Εκκλησίες, και οι οποίοι δεν φρονούν τίποτε από τα χαμερπή, αλλά αντίθετα αναζητούν τα άνω και έχουν ανορθωθεί από τα γήινα· ως «βουνούς» βέβαια, εκείνους που υπολείπονται της δικής τους υπεροχής, και κατά κάποιον τρόπο βρίσκονται κάτω από τη δόξα τους. Διότι στις Εκκλησίες υπάρχουν βαθμίδες και τιμής και λειτουργημάτων. Αυτά, λέει, τα νοητά όρη, και μαζί τους οι βουνοί, θα αναπηδήσουν, δηλαδή θα σκιρτήσουν, χαίροντας προφανώς για την επιστροφή και την κλήση σας, και θα σας δεχθούν με χαρά· διότι χαιρόμαστε πάρα πολύ, όταν κάποιοι από τους πλανεμένους, εγκαταλείποντας πλέον το να παραμένουν στην καταχνιά και το σκοτάδι, σπεύδουν προς το φως της αληθινής θεοπτίας. Έτσι τους προσφωνούσε και ο πάνσοφος Παύλος, λέγοντας: «Χαρά και στέφανός μου». Αλλά και όλα τα δέντρα του αγρού, λέει, θα χειροκροτήσουν με τα κλαδιά τους. Και ως δέντρα του αγρού θα νοήσεις αυτούς που συγκαταλέγονται στον λαό. Διότι ο κήπος του Σωτήρα είναι γεμάτος άνθη. Και εφόσον βέβαια η νύμφη που περιγράφεται στο Άσμα Ασμάτων είναι θαλερή και καρποφόρα, λέει: «Ας κατέβει ο αγαπημένος μου στον κήπο του, και ας φάει τον καρπό των οπωροφόρων δέντρων του». Επομένως, τα νοητά δέντρα θα χειροκροτήσουν με τα κλαδιά τους, λέει.

Ο λόγος διαμορφώθηκε μεταφορικά με βάση αυτούς που συνηθίζουν να τρυφούν σαρκικά. Η ψυχή τέτοιων ανθρώπων θα μπορούσε να γίνει σαν κήπος μεθυσμένος από νερό, δηλαδή γεμάτος άνθη και δέντρα, στολισμένος με ποικίλα είδη λουλουδιών και παράγοντας κάθε είδους καρπούς. Διότι οι άνυδροι κήποι είναι πάρα πολύ άσχημοι, επειδή είναι ξεροί και εντελώς έρημοι από καρπό, και ίσως μάλιστα να στερούνται και τα ίδια τα φυτά. Αντίθετα, εκείνοι που έχουν μεθύσει από τις ανεξάντλητες ορμές των υδάτων στεφανώνονται, όπως είπα, με κάθε είδους καρπούς. Κήπος του Χριστού βέβαια έχει γίνει η Εκκλησία, της οποίας το πρόσωπο αναλαμβάνοντας η νύμφη που περιγράφεται στο Άσμα Ασμάτων λέει: «Ας κατέβει ο αγαπημένος μου στον κήπο του, και ας φάει τον καρπό των οπωροφόρων δέντρων του»· διότι ό,τι είναι στα φυτά το οπωροφόρο, δηλαδή ο ωραίος καρπός, αυτό ακριβώς είναι και στις ψυχές των αγίων η καλή και γλυκύτατη αρετή στον Θεό. Επομένως, σαν κήπος μεθυσμένος από νερό θα είναι, λέει, η ψυχή σου, και μάλιστα σαν πηγή, από την οποία δεν εξέλιπε ποτέ το νερό. Τέτοιοι έγιναν οι θεσπέσιοι μυσταγωγοί, αναβλύζοντας τα νάματα της ευσεβούς διδασκαλίας σαν από την αέναη πηγή της καρδιάς τους και ποτίζοντας πλουσιοπάροχα τις ψυχές όσων διδάσκονταν. Και αυτό το επιβεβαιώνει ο ίδιος ο διανομέας των τόσο εξαιρετικών χαρισμάτων, λέγοντας: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, καθώς είπε η Γραφή, ποταμοί ύδατος ζωής θα ρεύσουν από την κοιλιά του.»

