Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 4:3

Διότι δεν γνωρίζει φθορά· επειδή ο κέδρος αρνείται να φθαρεί. Και μέσω της κατανόησης ότι το άγιο σώμα του Χριστού δεν έχει υποστεί φθορά, ο λόγος περί της αναστάσεώς του καθίσταται εξαιρετικά πειστικός. Το δε κλωσμένο κόκκινο νήμα υποδηλώνει την ομολογία για τον θάνατο του Σωτήρα μας. Και βέβαια έχει λεχθεί κάπου για την Εκκλησία στο Άσμα Ασμάτων: «Σαν κόκκινο νήμα είναι τα χείλη σου, αδελφή μου νύμφη». Διότι, επειδή τα χείλη της Εκκλησίας πάντοτε ανακηρύττουν τη σωτηρία μέσω του αίματος του Χριστού, και προτρέπει αυτόν που προσέρχεται να κάνει την ομολογία της πίστεως σε αυτό, πολύ σωστά παρομοιάζει τα χείλη της με κόκκινο νήμα· και η ίδια η συμμετοχή στη μυστική ευλογία αποτελεί εξαγγελία του θανάτου και της αναστάσεως αυτού του ίδιου του Χριστού.

Έπειτα, στη σειρά των επαίνων, ο λόγος προτάσσει τα δόντια, παρακάμπτοντας τα εγκώμια του στόματος και των χειλιών, πράγμα που δεν πρέπει να παραβλέψουμε χωρίς να το εξετάσουμε. Γιατί άραγε στους επαίνους προτάσσονται τα δόντια έναντι των χειλιών; Ίσως, λοιπόν, να έλεγε κάποιος ότι, επιθυμώντας να παρουσιάσει την ομορφιά πιο γλαφυρά, αφήνει εμμέσως να εννοηθεί ένα χαμόγελο του στόματος μέσα από την περιγραφή των δοντιών. Εγώ όμως, αποβλέποντας σε κάτι άλλο, θεωρώ ότι η ομορφιά των δοντιών προηγείται στους επαίνους από τα εγκώμια του στόματος. Διότι, μετά από αυτό, ούτε το χείλος το άφησε χωρίς εγκώμιο, λέγοντας ότι τα χείλη της είναι σαν κόκκινη κλωστή και η ομιλία της ωραία. Τι είναι, λοιπόν, αυτό που εικάζω σχετικά με τούτο; Η άριστη τάξη στη μάθηση είναι πρώτα να διδάσκεται κανείς και έπειτα να ομιλεί. Και αν κάποιος πει ότι τα μαθήματα είναι τροφές της ψυχής, δεν θα απέχει από την αλήθεια. Και όπως ακριβώς, αφού αλέσουμε τη σωματική τροφή με τα δόντια, την προετοιμάζουμε ώστε να γίνει κατάλληλη για τα σπλάχνα, με τον ίδιο τρόπο υπάρχει στην ψυχή μια δύναμη που κατατέμνει και επεξεργάζεται τα διδάγματα, μέσω της οποίας το μάθημα γίνεται ωφέλιμο σε αυτόν που το δέχεται. Επομένως, ισχυρίζομαι ότι εκείνους τους δασκάλους που κρίνουν και αναλύουν τα διδάγματα, μέσω των οποίων η διδασκαλία μάς γίνεται ευκολονόητη και ωφέλιμη, ο λόγος τούς ονομάζει μεταφορικά «δόντια».

Προσθέτει σε αυτά στη συνέχεια τον κατάλληλο έπαινο για τα χείλη, παρομοιάζοντας την ομορφιά τους με κοκκοβαφές νήμα, του οποίου την ερμηνεία παρέθεσε ο ίδιος, ονομάζοντας το νήμα «ωραία λαλιά». Αυτό άλλωστε έχει ήδη εξεταστεί στα προηγούμενα, πώς δηλαδή με τη συνδρομή των δοντιών εξωραΐζεται η ομορφιά των χειλιών· διότι με την καθοδήγηση των δοντιών (δηλαδή των διδασκάλων) το στόμα της Εκκλησίας ομοφωνεί. Γι' αυτόν τον λόγο, πρώτα τα δόντια κουρεύονται και λούζονται και δεν μένουν άτεκνα αλλά γεννούν δίδυμα, και τότε τα χείλη διανθίζονται με την κόκκινη όψη, όταν ολόκληρη η Εκκλησία γίνει, σύμφωνα με τη συμφωνία στο αγαθό, ένα χείλος και μία φωνή.

