Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 4:2

Έχε θάρρος Ιερουσαλήμ, ο Κύριος θα εξαλείψει όλα τα αδικήματά σου· θα ξεπλύνει ο Κύριος τον ρύπο των υιών και των θυγατέρων του με πνεύμα κρίσεως και με πνεύμα καύσεως, θα σας ραντίσει με καθαρό νερό και θα καθαριστείτε από κάθε αμαρτία σας· θα χορέψουν γύρω σας άγγελοι και θα πουν: Ποια είναι αυτή που ανεβαίνει ολόλευκη, στηριζόμενη στον αγαπημένο της; Διότι η ψυχή που πρωτύτερα ήταν δούλη, τώρα αναγνώρισε τον ίδιο τον Δεσπότη ως αγαπημένο της· και εκείνος, αποδεχόμενος την ανυπόκριτη προαίρεση, θα αναφωνήσει: Ιδού, είσαι ωραία, αγαπημένη μου, ιδού, είσαι ωραία· τα δόντια σου είναι σαν κοπάδια προβάτων που μόλις κουρεύτηκαν· εξαιτίας της ευσυνείδητης ομολογίας· και καθεξής· όλα γεννούν δίδυμα· εξαιτίας της διπλής χάριτος, εννοώ αυτήν που τελείται μέσω του ύδατος και του Πνεύματος, ή εξαιτίας αυτής που εξαγγέλλεται από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη.

Τα δόντια σου ομοιάζουν με κοπάδια κουρεμένων προβάτων, τα οποία ανέβηκαν από το λουτρό, όπου όλα γεννούν δίδυμα και δεν υπάρχει κανένα άτεκνο ανάμεσά τους. Σαν κόκκινο νήμα είναι τα χείλη σου και η ομιλία σου είναι ωραία· σαν φλούδα ροδιού είναι οι παρειές σου πίσω από τη σιωπή σου.

Για τον λόγο αυτό προηγείται ο έπαινος των δοντιών και έπειτα ακολουθεί το εγκώμιο των χειλιών· διότι το χείλος δεν θα είχε στολιστεί με το λογικό κάλλος, εάν τα δόντια εκείνα, μέσω της πιο φιλόπονης κατανοήσεως των διδαγμάτων, δεν προσέδιδαν στα χείλη τη χάρη των λόγων. Αυτήν λοιπόν κατανοήσαμε πως είναι η αιτία για τη σειρά των επαίνων ως προς τα δόντια. Καιρός όμως θα ήταν να εξετάσουμε και τον ίδιο τον έπαινο, το πώς δηλαδή παραβάλλει το κάλλος των δοντιών με τα κουρεμένα κοπάδια, τα οποία, αφού μόλις αναδύθηκαν από το λουτρό, καυχώνται όλα εξίσου για τα δίδυμα γεννήματά τους. Και ο έπαινος έχει κατά λέξη ως εξής: «Τα δόντια σου είναι σαν κοπάδια κουρεμένων προβάτων, τα οποία ανέβηκαν από το λουτρό· όλα γεννούν δίδυμα και δεν υπάρχει κανένα άτεκνο ανάμεσά τους».

Αυτό, λοιπόν, που κατανοήσαμε στην περίπτωση του Παύλου, ότι δηλαδή εκπληρώνει τη λειτουργία των δοντιών για την Εκκλησία με το να αναλύει λεπτομερώς τη σαφήνεια των δογμάτων, το ίδιο λέμε και για καθέναν ο οποίος, μιμούμενος εκείνον, μας διασαφηνίζει τα μυστήρια. Επομένως, δόντια της Εκκλησίας είναι εκείνοι που λιανίζουν και αναμασούν για εμάς την ανεπεξέργαστη τροφή των θείων λογίων. Όπως, λοιπόν, ο θείος Απόστολος περιγράφει τον βίο όσων επιθυμούν το καλό έργο της επισκοπής, αναφέροντας λεπτομερώς το πώς πρέπει να είναι εκείνος που έχει αναλάβει την ιερωσύνη, ότι δηλαδή μαζί με όλα τα άλλα πρέπει να διαθέτει και το διδακτικό χάρισμα, έτσι και εδώ ο Λόγος θέλει εκείνους που έχουν ταχθεί στην υπηρεσία των δοντιών μέσα στην Εκκλησία, πρώτα να είναι κουρεμένοι, δηλαδή απογυμνωμένοι από κάθε υλικό βάρος· έπειτα, με το λουτρό της συνειδήσεως, να είναι καθαροί από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος· επιπλέον δε, να ανέρχονται πάντοτε διά της πνευματικής προκοπής και να μην παρασύρονται ποτέ προς τα πίσω στον γκρεμό· και πάνω από όλα να αγάλλονται με τις διπλές γέννες των αγαθών κυημάτων σε κάθε είδος αρετής και να μην είναι άγονοι σε καμία από τις αγαθές πράξεις. Το δε διπλό κύημα αποτελεί συμβολισμό της πνευματικής ευδοκίμησης και στα δύο συστατικά μέρη της ύπαρξής μας, ώστε αυτού του είδους τα δόντια να είναι διδυμοτόκα, γεννώντας αφενός στην ψυχή την απάθεια, και αφετέρου στον σωματικό βίο την ευσχημοσύνη.

