Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 5:7

Διότι, όπως τον αισθητό αμπελώνα άλλοι μεν τον καλλιεργούν, άλλοι τον φυλάσσουν, και άλλοι τον τρυγούν, έτσι και τον νοητό αμπελώνα των ψυχών οι προφήτες μεν τον καλλιέργησαν, ενώ οι άγγελοι τον φύλαξαν ως αμπελοφύλακες· 〈Έστησε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού. Θα στρατοπεδεύσει άγγελος Κυρίου ολόγυρα σε αυτούς που τον φοβούνται.〉 Παλαιότερα, η εκκλησία που προερχόταν από τα έθνη δεν φύλαξε τον αμπελώνα των ψυχών. 〈Με έθεσε, λέει, φύλακα σε αμπελώνα,〉 για να τηρώ τον έμφυτο νόμο ως καρπό κλήματος. 〈Τον δικό μου αμπελώνα δεν τον φύλαξα·〉 διότι διέφθειρα το φυσικό κριτήριο. 〈Με βρήκαν στην πόλη οι φύλακες της οικίας,〉 στην εκκλησία δηλαδή οι άγγελοι, οι φύλακες της οικουμένης. Και επειδή με βρήκαν μέσα στην εκκλησία, στον νυμφικό θάλαμο του Χριστού, να μην έχω το ένδυμα του γάμου, 〈με χτύπησαν, με τραυμάτισαν· αφαίρεσαν το πέπλο μου οι φύλακες της οικίας. Με χτύπησαν〉 χρησιμοποιώντας αυστηρό λόγο. Και για να φανεί ότι μπορεί κανείς να χτυπήσει με λόγο, λέει: 〈Και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του. Με τραυμάτισαν,〉 σαν φίλοι λέγοντάς μου λόγια κατανυκτικά. Και για το ότι αυτά είναι λόγια φιλικά έχει γραφτεί: 〈Πιο αξιόπιστα είναι τα τραύματα των φίλων παρά τα εκούσια φιλιά των εχθρών. Πήραν το πέπλο μου οι φύλακες της οικίας.〉 Ω αφαίρεση του πέπλου· ω ανάδειξη του βαπτίσματος.

Με βρήκαν οι φύλακες που περιπολούν στην πόλη, με χτύπησαν, με τραυμάτισαν, μου πήραν το πέπλο οι φύλακες των τειχών. Ένα από τα μεγάλα παραγγέλματα του Κυρίου είναι και τούτο, μέσω των οποίων η διάνοια όσων μαθητεύουν στον Λόγο, αφού αποτινάξει από πάνω της σαν κάποιο χώμα όλο το υλικό στοιχείο της φύσεως, ανυψώνεται προς την επιθυμία των υπερκείμενων πραγμάτων: το ότι δηλαδή όσοι προσβλέπουν στην άνω ζωή πρέπει να αποδεικνύονται ανώτεροι του ύπνου και να διατηρούν πάντοτε τη διάνοιά τους σε εγρήγορση, αποδιώχνοντας τη νύστα των οφθαλμών σαν κάποιον απατεώνα των ψυχών και επιβουλέα της αλήθειας.

