Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 5:3

Αλλά με παρακινεί ο λόγος να προχωρήσω στην αναγωγή και να αναζητήσω τα αποστολικά ιμάτια. Ας ανυψώσουμε, λοιπόν, τους εαυτούς μας λίγο από τη γη. Λέω, επομένως, ότι τα ιμάτια που στρώνονται στον δρόμο είναι οι ηθικές διδασκαλίες, οι οποίες ρίπτονται κάτω από τα πόδια του. Αυτές δε είναι το «δεν θα πορνεύσεις, δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις, τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου» και τα παρόμοια με αυτά παραγγέλματα. Ας μην πατάμε, λοιπόν, πλέον στο έδαφος. Διότι, εφόσον μας έχουν στρωθεί αποστολικά ιμάτια, δεν οφείλουμε να πατάμε στο έδαφος, για να μη μολύνουμε τα πόδια της ψυχής μας από το χώμα της γης, αλλά ακόμη και αν κάποιος μας προσκαλέσει σε αυτό, ας του πούμε: «Έπλυνα τα πόδια μου, πώς να τα μολύνω;» Και ίσως για αυτόν τον λόγο ο Ιησούς πλένει τα πόδια των μαθητών, ώστε, αφού αποβάλουν τη σκόνη που είχαν προηγουμένως, να μην πατούν πλέον στο έδαφος ούτε να μολύνουν τα πόδια τους από το χώμα της γης, αλλά, αφού γίνουν καθαροί, να βαδίζουν πάνω σε ιμάτια. Διότι λέει: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά». Ας περιζώσουμε λοιπόν και εμείς «τις οσφύες της διανοίας» μας και ας φορέσουμε στα «πόδια μας την ετοιμασία του ευαγγελίου της ειρήνης». Διότι συνέβη κάποτε και σε εμάς να δοκιμάσουμε το χώμα της γης, όταν κατά τον καιρό της αιχμαλωσίας οδηγηθήκαμε αιχμάλωτοι στη γη των Χαλδαίων.

Αυτός βάπτιζε στον Ιορδάνη, και πήγαινε προς αυτόν όλη η Ιερουσαλήμ, απολαμβάνοντας την απαρχή των βαπτισμάτων· διότι το αξίωμα όλων των αγαθών βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα. Αλλά μάθετε, Ιεροσολυμίτες, πώς όσοι έβγαιναν προς αυτόν βαπτίζονταν, εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους. Πρώτα έδειχναν τα τραύματα, έπειτα εκείνος προσέφερε τα ιατρικά φάρμακα, και σε όσους πίστευαν έδινε λύτρωση από το αιώνιο πυρ. Και αν θέλεις να πειστείς για αυτό ακριβώς, ότι δηλαδή το βάπτισμα του Ιωάννη είναι λύτρωση από την απειλή του πυρός, άκουσέ τον να λέει: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μέλλουσα οργή;». Μην είσαι λοιπόν πια έχιδνα, αλλά, αφού κάποτε υπήρξες γέννημα έχιδνας, απεκδύσου, λέει, την υπόσταση της προηγούμενης αμαρτωλής ζωής. Διότι κάθε φίδι, όταν μπει σε στενό μέρος, αποβάλλει το γήρας, και αφού απεκδυθεί την παλαιότητα μέσω της απόθλιψης, ανανεώνεται πλέον στο σώμα· έτσι είσελθε και εσύ από τη στενή και τεθλιμμένη θύρα· πίεσε τον εαυτό σου μέσω της νηστείας, εξώθησε βίαια από πάνω σου την απώλεια· απεκδύσου τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και πες εκείνο που αναφέρεται στο Άσμα Ασμάτων: «Απεκδύθηκα τον χιτώνα μου, πώς θα τον ξαναντυθώ;».

