Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 5:10

Επομένως, ας παύσουν τη βλασφημία και ας διδαχθούν από τον Πατέρα ο οποίος λέει: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα»· και πάλι, αναφερόμενος στα μελλοντικά γεγονότα, λέει: «διότι εσύ είσαι ο Υιός μου ο αγαπητός, τον οποίο εξέλεξα», και έπειτα στα Άσματα «ξεχωρισμένος ανάμεσα σε μυριάδες». Ας πουν, λοιπόν, από πού προκύπτει η εκλογή. Διότι νομίζουν οι μωρολόγοι ότι, με το να πει «εξέλεξα», καλείται Υιός κατά χάριν και όχι κατά φύσιν. Ας υποδείξουν ποιος είναι όμοιος με αυτόν, ώστε, αφού τους δοκίμασε όλους, να εκλέξει εκείνον. Διότι, αφού είναι Υιός μονογενής, δεν υπάρχει κανένας ίσος με αυτόν ούτε συγκρίσιμος, ώστε να είναι κάποιος «όμοιος με τον Υιό ανάμεσα στους υιούς του Θεού». Επειδή αυτούς τους γνωρίζει ως υιούς κατά χάριν, ενώ με εκείνον κανείς δεν μπορεί να εξισωθεί, διότι ο ίδιος είναι κατά φύσιν Υιός. Είναι φανερό, λοιπόν, με ποια έννοια είναι ξεχωρισμένος και από πού προκύπτει η εκλογή: από το ότι υπήρχαν πολλές μυριάδες πάνω στη γη και μόνο η Μαρία «βρήκε χάρη», και σε αυτήν εξέλεξε την αγία σάρκα.

Ο αγαπημένος μου είναι λευκός και ερυθρός, ξεχωριστός ανάμεσα σε μυριάδες. Το κεφάλι του είναι χρυσάφι καθαρό, οι βόστρυχοί του σαν κλαδιά ελάτου, μαύροι σαν τον κόρακα. Τα μάτια του είναι σαν περιστέρια δίπλα σε άφθονα νερά, λουσμένα σε γάλα, καθισμένα δίπλα σε πηγές υδάτων.

Εκείνη, λοιπόν, που προχώρησε σε τόση τελειότητα, επειδή έπρεπε να υποδείξει και στις παρθένους το κάλλος του νυμφίου, δεν αναφέρει εκείνο που ήταν εξαρχής (διότι δεν ήταν δυνατόν να φανερωθεί το άρρητο με τη δύναμη των λόγων), αλλά καθοδηγεί τις παρθένους προς τη θεοφάνεια που συντελέστηκε σε εμάς διά της σαρκός (το οποίο ακριβώς έπραξε και ο μέγας Ιωάννης, ο οποίος αποσιώπησε εκείνο που ήταν εξαρχής, αλλά διηγήθηκε με επιμέλεια εκείνο που έχουμε δει και έχουμε ακούσει και τα χέρια μας ψηλάφησαν σχετικά με τον λόγο της αληθείας). Λέγει, λοιπόν, προς αυτές η νύμφη: «Ο αδελφιδός μου είναι λευκός και πυρρός, ξεχωριστός ανάμεσα σε μυριάδες. Η κεφαλή του είναι καθαρό χρυσάφι, οι βόστρυχοί του σαν κλαδιά φοίνικα, μαύροι σαν το κοράκι, οι οφθαλμοί του σαν περιστέρια πάνω σε άφθονα νερά, λουσμένα μέσα σε γάλα, που κάθονται δίπλα σε άφθονα νερά. Οι σιαγόνες του είναι σαν φιάλες αρώματος που αναδύουν μυρωδικά, τα χείλη του σαν κρίνα που στάζουν άφθονη σμύρνα, τα χέρια του τορνευτά, χρυσά, γεμάτα πολύτιμους λίθους, η κοιλία του σαν πυξίδα από ελεφαντόδοντο τοποθετημένη πάνω σε λίθο από ζαφείρι, οι κνήμες του μαρμάρινοι στύλοι, θεμελιωμένοι πάνω σε χρυσές βάσεις. Η όψη του είναι σαν τον Λίβανο, εκλεκτή σαν τους κέδρους, ο φάρυγγάς του είναι γλυκασμός και ολόκληρος είναι επιθυμία. Αυτός είναι ο αδελφιδός μου και αυτός είναι ο πλησίον μου, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ».

