Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 5:15

Στον σταυρό, λέει, αναδεχόμενος τον θάνατο υπέρ των ανθρώπων· η καρδιά όμως αγρυπνεί, καθόσον ως Θεός σκύλευσε τον άδη. Δηλαδή, τι έχει κάνει ο αδελφιδός σου, ή τι έχεις από τον αδελφιδό σου; Εκείνα που στάζουν σμύρνα, εννοεί τα χείλη που ομολογούν τον θάνατο. <Οι κνήμες του είναι στύλοι μαρμάρινοι.> Αυτοί θα μπορούσαν να είναι και βάσεις. Διότι όσοι οικοδομούνται, εποικοδομούνται πάνω στο θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών.

Στη συνέχεια επαινεί τις κνήμες μετά την κοιλιά, για τις οποίες λέει ότι είναι μαρμάρινοι στύλοι θεμελιωμένοι πάνω σε χρυσές βάσεις. Στύλοι δε της Εκκλησίας είναι, όπως ο Πέτρος και ο Ιωάννης, οι οποίοι έχουν ως θεμέλιο τον Χριστό που ονομάστηκε χρυσός. Μαρμάρινοι δε, είναι αυτοί που ο Παύλος ονόμασε εδραίωμα, λόγω του σταθερού και ασάλευτου, και επειδή με τον λαμπρό βίο και τον υγιή λόγο βαστάζουν και στηρίζουν το κοινό σώμα της Εκκλησίας.

Αλλά και το να αγαπά κανείς τον Θεό εξ όλης της καρδίας, και τον πλησίον ως τον εαυτό του, σημαίνει να βαστάζει το κοινό σώμα της Εκκλησίας, σαν με μαρμάρινους στύλους. Διότι αυτός που έχει τελειωθεί σε αυτές τις δύο εντολές, καθίσταται στύλος και εδραίωμα της Εκκλησίας. Έτσι, με αυτά τα δύο κατορθώματα, ολόκληρο το σώμα της Εκκλησίας στηρίζεται, σαν σε κάποιες κνήμες, καθώς το χρυσό θεμέλιο της βάσης της πίστεως εμφυτεύει στους λογισμούς το ακλόνητο και αμετάθετο και τη σταθερότητα σε κάθε αγαθό.

Εκείνη, λοιπόν, που προχώρησε σε τόση τελειότητα, επειδή έπρεπε να υποδείξει και στις παρθένους το κάλλος του νυμφίου, δεν αναφέρει εκείνο που ήταν εξαρχής (διότι δεν ήταν δυνατόν να φανερωθεί το άρρητο με τη δύναμη των λόγων), αλλά καθοδηγεί τις παρθένους προς τη θεοφάνεια που συντελέστηκε σε εμάς διά της σαρκός (το οποίο ακριβώς έπραξε και ο μέγας Ιωάννης, ο οποίος αποσιώπησε εκείνο που ήταν εξαρχής, αλλά διηγήθηκε με επιμέλεια εκείνο που έχουμε δει και έχουμε ακούσει και τα χέρια μας ψηλάφησαν σχετικά με τον λόγο της αληθείας). Λέγει, λοιπόν, προς αυτές η νύμφη: «Ο αδελφιδός μου είναι λευκός και πυρρός, ξεχωριστός ανάμεσα σε μυριάδες. Η κεφαλή του είναι καθαρό χρυσάφι, οι βόστρυχοί του σαν κλαδιά φοίνικα, μαύροι σαν το κοράκι, οι οφθαλμοί του σαν περιστέρια πάνω σε άφθονα νερά, λουσμένα μέσα σε γάλα, που κάθονται δίπλα σε άφθονα νερά. Οι σιαγόνες του είναι σαν φιάλες αρώματος που αναδύουν μυρωδικά, τα χείλη του σαν κρίνα που στάζουν άφθονη σμύρνα, τα χέρια του τορνευτά, χρυσά, γεμάτα πολύτιμους λίθους, η κοιλία του σαν πυξίδα από ελεφαντόδοντο τοποθετημένη πάνω σε λίθο από ζαφείρι, οι κνήμες του μαρμάρινοι στύλοι, θεμελιωμένοι πάνω σε χρυσές βάσεις. Η όψη του είναι σαν τον Λίβανο, εκλεκτή σαν τους κέδρους, ο φάρυγγάς του είναι γλυκασμός και ολόκληρος είναι επιθυμία. Αυτός είναι ο αδελφιδός μου και αυτός είναι ο πλησίον μου, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ».