Διπλό δε είναι το σύμβολο του κάλλους· διότι δεν λέει απλώς ότι τα χείλη είναι νήμα, αλλά πρόσθεσε και τη λάμψη του χρώματος, ώστε να στολιστεί το στόμα της Εκκλησίας και με τα δύο, και με το νήμα και με το κόκκινο, με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του καθενός. Διότι, αφενός, με το νήμα διδάσκεται την ομοφροσύνη, ώστε ολόκληρη να γίνει ένα νήμα και μία ενιαία κλωστή πλεγμένη από διάφορα νήματα· αφετέρου, με το κόκκινο χρώμα διδάσκεται να αποβλέπει στο αίμα δια του οποίου λυτρωθήκαμε, και πάντοτε να φέρει στα χείλη της την ομολογία Εκείνου που μας εξαγόρασε με το αίμα Του. Διότι και με τα δύο αυτά ολοκληρώνεται στα χείλη της Εκκλησίας η ευπρέπεια, όταν και η πίστη της ομολογίας ακτινοβολεί, και η αγάπη συμπλέκεται με την πίστη. Και εάν πρέπει να περικλείσουμε αυτή την εικόνα σε κάποιον ορισμό, έτσι θα ορίσουμε τα λεχθέντα: κόκκινο νήμα είναι η Πίστη που ενεργείται δια της αγάπης, έτσι ώστε με το κόκκινο να δηλώνεται η πίστη, και με το νήμα να ερμηνεύεται η αγάπη. Ότι με αυτά είναι στολισμένα τα χείλη της Νύμφης, το μαρτυρεί η αλήθεια.

Η δε ωραία λαλιά δεν έχει ανάγκη από κάποια λεπτότερη θεώρηση ή άλλη ερμηνεία· διότι προηγουμένως διασαφήνισε ο απόστολος ότι αυτή η λαλιά είναι το ρήμα της πίστεως το οποίο κηρύττουμε, λέγοντας: «Εάν ομολογήσεις με το στόμα σου Κύριο τον Ιησού και πιστέψεις στην καρδιά σου ότι ο Θεός τον ανέστησε από τους νεκρούς, θα σωθείς· διότι με την καρδιά πιστεύει κανείς προς δικαιοσύνη, και με το στόμα ομολογεί προς σωτηρία». Αυτή είναι η ωραία λαλιά, διά της οποίας τα χείλη της Εκκλησίας, σαν εκείνο το κόκκινο σπαρτίο, στολίζονται με ευπρέπεια.

Ο Νυμφίος, μετά την ομορφιά του στόματος, ευαρεστείται και με το ερύθημα της παρειάς. Αυτό το μέρος του προσώπου η συνήθεια το ονομάζει καταχρηστικά μήλο. Παρομοιάζει, λοιπόν, το μήλο της παρειάς με τον φλοιό του ροδιού, διατυπώνοντας τον έπαινο αυτολεξεί ως εξής: «Σαν τον φλοιό του ροδιού είναι το μήλο σου, εκτός της σιωπήσεώς σου». Το ότι, επομένως, η αιδώς είναι εκείνο που επαινείται, είναι εύκολο στον καθένα να το συμπεράνει από την αλληλουχία όσων έχουν ήδη εξεταστεί. Διότι ο λόγος, αφού σωματοποίησε την Εκκλησία στη μορφή της νύμφης και κατένειμε την κάθε αρετή καταλλήλως σύμφωνα με την περιγραφή της ομορφιάς του προσώπου, τώρα, μέσω του ερυθήματος που αναβλύζει στις παρειές, επαινεί προσφυώς τη σωφροσύνη, στολίζοντάς την με την αιδώ μέσα από το αίνιγμα του ροδιού. Διότι ο καρπός αυτός αναπτύσσεται έχοντας μια επιφάνεια στυφή και ακατάλληλη για βρώση. Γι' αυτό ορθώς και ταιριαστά μεταφέρεται μέσω της πνευματικής θεωρίας στο κατόρθωμα της σωφροσύνης· διότι, όπως η στυφότητα του φλοιού του ροδιού τρέφει και προφυλάσσει τη γλυκύτητα του εσωτερικού καρπού, έτσι και ο στυφός, εγκρατής και σκληραγωγημένος βίος γίνεται φύλακας των αγαθών της σωφροσύνης.