Με βρήκαν οι φύλακες που περιπολούν στην πόλη, με χτύπησαν, με τραυμάτισαν, μου αφαίρεσαν το πέπλο μου οι φύλακες των τειχών. Εκείνοι που ετοιμάζονται για υπερπόντιο ταξίδι με την ελπίδα του πλούτου, όταν πια απομακρύνουν το εμπορικό πλοίο από το λιμάνι και εκείνος που κάθεται στα πηδάλια στρέψει την πλώρη προς το πέλαγος, κάνουν προσευχή ως προοίμιο της ναυσιπλοΐας, ζητώντας να γίνει ο Θεός οδηγός τους για ένα καλό ταξίδι. Το κύριο δε αίτημα της προσευχής τους είναι να φυσήξει στο ιστίο ένας ούριος και ευνοϊκός άνεμος προς την κατεύθυνση που σκοπεύει ο κυβερνήτης, σταθερά από την πρύμνη. Όταν ο άνεμος αυτός πνέει σύμφωνα με τις επιθυμίες τους, η μεν θάλασσα γίνεται ευχάριστη, κυματίζοντας απαλά με ήρεμα κύματα, τα δε πλάτη του πελάγους διασχίζονται αβίαστα, καθώς το πλοίο πετά και γλιστρά με ευκολία πάνω στα νερά, ενώ έχουν ήδη προ οφθαλμών τον πλούτο που προσδοκούν από το εμπόριο, αφού το καλό ταξίδι τούς εγγυάται την ευπορία πριν καν τη δοκιμάσουν στην πράξη. Αλλά το τι έχω κατά νου και ξεκινώ με αυτόν τον πρόλογο, είναι βεβαίως ξεκάθαρο στους πιο ευμαθείς από τους ακροατές ως προς τον σκοπό αυτού του προοιμίου: Μέγα προβάλλει ενώπιον του λόγου μας το πέλαγος της θεωρίας των θείων ρητών, και πολύς ελπίζεται να είναι ο πλούτος της γνώσης μέσα από αυτό το ταξίδι, ενώ τούτο το έμψυχο πλοίο, η Εκκλησία, με όλο το δικό της πλήρωμα, ατενίζει με προσμονή προς τον πλου της ερμηνείας.

Όσα δε προσθέτει η νύμφη στα προειρημένα, έστω κι αν εκ πρώτης όψεως δίνουν μια πιο σκυθρωπή εντύπωση, σε εμένα ωστόσο φαίνεται ότι αποβλέπουν στον ίδιο σκοπό και συνδέονται με την ανάβαση προς τα υψηλότερα. Διότι λέγει: «Με βρήκαν οι φύλακες που περιπολούν στην πόλη, με χτύπησαν, με τραυμάτισαν, πήραν το θέριστρο από πάνω μου οι φύλακες των τειχών». Ίσως, βέβαια, σε κάποιους αυτά τα λόγια φανούν ότι ανήκουν μάλλον σε κάποια που θρηνεί, παρά σε κάποια που χαίρεται, δηλαδή το «Με χτύπησαν», το «Με τραυμάτισαν» και το «Πήραν το θέριστρο». Για εκείνον όμως που εξετάζει με ακρίβεια το νόημα των λεγομένων, πρόκειται για λόγια κάποιας που καυχάται για τα πλέον άριστα. Και με τον εξής τρόπο θα μπορούσε να γίνει ολοφάνερο σε εμάς αυτό που λέγεται: λίγο πριν από αυτά, στα προηγούμενα, το κείμενο μαρτυρεί ότι αυτή έχει απαλλαγεί από κάθε κάλυμμα, εκεί όπου λέει εκ μέρους της νύμφης ότι: «Εξέδυσα τον χιτώνα μου, πώς να τον φορέσω;». Εδώ όμως πάλι λέει ότι της αφαιρέθηκε το θέριστρο. Το δε θέριστρο είναι ένα νυφικό κάλυμμα που σκεπάζει το πρόσωπο μαζί με το κεφάλι, όπως ακριβώς αναφέρει η ιστορία για τη Ρεβέκκα. Πώς, λοιπόν, αυτή που γυμνώθηκε από κάθε περίβλημα έχει ακόμη το θέριστρο, το οποίο τώρα της αφαιρούν οι φύλακες; Ή μήπως είναι φανερό, μέσα από όσα ελέχθησαν, πόσο ψηλότερα ανήλθε και πάλι από εκείνη την κατάσταση μέσω της προκοπής;

