Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 5:16

Εάν εξάντλησες προς τον Θεό όλη τη δύναμη της αγάπης, εάν δεν υπάρχουν για σένα δύο ποθούμενα, δηλαδή και το ρέον και το αόρατο· τότε, έχεις τρωθεί τόσο πολύ από το εκλεκτό βέλος, και έχεις κατανοήσει το κάλλος του Νυμφίου, ώστε να μπορείς να λέγεις μέσα από το νυμφικό δράμα και άσμα, ότι είσαι Γλυκασμός, και όλος επιθυμία.

Αποκαλείται Σαμαρείτης και δαιμονισμένος, όμως σώζει αυτόν που κατέβαινε από την Ιερουσαλήμ και έπεσε σε ληστές, όμως αναγνωρίζεται από τους δαίμονες, και διώχνει δαίμονες, και καταποντίζει λεγεώνα πνευμάτων, και βλέπει τον αρχηγό των δαιμόνων να πέφτει σαν αστραπή. Λιθοβολείται, αλλά δεν συλλαμβάνεται. Προσεύχεται, αλλά εισακούει προσευχές. Δακρύζει, αλλά σταματά τα δάκρυα. Ρωτά πού έχει ταφεί ο Λάζαρος, διότι ήταν άνθρωπος· αλλά ανασταίνει τον Λάζαρο, διότι ήταν Θεός. Πωλείται, και μάλιστα πολύ φθηνά, δηλαδή αντί τριάντα αργυρίων, αλλά εξαγοράζει τον κόσμο, και σε υψηλή τιμή, δηλαδή με το ίδιο του το αίμα. Οδηγείται σαν πρόβατο στη σφαγή, αλλά ποιμαίνει τον Ισραήλ, και τώρα πια και ολόκληρη την οικουμένη. Είναι σαν άφωνος αμνός, αλλά είναι ο Λόγος, που εξαγγέλλεται από τη φωνή εκείνου που βοά στην έρημο. Καταπονήθηκε και τραυματίστηκε, αλλά θεραπεύει κάθε νόσο και κάθε ασθένεια. Υψώνεται στο ξύλο και προσηλώνεται, αλλά επαναφέρει στο ξύλο της ζωής, αλλά σώζει και τον ληστή που συσταυρώνεται μαζί του, αλλά σκοτεινιάζει καθετί το ορατό. Ποτίζεται με ξύδι, γεύεται χολή· ποιος; Αυτός που μετέτρεψε το νερό σε κρασί, ο καταλυτής της πικρής γεύσης, η γλυκύτητα και η απόλυτη επιθυμία. Παραδίδει την ψυχή του, αλλά έχει την εξουσία να την πάρει πάλι, αλλά το καταπέτασμα σχίζεται, διότι φανερώνονται τα επουράνια, αλλά οι πέτρες σχίζονται, αλλά οι νεκροί ανασταίνονται. Πεθαίνει, αλλά ζωοποιεί, και καταλύει τον θάνατο με τον θάνατο.

Εκείνη, λοιπόν, που προχώρησε σε τόση τελειότητα, επειδή έπρεπε να υποδείξει και στις παρθένους το κάλλος του νυμφίου, δεν αναφέρει εκείνο που ήταν εξαρχής (διότι δεν ήταν δυνατόν να φανερωθεί το άρρητο με τη δύναμη των λόγων), αλλά καθοδηγεί τις παρθένους προς τη θεοφάνεια που συντελέστηκε σε εμάς διά της σαρκός (το οποίο ακριβώς έπραξε και ο μέγας Ιωάννης, ο οποίος αποσιώπησε εκείνο που ήταν εξαρχής, αλλά διηγήθηκε με επιμέλεια εκείνο που έχουμε δει και έχουμε ακούσει και τα χέρια μας ψηλάφησαν σχετικά με τον λόγο της αληθείας). Λέγει, λοιπόν, προς αυτές η νύμφη: «Ο αδελφιδός μου είναι λευκός και πυρρός, ξεχωριστός ανάμεσα σε μυριάδες. Η κεφαλή του είναι καθαρό χρυσάφι, οι βόστρυχοί του σαν κλαδιά φοίνικα, μαύροι σαν το κοράκι, οι οφθαλμοί του σαν περιστέρια πάνω σε άφθονα νερά, λουσμένα μέσα σε γάλα, που κάθονται δίπλα σε άφθονα νερά. Οι σιαγόνες του είναι σαν φιάλες αρώματος που αναδύουν μυρωδικά, τα χείλη του σαν κρίνα που στάζουν άφθονη σμύρνα, τα χέρια του τορνευτά, χρυσά, γεμάτα πολύτιμους λίθους, η κοιλία του σαν πυξίδα από ελεφαντόδοντο τοποθετημένη πάνω σε λίθο από ζαφείρι, οι κνήμες του μαρμάρινοι στύλοι, θεμελιωμένοι πάνω σε χρυσές βάσεις. Η όψη του είναι σαν τον Λίβανο, εκλεκτή σαν τους κέδρους, ο φάρυγγάς του είναι γλυκασμός και ολόκληρος είναι επιθυμία. Αυτός είναι ο αδελφιδός μου και αυτός είναι ο πλησίον μου, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ».