Προσθέτει σε αυτά στη συνέχεια τον κατάλληλο έπαινο για τα χείλη, παρομοιάζοντας την ομορφιά τους με κοκκοβαφές νήμα, του οποίου την ερμηνεία παρέθεσε ο ίδιος, ονομάζοντας το νήμα «ωραία λαλιά». Αυτό άλλωστε έχει ήδη εξεταστεί στα προηγούμενα, πώς δηλαδή με τη συνδρομή των δοντιών εξωραΐζεται η ομορφιά των χειλιών· διότι με την καθοδήγηση των δοντιών (δηλαδή των διδασκάλων) το στόμα της Εκκλησίας ομοφωνεί. Γι' αυτόν τον λόγο, πρώτα τα δόντια κουρεύονται και λούζονται και δεν μένουν άτεκνα αλλά γεννούν δίδυμα, και τότε τα χείλη διανθίζονται με την κόκκινη όψη, όταν ολόκληρη η Εκκλησία γίνει, σύμφωνα με τη συμφωνία στο αγαθό, ένα χείλος και μία φωνή.

Και πάλι, μετά από αυτά τα λόγια, ακολουθεί η περιγραφή του κάλλους της νύμφης, η οποία εξυμνεί το καθένα από τα στοιχεία που συντελούν στην ομορφιά της μέσα από κάποια ταιριαστή παρομοίωση. Διότι επαινείται η ομορφιά των μαλλιών της, η διάταξη των δοντιών της, το άνθος των χειλιών της, η γλυκύτητα της φωνής της και το ερύθημα της παρειάς της. Ο έπαινος για καθένα από όσα αναφέρθηκαν αποδίδεται πλήρης στη νύμφη μέσω κάποιας κατάλληλης σύγκρισης και παραβολής. Διότι οι μεν τρίχες παρομοιάστηκαν με κοπάδια κατσικιών που εμφανίστηκαν από το Γαλαάδ, τα δε κοπάδια των κουρεμένων προβάτων που αγάλλονται για τους δίδυμους τοκετούς τους συμπληρώνουν το εγκώμιο των δοντιών μέσω της παρομοίωσης. Το δε χείλος παρομοιάζεται με κόκκινο νήμα, και η παρειά καλλωπίζεται με τη φλούδα του ροδιού. Και το κείμενο έχει ως εξής: «Τα μαλλιά σου είναι σαν τα κοπάδια των κατσικιών που εμφανίστηκαν από το Γαλαάδ· τα δόντια σου σαν τα κοπάδια των κουρεμένων προβάτων που ανέβηκαν από το λουτρό, τα οποία όλα γεννούν δίδυμα και δεν υπάρχει κανένα άτεκνο ανάμεσά τους· σαν κόκκινο νήμα είναι τα χείλη σου και η ομιλία σου είναι ωραία· σαν φλούδα ροδιού είναι το μάγουλό σου πίσω από τη σιωπή σου». Επειδή δε όλα αυτά έχουν ήδη εξεταστεί επαρκώς στα προηγούμενα, θα ήταν περιττό να επιβαρύνουμε τον λόγο με την επανάληψη των ίδιων θεωρήσεων.