Διότι εκείνη που απεκδύθηκε τον παλαιό χιτώνα και καθαρίστηκε από κάθε περιβολή, γίνεται τόσο πιο καθαρή από τον ίδιο της τον εαυτό, ώστε σε σύγκριση με την καθαρότητα που μόλις απέκτησε, να φαίνεται ότι δεν έχει απεκδυθεί το περίβλημα, αλλά ότι βρίσκει ξανά γύρω της, μετά από εκείνη τη γύμνωση, κάτι το οποίο πρέπει να αποβάλει. Έτσι, η άνοδος προς το θείο δεικνύει ότι αυτό που διαρκώς βρίσκεται γύρω της είναι παχύτερο. Γι' αυτό, σε σύγκριση με την τωρινή καθαρότητα, η προηγούμενη γύμνωση από εκείνον τον χιτώνα αφαιρείται και πάλι ως κάλυμμα από εκείνους που τη βρίσκουν. Αυτοί δε είναι οι φύλακες που περιπολούν την πόλη (και η πόλη είναι η ψυχή), οι οποίοι αφαίρεσαν το θέριστρο χτυπώντας και τραυματίζοντας, και των οποίων έργο είναι να φυλάσσουν τα τείχη της πόλεως. Ότι, λοιπόν, είναι αγαθό η αφαίρεση του θερίστρου, ώστε ο οφθαλμός, ελεύθερος από το κάλυμμα, να ατενίζει ανεμπόδιστα το ποθούμενο κάλλος, κανείς δεν θα αμφέβαλλε στρέφοντας το βλέμμα στον Απόστολο, ο οποίος αποδίδει την αφαίρεση του καλύμματος στη δύναμη του Πνεύματος, λέγοντας: «Όταν δε επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα· και ο Κύριος είναι το Πνεύμα». Ότι δε και εκείνο που προετοιμάζει το αγαθό είναι οπωσδήποτε και το ίδιο αγαθό, κανείς δεν θα αμφέβαλλε από όσους γνωρίζουν να διακρίνουν τη λογική ακολουθία. Εάν, λοιπόν, είναι αγαθό η αφαίρεση του καλύμματος, οπωσδήποτε θα ήταν αγαθό και η πληγή και το τραύμα μέσω των οποίων κατορθώνεται η αφαίρεση.

Αλλά επειδή, σύμφωνα με την πρόχειρη έννοια, τα λόγια αυτά προκαλούν κάποια δυσάρεστη εντύπωση (διότι η φράση «Με επάταξαν και με ετραυμάτισαν» υποδηλώνει οδύνη), θα ήταν ορθό να κατανοήσουμε πρώτα τη χρήση τέτοιων εκφράσεων στην Αγία Γραφή, εξετάζοντας μήπως κάπου μνημονεύονται με ανώτερη σημασία, και στη συνέχεια, κατ' αυτόν τον τρόπο, να εμβαθύνουμε στη δύναμη των όσων αναφέρονται εδώ.

Πώς λυτρώνει η σοφία την ψυχή του νέου από τον θάνατο; Τι συμβουλεύει να κάνει κανείς, ώστε να μην πεθάνει ο νέος; Ας ακούσουμε την ίδια τη σοφία: «Εάν τον χτυπήσεις», λέει, «με ράβδο, δεν θα πεθάνει· διότι εσύ μεν θα τον χτυπήσεις με τη ράβδο, την δε ψυχή του θα τη λυτρώσεις από τον θάνατο». Φαίνεται, λοιπόν, πως η φράση «Με χτύπησαν» υποδηλώνει την αθανασία, καθώς ο λόγος λέει ότι «Εάν τον χτυπήσεις με τη ράβδο, δεν θα πεθάνει», και ότι δεν είναι δυνατόν να λυτρωθεί διαφορετικά η ψυχή από τον θάνατο, εάν δεν χτυπηθεί με τη ράβδο. Συνεπώς, αποδεικνύεται από όσα αναφέραμε ότι είναι καλό το να δεχθεί κανείς το χτύπημα, διότι είναι πραγματικά καλό το να λυτρωθεί η ψυχή από τον θάνατο. Ο προφήτης λέει ότι έτσι ενεργεί και ο Θεός, ο οποίος ζωοποιεί θανατώνοντας και θεραπεύει πλήττοντας: «Διότι εγώ», λέει, «θα θανατώσω και θα δώσω ζωή, θα χτυπήσω και εγώ θα θεραπεύσω». Γι' αυτό και ο μέγας Δαβίδ δεν είπε ότι από μια τέτοια ράβδο προέρχεται πληγή, αλλά παρηγοριά, λέγοντας: «Η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυτές με παρηγόρησαν»· μέσω των οποίων ετοιμάζεται για αυτόν η θεία τράπεζα και όσα περιέχει στη συνέχεια η ψαλμωδία: και το έλαιο επί της κεφαλής, και ο άκρατος οίνος του ποτηριού, που επιφέρει τη νηφάλια μέθη, και το έλεος που τον ακολουθεί για το καλό του, καθώς και η μακροημέρευση στον οίκο του Θεού.