Όσοι λοιπόν έχουν συνηθίσει να ζουν μέσα στην αμάθεια, θα γίνουν τροφή της ακρίδας, του βρούχου και της κάμπιας, και θα απομείνουν έρημοι από κάθε ευπρέπεια, και απολύτως τίποτα το ανθισμένο δεν θα υπάρχει σε αυτούς. Αντίθετα, η σοφή και φιλόθεη ψυχή, η οποία στολίζεται πλούσια με τα δόγματα της αλήθειας και έχει την καρδιά της σχεδόν να αναβλύζει από τους καρπούς της δικαιοσύνης και να είναι εξαιρετικά ανθισμένη, θα πει οπωσδήποτε με παρρησία, σύμφωνα με τη νύμφη που αναφέρεται στο Άσμα Ασμάτων: «Ας κατέβει ο αγαπημένος μου στον κήπο του, και ας φάει τον καρπό των οπωροφόρων δέντρων του». Διότι γλυκείς, πολύ γλυκείς είναι οι καρποί της ευσέβειας και τα οπωροφόρα της αληθινής φιλομάθειας για τον Σωτήρα όλων μας Χριστό, ο οποίος είναι και δικός μας αγαπημένος, εφόσον γεννήθηκε από την αδελφή μας, την Αγία Παρθένο. <Θρήνησε σε μένα σαν τη νύμφη που έχει ζωστεί με σάκο πένθους για τον παρθενικό της σύζυγο.> Δεν τους προστάζει να επιτελούν τη μετάνοια και το πένθος που τη συνοδεύει σαν κάτι το δευτερεύον, ούτε σαν κάτι το περαστικό ή ράθυμο, αλλά να είναι ένα πένθος που να ανταγωνίζεται έντονα και να προσπαθεί να αμιλλάται με τα πλέον δυσβάσταχτα πράγματα, ώστε να καταστήσει τους πόνους της μετάνοιας ισοβαρείς με τα αμαρτήματα.

Διότι, όπως ακριβώς για εκείνους που έχουν επιλέξει να αμελούν να οικοδομούν την Εκκλησία, δηλαδή να παραστήσουν τους εαυτούς τους ως άγιο ναό στον Χριστό, τα πάντα καταρρέουν προς το χειρότερο· και μάλιστα φαίνεται να τους συμβαίνει το να βρίσκονται διαρκώς σε πειρασμούς και σε πνευματικές ακαρπίες· έτσι είναι αληθές και το αντίστροφο, ότι σε εκείνους που επιθυμούν να οικοδομούν και έχουν τιμήσει τον ιδρώτα της αρετής, θα δοθεί από τον Θεό το να διακρίνονται με κάθε τρόπο σε κάθε τι καλό, να τρέφονται πλούσια με τις πνευματικές ευκαρπίες, και να έχουν τον εσωτερικό τους κόσμο σαν έναν κήπο ανθισμένο με διάφορα στολίδια αρετών, σχεδόν κατάφυτο από ώριμους καρπούς, ώστε να μπορούν πλέον με παρρησία να αναφωνήσουν το ρητό από το Άσμα Ασμάτων: «Ας κατέβει ο αγαπημένος μου στον κήπο του, και ας φάει τον καρπό των δέντρων του».

Εάν δε συμβεί και στη δική μας ψυχή αυτό που ακούμε για τον Ηλία, και η διάνοιά μας, αφού αναληφθεί με το πύρινο άρμα, μεταφερθεί ψηλά προς τα ουράνια κάλλη (και θα εννοήσουμε ως πυρ το Άγιο Πνεύμα, το οποίο ήρθε ο Κύριος να ρίξει στη γη, αυτό που μοιράστηκε στους μαθητές με μορφή γλωσσών), δεν θα στερείται ελπίδας για εμάς το να πλησιάσουμε αυτά τα άστρα, εννοώ τα θεία νοήματα, τα οποία καταυγάζουν τις ψυχές μας μέσα από τα ουράνια και πνευματικά λόγια. Διότι, κοίταξε ψηλά με τον οφθαλμό της ψυχής· προς εσένα, τον ακροατή, απευθύνω τη φωνή που απηύθυνε ο Κύριος προς τον πατριάρχη: «Κοίταξε ψηλά σε αυτόν τον ουρανό και δες αυτά τα άστρα, αν μπορείς να καταμετρήσεις το ύψος των νοημάτων τους». Δες την εξουσία της βασίλισσας, κατανοώντας τη δύναμή της από τα προστάγματά της, καθώς μια αυτοκρατορική αυθεντία διαφαίνεται στα λεγόμενά της· δεν κατορθώνει αυτό που θέλει μέσω ικεσίας, αλλά σύμφωνα με την αψευδή φωνή Εκείνου που υποσχέθηκε, ο Οποίος λέει ότι ο πιστός και φρόνιμος οικονόμος γίνεται κύριος όλων των υπαρχόντων του δεσπότη του. Έχοντας αναλάβει αυτήν την εξουσία, διαχειρίζεται βασιλικά για τον εαυτό της τις επιθυμίες της όσον αφορά τους δύο ανέμους, απομακρύνοντας μεν τον βορρά με δικό της πρόσταγμα, ενώ προσκαλεί φιλόφρονα τον νότο και τον προτρέπει με σπουδή να έρθει προς εκείνη.