Και αυτό το φανέρωσε ο ίδιος ο κριτής λέγοντας—διότι ο Χριστός είναι αυτός που κρίνει. Διότι ούτε ο Πατέρας κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό, όχι αποξενώνοντας τον εαυτό του από την εξουσία, αλλά κρίνοντας μέσω του Υιού. Με το νεύμα λοιπόν του Πατέρα κρίνει ο Υιός. Διότι δεν είναι άλλα τα νεύματα του Πατέρα και άλλα του Υιού, αλλά ένα και το αυτό—τι λέει λοιπόν ο κριτής σχετικά με το αν θα φέρεις πάνω σου τα έργα σου ή όχι; «Και θα συναχθούν μπροστά του όλα τα έθνη». Διότι πρέπει ενώπιον του Χριστού να καμφθεί κάθε γόνατο επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων. «Και θα τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον, όπως ακριβώς ο ποιμένας χωρίζει τα πρόβατα από τα ερίφια». Ο ποιμένας πώς τα χωρίζει; Άραγε εξετάζοντας από βιβλίο ποιο είναι το πρόβατο και ποιο το ερίφιο; Ή μήπως τα διακρίνει από την εξωτερική εμφάνιση; Δεν φανερώνει το μαλλί το πρόβατο, ενώ το τριχωτό και σκληρό δεν φανερώνει το ερίφιο; Έτσι, εάν μεν, αφού καθαριστείς από τις αμαρτίες, έχεις στο εξής τις πράξεις σου σαν καθαρό μαλλί, και παραμένει αμόλυντη η στολή σου, και λες πάντοτε το «απεκδύθηκα τον χιτώνα μου, πώς θα τον ντυθώ;», τότε από την ενδυμασία αναγνωρίζεσαι ως πρόβατο. Εάν όμως βρεθείς τριχωτός σαν τον Ησαύ, που ήταν δασύτριχος στο σώμα και φαύλος στη διάνοια, ο οποίος έχασε τα πρωτοτόκια για λίγο φαγητό και πούλησε το αξίωμά του, θα βρεθείς ανάμεσα σε εκείνους που είναι στα αριστερά.

Αμέσως λοιπόν, μόλις εισήλθατε, βγάζατε τον χιτώνα· και αυτό ήταν εικόνα του ότι αποβάλλετε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του. Αφού αποδυθήκατε, ήσασταν γυμνοί, μιμούμενοι και σε αυτό τον Χριστό, ο οποίος γυμνώθηκε επάνω στον σταυρό· και με τη γυμνότητά Του απογύμνωσε τις αρχές και τις εξουσίες, και τις θριάμβευσε με παρρησία επάνω στο ξύλο. Διότι, επειδή μέσα στα μέλη μας είχαν φωλιάσει οι αντικείμενες δυνάμεις, δεν σας επιτρέπεται πλέον να φοράτε εκείνον τον παλαιό χιτώνα· δεν εννοώ βέβαια αυτόν τον αισθητό χιτώνα, αλλά τον παλαιό άνθρωπο, που φθείρεται μέσα στις επιθυμίες της απάτης. Είθε η ψυχή που μία φορά τον απέβαλε να μην τον ενδυθεί πάλι, αλλά να λέει σύμφωνα με τη νύμφη του Χριστού στο Άσμα των Ασμάτων: «Έβγαλα τον χιτώνα μου· πώς θα τον φορέσω;» Ω θαυμαστό πράγμα! Ήσασταν γυμνοί ενώπιον όλων και δεν ντρεπόσασταν. Διότι αληθινά φέρετε την εικόνα του πρωτοπλάστου Αδάμ, ο οποίος στον Παράδεισο ήταν γυμνός και δεν ντρεπόταν.