Το νήμα που τοποθετείται πάνω στο χείλος υποδηλώνει αλληγορικά τη μετρημένη διακονία του λόγου, την οποία ο προφήτης ονόμασε φυλακή και θύρα περιοχής, όταν το στόμα ανοίγει στον κατάλληλο καιρό για να αρθρώσει λόγο και κλείνει την κατάλληλη στιγμή. Ότι το νήμα αποτελεί ονομασία του μέτρου το μάθαμε από την προφητεία του Ζαχαρία, επειδή ο άγγελος που του μιλούσε κρατούσε στα χέρια του ένα γεωμετρικό νήμα. Τότε, λοιπόν, ο λόγος επιτυγχάνει κατεξοχήν το μέτρο του, όταν τυχαίνει να είναι χρωματισμένος με το ερύθημα, το οποίο αποτελεί σύμβολο του αίματος που μας λύτρωσε. Εάν, συνεπώς, κάποιος έχει μέσα του τον Χριστό να ομιλεί, σύμφωνα με τον Παύλο, Εκείνον που μας λύτρωσε με το δικό Του αίμα, αυτός έχει πάνω στο στόμα του το γεωμετρικό νήμα στολισμένο με την αιμάτινη βαφή. Ο λόγος που ακολουθεί αποτελεί ερμηνεία του αινίγματος· διότι ονομάζει το κόκκινο νήμα ωραία λαλιά, διά της οποίας υποδηλώνει και πάλι το επίκαιρο και το έμμετρο. Διότι το πραγματικά ωραίο, όταν εμφανίζεται στον κατάλληλο καιρό της ακμής του, δεν είναι ούτε πρόωρο ούτε καθυστερημένο. Στολίζοντας δε το μήλο της παρειάς με τον φλοιό του ροδιού, μαρτυρεί για τη νύμφη κάποια μεγάλη τελειότητα στα αγαθά· διότι σημαίνει ότι ο θησαυρός της δεν έχει ετοιμαστεί σε κάτι άλλο, αλλά ότι η ίδια είναι θησαυρός του εαυτού της, εμπεριέχοντας μέσα της την προμήθεια κάθε αγαθού.

Διότι, όπως το εδώδιμο τμήμα του ροδιού περιέχεται στο περίβλημά του, έτσι υποδεικνύεται ότι στο φαινόμενο κάλλος του βίου εμπεριέχεται ο εσωτερικός θησαυρός της ψυχής. Αυτός λοιπόν είναι ο κρυμμένος θησαυρός των ελπίδων, ο ίδιος ο καρπός της ψυχής, ο οποίος συγκρατείται από τον ενάρετο βίο σαν από κάποιο περίβλημα ροδιού. Η δε φράση «Εκτός της σιωπήσεώς σου» θεωρώ ότι έχει το εξής νόημα: ότι ο έπαινος δεν προέρχεται τόσο από τα φαινόμενα, όσα δηλαδή φανερώνονται με τον λόγο, αλλά μάλλον από εκείνα που υποκρύπτονται στη σιωπή, διαφεύγοντας από την έκφραση του λόγου. Διότι, όπως αυτό που βρίσκεται εκτός του λόγου νοείται ως σιωπή, έτσι δεν θα σφάλει κανείς αν εννοήσει ως λόγο αυτό που βρίσκεται εκτός της σιωπής. Επειδή σιωπούμε για εκείνο που αδυνατούμε να εξαγγείλουμε με τα λόγια. Εάν λοιπόν αυτό που βρίσκεται εκτός του λόγου νοείται ως σιωπή, είναι απολύτως επόμενο να θεωρήσουμε ως λόγο αυτό που βρίσκεται εκτός της σιωπής. Επομένως, εκείνος που είπε το «Εκτός της σιωπήσεώς σου», παρουσιάζει σαφώς με τον λόγο το εξής: ότι είναι μεν καλά και μεγάλα εκείνα που δύνανται να φανερωθούν με τον λόγο, όσα δηλαδή βρίσκονται εκτός της σιωπής, όμως εκείνα που βρίσκονται εκτός του λόγου, αυτά που καλύπτονται από τη σιωπή, τα άρρητα και ανεκφώνητα, είναι οπωσδήποτε μεγαλύτερα και θαυμαστότερα από εκείνα που εκφωνούνται.