Κάνει, λοιπόν, αρχή της διδασκαλίας από ό,τι είναι πιο κοντινό και οικείο σε εμάς· διότι αρχίζει την κατήχηση από το σώμα. Όπως ακριβώς έπραξε και ο Ματθαίος: αφού κατέγραψε τη γενεαλογία του κατά σάρκα μυστηρίου από τον Αβραάμ και τον Δαβίδ, επιφύλαξε στον μεγάλο Ιωάννη το έργο να ευαγγελιστεί, σε όσους είχαν ήδη εισαχθεί στα πρώτα στοιχεία της πίστεως μέσω αυτών, τη νοούμενη από την αιωνιότητα αρχή και τον Λόγο που συν-κατανοείται μαζί με αυτή την αρχή. Μέσω αυτών των νοημάτων, λοιπόν, η νύμφη μυσταγωγεί τις νεάνιδες λέγοντας: η διάνοιά σας δεν πρόκειται να αναχθεί στο άληπτο και το αόριστο, προτού συλλάβετε στέρεα μέσω της πίστεως αυτό που έγινε ορατό. Και αυτό που έγινε ορατό είναι η φύση της σαρκός· διότι, λέγοντας ότι «ο Αδελφιδός μου είναι λευκός και πυρρός», μέσω της ανάμειξης αυτών των δύο χρωμάτων σκιαγραφεί με τον λόγο της το ιδίωμα της σαρκός. Αυτό έπραξε και πιο πάνω ονομάζοντάς τον μήλο, του οποίου η όψη καθίσταται ορατή ως σύγκραση και των δύο χρωμάτων· διότι το μήλο είναι λευκό αλλά αποκτά και ερυθρό χρώμα, καθώς το ερύθημα, νομίζω, υποδεικνύει συμβολικά τη φύση του αίματος.

Αλλά επειδή κάθε σάρκα δημιουργείται μέσω του τοκετού, εφόσον ο γάμος προετοιμάζει πάντοτε τον δρόμο για τον τοκετό σε όσους εισέρχονται σε αυτήν τη ζωή μέσω της γέννησης, προκειμένου να μην αποδεχθεί κάποιος τη σαρκική γέννηση στο μυστήριο της ευσέβειας και ολισθήσει η διάνοιά του προς τα έργα και τα πάθη της φύσης, θεωρώντας ότι και η γέννηση εκείνης της σάρκας είναι παρόμοια με τη γέννηση όλων των ανθρώπων, για τον λόγο αυτόν, Εκείνον που κοινώνησε σε σάρκα και αίμα, τον ομολόγησε «λευκό και πυρρό», υποδηλώνοντας μέσα από τα δύο χρώματα τη φύση του σώματος, ωστόσο δεν λέει ότι η λοχεία Του έγινε με τρόπο όμοιο με τον κοινό τοκετό. Αντιθέτως, από όλες τις μυριάδες, από τότε που δημιουργήθηκαν οι άνθρωποι και για όσο θα συνεχίσει να προχωρά η ανθρώπινη φύση ρέοντας μέσα από τον τοκετό των επερχόμενων γενεών, μόνος Αυτός άγγιξε αυτήν τη ζωή με το καινοφανές είδος της λοχείας, στο οποίο η φύση δεν συνήργησε για να πραγματοποιηθεί η γέννηση, αλλά απλώς υπηρέτησε. Γι’ αυτόν τον λόγο λέει ότι αυτός ο «λευκός και πυρρός», που επεδήμησε στη ζωή μέσω σάρκας και αίματος, είναι ο μόνος από όλες τις μυριάδες που γεννήθηκε μέσα από την παρθενική καθαρότητα· του Οποίου η κυοφορία υπήρξε ασυνδύαστη, η λοχεία αμόλυντη και η ωδίνη ανώδυνη· νυμφικός Του θάλαμος ήταν η δύναμη του Υψίστου, η οποία επισκίασε ως νεφέλη την παρθενία, γαμήλιος πυρσός η έλλαμψη του Αγίου Πνεύματος, κλίνη η απάθεια και γάμος η αφθαρσία.