Λόγος ΙΑ΄ Η φωνή του αδελφιδού μου χτυπά την πόρτα: άνοιξέ μου, αδελφή μου, αγαπημένη μου, περιστερά μου, τέλειά μου, διότι το κεφάλι μου γέμισε από δροσιά και οι βόστρυχοί μου από τις σταγόνες της νύχτας. Έβγαλα τον χιτώνα μου, πώς να τον φορέσω; Έπλυνα τα πόδια μου, πώς να τα μολύνω;

Ας δούμε όμως και πώς υπακούει στον Λόγο η νύμφη, πώς ανοίγει την είσοδο στον νυμφίο. «Απεκδύθηκα», λέει, «τον χιτώνα μου· πώς θα τον ντυθώ; Έπλυνα τα πόδια μου· πώς θα τα μολύνω;» Καλώς υπάκουσε σε εκείνον που της παρήγγειλε να γίνει αδελφή και πλησίον και περιστερά και τέλεια, ώστε μέσω αυτών να ενοικήσει στην ψυχή η αλήθεια· διότι έπραξε όσα άκουσε, απεκδυόμενη εκείνον τον δερμάτινο χιτώνα, τον οποίο φόρεσε μετά την αμαρτία, και αποπλύνοντας από τα πόδια της το γεώδες στοιχείο, με το οποίο τυλίχθηκε όταν, από τη διαβίωση στον παράδεισο, κατέληξε στη γη, τότε που άκουσε ότι: «Γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις». Μέσω αυτών άνοιξε την είσοδο της ψυχής στον Λόγο, αφού παραμερίστηκε το παραπέτασμα της καρδιάς, δηλαδή η σάρκα. Και λέγοντας σάρκα, εννοώ τον παλαιό άνθρωπο, τον οποίο παραγγέλλει ο θείος απόστολος να απεκδυθούν και να αποβάλουν όσοι πρόκειται, με το λουτρό του Λόγου, να αποπλύνουν τον ρύπο από τις βάσεις της ψυχής. Επομένως, εκείνος που απεκδύθηκε τον παλαιό άνθρωπο και αφαίρεσε το κάλυμμα της καρδιάς, άνοιξε την είσοδο στον Λόγο, τον οποίο, αφού εισέλθει, η ψυχή τον κάνει ένδυμά της, σύμφωνα με την καθοδήγηση του αποστόλου, ο οποίος παραγγέλλει σε εκείνον που απεκδύθηκε το ρακώδες περίβλημα του παλαιού ανθρώπου, να ενδυθεί τον καινό χιτώνα, που δημιουργήθηκε σύμφωνα με τον Θεό με οσιότητα και δικαιοσύνη· και λέει ότι αυτό το ένδυμα είναι ο Ιησούς.

Η δε ομολογία της νύμφης ότι δεν πρόκειται να φορέσει πάλι τον χιτώνα που απέβαλε, αλλά ότι αρκείται στον έναν χιτώνα σύμφωνα με τον νόμο που δόθηκε στους μαθητές, τον οποίο φόρεσε ανακαινισμένη μέσω της άνωθεν γέννησης, επιβεβαιώνει τον λόγο του Κυρίου που προστάζει εκείνους οι οποίοι στολίστηκαν μία φορά με το θείο ένδυμα να μην ενδυθούν πλέον τον χιτώνα της αμαρτίας, ούτε να έχουν δύο χιτώνες, αλλά μόνο τον έναν, ώστε να μην βρίσκονται πάνω στον ίδιο άνθρωπο δύο χιτώνες ασύμβατοι μεταξύ τους. Διότι, ποια κοινωνία μπορεί να έχει το σκοτεινό ένδυμα με το φωτεινό και άυλο; Και ο νόμος δεν ορίζει μόνο αυτό, ότι δηλαδή δεν πρέπει να έχει κάποιος δύο χιτώνες, αλλά ούτε και να επιρράπτει καινούργιο ύφασμα σε παλιό ιμάτιο, για να μη γίνει χειρότερη η ασχημοσύνη εκείνου που το φορά, αφού ούτε το κομμάτι που ράφτηκε θα παραμείνει και το παλιό θα υποστεί χειρότερο και δυσθεράπευτο σχίσιμο. Διότι, λέγει, το καινούργιο κομμάτι αποσπάται από το παλιό και το σχίσιμο γίνεται χειρότερο, με αποτέλεσμα να φανερώνονται μέσα από αυτό οι ασχήμιες. Γι' αυτό λέει: «Έβγαλα τον χιτώνα μου· πώς να τον ενδυθώ;». Διότι, ποιος, βλέποντας πάνω του τον ηλιόμορφο χιτώνα του Κυρίου, που έχει υφανθεί από καθαρότητα και αφθαρσία, τέτοιον ακριβώς όπως τον έδειξε κατά τη Μεταμόρφωση στο όρος, θα καταδεχόταν έπειτα να περιβληθεί το φτωχικό και κουρελιασμένο ιμάτιο, το οποίο, όπως λέει η Παροιμία, φορά ο μέθυσος και ο πόρνος;