Η φράση έχει ως εξής: «Εξεγέρθητι, βορρά, και έρχου, νότε». Ίσως μπορεί να βρει κανείς κάτι συγγενές προς τα λεγόμενα αυτά στα λόγια του εκατόνταρχου, τα οποία θαύμασε ο ίδιος ο Θεός Λόγος, όπως διηγήθηκε ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Ακούσας δε ο Ιησούς εθαύμασε», και έθεσε τα λόγια του εκατόνταρχου υψηλότερα από την πίστη του Ισραήλ. Διότι μου φαίνεται πως η σύγκριση του εκατόνταρχου, ως προς το ζήτημα της πίστεως, δεν γίνεται προς τον ισραηλιτικό λαό, αλλά προς τον ίδιο εκείνον τον Ισραήλ, ο οποίος κατά την πάλη του με τον αντίπαλο, παρότι είχε τη συμμαχία του Θεού, μόλις που απέφυγε την πτώση, χωρίς να βγει εντελώς αλώβητος από τη βλάβη του αντιπάλου, διότι δέχθηκε το πλήγμα στον μηρό. Αυτός όμως ο εκατόνταρχος, για τον οποίο γίνεται λόγος τώρα, αποπέμποντας με εξουσία το αλλότριο μέσω κάποιας βασιλικής δύναμης, οικειώνεται το επιθυμητό. Διότι κυρίως ως προς αυτό μου φαίνεται ότι έτυχε του θαυμασμού ο άνδρας αυτός, στο ότι λέει πως, μεταξύ των στρατιωτών που βρίσκονται υπό τις διαταγές του, με αυθεντική εξουσία αποπέμπει όποιον θέλει, προσκαλεί αυτόν που επιθυμεί και προστάζει στον δούλο να εκτελέσει την πρέπουσα υπηρεσία.

Ας ακούσουμε όμως τη βασίλισσα, πώς απομακρύνει από κοντά της τον βοριά, αναστρέφοντας προς τα πίσω την πνοή του· διότι δεν τον διατάζει να ηρεμήσει, όπως στην τρικυμία της θάλασσας ο Κύριος έφερε σε γαλήνη τη θύελλα παραγγέλνοντας στα κύματα να σιωπήσουν, αλλά του παραγγέλλει να αποχωρήσει και να φύγει, ώστε να πνέει ανεμπόδιστα ο νοτιάς, χωρίς καμία αντίθετη πνοή να εμποδίζει την ορμή του, λέγοντας προς τον βοριά: «Εξεγέρθητι». Ποια είναι όμως η αιτία της απομάκρυνσης αυτού του ανέμου; Σκληρός άνεμος είναι ο βοριάς, λέει [πού αναφέρεται αυτό;] ο λόγος των Παροιμιών, ενώ ονομαστικά καλείται επιδέξιος. Αλλά για κανέναν δεν είναι δεξιός ο βοριάς, παρά μόνο εάν κάποιος έχει την ανατολή στα νώτα του, κατευθύνοντας την πορεία του προς τη δύση. Και ασφαλώς κατανοείς το αίνιγμα των λεγομένων: ότι εκείνος που έχει απομακρυνθεί από την ανατολή (διότι έτσι ονομάζεται ο Χριστός από την προφητεία) και ωθεί τον εαυτό του προς τη δύση του φωτός, όπου βρίσκεται η εξουσία του σκότους, έχει τον βοριά στα δεξιά του, να τον δεξιώνεται με πονηρά εφόδια, δια των οποίων πραγματοποιείται η πορεία προς το σκότος.