Αυτός λοιπόν, ο οποίος λόγω του καινού και ιδιάζοντος χαρακτήρα της γεννήσεώς του έγινε ο μόνος τέτοιος ανάμεσα σε όλες τις μυριάδες, ο οποίος ορθά ονομάστηκε λευκός και ερυθρός εξαιτίας της σάρκας και του αίματος, και ο οποίος έχει ξεχωρίσει από τις μυριάδες λόγω της άφθαρτης και απαθούς ιδιότητας του τοκετού του σε σύγκριση με τους υπολοίπους. Ή ίσως, η νύμφη του απέδωσε αυτόν τον χαρακτηρισμό και εξαιτίας των υπόλοιπων ειδών γεννήσεως, τα οποία συντελέστηκαν χωρίς λοχεία. Διότι βεβαίως δεν αγνοείς πόσες φορές γεννήθηκε ο πρωτότοκος όλης της καινής κτίσεως, ο πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, ο πρωτότοκος εκ των νεκρών, αυτός που πρώτος έλυσε τις ωδίνες του θανάτου και άνοιξε τον δρόμο του εκ νεκρών τοκετού για όλους διά της αναστάσεως. Διότι σε όλα αυτά γεννήθηκε, όμως δεν περιήλθε σε γέννηση μέσω λοχείας· επειδή ούτε η γέννηση από το ύδωρ δέχθηκε το πάθος της λοχείας, ούτε η εκ των νεκρών παλιγγενεσία, ούτε η πρωτοτοκία αυτής της θείας κτίσεως, αλλά σε όλα αυτά ο τοκετός παραμένει καθαρός από λοχεία. Γι' αυτό λέει: «Εκλελοχισμένος από μυριάδες».

Το σε τι αποβλέπει η διήγηση του προοιμίου, είναι οπωσδήποτε φανερό στους πιο ευμαθείς ακροατές από τη συνακόλουθη ανάγνωσή μας των χωρίων από το Άσμα Ασμάτων· διότι, όπως ακριβώς ο Ανδρέας οδηγήθηκε προς τον αμνό από τη φωνή του Ιωάννη, και ο Ναθαναήλ, αφού φωτίστηκε από τον Φίλιππο και εξήλθε από τη σκιά του νόμου που τον περιέβαλλε, βρέθηκε μέσα στο αληθινό φως, έτσι και οι νεάνιδες, για να βρουν το αγαθό που τους αναγγέλθηκε, χρησιμοποιούν ως καθοδηγητή την ψυχή που έχει τελειωθεί μέσω του κάλλους, λέγοντας προς αυτήν: «Πού απήλθε ο αδελφιδός σου, ω η ωραιοτέρα ανάμεσα στις γυναίκες; Πού κατευθύνθηκε ο αδελφιδός σου; Και θα τον αναζητήσουμε μαζί σου». Στη συνέχεια, οι παρθένες ψυχές απευθύνουν την ερώτηση στη διδασκάλισσά τους· διότι πρώτα έκαναν λόγο για το «τι είναι», με την ερώτηση που προηγήθηκε αυτής της φράσης, λέγοντας: «Τι είναι ο αδελφιδός σου, ω η ωραιοτέρα ανάμεσα στις γυναίκες;». Και αφού διδάχθηκαν μέσω των σημείων που αναφέρθηκαν, ότι δηλαδή είναι «λευκός και πυρρός» και τα λοιπά, με τα οποία περιγράφηκε η μορφή εκείνου που αναζητούν, τώρα ρωτούν για το πού βρίσκεται. Γι' αυτό λένε: «Πού απήλθε ο αδελφιδός σου;» ή «Πού κατευθύνθηκε;».

Υιούς δε του Θεού ονομάζει όσους από τα έθνη σώθηκαν, προς τους οποίους ο Παύλος έλεγε: Άρα δεν είστε πλέον δούλοι, αλλά υιοί. Όταν λοιπόν είδε όσους προέρχονταν από τα έθνη να είναι έτοιμοι για σωτηρία, και μέσω του φυσικού νόμου να ψηλαφούν μεν τον νομοθέτη, χωρίς όμως να τον κατανοούν (επειδή αυτός είχε ατονήσει μέσα τους εξαιτίας της πλάνης που είχε επέλθει), τότε είπε τα εξής: Και είπες: Έθεσα βοήθεια σε δυνατόν, ύψωσα εκλεκτόν από τον λαό μου. Δυνατός είναι ο Χριστός, ώστε να ονομάζεται και δύναμη του Θεού. Σε αυτόν για εμάς, δηλαδή μέσω αυτού (διότι ούτε μέσω κάποιου νομοθέτη, ούτε μέσω προφήτη, αλλά μέσω του ίδιου Του Υιού) καθόρισε βοήθεια και σωτηρία για τα έθνη. Με ποιον τρόπο; Ο ίδιος ο ψαλμός το πρόσθεσε με σαφήνεια: Ύψωσα εκλεκτόν από τον λαό μου. Τον Χριστό, όπως βλέπεις, εννοεί. Διότι Αυτός υψώθηκε πάνω στον σταυρό, και προσείλκυσε κοντά Του τους πλανωμένους, όντας εκλεκτός από τον λαό της ανθρωπότητας. Διότι ήταν εκλεγμένος ανάμεσα σε μυριάδες, όπως λέει στα Άσματα, έχοντας πολλά πλεονεκτήματα, ακόμη και ως προς τη σάρκα, έναντι των άλλων ανθρώπων: το ότι γεννήθηκε από παρθένο, το ότι δεν είχε αμαρτίες και όσα είναι παρόμοια με αυτά. Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, με το άγιο έλαιό μου τον έχρισα.

Τι είναι ο αγαπημένος σου, ώστε να μας ορκίσεις έτσι; Απόκριση της νύμφης: Ο αγαπημένος μου είναι λευκός και ροδαλός, ξεχωριστός ανάμεσα σε μυριάδες· το κεφάλι του είναι σαν καθαρό χρυσάφι, οι βόστρυχοί του είναι κυματιστοί, μαύροι σαν το κοράκι· τα μάτια του είναι σαν περιστέρια, που κάθονται δίπλα σε άφθονα ύδατα, λουσμένα μέσα σε γάλα· οι σιαγόνες του είναι σαν φιάλες αρώματος, που αναδίδουν μυρωδικά, τα χείλη του είναι σαν κρίνα, που στάζουν άφθονη σμύρνα, τα χέρια του είναι τορνευτά, χρυσά, γεμάτα με λίθους θαρσείς· η κοιλιά του είναι πυξίδα από ελεφαντόδοντο πάνω σε λίθο σαπφείρου, οι κνήμες του είναι στύλοι μαρμάρινοι, θεμελιωμένοι πάνω σε χρυσές βάσεις· η όψη του είναι σαν τον Λίβανο, εκλεκτή σαν τους κέδρους· ο φάρυγγάς του είναι γεμάτος γλυκασμό και ολόκληρος είναι αντικείμενο επιθυμίας.

Και τον ονόμασε «ξεχωριστόν ανάμεσα σε μυριάδες», επειδή από όλες τις μυριάδες που γεννιούνται μέσω λοχείας, αυτός μόνος γεννήθηκε με αλόχευτο τοκετό και κανείς άλλος. Γι' αυτό και η Παρθένος που γέννησε αλόχευτα, παρέμεινε πάλι παρθένος και μετά τον τοκετό, ώστε και μέσα από αυτό να κατανοήσουμε σαφέστερα ότι όχι για κάποιον άλλον, αλλά για αυτόν και σε αυτόν εκπληρώνεται η δύναμη των όσων έχουν ειπωθεί.

Έπειτα η νύμφη, αφού αποκρίθηκε, ερμηνεύει στη συνέχεια τα γνωρίσματα του νυμφίου, έστω και αν δεν είναι όλα αισθητά. «Ο αδελφιδός μου, λέει, είναι λευκός και πυρρός», δηλώνοντας με αυτό και το θεϊκό και το ανθρώπινο. «Λευκός» μεν, ως καθαρός και παντελώς ανεπίδεκτος του ρύπου της αμαρτίας· «πυρρός» δε, διότι η θεότητά του είναι από τη φύση της «πυρ καταναλίσκον» που κατακαίει τις αμαρτίες. «Η κεφαλή του», ως κεφαλή των πάντων, είναι «κεφαλή χρυσή ως καθαρό χρυσάφι», και υπέρτιμη και εντελώς άφθαρτη, και, γενικώς, αφού εξέθεσε σαφώς όλα τα γνωρίσματά του, όπως τους βοστρύχους, τους οφθαλμούς, τις σιαγόνες, τα χέρια, την κοιλία, τα φανέρωσε όλα με εγκώμια, έστω και αν δεν είναι όλα αισθητά, όπως προείπαμε.

Αφού τους συγκέντρωσε αυτούς, όπως ελέχθη, σε ένα πρόσωπο, την ονόμασε νύμφη εξαιτίας του ασυγκράτητου πόθου της προς αυτόν. Και για να μην υποθέσει κανείς από τους κακόφρονες ή τους φιλήδονους κάτι το σαρκικό ή εμπαθές, διαλύει την υπόνοια των λεγομένων. Και όχι απλώς μόνο νύμφη αλλά και αδελφή συχνά την αποκαλεί, και αυτή πάλι αυτόν νυμφίο και αδελφιδό («εγώ», λέει, «στον αδελφιδό μου, και ο αδελφιδός μου σε εμένα»), εγκωμιάζοντας με πόθο τις σιαγόνες και τα χείλη του, από τα οποία, σαν από φιάλες, ξεχύθηκαν μυρωμένα νάματα διδασκαλίας, τα τορευτά χέρια του, μέσα από τα οποία κάθε νόσος και κάθε αδυναμία μετατρεπόταν σε υγεία, και επισημαίνοντας απλώς όλα τα γνωρίσματά του. Και τον ονόμασε «ξεχωρισμένο από μυριάδες», επειδή από όλες τις μυριάδες που γεννιούνται μέσω λοχείας, αυτός μόνος γεννήθηκε με αλόχευτη λοχεία, και κανένας άλλος.

Και ο Δαβίδ λοιπόν έψαλε για σένα τέτοιο επιθαλάμιο ύμνο, διατρέχοντας τις χορδές της ψαλμικής κιθάρας· ας προσέλθει όμως και ο ίδιος ο Σολομών και από το Άσμα Ασμάτων ας ταιριάξει τα κατάλληλα λόγια: «Ο νυμφίος είναι ωραίος και ξεχωριστός ανάμεσα σε μυριάδες, η κεφαλή του είναι σαν χρυσάφι και κεχριμπάρι, οι βόστρυχοί του σαν ελάτες, οι σιαγόνες του σαν φιάλες, ο λάρυγγάς του γλυκασμός, όλος είναι επιθυμητός». Και για να μην είναι ελλιπή αυτά τα χαροποιά και επιθαλάμια άσματα, ας ψαλούν τα νυμφικά άσματα και στην ίδια τη βασίλισσα και νύμφη. Και ο Δαβίδ πάλι, αφού κουρδίσει το δεκάχορδο ψαλτήριο, ας συνοδεύσει μελωδικά λέγοντας: «Παρέστη η βασίλισσα εκ δεξιών σου, ντυμένη με διάχρυσο ιματισμό, στολισμένη με ποικίλματα», είτε με το ποικίλο και παντοδαπό κόσμημα των αρετών, είτε με την περιβολή της βασιλικής πορφύρας και με το βασιλικό διάδημα, με τα οποία την ενέδυσες, στολίζοντάς την με τα εξαίρετα σύμβολα της βασιλείας, όπως ακριβώς και εσένα προηγουμένως σε εστεφάνωσε με δόξα και τιμή ο Θεός και σου χάρισε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, υποτάσσοντας τα πάντα κάτω από τα πόδια σου.

Διότι το πιο ωραίο είναι αν το σώμα των πιστών, εκτός από το να είναι αρτιμελές, έχει σε καλή κατάσταση και τις τρίχες και τα νύχια, ως σώμα της θυγατέρας του βασιλιά, της νύμφης του Χριστού, ο οποίος είναι ωραιότερος στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων, πλήρης και τέλειος και ταιριάζει ευχάριστα με το όμοιό του. Καλό είναι επίσης, εάν δεν στερείται κανένα μέλος και κυρίως τους οφθαλμούς, με τους οποίους βλέπουμε τον ήλιο της Τριάδος και μέσω αυτού και τα υπόλοιπα που χρειαζόμαστε για τη συγκρότηση του πνεύματος, έστω και αν οι τρίχες και τα νύχια του δεν φτάνουν την υπόλοιπη ομορφιά, αλλά οι μεν τρίχες είναι λίγο πιο σκοτεινές και όχι σαν εκείνες του βασιλιά Δαβίδ, ο οποίος ήταν κοκκινωπός με ωραία μάτια, ή μάλλον σαν εκείνες του αδελφού της νύμφης, του λευκού και κοκκινωπού, τα δε νύχια είτε περισσεύουν είτε υπολείπονται, ώστε εξαιτίας αυτού να μπορούν να πιάσουν τα μικρά αντικείμενα είτε καθόλου είτε με αδεξιότητα.