Αλλά και αφού έπλυνε τα πόδια της, δεν δέχεται πάλι στο πέλμα τον μολυσμό της γης· διότι λέγει: «Έπλυνα τα πόδια μου· πώς να τα μολύνω;». Άλλωστε, ούτε ο Μωυσής, ο οποίος με θείο πρόσταγμα ελευθέρωσε τα πόδια του από το νεκρό περίβλημα των δερμάτων, όταν πατούσε την άγια και φωτισμένη γη, αναφέρεται ότι φόρεσε πάλι υποδήματα στα πόδια του. Αυτός, αν και φιλοτέχνησε την ιερατική στολή σύμφωνα με το πρότυπο που του υποδείχθηκε στο όρος, αναμειγνύοντας στο ύφασμα τις λάμψεις του χρυσού, της πορφύρας, του βύσσου, του υακίνθου και του κόκκου, ώστε να αστράφτει η σύμμικτη ομορφιά όλων αυτών, δεν κατασκεύασε κανένα στόλισμα για τα πόδια. Αντιθέτως, καλλωπισμός του ιερατικού ποδιού ήταν το να είναι γυμνό και ελεύθερο από κάθε περίβλημα· διότι ο ιερέας πρέπει οπωσδήποτε να βαδίζει επί της αγίας γης, την οποία δεν είναι θεμιτό να πατάει με νεκρά δέρματα. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Κύριος απαγορεύει τα υποδήματα στους μαθητές, επειδή τους προστάζει να μην πορεύονται σε οδό εθνικών, αλλά να προχωρούν μέσω της αγίας οδού. Και βεβαίως δεν αγνοείς καθόλου την αγία οδό, μέσω της οποίας προστάζονται οι μαθητές να τρέχουν, έχοντας μάθει από Εκείνον που είπε «Εγώ είμαι η οδός», την οποία δεν μπορεί να εγγίσει εκείνος που δεν έχει απεκδυθεί το περίβλημα του νεκρού ανθρώπου.

Και πάλι μετά από αυτό, η ψυχή επιχειρεί την ανώτερη ανάβαση, χωρίς πλέον η φωνή να χτυπά τη θύρα της καρδιάς, αλλά με το ίδιο το θείο χέρι να εισδύει στο εσωτερικό μέσα από την οπή. «Διότι ο αγαπημένος μου», λέει, «έστειλε το χέρι του μέσα από την οπή, και τα σπλάχνα μου συγκλονίστηκαν για αυτόν». Είναι βεβαίως απολύτως φανερό σε αυτόν που κατανοεί με σύνεση, πόσο υπερέχουν σε ύψος τα όσα λέγονται τώρα σε σύγκριση με τα προηγούμενα: «Άνοιξε», λέει στη νύμφη ο Λόγος· της δίνει μέσω των θείων ονομάτων τη δύναμη να ανοίξει· υπακούει στον Λόγο η νύμφη (διότι γίνεται αυτό ακριβώς που άκουσε: αδελφή και πλησίον και περιστερά και τέλεια)· απεκδύεται εκείνον τον δερμάτινο χιτώνα και απονίπτει τον ρύπο των ποδιών, και ούτε εκείνο το ειδεχθές και κουρελιασμένο ιμάτιο φοράει ξανά, ούτε στο εξής στηρίζει τα βήματά της στη γη. Άκουσε, λοιπόν, τη φωνή του και πείθεται στο πρόσταγμα· ανοίγει τη θύρα, αφαιρώντας το κάλυμμα της καρδιάς· παραμέρισε από τη θύρα το παραπέτασμα της σάρκας· άνοιξε διάπλατα η πύλη της ψυχής, για να εισέλθει ο βασιλεύς της δόξης. Αλλά η ευρυχωρία της πύλης αποδείχθηκε πως ήταν μία μικρή, στενή και βραχεία οπή, μέσα από την οποία δεν χώρεσε ο ίδιος ο νυμφίος αλλά μετά βίας το χέρι του, ώστε μέσα από αυτήν να βρεθεί στο εσωτερικό και να αγγίξει εκείνη που επιθυμούσε να δει τον νυμφίο, η οποία κέρδισε μόνο τόσο, ώστε να γνωρίσει ότι το χέρι εκείνο ανήκει στον ποθούμενο.

