Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 5:14

Εκείνη, λοιπόν, που προχώρησε σε τόση τελειότητα, επειδή έπρεπε να υποδείξει και στις παρθένους το κάλλος του νυμφίου, δεν αναφέρει εκείνο που ήταν εξαρχής (διότι δεν ήταν δυνατόν να φανερωθεί το άρρητο με τη δύναμη των λόγων), αλλά καθοδηγεί τις παρθένους προς τη θεοφάνεια που συντελέστηκε σε εμάς διά της σαρκός (το οποίο ακριβώς έπραξε και ο μέγας Ιωάννης, ο οποίος αποσιώπησε εκείνο που ήταν εξαρχής, αλλά διηγήθηκε με επιμέλεια εκείνο που έχουμε δει και έχουμε ακούσει και τα χέρια μας ψηλάφησαν σχετικά με τον λόγο της αληθείας). Λέγει, λοιπόν, προς αυτές η νύμφη: «Ο αδελφιδός μου είναι λευκός και πυρρός, ξεχωριστός ανάμεσα σε μυριάδες. Η κεφαλή του είναι καθαρό χρυσάφι, οι βόστρυχοί του σαν κλαδιά φοίνικα, μαύροι σαν το κοράκι, οι οφθαλμοί του σαν περιστέρια πάνω σε άφθονα νερά, λουσμένα μέσα σε γάλα, που κάθονται δίπλα σε άφθονα νερά. Οι σιαγόνες του είναι σαν φιάλες αρώματος που αναδύουν μυρωδικά, τα χείλη του σαν κρίνα που στάζουν άφθονη σμύρνα, τα χέρια του τορνευτά, χρυσά, γεμάτα πολύτιμους λίθους, η κοιλία του σαν πυξίδα από ελεφαντόδοντο τοποθετημένη πάνω σε λίθο από ζαφείρι, οι κνήμες του μαρμάρινοι στύλοι, θεμελιωμένοι πάνω σε χρυσές βάσεις. Η όψη του είναι σαν τον Λίβανο, εκλεκτή σαν τους κέδρους, ο φάρυγγάς του είναι γλυκασμός και ολόκληρος είναι επιθυμία. Αυτός είναι ο αδελφιδός μου και αυτός είναι ο πλησίον μου, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ».

Λόγος ΙΔ΄ Οι σιαγόνες του είναι σαν φιάλες αρώματος που αναδίδουν μυρεψικά αρώματα, τα χείλη του είναι κρίνα που στάζουν άφθονη σμύρνα. Τα χέρια του είναι χρυσά τορνευτά, γεμάτα από λίθους θαρσείς, η κοιλιά του είναι ελεφαντοστέινο πυξίο πάνω σε λίθο από ζαφείρι. Οι κνήμες του είναι μαρμάρινοι στύλοι θεμελιωμένοι πάνω σε χρυσές βάσεις, η όψη του είναι σαν τον Λίβανο, εκλεκτή σαν τους κέδρους. Ο φάρυγγάς του είναι σκέτη γλυκύτητα και ολόκληρος είναι επιθυμία. Αυτός είναι ο αγαπημένος μου και αυτός είναι ο σύντροφός μου, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ.

Αλλά ας προχωρήσουμε πλέον στον επόμενο λόγο. Διότι λέει: «Τα χέρια του είναι τορνευτά, χρυσά, γεμάτα με λίθους θαρσείς». Το ότι, λοιπόν, στο σώμα της Εκκλησίας η χάρη του οφθαλμού είναι ατελής όταν αποχωρίζεται από τη διακονία των χεριών, το έχουμε διδαχθεί σαφώς από τον μέγα Παύλο, ο οποίος λέει: «Δεν μπορεί ο οφθαλμός να πει στο χέρι: δεν σε έχω ανάγκη». Διότι τότε κυρίως φανερώνεται η ενέργεια των οφθαλμών, όταν τα έργα επιβεβαιώνουν την οξυδέρκεια του ματιού, υποδεικνύοντας την αγαθή καθοδήγηση μέσω της σπουδής για τα καλά έργα. Επειδή όμως πρέπει, προβάλλοντας τον έπαινο για τα χέρια του θείου σώματος, να καθοδηγηθούμε μέσα από τα λεγόμενα στο πώς αρμόζει να είναι καταρτισμένοι εκείνοι που κατέχουν τη θέση των χεριών στην Εκκλησία, παραθέτοντας αυτό το ίδιο το θείο λόγιο, θα προσπαθήσουμε, όσο είναι δυνατόν, με τη βοήθεια του Θεού, να εξετάσουμε το νόημα που εμπεριέχεται σε αυτό.