Λόγος ΙΔ΄ Οι σιαγόνες του είναι σαν φιάλες αρώματος που αναδίδουν μυρεψικά αρώματα, τα χείλη του είναι κρίνα που στάζουν άφθονη σμύρνα. Τα χέρια του είναι χρυσά τορνευτά, γεμάτα από λίθους θαρσείς, η κοιλιά του είναι ελεφαντοστέινο πυξίο πάνω σε λίθο από ζαφείρι. Οι κνήμες του είναι μαρμάρινοι στύλοι θεμελιωμένοι πάνω σε χρυσές βάσεις, η όψη του είναι σαν τον Λίβανο, εκλεκτή σαν τους κέδρους. Ο φάρυγγάς του είναι σκέτη γλυκύτητα και ολόκληρος είναι επιθυμία. Αυτός είναι ο αγαπημένος μου και αυτός είναι ο σύντροφός μου, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ.

Μετά από αυτούς τους επαίνους, σαν να ανακεφαλαιώνει όλη την ομορφιά του νυμφίου, λέει: «Η όψη του είναι σαν τον Λίβανο, εκλεκτή σαν τους κέδρους· ο φάρυγγάς του είναι γλυκασμός και είναι όλος επιθυμία· αυτός είναι ο αγαπημένος μου και αυτός είναι ο πλησίον μου, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ». Διότι με αυτό νομίζω ότι επισημαίνει με μεγαλύτερη σαφήνεια ότι ο έπαινος αναφέρεται στην ορατή ομορφιά του νυμφίου (εκείνη την ορατή εννοώ, την οποία ο απόστολος σωματοποιεί μέσω του καθενός από τα μέλη που συναποτελούν την Εκκλησία)· διότι λέει ότι η μία όψη του είναι οι μυριάδες των κέδρων, με τους οποίους είναι διάσπαρτος από παντού ο Λίβανος, δηλώνοντας με τα λεγόμενά της ότι τίποτα το ταπεινό και χαμαιπετές δεν συντελεί στην ευμορφία του σώματος, εάν κάτι δεν είναι υψηλό σαν τον κέδρο και δεν κατευθύνεται με την κορυφή του προς τα άνω.