Ας εξετάσουμε μάλλον αυτό που παραλείφθηκε πριν από τα όσα ειπώθηκαν· ο Λόγος προσπέρασε τη νύμφη, γινόμενος απρόσιτος στη λαβή εκείνης που Τον ποθούσε. Την προσπέρασε όμως, όχι για να εγκαταλείψει αυτήν την οποία προσπέρασε, αλλά μάλλον για να την ελκύσει προς τον εαυτό Του. Διότι λέει: «Η ψυχή μου εξήλθε με τον λόγο Του». Η ψυχή, λοιπόν, εξέρχεται πρώτα από την κατάσταση στην οποία βρισκόταν, και έτσι βρίσκεται από εκείνους που φυλούν την πόλη. Διότι λέει: «Με βρήκαν οι φύλακες που περιπολούν στην πόλη». Εάν, βεβαίως, την έβρισκαν οι κίνδυνοι του Άδη, ή εάν έλεγε ότι βρέθηκε από ληστές, θα ήταν οδυνηρό να γίνει εύρημα τέτοιων (διότι «ο κλέφτης δεν έρχεται παρά μόνο για να κλέψει, να σφάξει και να καταστρέψει»)· εάν, όμως, τη βρίσκουν οι φύλακες που περιπολούν στην πόλη, είναι οπωσδήποτε μακαρία για αυτή την εύρεση. Διότι εκείνος που βρίσκεται από τον φύλακα δεν μπορεί να κλαπεί από τους ληστές. Ποιοι είναι, λοιπόν, οι φύλακες; Ποιοι άλλοι, παρά βεβαίως οι υπηρέτες Εκείνου που φυλάει τον Ισραήλ, Εκείνου που δια της προστασίας σκεπάζει το δεξί χέρι, Εκείνου που έχει αναλάβει να φυλάει την ψυχή από κάθε κακό, ο Οποίος γίνεται φύλακας και της εισόδου και της εξόδου; Εκείνος είναι ο φύλακας της πόλης για τον οποίο λέγει: «Εάν ο Κύριος δεν φυλάξει την πόλη, μάταια αγρύπνησε ο φύλακας». Επομένως, ο λόγος υποδεικνύει τα λειτουργικά πνεύματα, τα οποία αποστέλλονται για διακονία χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία, μέσω των φυλάκων που περιπολούν την πόλη.