Τα χέρια του, λέγει, είναι τορευτά, χρυσά. Προς το παρόν, λοιπόν, από τα όσα έχουν ειπωθεί είναι προφανές το νόημα, ότι δηλαδή με τα ίδια στοιχεία με τα οποία εγκωμιάζεται η μορφή της κεφαλής, με τα ίδια συμπληρώνεται και ο έπαινος για τα χέρια. Ως κεφαλή δε εννοήσαμε τον κατά σάρκα Χριστό, εντός του οποίου ο Θεός συμφιλίωνε τον κόσμο με τον εαυτό του, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, αυτόν που φανέρωσε τον εαυτό του μέσα στη σάρκα μέσω των δυνάμεων και των θαυμάτων. Εάν, λοιπόν, αυτή η κεφαλή, όπως την εννοήσαμε, ονομάστηκε από τον λόγο της Γραφής ακήρατο χρυσάφι, επειδή βρίσκεται εκτός κάθε αμαρτίας (διότι «Αυτός δεν έπραξε αμαρτία», λέγει, «ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του»), και ο λόγος αναφέρει ότι και τα χέρια είναι χρυσά, είναι προφανές αυτό που νοείται μέσω αυτών: ότι δηλαδή ο λόγος νομοθετεί για το χέρι το να είναι απολύτως καθαρό και αναμάρτητο, αμιγές και ανεπίδεκτο κάθε κακίας. Ως χέρι δε, εννοούμε οπωσδήποτε εκείνο που διαχειρίζεται τα κοινά της Εκκλησίας για τις ανάγκες των εντολών, του οποίου ο έπαινος συνίσταται στο να εξομοιωθεί με τη φύση της κεφαλής, ως προς το καθαρό και το αναμάρτητο.

Δεδομένου, λοιπόν, ότι σε αυτή τη λέξη υπάρχει διπλή σημασία, επειδή είναι ολοφάνερο ότι τώρα ελήφθη η σημασία αυτής της λέξης προς το καλύτερο (διότι δεν θα λαμβανόταν ως έπαινος κάτι το επιλήψιμο), θα ήταν λογικό να εννοήσουμε για τα εγκωμιαζόμενα χέρια τούτο: ότι, αφού αφαίρεσαν με λάξευση από τον εαυτό τους ακριβώς κάθε τι το περιττό και σωματικό, μεταβαίνουν προς το θείο και νοητό, έχοντας αποτινάξει κάθε υλική και βαριά σχέση με τα πράγματα. Όπως ακριβώς λένε ότι εργάζονται οι λιθογλύφοι πάνω στον σμαραγδένιο βώλο· διότι, αφού με την ακόνη ξύσουν και εξαλείψουν ό,τι είναι σκοτεινό και γεώδες, αφήνουν ανέπαφο μόνο εκείνο στο οποίο διακρίνεται κάποια λάμψη χλοερή και συνάμα σαν του λαδιού. Αυτό ακριβώς μου φαίνεται ότι ερμηνεύει σαφέστερα ο θείος Απόστολος, όταν σε κάποιον από τους λόγους του συμβουλεύει τούτο, ότι δηλαδή πρέπει να αποβάλλουμε τη σχέση με τα ορατά και να ορμούμε με τις επιθυμίες μας προς το αόρατο: «Διότι δεν έχουμε προσηλωμένο το βλέμμα μας», λέει, «στα ορατά, αλλά στα μη ορατά· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα μη ορατά είναι αιώνια». Αυτά λοιπόν κατανοήσαμε σχετικά με τον έπαινο των χεριών, το πώς δηλαδή, αφού λαξευθούν απαλλαγμένα από την υλική προσκόλληση, γίνονται αμόλυντα, αλλοιούμενα προς το άυλο και το νοητό μέσω της προαιρέσεως· «Διότι τα χέρια του», λέει, «είναι τορνευτά, χρυσά, γεμάτα θαρσείς».