Προσθέτει δε και στον φάρυγγα τον κατάλληλο έπαινο, ονομάζοντάς τον γλυκασμό και επιθυμία. Η δε φράση έχει ως εξής: Ο φάρυγγάς του είναι γλυκασμός και είναι όλος επιθυμία. Αυτό δε που κατανοούμε σχετικά με αυτό, είναι το εξής: το μέρος κάτω από το σαγόνι η συνήθεια το ονομάζει φάρυγγα, στον οποίο, όπως λένε, παράγεται ο ήχος καθώς δονείται από την πρόσπτωση του αέρα που προέρχεται από την τραχεία. Επειδή λοιπόν οι καλοί λόγοι είναι κηρήθρες μελιού, και το όργανο του λόγου είναι η φωνή, η οποία γεννάται από τον φάρυγγα, ίσως όποιος σκεφτεί ότι με το όνομα αυτό υποδηλώνονται οι υπηρέτες και οι υποφήτες του Λόγου, μέσω των οποίων ομιλεί ο Χριστός, δεν θα σφάλει. Διότι και ο μέγας Ιωάννης, όταν ρωτήθηκε ποιος είναι, ονόμασε τον εαυτό του «φωνή», επειδή ήταν ο πρόδρομος του Λόγου, και ο μακάριος Παύλος έδινε απόδειξη για τον Χριστό που μιλούσε μέσα του, στον οποίο, παραχωρώντας τη φωνή του, γινόταν γλυκασμός καθώς αποφθεγγόταν μέσω εκείνου. Και όλοι οι προφήτες, έχοντας παραχωρήσει τα φωνητικά τους όργανα στο Πνεύμα που ηχούσε μέσα τους, γίνονταν γλυκασμός, αναβλύζοντας το θείο μέλι μέσα από τον δικό τους λάρυγγα, το οποίο μέλι βασιλείς και ιδιώτες προσφέρουν για την υγεία τους, και η απόλαυση του οποίου δεν ανακόπτει την επιθυμία εξαιτίας του κορεσμού, αλλά αντίθετα τρέφει περισσότερο τον πόθο μέσω της μετοχής στα ποθούμενα. Γι' αυτόν τον λόγο και τον ονομάζει όλο επιθυμία, περιγράφοντας το κάλλος του Ζητουμένου μέσω αυτής της φωνής σαν να δίνει έναν ορισμό: «Διότι όλος», λέει, «είναι επιθυμία».

Πόσο μακάρια είναι εκείνα τα μέλη, μέσω των οποίων το σύνολο μεταβάλλεται σε επιθυμία, εφόσον, μέσω της τελειότητος σε κάθε αγαθό, απεργάζονται από όλα ένα αρμονικά συγκραμένο εράσμιο κάλλος, έτσι ώστε ολόκληρο, όχι μόνο στους οφθαλμούς και στα κέρατα [ή στους βοστρύχους], αλλά και στα πόδια και στα χέρια και στις κνήμες και στον φάρυγγα να είναι παρομοίως επιθυμητό, χωρίς κανένα από τα μέλη να υστερεί ως προς την υπερβολή του κάλλους.

«Αυτός», λέγει, «είναι ο αδελφιδός μου και αυτός είναι ο πλησίον μου, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ»· διότι, αφού έφερε ενώπιόν τους όλα τα γνωρίσματα μέσα από την περιγραφή του λόγου, μέσω των οποίων ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθεί η φανέρωση του ζητουμένου, τότε χρησιμοποίησε δεικτικό λόγο, λέγοντας, «αυτός είναι ο ζητούμενος», ο οποίος, με το να γίνει αδελφός ανατέλλοντας για εμάς από τον Ιούδα, έγινε πλησίον σε εκείνον που έπεσε στους ληστές, θεραπεύοντας τις πληγές του με έλαιο και οίνο και επιδέσμους, και αφού τον ανέβασε στο δικό του υποζύγιο και τον ανέπαυσε στο πανδοχείο, προσφέροντας τα δύο δηνάρια για τη διαβίωσή του και δίνοντας την υπόσχεση πως, κατά την επιστροφή του, θα αποδώσει ό,τι επιπλέον δαπανηθεί για το έργο της εντολής. Είναι βεβαίως φανερό πού αποβλέπει το καθένα από αυτά· διότι απευθυνόταν στον νομικό που εκπείραζε τον Κύριο, ο οποίος επιθυμούσε να δείξει τον εαυτό του ανώτερο από τους άλλους και με υπερηφάνεια περιφρονούσε την ισοτιμία προς τους υπολοίπους, λέγοντας: «Και ποιος είναι ο πλησίον μου;»

Αλλά επειδή «δεν είναι δίκαιοι ενώπιον του Θεού οι ακροατές του νόμου, αλλά οι τηρητές του νόμου θα δικαιωθούν», πρέπει όχι μόνο να δεχθούμε αυτά τα δύο νομίσματα (εννοώ την πίστη στο Θείο και την αγαθή συνείδηση προς τους συνανθρώπους), αλλά να συνεισφέρει και ο καθένας κάτι από τον εαυτό του μέσω των έργων του για την εκπλήρωση αυτών των εντολών. Γι' αυτό λέει ο Κύριος προς τον πανδοχέα ότι, για καθετί που θα πράξει εκείνος για τη θεραπεία του δεινοπαθήσαντος, θα λάβει την ανταπόδοση κατά τη δεύτερη παρουσία Του, ανάλογα με την αξία της προθυμίας του. Εκείνος λοιπόν που έγινε πλησίον μας μέσω αυτής της φιλανθρωπίας, Εκείνος που έγινε αδελφιδός με το να ανατείλει για εμάς από τη φυλή του Ιούδα, Αυτός είναι τον οποίο φανερώνει στις νεάνιδες ο λόγος της νύμφης, Αυτός είναι που υποδεικνύεται στις θυγατέρες της Ιερουσαλήμ από την άχραντη νύμφη, δια της οποίας λέει: «Αυτός είναι ο αδελφιδός μου και αυτός είναι ο πλησίον μου, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ». Αυτόν είθε να βρούμε και εμείς μέσω των φανερωθέντων γνωρισμάτων και να Τον κατανοήσουμε για τη σωτηρία των ψυχών μας, δια της καθοδηγήσεως του Αγίου Πνεύματος, στο Οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΩΣ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΠΑΡΑΛΥΤΟ ΠΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΚΑΠΕΡΝΑΟΥΜ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗ ΜΑΤΘΑΙΟ Στην οποία γίνεται λόγος και για την κατά Θεόν λύπη. Το ότι η ευαγγελική φωνή μοιάζει με κηρήθρα μελισσών, μπορεί κανείς να το κατανοήσει από πολλά σημεία. Διότι, όσον αφορά τον νοητό νυμφίο των ψυχών, τον ωραιότερο στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων, ο λάρυγγάς του, σύμφωνα με τα γεγραμμένα στο Άσμα, είναι γλυκασμός και όλος επιθυμία, ενώ προς την ψυχή που τον έχει νυμφευθεί μέσω του πνεύματος της σοφίας και της αφθαρσίας, ο ίδιος ασματογράφος λέει: «κηρήθρα που στάζει είναι τα χείλη σου, νύμφη, μέλι και γάλα βρίσκονται κάτω από τη γλώσσα σου». Τέτοιοι ακριβώς είναι βεβαίως όλοι οι ευαγγελιστές, των οποίων ο λόγος προσφέρει την ιστορία ανάλογη με την κηρήθρα, και την εναποκείμενη ή και φανερά προκείμενη ηθικότερη έννοια ανάλογη με το μέλι και το γάλα, η οποία είναι κατάλληλη όχι μόνο για τους τέλειους, αλλά κάποιες φορές και για τους ατελείς, ως πνευματικό γάλα.

Διότι ο Νυμφίος σου Χριστός είναι ζηλωτής· ο γλυκύτατος, ο μόνος ποθητός, όλος γλυκασμός, όλος επιθυμία. Σε Αυτόν και μόνο άνοιξε διάπλατα την καρδιά σου και βόησε προς Αυτόν: Έχω τρωθεί στην καρδιά· με συγκλόνισε ο πόθος Σου· με αλλοίωσε η αγάπη Σου, Δέσποτα. Είμαι δέσμια του δικού Σου έρωτα. Είσελθε στο ταμείο Σου· ας φιλήσω τα ίχνη Σου. Διότι δεν είμαι άξια να πω: Φίλησέ με με τα φιλήματα του στόματός Σου. Κατοίκησε μέσα μου και περιπάτησε, σύμφωνα με την αψευδή Σου υπόσχεση, και κάνε με ναό του Παναγίου Πνεύματος. Κυρίευσε την καρδιά μου, Δέσποτα, και κάνε την κληρονομιά Σου, και κάμε την κατοικία Σου σε εμένα, μαζί με τον Πατέρα και το Πνεύμα. Πλάτυνε μέσα μου τα σχοινίσματά Σου, τις ενέργειες του Παναγίου Πνεύματος. Διότι Εσύ είσαι ο Θεός μου, και θα Σε δοξάσω, μαζί με τον άναρχο Πατέρα Σου, και με το αγαθό και ζωοποιό Σου Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων.