Η ψυχή δε, όπως έχει λεχθεί, είναι η πόλη, το κατοικητήριο του Θεού. Από αυτούς, λοιπόν, λέγει, βρέθηκε η ψυχή, όπως βρέθηκε κάποτε από τον καλό ποιμένα το πρόβατο, για το οποίο όλες οι χορείες των αγγέλων συγκινήθηκαν με ευφροσύνη, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου. Έτσι βρέθηκε κάποτε και η δραχμή χάρη στον λύχνο, για την οποία χαίρονται όλοι, και οι φίλοι και οι γείτονες. Τέτοιο εύρημα γίνεται και ο Δαβίδ, ο δούλος του Κυρίου, καθώς η ψαλμωδία αναφέρει εκ προσώπου του Θεού: «Βρήκα τον Δαβίδ τον δούλο μου, με το άγιο έλαιό μου τον έχρισα». Και εφόσον αυτός έγινε κτήμα εκείνου που τον βρήκε, ας ακούσουμε ποιων δωρεών αξιώνεται: «Το χέρι μου», λέγει, «θα τον συνδράμει και ο βραχίονάς μου θα τον ενισχύσει· δεν θα ωφεληθεί εχθρός εις βάρος του και υιός ανομίας δεν θα τον βλάψει, και θα συντρίψω από μπροστά του τους εχθρούς του και θα τρέψω σε φυγή αυτούς που τον μισούν»· καθώς και όσα άλλα περιέχει ο κατάλογος των ευλογιών. Επομένως, είναι καλό το να βρεθεί κανείς από τους αγγέλους που περιστοιχίζουν την πόλη, δηλαδή την ψυχή. Διότι έτσι μας προτρέπει να κατανοήσουμε ο μέγας Δαβίδ λέγοντας: «Θα στρατοπεδεύσει άγγελος Κυρίου γύρω από εκείνους που τον φοβούνται και θα τους σώσει». Επομένως, αυτή που είπε ότι «οι φύλακες με χτύπησαν», καυχήθηκε ότι πέτυχε κάποια περαιτέρω αύξηση στην προς τα άνω προκοπή της.

Εάν δε λέγει ότι έχει δεχθεί τραύμα, με τον λόγο της αυτόν φανερώνει το βαθύ σημάδι που της προκάλεσε η θεία ράβδος. Διότι δεν δέχεται την ενέργεια της πνευματικής ράβδου επάνω της επιφανειακά, ώστε να μην αναγνωρίζεται το σημείο όπου δέχθηκε τη ράβδο, αλλά το χτύπημα, για το οποίο καυχάται η νύμφη, καθίσταται ευδιάκριτο μέσω του τραύματος. Αυτό λοιπόν που λέγεται σημαίνει το εξής: Εκείνη η θεία ράβδος και η παρηγορητική βακτηρία, η οποία μέσω του χτυπήματος ενεργεί τη θεραπεία, είναι το Πνεύμα, του οποίου καρπός είναι και όλα τα άλλα αγαθά τα οποία απαρίθμησε ο Παύλος, και μαζί με αυτά η εγκράτεια, που είναι ο παιδαγωγός της ενάρετης πολιτείας. Γι' αυτό και ο Παύλος, ο οποίος έφερε τα στίγματα τέτοιων πληγών, νιώθοντας αγαλλίαση για αυτά τα τραύματα, έλεγε: «Τα στίγματα του Χριστού στο σώμα μου περιφέρω», δείχνοντας την αδυναμία ως προς κάθε κακό, μέσω της οποίας η κατά Χριστόν δύναμη τελειοποιείται μέσα στην αρετή. Συνεπώς, μέσα από τα όσα αναφέραμε, αποδείχθηκε καλό και το τραύμα, χάρη στο οποίο συντελέστηκε η αφαίρεση του θερίστρου της, έτσι ώστε να αποκαλυφθεί το κάλλος της ψυχής, εφόσον το επικάλυμμα δεν την επισκιάζει πλέον.