Θα ήταν, λοιπόν, ακόλουθο να εξετάσουμε και το αμέσως επόμενο χωρίο, το οποίο έχει διατυπωθεί σχετικά με την κοιλιά. Ο λόγος αυτός έχει ως εξής: «Η κοιλιά του είναι πυξίο ελεφάντινο πάνω σε λίθο ζαφειριού». Όταν ο Νομοθέτης της φύσεως δίνει στον Μωυσή τον νόμο που είχε χαραχθεί στις λίθινες δέλτους, ονόμασε τις πλάκες αυτές, στις οποίες αποτυπώθηκαν τα θεία χαράγματα, λίθινα πυξία. Διότι, Εκείνος που μίλησε στον Μωυσή γι' αυτές, είπε: «Ανέβα προς εμένα στο όρος και μείνε εκεί, και θα σου δώσω τα λίθινα πυξία, τον νόμο και τις εντολές». Μετά από αυτά, όμως, επειδή ο νόμος απέβαλε κάθε τι σωματικό και γεώδες μέσω της ευαγγελικής σαφήνειας, το πυξίο που υποδέχεται τα γράμματα δεν είναι πλέον λίθινο, αλλά φτιαγμένο από λαμπρό και νεόξυστο ελεφαντόδοντο. Διότι αυτό που είναι δεκτικό των εντολών και των νόμων, το οποίο ονόμασε κοιλιά, λέει ότι είναι πυξίο ελεφάντινο πάνω σε λίθο ζαφειριού. Πρώτα όμως, νομίζω, πρέπει να καταστήσουμε φανερό με τον λόγο το σωματικό υπόδειγμα, και έπειτα κατ' αυτόν τον τρόπο να προχωρήσουμε στη θεωρία όσων έχουν ειπωθεί. Η πύξος είναι ένα πυκνό και υπόλευκο ξύλο, από το οποίο όσοι ασχολούνται με τα γράμματα κατασκευάζουν για τον εαυτό τους πινακίδες γραφής. Ένα τέτοιο πινακίδιο, λοιπόν, που έχει κατασκευαστεί για την ανάγκη των γραμμάτων, ακόμη κι αν τύχει να έχει φτιαχτεί από άλλο υλικό, ονομάζεται καταχρηστικά πυξίο. Επομένως, στο άκουσμα της λέξης πυξίο, κατανοήσαμε ένα λείο σκεύος κατάλληλο για την υποδοχή γραμμάτων.

Πόσο μακάρια είναι εκείνα τα μέλη, μέσω των οποίων το σύνολο μεταβάλλεται σε επιθυμία, εφόσον, μέσω της τελειότητος σε κάθε αγαθό, απεργάζονται από όλα ένα αρμονικά συγκραμένο εράσμιο κάλλος, έτσι ώστε ολόκληρο, όχι μόνο στους οφθαλμούς και στα κέρατα [ή στους βοστρύχους], αλλά και στα πόδια και στα χέρια και στις κνήμες και στον φάρυγγα να είναι παρομοίως επιθυμητό, χωρίς κανένα από τα μέλη να υστερεί ως προς την υπερβολή του κάλλους.

Και αυτή πάλι τον αποκαλεί ομοίως νυμφίο και αδελφιδό, «εγώ, λέει, ανήκω στον αδελφιδό μου και ο αδελφιδός μου σε εμένα», επαινώντας τον και αυτή με τη σειρά της με πόθο για τις «σιαγόνες και τα χείλη» του, από τα οποία, σαν μυρωδικά «από φιάλες αρωμάτων», ξεχύθηκαν τα νάματα της διδασκαλίας· για τα «τορευτά χέρια» του, μέσω των οποίων «κάθε νόσος και κάθε αδυναμία» μετατρεπόταν σε υγεία, επισημαίνοντας γενικά όλα του τα γνωρίσματα.