Ιδού, είσαι ωραία, πλησίον μου· ιδού, είσαι ωραία, τα μάτια σου είναι σαν περιστέρια, εκτός από τη σιωπή σου. Τα μαλλιά σου είναι σαν κοπάδια αιγών, που αποκαλύφθηκαν από το Γαλαάδ. Τα δόντια σου είναι σαν κοπάδια κουρεμένων προβάτων, που ανέβηκαν από το λουτρό, τα οποία όλα γεννούν δίδυμα και άτεκνο δεν υπάρχει ανάμεσά τους.

Ας υψώσει, λοιπόν, όποιος θέλει το βλέμμα του ολόγυρα και ας δει τα λογικά πρόβατα, τα οποία, για να μιλήσω σύμφωνα με τη Γραφή, ανέβηκαν από το λουτρό και τα οποία δεν ανήκαν σε αυτή την αυλή χθες και παλαιότερα. Διότι, περιπλανώμενα σε όρη και ερήμους, γεύονταν νοσηρή χλόη και έπιναν θολό νερό. Τώρα όμως, έχοντας ακούσει τη φωνή του δασκάλου, έχουν συγκεντρωθεί σε ένα ποίμνιο και υπό έναν ποιμένα, κατασκηνώνοντας σε τόπο πνευματικής χλόης και τρεφόμενα σε νερά αναπαύσεως. Όπως εγώ προσωπικά έχω συχνά παρομοιάσει αυτόν τον μεγάλο και περικαλλή ναό με το στερέωμα του ουρανού, και το ιερότατο πλήρωμα της εκκλησίας με το άπειρο πλήθος του φωτός των αστέρων. Από αυτούς, άλλοι λάμποντας σαν αυγερινοί έχουν στερεωθεί σε αυτό το ουράνιο μέγεθος, κατέχοντας τον λόγο της ζωής και καταυγάζοντας όσους έχουν γεώδες φρόνημα όπως εγώ. Άλλοι πάλι, όντας σκοτεινοί και εσπερινοί εξαιτίας της ανομίας της αιρέσεως, περιπλανιόνταν μακριά από αυτήν την απλανή πορεία. Τώρα όμως, λαμπροί και αυτοί, φεγγοβολούν ολόλαμπρα σαν να ανατέλλουν από τον ανατολικό ορίζοντα, όχι επειδή λούστηκαν στον ωκεανό, τον ποταμό που περιζώνει ολόκληρη τη γη, αλλά επειδή καταλαμπρύνθηκαν με το χρίσμα και το χάρισμα του Πνεύματος.

Διότι η Εξομολόγηση αφενός είναι αληθώς ένα λουτρό, μέσα στο οποίο όσες ψυχές λούζονται, βγαίνουν αμέσως ελαφρωμένες από το βάρος της αμαρτίας που σηκώνουν. Αυτές τις ψυχές φανερώνει αινιγματωδώς ο Σολομών στο Άσμα των Ασμάτων λέγοντας: «Σαν κοπάδια κουρεμένων προβάτων, που ανέβηκαν από το λουτρό». Γι' αυτό και ο μεν Θεοδώρητος, ερμηνεύοντας αυτό, λέει: «Πρέπει να εξετάσουμε μήπως εννοεί με το κοπάδι των αιγών, αυτούς που από την αμαρτία προσέρχονται στη μετάνοια»· ο δε Ψελλός: «Αυτούς που έχουν καθαρθεί στο λουτρό της συνειδήσεως». Είναι ένα λουτρό μέσα στο οποίο ξεπλένονται και εξαφανίζονται όλοι οι μολυσμοί των αμαρτημάτων, σύμφωνα με τον θείο Χρυσόστομο: «Η ομολογία των αμαρτημάτων γίνεται εξαφανισμός των σφαλμάτων». Και είναι ένα λουτρό, το οποίο γίνεται για τους μετανοούντες ένα άλλο δεύτερο Βάπτισμα, πιο κοπιαστικό μεν από το πρώτο Βάπτισμα, αναγκαίο όμως για τη σωτηρία, όπως και εκείνο, κατά τον Γρηγόριο τον Θεολόγο: «Γνωρίζω και ένα πέμπτο ακόμη (Βάπτισμα), αυτό διά των δακρύων· αλλά είναι πιο επίπονο».