Αποκρίνεται ο νυμφίος, ρωτώντας τάχα και λέγοντας για αυτήν: «ποια είναι αυτή που αναβαίνει από την έρημο, σαν στήλες καπνού από θυμίαμα;». Διότι, επειδή φάνηκες να αναβαίνεις προς εμένα, εγκαταλείποντας τα κάτω και την έρημο των αγαθών, και αναβαίνεις σαν στήλες και σαν καπνός θυμιαμάτων που ευωδιάζει με την πίστη, «ιδού η κλίνη», η βασιλεία του Σολομώντα, του Χριστού, στην οποία και να ανακλιθείς, στην οποία αναπαύονται και τα πλήθη των σωζομένων· σαν τους «εξήκοντα δυνατούς» που καθορούν τον Θεό, όσο είναι δυνατόν να τον δουν, «φέροντας τη ρομφαία του δυνατού πάνω στον μηρό τους, ως δυνατοί, και όντας διδαγμένοι να πολεμούν» εναντίον των δαιμόνων και των ολέθριων παθών. «Ιδού η καλή που είναι πλησίον μου· ιδού η καλή, τα μάτια σου είναι σαν περιστέρια, εκτός από τη σιωπή σου». Γι' αυτό είναι καλή, και καλή για δεύτερη φορά, επειδή πλησίασε τον νυμφίο και απέκτησε οφθαλμούς διορατικούς και ακεραίους, ικανούς να βλέπουν καθαρά διά του Αγίου Πνεύματος, το οποίο φάνηκε φιλάνθρωπα με τη μορφή περιστεράς. Και επαινώντας τη σιωπή της ως ένα άλλο είδος αξιέπαινης αρετής, λέει «εκτός από τη σιωπή σου», όπως ακριβώς επαινεί και την ομιλία της που προσφέρεται από χείλη δασκάλων· λέγοντας, επαινώ ότι «τα χείλη σου είναι σαν κόκκινο νήμα, και η ομιλία σου είναι ωραία».

«Σαν κόκκινη κλωστή είναι τα χείλη σου, και η ομιλία σου ωραία», καθώς φιλάς και λες τα αγαπημένα και ποθητά λόγια του Νυμφίου σου. «Σαν φλούδα από ρόδι είναι τα μάγουλά σου», ως τροφή του μαρτυρίου. «Σαν τον πύργο του Δαβίδ είναι ο τράχηλός σου», ο οποίος στέκεται ακλόνητος στον καιρό των βασανιστηρίων, χωρίς καθόλου να υποκλίνεται για να προσκυνήσει τα είδωλα. Είσαι όλη «ωραία, η αγαπημένη μου», με την αμώμητη πίστη, «και ψεγάδι δεν υπάρχει σε σένα». «Η πλεξούδα του κεφαλιού σου είναι σαν την πορφύρα» του βασιλιά, στέφανο μαρτυρίου «δεμένη σαν μέσα σε στοές». «Έλα από τον Λίβανο, νύμφη, έλα από τον Λίβανο». Διότι, αφού το σώμα σου βάφτηκε κόκκινο με το μαρτυρικό αίμα, και η ψυχή σου έγινε λευκή σαν το χιόνι εκείνου του Λιβάνου, «έλα, από τον Λίβανο». «Πόσο ωραία έγινες και πόσο γλυκιά», ω καλλιπάρθενη κόρη, πανσεβάσμια μάρτυρα του Χριστού;