Έπειτα η νύμφη, αφού αποκρίθηκε, ερμηνεύει στη συνέχεια τα γνωρίσματα του νυμφίου, έστω και αν δεν είναι όλα αισθητά. «Ο αδελφιδός μου, λέει, είναι λευκός και πυρρός», δηλώνοντας με αυτό και το θεϊκό και το ανθρώπινο. «Λευκός» μεν, ως καθαρός και παντελώς ανεπίδεκτος του ρύπου της αμαρτίας· «πυρρός» δε, διότι η θεότητά του είναι από τη φύση της «πυρ καταναλίσκον» που κατακαίει τις αμαρτίες. «Η κεφαλή του», ως κεφαλή των πάντων, είναι «κεφαλή χρυσή ως καθαρό χρυσάφι», και υπέρτιμη και εντελώς άφθαρτη, και, γενικώς, αφού εξέθεσε σαφώς όλα τα γνωρίσματά του, όπως τους βοστρύχους, τους οφθαλμούς, τις σιαγόνες, τα χέρια, την κοιλία, τα φανέρωσε όλα με εγκώμια, έστω και αν δεν είναι όλα αισθητά, όπως προείπαμε.

«Θα σηκωθώ, λοιπόν, και θα περιέλθω την πόλη, στις πλατείες και στις αγορές, και θα αναζητήσω αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου», «διότι είμαι πληγωμένη από αγάπη»· «τον αναζήτησα και δεν τον βρήκα. Με βρήκαν οι φρουροί που περιπολούν στην πόλη. Μήπως είδατε αυτόν που αγάπησε η ψυχή μου;» «Σας εξορκίζω, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, στις δυνάμεις και τις ισχύες του αγρού· εάν βρείτε τον αγαπημένο μου, τι θα του αναγγείλετε; Ότι είμαι πληγωμένη από αγάπη. Τι ξεχωριστό έχει ο αγαπημένος σου, ω ωραιοτάτη μεταξύ των γυναικών, τι ξεχωριστό έχει ο αγαπημένος σου, ώστε να μας ορκίζεις κατ' αυτόν τον τρόπο; Ο αγαπημένος μου είναι λευκός και ρόδινος· το κεφάλι του είναι χρυσό σαν καθαρό χρυσάφι, οι βόστρυχοί του κυματιστοί, τα μάτια του είναι σαν περιστέρια λουσμένα στο γάλα, που κάθονται δίπλα σε άφθονα νερά, τα μάγουλά του σαν φιάλες αρώματος που αναδίδουν μύρα, τα χείλη του σαν κρίνα που στάζουν άφθονο μύρο, τα χέρια του χρυσά τορνευτά, γεμάτα με λίθους της Θαρσίς, η κοιλιά του σαν ελεφάντινη πυξίδα πάνω σε πέτρες ζαφειριού, διαλεχτός ανάμεσα σε μυριάδες».

Και ο Δαβίδ λοιπόν έψαλε για σένα τέτοιο επιθαλάμιο ύμνο, διατρέχοντας τις χορδές της ψαλμικής κιθάρας· ας προσέλθει όμως και ο ίδιος ο Σολομών και από το Άσμα Ασμάτων ας ταιριάξει τα κατάλληλα λόγια: «Ο νυμφίος είναι ωραίος και ξεχωριστός ανάμεσα σε μυριάδες, η κεφαλή του είναι σαν χρυσάφι και κεχριμπάρι, οι βόστρυχοί του σαν ελάτες, οι σιαγόνες του σαν φιάλες, ο λάρυγγάς του γλυκασμός, όλος είναι επιθυμητός». Και για να μην είναι ελλιπή αυτά τα χαροποιά και επιθαλάμια άσματα, ας ψαλούν τα νυμφικά άσματα και στην ίδια τη βασίλισσα και νύμφη. Και ο Δαβίδ πάλι, αφού κουρδίσει το δεκάχορδο ψαλτήριο, ας συνοδεύσει μελωδικά λέγοντας: «Παρέστη η βασίλισσα εκ δεξιών σου, ντυμένη με διάχρυσο ιματισμό, στολισμένη με ποικίλματα», είτε με το ποικίλο και παντοδαπό κόσμημα των αρετών, είτε με την περιβολή της βασιλικής πορφύρας και με το βασιλικό διάδημα, με τα οποία την ενέδυσες, στολίζοντάς την με τα εξαίρετα σύμβολα της βασιλείας, όπως ακριβώς και εσένα προηγουμένως σε εστεφάνωσε με δόξα και τιμή ο Θεός και σου χάρισε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, υποτάσσοντας τα πάντα κάτω από τα πόδια σου.