Λόγος ΙΔ΄ Οι σιαγόνες του είναι σαν φιάλες αρώματος που αναδίδουν μυρεψικά αρώματα, τα χείλη του είναι κρίνα που στάζουν άφθονη σμύρνα. Τα χέρια του είναι χρυσά τορνευτά, γεμάτα από λίθους θαρσείς, η κοιλιά του είναι ελεφαντοστέινο πυξίο πάνω σε λίθο από ζαφείρι. Οι κνήμες του είναι μαρμάρινοι στύλοι θεμελιωμένοι πάνω σε χρυσές βάσεις, η όψη του είναι σαν τον Λίβανο, εκλεκτή σαν τους κέδρους. Ο φάρυγγάς του είναι σκέτη γλυκύτητα και ολόκληρος είναι επιθυμία. Αυτός είναι ο αγαπημένος μου και αυτός είναι ο σύντροφός μου, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ.

Έπειτα, τον έπαινο της κοιλίας διαδέχονται τα εγκώμια των κνημών. Διότι λέει ότι: «Οι κνήμες του είναι στύλοι μαρμάρινοι, θεμελιωμένοι πάνω σε χρυσές βάσεις». Πολύστυλος βέβαια είναι ο οίκος της σοφίας τον οποίο αυτή οικοδόμησε για τον εαυτό της, και πολλοί είναι οι στύλοι που στηρίζουν τη Σκηνή του Μαρτυρίου, στολισμένοι με διάφορα υλικά, των οποίων οι κεφαλίδες και οι βάσεις ήταν χρυσές, ενώ το μέσο τους ήταν καλλωπισμένο με αργυρή επένδυση. Τους στύλους όμως της Εκκλησίας (διότι η Εκκλησία είναι οίκος, όπως λέει ο Απόστολος: «Πώς πρέπει να συμπεριφέρεται κανείς στον οίκο του Θεού») η νύμφη λέει πως είναι μαρμάρινοι και ότι στηρίζονται πάνω σε χρυσές βάσεις. Το ότι, λοιπόν, η νύμφη συμφωνεί με τη σοφία του Βεσελεήλ ως προς την περιγραφή του κάλλους, στολίζοντας με χρυσό την κεφαλή και τις βάσεις παρόμοια με εκείνον, είναι ολοφάνερο σε καθέναν που έχει εντρυφήσει στα όσα έχουν ειπωθεί για τη Σκηνή. Διότι, όπως εκείνος, προσαρμόζοντας χρυσή κεφαλίδα σε κάθε στύλο, τον έστηνε πάνω σε χρυσή βάση, έτσι και εδώ, αυτή που ατενίζει με καθαρότητα το κάλλος του Νυμφίου, λέει ότι η μεν κεφαλή Του είναι χρυσός καθαρός και ακήρατος (διότι αυτό υποδεικνύει η λέξη «κεφάζ»), ενώ τις κνήμες λέει πως είναι θεμελιωμένες πάνω σε χρυσές βάσεις.

Επειδή, λοιπόν, ο μεν Κύριος λέει ότι σε αυτές τις δύο εντολές κρέμεται όλος ο νόμος και οι προφήτες, η δε νύμφη τώρα αναφέρει ότι το σώμα βαστάζεται από δύο στύλους που πατούν πάνω σε χρυσά θεμέλια, θα ήταν ορθό για τη θεώρηση του αινίγματος των κνημών να συμπαραλάβουμε εκείνες τις δύο εντολές. Από αυτές, ο Κύριος ονομάζει τη μία πρώτη και την άλλη όμοια με την πρώτη, λέγοντας ότι το να αγαπά κανείς τον Θεό εξ όλης καρδίας, ψυχής και δυνάμεως είναι η πρώτη εντολή, ενώ το να αγαπά τον πλησίον ως τον εαυτό του ισοδυναμεί με την πρώτη. Αλλά και ο Παύλος, οικοδομώντας τον μέγα Τιμόθεο σαν έναν οίκο δεκτικό του Θεού, έστησε μέσα του αυτούς τους δύο στύλους, δίνοντας στον μεν έναν το όνομα της πίστεως και στον άλλον της συνειδήσεως, υποδηλώνοντας με την πίστη την αγάπη προς τον Θεό εξ όλης καρδίας, ψυχής και δυνάμεως, και με την αγαθή συνείδηση την αγαπητική διάθεση προς τον πλησίον.

Ας κατανοήσουμε μάλλον πρώτα αυτό που παρατέθηκε στα όσα ειπώθηκαν: «Η όψη του», λέει, «είναι σαν τον εκλεκτό Λίβανο». Η επιλογή, όμως, κάθε πράγματος γίνεται μέσω της αντιπαραβολής με το αντίθετό του. Επειδή, λοιπόν, ονομάζεται αγαθό τόσο εκείνο που είναι όντως τέτοιο, όσο και εκείνο που δεν είναι, αλλά υποκρίνεται μέσω της απάτης και φαίνεται να είναι αυτό που δεν είναι, εκείνος που δεν αστόχησε στην κρίση του περί του καλού, προτίμησε το αληθινά εκλεκτό αγαθό αντί του απατηλού. Επειδή, επομένως, παρομοίασε εδώ την όψη του νυμφίου με τον εκλεκτό Λίβανο, το κείμενο συνεπακόλουθα προϋποθέτει να νοήσουμε δύο Λιβάνους: τον έναν πονηρό και απόβλητο, ο οποίος συντρίβεται σύμφωνα με την προφητεία μαζί με τους κέδρους του όμοια με το μοσχάρι, και τον άλλον εκλεκτό και τίμιο, του οποίου το κάλλος είναι θεοπρεπές και θεοείκελο. Αυτό που εννοούμε μέσα από όσα ειπώθηκαν είναι το εξής: ένας είναι κυρίως, αληθινά και πρωτίστως ο Βασιλεύς, ο Βασιλεύς όλης της κτίσης. Αλλά όμως και ο κοσμοκράτορας του σκότους καυχάται με το όνομα της βασιλείας. Υπάρχουν λεγεώνες αγγέλων κοντά στον αληθινό Βασιλέα και λεγεώνες δαιμόνων κοντά στον άρχοντα της εξουσίας του σκότους. Υπάρχουν αρχές και εξουσίες και δυνάμεις υπό τον Βασιλέα των βασιλευόντων και Κύριον των κυριευόντων.

Επειδή, λοιπόν, μέσω αυτών πίπτει ο Λίβανος, δηλαδή η κακία, και μαζί με την πρώτη αρχή των κακών συγκαταρρέουν τα υψώματα που εγείρονται κατά της αλήθειας, για αυτόν τον λόγο η νύμφη παρομοιάζει το κάλλος του Κυρίου με τον εκλεκτό Λίβανο, λέγοντας τα εξής λόγια: «Η όψη του είναι ως Λίβανος εκλεκτός, ως κέδροι».

Πόσο μακάρια είναι εκείνα τα μέλη, μέσω των οποίων το σύνολο μεταβάλλεται σε επιθυμία, εφόσον, μέσω της τελειότητος σε κάθε αγαθό, απεργάζονται από όλα ένα αρμονικά συγκραμένο εράσμιο κάλλος, έτσι ώστε ολόκληρο, όχι μόνο στους οφθαλμούς και στα κέρατα [ή στους βοστρύχους], αλλά και στα πόδια και στα χέρια και στις κνήμες και στον φάρυγγα να είναι παρομοίως επιθυμητό, χωρίς κανένα από τα μέλη να υστερεί ως προς την υπερβολή του κάλλους.

Και ο Δαβίδ λοιπόν έψαλε για σένα τέτοιο επιθαλάμιο ύμνο, διατρέχοντας τις χορδές της ψαλμικής κιθάρας· ας προσέλθει όμως και ο ίδιος ο Σολομών και από το Άσμα Ασμάτων ας ταιριάξει τα κατάλληλα λόγια: «Ο νυμφίος είναι ωραίος και ξεχωριστός ανάμεσα σε μυριάδες, η κεφαλή του είναι σαν χρυσάφι και κεχριμπάρι, οι βόστρυχοί του σαν ελάτες, οι σιαγόνες του σαν φιάλες, ο λάρυγγάς του γλυκασμός, όλος είναι επιθυμητός». Και για να μην είναι ελλιπή αυτά τα χαροποιά και επιθαλάμια άσματα, ας ψαλούν τα νυμφικά άσματα και στην ίδια τη βασίλισσα και νύμφη. Και ο Δαβίδ πάλι, αφού κουρδίσει το δεκάχορδο ψαλτήριο, ας συνοδεύσει μελωδικά λέγοντας: «Παρέστη η βασίλισσα εκ δεξιών σου, ντυμένη με διάχρυσο ιματισμό, στολισμένη με ποικίλματα», είτε με το ποικίλο και παντοδαπό κόσμημα των αρετών, είτε με την περιβολή της βασιλικής πορφύρας και με το βασιλικό διάδημα, με τα οποία την ενέδυσες, στολίζοντάς την με τα εξαίρετα σύμβολα της βασιλείας, όπως ακριβώς και εσένα προηγουμένως σε εστεφάνωσε με δόξα και τιμή ο Θεός και σου χάρισε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, υποτάσσοντας τα πάντα κάτω από τα πόδια σου.