Αφού πάλι ανήλθε υψηλότερα από αυτά, αισθάνεται τον Λόγο να προσεγγίζει μεγαλοπρεπέστερα, με το κεφάλι Του γεμάτο από δροσιά και με τις σταγόνες της νύχτας που βρίσκονται στους βοστρύχους Του· νίβει τα πόδια της, βγάζει τον χιτώνα, στάζει σμύρνα από τα χέρια της, φέρνει τα χέρια στην κλειδαριά, ανοίγει την είσοδο, αναζητά Αυτόν που είναι ακατάληπτος, φωνάζει Αυτόν που είναι ανέφικτος, ανακαλύπτεται από τους φύλακες, δέχεται πάνω της τη ράβδο που την πατάσσει, μιμείται την πέτρα για την οποία λέει ο προφήτης ότι «πάταξε την πέτρα και έρρευσαν ύδατα». Βλέπεις σε πόσο ύψος έχει ανέλθει η νύμφη; Γι’ αυτό πατάσσεται, όπως ακριβώς ο απότομος βράχος από τον Μωυσή, ώστε καθ’ ομοίωσή του να αναβλύσει και αυτή για τους διψασμένους τον λόγο, ο οποίος θα ξεχυθεί σαν βροχή από την πληγή. Έπειτα, εκτός από αυτά, γυμνώνει το κάλλος του προσώπου της, καθώς οι φύλακες τής αφαιρούν το πέπλο. Αυτά είναι όσα μπορέσαμε εμείς να κατανοήσουμε στο παρόν χωρίο. Δεν υπάρχει όμως κανένας φθόνος εάν σε κάποιον δοθεί, από Εκείνον που αποκαλύπτει τα κεκρυμμένα μυστήρια, μια πιο ψυχωφελής θεώρηση των προκειμένων.

Ίσως δε πει κάποιος ότι και η οπτασία του Ησαΐα έχει κάποια σχέση με τα προκείμενα χωρία· εννοώ εκείνη την οπτασία, όταν, μετά τον θάνατο του λεπρού βασιλιά, αναφέρει ότι είδε αυτόν που καθόταν μεγαλοπρεπώς πάνω στον υψηλό και επηρμένο θρόνο, του οποίου το σχήμα, το είδος και το μέγεθος δεν μπόρεσε να τα συλλάβει ώστε να τα δει (διότι οπωσδήποτε θα τα έλεγε, εάν τα είχε συλλάβει, όπως ακριβώς έπραξε και με τα άλλα που είδε, όταν μέτρησε τις πτέρυγες και διηγήθηκε τη στάση και την πτήση τους), αλλά αναφέρει ότι άκουσε μόνο φωνή, όταν υψώθηκε το υπέρθυρο από την υμνωδία των Σεραφείμ και ο οίκος γέμισε με καπνό, και μέσω ενός από τα Σεραφείμ ετέθη στο στόμα του προφήτη ένας διάπυρος άνθρακας. Με την πράξη δε αυτή δεν καθαρίζονται μόνο τα χείλη, αλλά και η ακοή του, για να υποδεχθεί τον λόγο. Διότι, όπως ακριβώς εδώ η νύμφη λέει ότι κτυπήθηκε και τραυματίστηκε από τους φύλακες και έτσι απογυμνώθηκε από το περιτύλιγμα του θερίστρου της, έτσι και εκεί, αντί για το θέριστρο υψώνεται το υπέρθυρο, ώστε να καταστεί σε αυτόν ανεμπόδιστη η θεωρία των όσων βρίσκονταν στα άδυτα· αντί δε για τους φύλακες κατονομάζονται τα Σεραφείμ, αντί για τη ράβδο ο άνθρακας, και αντί για την πληγή η καύση. Το κοινό δε αποτέλεσμα, τόσο για τη νύμφη όσο και για την ψυχή του προφήτη, είναι η καθαρότητα.

Όπως, λοιπόν, ο προφήτης δεν αισθάνεται πόνο καιγόμενος από τον άνθρακα, αλλά δοξάζεται λαμπρυνόμενος, έτσι και εδώ η νύμφη δεν παραπονιέται για οδύνη εξαιτίας της πληγής, αλλά καυχάται για την αύξηση της παρρησίας της με την αφαίρεση του προκαλύμματος, το οποίο ο λόγος ονόμασε θέριστρο.

Τον αναζήτησα και δεν τον βρήκα· τον κάλεσα και δεν με εισάκουσε. Με βρήκαν οι φύλακες, που περιπολούσαν στην πόλη. Με χτύπησαν, με τραυμάτισαν· πήραν το πέπλο μου από εμένα οι φύλακες των τειχών.