Όσα δε προσθέτει η νύμφη στα προειρημένα, έστω κι αν εκ πρώτης όψεως δίνουν μια πιο σκυθρωπή εντύπωση, σε εμένα ωστόσο φαίνεται ότι αποβλέπουν στον ίδιο σκοπό και συνδέονται με την ανάβαση προς τα υψηλότερα. Διότι λέγει: «Με βρήκαν οι φύλακες που περιπολούν στην πόλη, με χτύπησαν, με τραυμάτισαν, πήραν το θέριστρο από πάνω μου οι φύλακες των τειχών». Ίσως, βέβαια, σε κάποιους αυτά τα λόγια φανούν ότι ανήκουν μάλλον σε κάποια που θρηνεί, παρά σε κάποια που χαίρεται, δηλαδή το «Με χτύπησαν», το «Με τραυμάτισαν» και το «Πήραν το θέριστρο». Για εκείνον όμως που εξετάζει με ακρίβεια το νόημα των λεγομένων, πρόκειται για λόγια κάποιας που καυχάται για τα πλέον άριστα. Και με τον εξής τρόπο θα μπορούσε να γίνει ολοφάνερο σε εμάς αυτό που λέγεται: λίγο πριν από αυτά, στα προηγούμενα, το κείμενο μαρτυρεί ότι αυτή έχει απαλλαγεί από κάθε κάλυμμα, εκεί όπου λέει εκ μέρους της νύμφης ότι: «Εξέδυσα τον χιτώνα μου, πώς να τον φορέσω;». Εδώ όμως πάλι λέει ότι της αφαιρέθηκε το θέριστρο. Το δε θέριστρο είναι ένα νυφικό κάλυμμα που σκεπάζει το πρόσωπο μαζί με το κεφάλι, όπως ακριβώς αναφέρει η ιστορία για τη Ρεβέκκα. Πώς, λοιπόν, αυτή που γυμνώθηκε από κάθε περίβλημα έχει ακόμη το θέριστρο, το οποίο τώρα της αφαιρούν οι φύλακες; Ή μήπως είναι φανερό, μέσα από όσα ελέχθησαν, πόσο ψηλότερα ανήλθε και πάλι από εκείνη την κατάσταση μέσω της προκοπής;