Αυτός είναι ο αγαπημένος μου και αυτός είναι ο φίλος μου, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ. Ερώτηση <των θυγατέρων της Ιερουσαλήμ>: Πού πήγε ο αγαπημένος σου, για να τον αναζητήσουμε μαζί σου; Απόκριση <της νύμφης>: Ο αγαπημένος μου κατέβηκε στον κήπο του, στις φιάλες του αρώματος, για να ποιμάνει στους κήπους και να συλλέξει κρίνα.

Και ο Δαβίδ λοιπόν έψαλε για σένα τέτοιο επιθαλάμιο ύμνο, διατρέχοντας τις χορδές της ψαλμικής κιθάρας· ας προσέλθει όμως και ο ίδιος ο Σολομών και από το Άσμα Ασμάτων ας ταιριάξει τα κατάλληλα λόγια: «Ο νυμφίος είναι ωραίος και ξεχωριστός ανάμεσα σε μυριάδες, η κεφαλή του είναι σαν χρυσάφι και κεχριμπάρι, οι βόστρυχοί του σαν ελάτες, οι σιαγόνες του σαν φιάλες, ο λάρυγγάς του γλυκασμός, όλος είναι επιθυμητός». Και για να μην είναι ελλιπή αυτά τα χαροποιά και επιθαλάμια άσματα, ας ψαλούν τα νυμφικά άσματα και στην ίδια τη βασίλισσα και νύμφη. Και ο Δαβίδ πάλι, αφού κουρδίσει το δεκάχορδο ψαλτήριο, ας συνοδεύσει μελωδικά λέγοντας: «Παρέστη η βασίλισσα εκ δεξιών σου, ντυμένη με διάχρυσο ιματισμό, στολισμένη με ποικίλματα», είτε με το ποικίλο και παντοδαπό κόσμημα των αρετών, είτε με την περιβολή της βασιλικής πορφύρας και με το βασιλικό διάδημα, με τα οποία την ενέδυσες, στολίζοντάς την με τα εξαίρετα σύμβολα της βασιλείας, όπως ακριβώς και εσένα προηγουμένως σε εστεφάνωσε με δόξα και τιμή ο Θεός και σου χάρισε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα, υποτάσσοντας τα πάντα κάτω από τα πόδια σου.

Τον ίππο και τον αναβάτη. Όντας όλος επιθυμία και όλος γλυκασμός, Ιησού, γεύτηκες χολή κρεμασμένος στον σταυρό, θεραπεύοντας σαφώς, Δέσποτα, την πικρότατη αμαρτία που προξενήθηκε σε εμένα. Άκουσε και ευφράνθηκε η Σιών, όπως είναι γραμμένο, κατά την ανάστασή σου, Λόγε· διότι οι θυγατέρες της σε αντίκρισαν πρώτες και δέχονται το, Χαίρε, απολυτρωνόμενες από την κατάρα.

ΙΔ΄. Επειδή δε παραπέμπει τον καθοδηγητή προς τον εν ουρανοίς Δεσπότη, καθιστά τον εαυτό του στη θέση και τον τρόπο εκείνου, και ασπάζεται την ησυχία με τρόπο έννομο και θεσμικό· όχι όπως οι πολλοί από τους σημερινούς που προσέρχονται σε αυτήν εσφαλμένα, και προτού υποτάξουν τη σάρκα στο πνεύμα, αποθρασύνονται να μονομαχήσουν με τα πνεύματα της πονηρίας, και την ώρα της νίκης μελετούν πώς να παλέψουν, οπότε νομίζουν αβέβαιη τη νίκη που κατορθώνεται με τη βοήθεια του Θεού. Διότι, όποιος δεν εκπαιδεύτηκε προηγουμένως στην υποταγή, πώς θα υποτάξει τα εχθρικά πάθη; Και όποιος δεν διαφύλαξε αγνή την ευπείθεια, πώς θα ανεβεί στο όρος της ησυχίας; Ή είναι προφανές ότι, όποιος καταπιαστεί με αυτήν άκαιρα, θα λιθοβοληθεί με πέτρες ή θα κατατοξευθεί με βέλη, και θα καταλήξει στον ψυχικό θάνατο, όπως αναφέρει κάπου η Αγία Γραφή; Όμως δεν πράττει έτσι αυτός για τον οποίο γίνεται ο λόγος· διότι, αφού υποτάχθηκε θεάρεστα στον λόγο και στον τρόπο, προσέρχεται στην ησυχία εύλογα και με τα κατάλληλα εφόδια, και καθαίρει τον νου του πλησιάζοντας τον Θεό, και γλυκαίνεται με τις περί Αυτού θεωρίες πορευόμενος στα ύψη με τον νου· επειδή δεν υπάρχει τίποτε πιο γλυκό από το να θεωρεί κανείς τον Θεό, ο Οποίος είναι γλυκασμός και όλος επιθυμία για εκείνους που γεύονται την ακόρεστη αγάπη Του, σε σημείο που να λησμονούν σχεδόν ακόμη και αυτήν την επιθυμητή υλική τροφή.

Αυτά λοιπόν, τέκνα, ας τα αυξήσουμε και ας καρποφορήσουμε την καλή καρποφορία· και ο καθένας ας παρακινεί με καλό ζήλο τον πλησίον του στο αγαθό, και ας συναγωνίζεται μαζί του άφθονα και χωρίς φθόνο. Διότι ζω εγώ, λέει ο Κύριος· και θα δοξάσω αυτούς που με δοξάζουν, και θα σας ετοιμάσω τόπο αναπαύσεως και χώρα ζώντων και τόπο θαυμαστής σκηνής. Είθε να τα ακούσετε αυτά, και να δείτε το φως του κόσμου και να αντικρίσετε τον ήλιο της δικαιοσύνης, και την απρόσιτη και ανεκλάλητη χαρά, και τον χορηγό της ζωής, και τον ταμία της αθανασίας, ο οποίος είναι ωραίος πάνω από κάθε ωραιότητα, γλυκύς και αγαπητός πάνω από κάθε επιθυμία· διότι ο ίδιος είναι ο απόλυτος πόθος.

Είτε χρειαστεί να βγούμε έξω από ανάγκη, ας βγούμε με ευλάβεια, ώστε να ακτινοβολεί το πρόσωπό μας χάρη προς ωφέλεια όσων μας βλέπουν. Είτε συμβεί να συναντήσουμε γυναίκα, ας τη συναντήσουμε με πολλή προσοχή, συγκρατώντας τα μάτια μας από τα βλέμματα, για να μη δεχτούμε κεντρί και βέλος στην καρδιά. Και γενικώς, τα πάντα πρέπει να τα κάνουμε προς δόξαν του Θεού που μας αγάπησε και παρέδωσε τον εαυτό Του για εμάς, η αγάπη του οποίου προκαλεί έκσταση στον εραστή, μην αφήνοντάς τον να ανήκει στον εαυτό του, αλλά στο αγαπώμενο πρόσωπο. Και αυτό μπορεί να το διαπιστώσει κανείς σε αυτούς που ερωτεύονται σαρκικά. Διότι, όταν ένας άνδρας ερωτευτεί μια γυναίκα, παραδίδει όλο τον εαυτό του στην αγαπημένη του, αναπνέοντας εκείνη και φανταζόμενος εκείνη. Και αν του μιλήσει κανείς για τον ήλιο, δεν θέλει να βλέπει τον ήλιο, αλλά την ποθητή του. Και αν του προσφέρουν τραπέζι, δεν επιλέγει να συμμετάσχει σε αυτό, αλλά προτιμά την αγαπημένη του. Τι είναι λοιπόν ωραιότερο από τον Δεσπότη Χριστό; Και τι γλυκύτερο από τη μακάρια αγάπη Του; Δεν είναι Αυτός «ο ωραίος στο κάλλος περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων»; Δεν είναι Αυτός «η γλυκύτητα και όλος επιθυμία», σύμφωνα με τα λόγια της Γραφής;