Έτσι βρίσκει τον βορρά δικό του δεξιό συνεργάτη ο ακόλαστος, καθώς αυτός συμπνέει με το πάθος της ατιμίας· έτσι γίνεται δεξιό και επιτήδειο για τον πλεονέκτη αυτό το πνεύμα της πονηρίας, όταν του σωρεύει ολόγυρα τις ύλες της πλεονεξίας σαν κάποια άμμο ή σκόνη· έτσι, προσφέροντας τη δική του συνεργία σε καθένα από τα αμαρτήματα, γίνεται επιδέξιος σε εκείνους με τους οποίους συναναστρέφεται, όντας βέβαια σκληρός κατά τη φύση του, αλλά αποκρύπτοντας τη σκληρότητά του πίσω από τις ηδονές. Γι’ αυτόν τον λόγο φυγαδεύει τον βορρά από τη δική της επικράτεια η ψυχή που περιβλήθηκε την εξουσία κατά των παθών, λέγοντας: «Εξεγέρσου, ω βορρά». Το γιατί με το όνομα αυτό υποδηλώνεται η εχθρική δύναμη, θα ήταν φανερό σε καθέναν που έχει κατανοήσει τη φύση των όντων. Διότι ποιος δεν γνωρίζει την κίνηση του ηλίου, ότι δηλαδή, ξεκινώντας από την ανατολή και διαγράφοντας την πορεία του μέσω του νότου, γέρνει προς τη δύση; Το δε σχήμα της γης, όντας σφαιροειδές, όπως λένε εκείνοι που έχουν μελετήσει αυτά τα ζητήματα, σε όποιο μέρος φωτιστεί από τον ήλιο, κατ' ανάγκην στο αντίθετο μέρος σκοτεινιάζει, καθώς καλύπτεται από σκιά εξαιτίας της παρεμβολής του συμπαγούς όγκου της.

Πολύ σωστά, λοιπόν, η φωνή της βασίλισσας τον αποδιώχνει με εξουσία και προσκαλεί το μεσημβρινό πνεύμα, το θερμό και αειλαμπές, το οποίο ονομάζει νότο, μέσω του οποίου ρέει ο χείμαρρος της τρυφής, λέγοντας: «Και έλα, νότε, φύσηξε μέσα στον κήπο μου και ας ρεύσουν τα αρώματά μου». Και τούτο, ώστε με την ορμητική πνοή, όπως ακούμε ότι συνέβη στους μαθητές στο υπερώο, επιπίπτοντας πάνω στα έμψυχα φυτά, να κινήσει τη φυτεία του Θεού προς την έκλυση των αρωμάτων και να προκαλέσει τη ροή της ευώδους προφητείας και των σωτηριωδών δογμάτων της πίστεως μέσα από το στόμα, διαχέοντας ανεμπόδιστα την ευωδία των διδαγμάτων σε κάθε είδους γλώσσα. Έτσι, οι εκατόν είκοσι μαθητές, οι οποίοι ήταν φυτεμένοι στον οίκο του Θεού, με την πνοή αυτού του νότου έκαναν να ανθίσει η διδασκαλία μέσω των γλωσσών. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, λέει η νύμφη σε αυτόν τον νότο: «Φύσηξε μέσα στον κήπο μου», επειδή έγινε μητέρα κήπων από τη φωνή του Νυμφίου που την κατέστησε, όπως αναφέρει ο λόγος της Γραφής, «Πηγή κήπων».

Γι' αυτόν τον λόγο, θέλει ο κήπος της, η Εκκλησία, που βρίθει από έμψυχα δέντρα, να διαπνευστεί από το Πνεύμα, ώστε να ρεύσουν από αυτά τα αρώματα. Διότι ο μεν προφήτης λέει ότι «θα πνεύσει το πνεύμα Του και θα ρεύσουν ύδατα», η δε νύμφη, που κοσμείται με τον βασιλικό πλούτο, μεταβάλλει τα ρεύματα σε κάτι το μεγαλοπρεπέστερο, δημιουργώντας ποταμούς αρωμάτων, οι οποίοι εκρέουν από τα δέντρα του κήπου μέσω της ορμής του Πνεύματος, ώστε μέσω αυτού να γίνει κατανοητή η διαφορά της Παλαιάς Διαθήκης προς την Καινή, ότι δηλαδή ο μεν προφητικός ποταμός γέμισε με ύδατα, ο δε ευαγγελικός με αρώματα. Τέτοιος ποταμός αρωμάτων, που έρρεε από τον κήπο της Εκκλησίας διά του Πνεύματος, ήταν ο μέγας Παύλος, του οποίου το ρεύμα ήταν η ευωδία του Χριστού· τέτοιοι ήταν επίσης ο Ιωάννης, ο Λουκάς, ο Ματθαίος, ο Μάρκος και όλοι οι άλλοι, τα ευγενή φυτά του κήπου της νύμφης, οι οποίοι, αφού διαπνεύστηκαν από εκείνον τον φωτεινό μεσημβρινό νότο, έγιναν πηγές αρωμάτων που ανέβλυζαν την ευωδία των Ευαγγελίων.

«Ας κατέβει, λέγει, ο αγαπημένος μου στον κήπο του και ας φάει καρπό από τα δέντρα του». Ω, φωνή γεμάτη παρρησία! Ω, ψυχή φιλότιμη και μεγαλόδωρη που ξεπερνά κάθε υπερβολή μεγαλοψυχίας! Ποιον προσκαλεί σε συμπόσιο με τους δικούς της καρπούς; Για ποιον ετοιμάζει την πανδαισία με τα δικά της αγαθά; Ποιον καλεί στην εστίαση όσων έχουν ετοιμαστεί; Εκείνον από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, μέσω του οποίου υπάρχουν τα πάντα και στον οποίο βρίσκονται τα πάντα, εκείνον που δίνει σε όλους τροφή στον κατάλληλο καιρό, εκείνον που ανοίγει το χέρι του και χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα με αγαθότητα, τον άρτο που κατεβαίνει από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο, εκείνον που από τη δική του πηγή αναβλύζει τη ζωή σε όλα τα όντα· σε αυτόν η νύμφη παραθέτει τραπέζι. Και το τραπέζι αυτό είναι ο κήπος που έχει φυτευτεί με έμψυχα δέντρα, και εμείς είμαστε τα δέντρα, εφόσον βέβαια είμαστε εμείς εκείνοι που του προσφέρουμε ως τροφή τη σωτηρία των ψυχών μας, αφού έτσι είπε Εκείνος που βρίσκει ευφροσύνη στη δική μας ζωή: «Δική μου τροφή είναι να κάνω το θέλημα του Πατέρα μου». Και είναι φανερός ο σκοπός του θείου θελήματος, αφού Εκείνος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φτάσουν σε επίγνωση της αλήθειας. Αυτή λοιπόν είναι η τροφή που έχει ετοιμαστεί για Εκείνον: το να σωθούμε εμείς. Και δικός μας καρπός γίνεται η προαίρεσή μας, η οποία παραδίδει την ψυχή στον Θεό που μας τρυγά, προσφέροντάς την μέσω του εαυτού της σαν από κάποιο κλαδί.

Πρέπει δε μέσα από αυτά να δούμε ότι πρώτα η νύμφη καταγλυκαίνεται από τον καρπό του μήλου λέγοντας: «Και ο καρπός του είναι γλυκός στον λάρυγγά μου»· και τότε γίνεται και η ίδια καρπός ωραίος και γλυκύς, ο οποίος προσφέρεται στον γεωργό προς ευφροσύνη. Η δε λέξη «Καταβήτω» έχει ευκτική σημασία, καθώς εκφωνείται με παρόμοιο τρόπο με το «Αγιασθήτω το όνομά σου» και το «Γενηθήτω το θέλημά σου»· διότι, όπως εκεί ο σχηματισμός εκείνων των ρητών περιέχει την ευκτική έμφαση, έτσι και εδώ το «Καταβήτω» αποτελεί ευχή της νύμφης, η οποία επιδεικνύει στον Θεό την ευφορία των ακροδρύων της αρετής. Η δε κατάβαση υποδηλώνει το έργο της φιλανθρωπίας· διότι, επειδή δεν είναι δυνατόν με άλλον τρόπο να αναληφθούμε εμείς προς τον Ύψιστο, εάν δεν σκύψει προς τα χαμηλά ο Κύριος ο οποίος αναλαμβάνει τους πράους, για τον λόγο αυτό η ψυχή που ανέρχεται προς τα άνω, επικαλούμενη τη χειραγωγία από Εκείνον που βρίσκεται υπεράνω όλων, εύχεται να συγκαταβεί Εκείνος από το δικό Του μεγαλείο, ώστε να γίνει προσιτός σε όσους βρίσκονται κάτω.

Βλέπεις πώς ξεπερνά το αίτημα με τη μεγαλοδωρία; Η νύμφη ευχήθηκε να γίνουν τα φυτά της στον κήπο πηγές αρωμάτων, αφού φυσήξει πάνω τους ο νότιος άνεμος που πνέει από τα μεσημβρινά, και να φιλοξενήσει τον γεωργό με τον καρπό των ακροδρύων (και τούτο είναι σε όλους φανερό, ότι κάθε ευωδία γίνεται απόλαυση της οσφρητικής αίσθησης, ενώ τα ακρόδρυα, ως προς τη βρώση αναφορικά με την ευεξία αυτών που τρέφονται, είναι ασθενέστερα από τη δύναμη του άρτου). Εκείνος όμως, αφού κατέβηκε στον δικό του κήπο και μετέβαλε τη φύση των καρπών στο ανώτερο και το πολυτιμότερο, τρυγάει μεν από τον κήπο βρίσκοντας σμύρνα μαζί με τα αρώματά του (διότι από Αυτόν προέρχεται κάθε τι καλό, σε όποιον και αν βρεθεί, όπως ύμνησε ο προφητικός λόγος), και αντί για ακρόδρυα κάνει τα δέντρα να βρίθουν από άρτο που είναι αναμεμειγμένος με το μέλι του (και σε αυτό ας συνεπιφωνήσει ο προφητικός λόγος, ότι δικό Του είναι το μέλι, όπως και τα υπόλοιπα αγαθά) και αντλεί από αυτά κρασί συγκερασμένο με το γάλα του. Διότι από Αυτόν και δι' Αυτού και εις Αυτόν είναι τα πάντα. Ω, μακάριοι εκείνοι οι κήποι, των οποίων τα φυτά έχει μαρτυρηθεί ότι βρίθουν από τέτοιους καρπούς, ώστε να μεταβάλλονται αρμονικά σε κάθε είδος τρυφής σύμφωνα με την επιθυμία της απόλαυσης.

Ως ένδυμα της μαρτυρικής ψυχής να εννοήσεις το σώμα, του οποίου και «οι σιαγόνες», για να πω πάλι σύμφωνα με εκείνο το Άσμα, είναι «σαν φιάλες μύρων», και οι δάκτυλοι «σαν κρίνα που στάζουν ευωδία»· πολύ περισσότερο η λογχισμένη πλευρά, η οποία, σαν να άνοιξε από τις λόγχες, δεν κρατά πια μέσα της τα μύρα σαν φιάλη, ούτε αφήνει ευωδιαστές σταγόνες σαν κρίνα, αλλά αναδίδει πηγή αέναη και ανεξάντλητη· ώστε να μη λέμε σύμφωνα με το ψαλμικό, ότι «ο ποταμός του Θεού γέμισε από νερά», αλλά ότι η πηγή του Θεού, και αυτή είναι το μαρτυρικό σώμα, έχει γεμίσει από μύρα και θαύματα και ιάματα, και το ακόμη πιο θαυμαστό από αυτά, ότι, παρόλο που ρέει άφθονα, δεν χάνει την πληρότητά της. Και, όπως φαίνεται, η μαρτυρική και θεία ψυχή, ανεβαίνοντας από το σώμα, είπε προς τον Θεό εκείνα τα λόγια τα οποία λέει και αυτή που νυμφεύθηκε τον Θεό σε εκείνα τα Άσματα. Ποια είναι αυτά; «Ξύπνησε βοριά και έλα νοτιά· φύσηξε μέσα στον κήπο μου, και ας ρεύσουν τα αρώματά μου».

Ελκύεται δε αληθινά η διάνοιά μου να μεταπηδήσει και σε άλλα, στη σωτήρια πίστη. Διότι δεν απομακρύνομαι από τον προφήτη που λέει: «Ενθυμήθηκα τον Θεό και ευφράνθηκα»· τον οποίο η πανάρετη Σοφία στα Άσματα ανακηρύσσει: «Εξεγέρσου, βοριά, και έλα, νοτιά, πνεύσε στον κήπο μου, και ας αναβλύσουν αρώματα».

Ποιος είναι λοιπόν ο βορράς, ή ποιος είναι ο νότος; Ή ποιος είναι ο κήπος; Ή ποια είναι τα φυτά μέσα στον κήπο; Ή ποια είναι τα αρώματα που ρέουν; Εγώ φρονώ τούτο, όπως ερμηνεύει η Γραφή, ότι δηλαδή βορράς είναι η αγία Παρθένος, νότος ο Σωτήρας του κόσμου, φυτά οι άγιοι μάρτυρες και οι απόστολοι, πηγή που αρδεύει τον κήπο το βάπτισμα του Σωτήρος, φύλακας του κήπου η σφραγίδα του σταυρού, και αρώματα είναι τα ιάματα και τα χαρίσματα του Σωτήρος. Αυτό λοιπόν σημαίνει: Εξεγέρσου, βορρά, δηλαδή η Παρθένος από τη Γαλιλαία· και έλα, νότε· έλα, Χριστέ, από τον ουρανό, από τη μεσημβρία, και εμφύσησε στην αγία Παρθένο· πνεύσε σε όλον τον κόσμο και εξέγειρε τους αγίους μάρτυρες και τους αποστόλους, και ας ρεύσουν τα αρώματα πάνω στους ασθενείς και τους πεπλανημένους. Αυτά τα αρώματα παγιώνονται σε διάφορες χάριτες, και γίνονται για τους ασθενείς τεκμήριο υγείας, για τους πεπλανημένους έλεγχος επιστροφής, για τους αμαρτωλούς συνήγορος μετάνοιας, για τους δικαίους βοήθημα ευρωστίας. Πώς λοιπόν να υμνήσουμε επάξια τα ιάματα των ιαμάτων, τη ζωοποιό ελπίδα, την επίγεια ζωή, την ουράνια σωτηρία;

Ομοιάζει, λοιπόν, η βασιλεία των ουρανών με κόκκο σιναπιού, τον οποίο έλαβε ένας άνθρωπος και τον έσπειρε στον δικό του κήπο. Σπείρε αυτόν τον κόκκο του σιναπιού στον κήπο της ψυχής σου, για να λες και εσύ: Εξεγέρσου, βοριά, και έλα, νοτιά, φύσηξε τον κήπο μου, και ας αναβλύσουν τα αρώματά μου. Εάν έχεις αυτόν τον κόκκο του σιναπιού στον κήπο της ψυχής σου, θα πει και σε σένα ο προφήτης: Και θα είσαι σαν κήπος πλούσια ποτισμένος, και σαν πηγή της οποίας το νερό δεν στέρεψε ποτέ· εάν έχεις αυτόν τον κόκκο στον κήπο της ψυχής σου, και μεταλάβεις από το μύρο του, λέγεται και για σένα: Η οσμή των ενδυμάτων σου είναι σαν οσμή λιβανιού· δηλαδή, η οσμή των σαρκικών σου είναι σαν οσμή λιβανιού. Κήπος κλεισμένος, πηγή σφραγισμένη, είναι οι βλαστοί σου.

Η νύμφη. Το κείμενο. Εξεγέρσου, βορρά, και έλα, νοτιά, φύσηξε στον κήπο μου, και ας ρεύσουν τα αρώματά μου. Ας κατέβει ο αγαπημένος μου στον κήπο του και ας φάει τον καρπό των οπωροφόρων του. Ο νυμφίος. Το κείμενο.

«Κερήθρα που στάζει είναι τα χείλη σου, νύμφη, μέλι και γάλα βρίσκονται κάτω από τη γλώσσα σου, η ευωδία των ενδυμάτων σου είναι σαν την ευωδία του Λιβάνου. Κήπος κλειστός είσαι, αδελφή μου νύμφη, κήπος κλειστός, πηγή σφραγισμένη». «Πηγή των κήπων, πηγάδι με ζωντανό νερό που ρέει ορμητικά από τον Λίβανο. Σήκω, βοριά, και έλα, νοτιά, φύσηξε τον κήπο μου, και ας αναβλύσουν τα αρώματά μου. Κατέβηκα στον κήπο μου, αδελφή μου νύμφη, τρύγησα τη σμύρνα μου μαζί με τα αρώματά μου, έφαγα τον άρτο μου μαζί με το μέλι μου, ήπια το κρασί μου μαζί με το γάλα μου· φάτε, φίλοι μου, και πιείτε και μεθύστε, αδελφοί μου». «Όμορφη είσαι, αγαπημένη μου, σαν ευδοκία, ωραία σαν την Ιερουσαλήμ». «Πόσο ομόρφυναν τα βήματά σου με τα υποδήματα, θυγατέρα του Αμιναδάβ· οι ρυθμοί των μηρών σου είναι σαν περιδέραια, έργο χεριών τεχνίτη· ο οφθαλμός σου είναι κρατήρας λαξευτός· η κοιλιά σου θημωνιά σιταριού περιφραγμένη με κρίνα»· «ο τράχηλός σου σαν πύργος ελεφάντινος· η μύτη σου σαν τον πύργο του Λιβάνου που ατενίζει προς το πρόσωπο της Δαμασκού». «Το ανάστημά σου παρομοιάστηκε με φοίνικα και οι μαστοί σου με τσαμπιά σταφυλιού». «Μας σαγήνευσες την καρδιά, αδελφή μας νύμφη, μας σαγήνευσες την καρδιά». «Σήκω και έλα, αγαπημένη μου, καλή μου, περιστερά μου, διότι ιδού ο χειμώνας πέρασε, η βροχή απήλθε, έφυγε οριστικά, τα άνθη φάνηκαν στη γη μας, ο καιρός του κλαδέματος έφτασε, η φωνή του τρυγονιού ακούστηκε στη γη μας». «Και έλα εσύ, περιστερά μου, στη σκέπη του βράχου, δίπλα στο προτείχισμα». «

Εγώ είμαι ο Δεσπότης, εκείνος είναι δούλος. Εγώ κηρύσσω τη βασιλεία των ουρανών, εκείνος τη σωτηρία από την καταστροφή. Εγώ με θαύματα, εκείνος δεν έκανε κανένα θαύμα. Ομοίως και η βασίλισσα του νότου θα κατακρίνει τη γενεά αυτή, διότι ήλθε από τα πέρατα της γης για να ακούσει τη σοφία του Σολομώντα. Να θεωρείς δε ως βασίλισσα του νότου και κάθε ψυχή που επικρατεί και στέκεται σταθερή στο καλό. Τι εννοώ δηλαδή; Ο βορράς αποδοκιμάζεται στην Αγία Γραφή ως τόπος του αντιδίκου· διότι είναι ψυχρός και νεκροποιός και ναρκωτικός· ο δε νότος επαινείται ως πνεύμα θερμό και ζωογόνο, που θερμαίνει τα ναρκωμένα μέλη. Γι' αυτό και στο Άσμα Ασμάτων η νύμφη, αποδιώχνοντας τον βορρά, λέει: Ξύπνα, βορρά, και έλα, νότε. Και πάλι ο προφήτης λέει: Και αυτόν που έρχεται από τον βορρά θα τον εξολοθρεύσει ο Κύριος, εννοώντας προφανώς τον Σατανά. Επομένως, η ψυχή που βασιλεύει στον νότο, δηλαδή στην αγαθή μερίδα και στον πνευματικό βίο, και η οποία μέσω της πρακτικής αρετής έχει το κράτος, έρχεται για να ακούσει τη σοφία, που σημαίνει ότι αναβαίνει στη θεωρία. Διότι η σοφία του Σολομώντα, του ειρηνικού βασιλέως, είναι η θεωρία του Κυρίου και Θεού μας, στην οποία με κανέναν άλλο τρόπο δεν θα μπορούσε κανείς να εισέλθει, παρά μόνο εάν βασιλεύσει στον αγαθό βίο και επικρατήσει μέσω της πρακτικής αρετής. «Κανείς δε, όταν ανάψει λύχνο, δεν τον βάζει σε κρυφό μέρος, ούτε κάτω από τον μόδιο, αλλά πάνω στη λυχνία, για να βλέπουν το φως όσοι εισέρχονται. Ο λύχνος του σώματος είναι ο οφθαλμός.»