Αφού πάλι ανήλθε υψηλότερα από αυτά, αισθάνεται τον Λόγο να προσεγγίζει μεγαλοπρεπέστερα, με το κεφάλι Του γεμάτο από δροσιά και με τις σταγόνες της νύχτας που βρίσκονται στους βοστρύχους Του· νίβει τα πόδια της, βγάζει τον χιτώνα, στάζει σμύρνα από τα χέρια της, φέρνει τα χέρια στην κλειδαριά, ανοίγει την είσοδο, αναζητά Αυτόν που είναι ακατάληπτος, φωνάζει Αυτόν που είναι ανέφικτος, ανακαλύπτεται από τους φύλακες, δέχεται πάνω της τη ράβδο που την πατάσσει, μιμείται την πέτρα για την οποία λέει ο προφήτης ότι «πάταξε την πέτρα και έρρευσαν ύδατα». Βλέπεις σε πόσο ύψος έχει ανέλθει η νύμφη; Γι’ αυτό πατάσσεται, όπως ακριβώς ο απότομος βράχος από τον Μωυσή, ώστε καθ’ ομοίωσή του να αναβλύσει και αυτή για τους διψασμένους τον λόγο, ο οποίος θα ξεχυθεί σαν βροχή από την πληγή. Έπειτα, εκτός από αυτά, γυμνώνει το κάλλος του προσώπου της, καθώς οι φύλακες τής αφαιρούν το πέπλο. Αυτά είναι όσα μπορέσαμε εμείς να κατανοήσουμε στο παρόν χωρίο. Δεν υπάρχει όμως κανένας φθόνος εάν σε κάποιον δοθεί, από Εκείνον που αποκαλύπτει τα κεκρυμμένα μυστήρια, μια πιο ψυχωφελής θεώρηση των προκειμένων.

Απεκδύθηκες τον παλαιό άνθρωπο και ενδύθηκες τον νέο, ο οποίος είναι ο Χριστός. Διαφύλαξε με ασφάλεια την ψυχή και το σώμα σου από τους μολυσμούς. Ας πουν οι λυτρωμένοι από τον Κύριο· τι να πουν; Απεκδύθηκα τον χιτώνα μου, πώς να τον ενδυθώ;

Σήμερα η Εδέμ υποδέχεται τον νοητό παράδεισο του νέου Αδάμ, στον οποίο έχει λυθεί η καταδίκη, στον οποίο έχει φυτευτεί το ξύλο της ζωής, στον οποίο έχει καλυφθεί η δική μας γύμνια. Διότι πλέον δεν είμαστε εμείς γυμνοί και ανένδυτοι, χωρίς να φέρουμε τη λαμπρότητα της θείας εικόνας, και έχοντας συληθεί την άφθονη χάρη του Πνεύματος δεν θα πούμε πλέον θρηνώντας για την παλαιά μας γύμνια: «Έβγαλα τον χιτώνα μου, πώς θα τον φορέσω;». Διότι σε αυτόν δεν μπόρεσε να εισχωρήσει ο όφις, εξαιτίας του οποίου, αφού επιθυμήσαμε την ψευδή θέωση, εξισωθήκαμε με τα άλογα κτήνη.

Η νύμφη. Το κείμενο. Απεκδύθηκα τον χιτώνα μου, πώς να τον ενδυθώ; Ένιψα τους πόδας μου, πώς να τους μολύνω; Ο αγαπημένος μου άπλωσε το χέρι του από την οπή, και τα σπλάχνα μου ταράχθηκαν για εκείνον.

Και από τώρα και στο εξής άρχισε να ζεις ως χριστιανός και μαθητής του Χριστού· επειδή η αληθινή μετάνοια είναι, όχι μόνο το να εγκαταλείψεις τα κακά, αλλά και το να πράξεις τα καλά, κατά το «απομακρύνσου από το κακό και πράξε το αγαθό». Απεκδύθηκες τον ακάθαρτο χιτώνα της αμαρτίας και ενδύθηκες τον καθαρό της θείας χάριτος· γι' αυτό πρόσεχε πλέον να μην απεκδυθείς αυτόν και ενδυθείς πάλι εκείνον, αλλά να λες τα λόγια από το Άσμα: «Έβγαλα τον χιτώνα μου, πώς να τον ξαναντυθώ; Έπλυνα τα πόδια μου, πώς να τα μολύνω;», φοβούμενος μήπως αμαρτάνοντας γίνεις την ημέρα της κρίσεως καύχημα μεν για τον διάβολο, ονειδισμός δε και ατιμία για τον Χριστό, πράγμα το οποίο είναι βαρύτερο για σένα από κάθε άλλη κόλαση, όπως λέει ο Μέγας Βασίλειος: «Πήγαινε λοιπόν στον δρόμο της ειρήνης· δες, έγινες καλά, μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο».