Πατερικές αναφορές στο ΑΣΜΑ ΑΣΜΑΤΩΝ 6:9

Παραστάθηκε η βασίλισσα εκ δεξιών σου, περιβεβλημένη με ολόχρυσο ιματισμό, πεποικιλμένη. Ήδη ομιλεί περί της Εκκλησίας, για την οποία έχουμε διδαχθεί στο Άσμα ότι είναι η μία τέλεια περιστερά του Χριστού, η οποία δέχεται στον δεξιό τόπο του Χριστού αυτούς που γνωρίζονται από τα αγαθά τους έργα, διακρίνοντάς τους από τους φαύλους, όπως ακριβώς ο ποιμένας διακρίνει τους αμνούς από τα ερίφια. Παρίσταται λοιπόν η βασίλισσα, η ψυχή που έχει αρμοστεί με τον νυμφικό Λόγο, η οποία δεν εξουσιάζεται από την αμαρτία αλλά μετέχει της βασιλείας του Χριστού, εκ δεξιών του Σωτήρος με ολόχρυσο ιματισμό· δηλαδή, με νοερά δόγματα περίτεχνα υφασμένα και ποικιλμένα, στολίζοντας τον εαυτό της με σεμνότητα και ιεροπρέπεια. Επειδή δε τα δόγματα δεν είναι μονοειδή, αλλά ποικίλα και πολύτροπα, καθώς περιέχουν ηθικούς, φυσικούς και τους λεγόμενους εποπτικούς λόγους, για τον λόγο αυτό το κείμενο αναφέρει ότι ο ιματισμός της νύμφης είναι πεποικιλμένος.

Διότι ο προφήτης, ελέγχοντας εκείνους που περιεργάζονται τα δεινά και επινοούν θορυβώδεις φήμες προς εξαπάτηση του εαυτού τους, έλεγε: «Επειδή δεν θελήσατε το ύδωρ του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα, ο Κύριος επιφέρει εναντίον σας το ύδωρ του ποταμού, τον βασιλιά των Ασσυρίων». Διότι ύδωρ του Σιλωάμ είναι η διδασκαλία του απεσταλμένου. Και ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός παρά ο Κύριός μας Ιησούς, ο οποίος απεστάλη από τον Θεό και Πατέρα του; Και ρέει «ήσυχα» επειδή δεν περιέχει καμία κενοφωνία ούτε κάτι το επίπλαστο, αλλά με αλήθεια απευθύνεται προς την αγία του νύμφη, η οποία ονομάζεται από αυτόν περιστερά στο Άσμα του Σολομώντα, λόγω του άκακου, του ήμερου και του απολύτως καθαρού χαρακτήρα του ζώου. Και είναι αξιοθαύμαστο πώς τις άλλες, οι οποίες δεν ανήκουν σε αυτόν, αλλά έχουν αυτοαποκληθεί με το όνομά του, τις ονόμασε παλλακίδες και βασίλισσες εξαιτίας του βασιλικού ονόματος, με το οποίο καθεμία σεμνύνεται επικαλούμενη τον Χριστό για τον εαυτό της. Αλλά αν και οι παλλακίδες είναι ογδόντα, οι οποίες αντιπροσωπεύουν τις αιρέσεις, και έπειτα υπάρχουν νεάνιδες των οποίων δεν υπάρχει αριθμός, λέει: «Μία είναι η περιστερά μου, η τέλειά μου»· δηλαδή αυτή η ίδια η αγία νύμφη και Καθολική Εκκλησία. Περιστερά μεν, όπως προείπα, λόγω του ήμερου, άκακου και καθαρού χαρακτήρα του ζώου, τέλεια δε, επειδή έλαβε από τον Θεό την τέλεια χάρη και γνώση από τον ίδιο τον Σωτήρα μέσω του Αγίου Πνεύματος.

Καθώς λοιπόν έχουμε μιλήσει εξαρχής για αυτές τις ογδόντα παλλακίδες, με τις ονομασίες του Βαρβαρισμού, του Ελληνισμού, του Σκυθισμού, του Ιουδαϊσμού και του Σαμαρειτισμού, οι οποίες δεν αποτελούν νόμιμες συζύγους, ούτε έχουν λάβει προίκα από τον βασιλιά, ούτε τα τέκνα τους δύνανται να κληρονομήσουν βάσει διαθηκών (διότι εκ φύσεως είναι εβδομήντα πέντε και οι μητέρες τους είναι πέντε, όπως ο Ελληνισμός, από τον οποίο προήλθαν οι Έλληνες, και ο Ιουδαϊσμός, από τον οποίο οι Ιουδαίοι, και η Σαμαρειτική αίρεση, από την οποία ο Σαμαρειτισμός, και ο Χριστιανισμός, από τον οποίο αποκόπηκαν σαν κλαδιά οι αφορισμένες αιρέσεις, οι οποίες καλούνται στο όνομα του Χριστού, χωρίς όμως να ανήκουν σε αυτόν, αλλά άλλες μεν απέχουν πάρα πολύ από αυτόν, άλλες δε για κάτι ελάχιστο κατέστησαν τους εαυτούς τους και τα τέκνα τους απόκληρους και ξένους προς αυτόν, αφού δεν είναι νόμιμες, αλλά βρίσκονται εκτός και απλώς έχουν επικαλεστεί το όνομα του Χριστού), θα μας απομείνει η απόδειξη περί της αληθείας, καθώς και της ίδιας της περιστεράς, η οποία είναι η μοναδική που επαινείται από τον νυμφίο. 11.

Αφού λοιπόν αναφέραμε αυτά για τα ζητήματα αυτά, ας προχωρήσουμε στους προαναφερθέντες λόγους, θέλοντας να δείξουμε πώς ογδόντα μεν είναι οι παλλακίδες, εξήντα δε οι βασίλισσες, και πώς μία είναι η παρθένος και αγνή νύμφη, ταυτόχρονα και περιστερά και αμνάδα, αγία πόλη του Θεού και «στύλος και εδραίωμα της αληθείας» και «πέτρα στερεά, την οποία πύλες του Άδη δεν θα κατισχύσουν». Διότι, επικαλούμενοι ταυτόχρονα σε όλα τον Θεό, και αφού τον επικαλεστήκαμε, αξιωθήκαμε της επαγγελίας να εκπληρώσουμε την υπόσχεσή μας, εννοώ αυτήν εναντίον όλων των αιρέσεων, με την οποία επαγγελία φθάσαμε μέχρι και την αίρεση των Μασσαλιανών. Έχοντας καταπατήσει λοιπόν και αυτήν με το υπόδημα του Ευαγγελίου, σαν πολύποδα χαμαιλέοντα, απεχθή, άμορφο, που αναδίδει δυσωδία, ας ευχαριστήσουμε για όλα τον Θεό, δοξάζοντας τον Πατέρα εν τω Υιώ, τον Υιό εν τω Πατρί, συν τω Αγίω Πνεύματι, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Διότι πλέον οι αριθμοί δεν αναφέρονταν ούτε κατατάσσονταν από κάποιους κατά γενεά, επειδή ο αριθμός αυτής της υποθέσεως είχε επισφραγιστεί και είχε περατωθεί μέσω του αριθμού των βασιλισσών, ο οποίος είχε υπολογιστεί έως την ίδια την ένσαρκη παρουσία. Εξάλλου, οι μεταγενέστεροι συγγραφείς, λογογράφοι, χρονογράφοι ή ιστοριογράφοι δεν απαριθμούν πλέον γενεές, αλλά τις διαδοχές των βασιλέων και τους χρόνους σύμφωνα με τον αριθμό των ετών του κάθε βασιλιά. Έτσι, ο συνετός άνθρωπος μπορεί εξάπαντος να γνωρίζει πολύ καλά ότι, και από αυτό το ζήτημα, ολόκληρος ο χρόνος συνετμήθη στον αριθμό των εξήντα δύο (ξβ') γενεών έως τον Χριστό, διότι μετά τον Χριστό, σύμφωνα με αυτή την υπόθεση, οι χρόνοι του κόσμου δεν υπολογίζονται πλέον μέσω γενεαλογιών. Ο αριθμός ολοκληρώνεται σε μία συνένωση, η οποία φανερώνεται σύμφωνα με το αμετάστατο έρεισμα της ευδοκίας του Θεού· ώστε από αυτήν να φαίνεται πως η συντέλεια του αιώνος συντέμνεται και εκπληρώνεται κατά τη μετάβαση στον μέλλοντα αιώνα. Γι' αυτό λέγει: «μία είναι η περιστερά μου, η τελεία μου», καθώς έως αυτήν τα πάντα φτάνουν στην τελείωσή τους, έστω κι αν υπάρχουν χρόνοι και καιροί, έτη και διαστήματα γενεών, και έστω κι αν ο αιώνας υπολογίζει τον εαυτό του σύμφωνα με βασιλείς, υπάτους, ολυμπιάδες ή ηγεμονίες.

Ογδόντα δε παλλακίδες, οι οποίες βρίσκονταν ανάμεσα στις βασίλισσες και πριν από την ένσαρκη βασιλεία, δηλαδή της πίστεως και αυτής της ίδιας της νύμφης και παρθένου, της άσπιλης και «περιστεράς», της «μοναδικής για τη μητέρα της και για εκείνην που τη γέννησε». 6. Διότι η Εκκλησία είναι γεννημένη από μία πίστη, γεννηθείσα διά του Αγίου Πνεύματος, μία για τη μοναδική και μία για εκείνη που τη γέννησε. Και όσες ήλθαν μετά από αυτήν και πριν από αυτήν, έχουν ονομαστεί παλλακίδες, οι οποίες δεν έγιναν διόλου ξένες προς τη διαθήκη και την κληρονομία, χωρίς όμως να έχουν προικιστεί από τον Λόγο και χωρίς να έχουν γίνει υποδοχές του Αγίου Πνεύματος, έχοντας αποκτήσει μόνο μία σχέση κατά συνείδηση προς τον Λόγο. Διότι ορθά η εβραϊκή γλώσσα εξέφρασε την παλλακίδα, ονομάζοντάς την «φελεγέσθα»· «φελέγ», που ερμηνεύεται μισό, και «έσθα», γυναίκα, για να πει «μισή γυναίκα». Διότι, όσον αφορά τον Κύριο, έχει καλέσει τους πάντες στο φως της ελευθερίας, λέγοντας: «όσο έχετε το φως μαζί σας, να περπατάτε στο φως», και ο άγιος Απόστολος λέγοντας: «εσείς δε είστε τέκνα της ημέρας και τέκνα του φωτός», και πάλι στη Θεία Γραφή λέγεται: «εκείνος που πράττει τα φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως».

Έτσι και οι παλλακίδες δεν λαμβάνονται από τους άνδρες φανερά, ούτε με την τέλεση νομίμου γάμου, ούτε με προίκα, έστω και αν έχουν αυτές σαρκική ένωση με τα σώματα των ανδρών. Δεν μπορούν, ωστόσο, να έχουν την τιμή, την ονομασία, τη νομική κατοχύρωση, τη φερνή, τα έδνα, την προίκα και τη γνησιότητα της ελεύθερης γυναίκας. Παλλακίδες, λοιπόν, είναι οι αιρέσεις που απαριθμούνται στη συνέχεια, οι οποίες είναι ογδόντα, όπως ανέφερα πιο πάνω. Ας μην απορεί δε κανείς, αν καθεμία από αυτές ονομάζεται και με άλλα ονόματα σε κάθε χώρα. Αλλά πρέπει να παρατηρηθεί και τούτο, ότι πολλές φορές καθεμία αίρεση, αφού διασπάστηκε από μόνη της, διαιρέθηκε πάλι σε πολλά μέρη και ονόματα· διότι αυτό δεν είναι παράδοξο, αφού συμβαίνει και έτσι. Βρίσκουμε δε τον αριθμό ογδόντα ένα: το «ένα» αντιπροσωπεύει τη μία που είναι ξεχωρισμένη από όλες, η οποία μόνη έχει δοθεί ως κλήρος στον νυμφίο και αναγνωρίζεται από αυτόν με την εξής ονομασία: «μία είναι η περιστερά μου», και πάλι «η τέλειά μου», επειδή όλες οι παλλακίδες είναι νόθες και δεν χαρακτηρίζονται από ακακία, ούτε από αγνεία και πραότητα.

Είναι λοιπόν από την αρχή αυτές που συνδέονται με τον λεγόμενο Βαρβαρισμό και τον Σκυθισμό μέχρι τους προαναφερθέντες Μασσαλιανούς, εβδομήντα επτά τον αριθμό, καθώς και ο Ελληνισμός, από τον οποίο προέρχονται οι ελληνικές αιρέσεις, και ο Ιουδαϊσμός, από τον οποίο οι ιουδαϊκές, και η Σαμαρειτική, από την οποία οι σαμαρειτικές. Όταν αυτές οι τρεις προστεθούν στον αριθμό εβδομήντα επτά, συμπληρώνεται ο αριθμός των ογδόντα, και απομένει η μία, δηλαδή η αγία καθολική Εκκλησία και ο Χριστιανισμός, ο οποίος πράγματι έχει ονομαστεί έτσι από την αρχή, και μαζί με τον Αδάμ, και πριν από τον Αδάμ, και προ πάντων των αιώνων μαζί με τον Χριστό, με το θέλημα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Αυτός πιστευόταν από όλους όσους σε κάθε γενεά ευαρέστησαν τον Θεό, και με την παρουσία Του στον κόσμο αποκαλύφθηκε με σαφήνεια, και τώρα, μετά από όλες αυτές τις αιρέσεις, οι οποίες βέβαια ονομάζονται από εμάς παλλακίδες, πάλι εξυμνείται, σύμφωνα με τη λογική ακολουθία. 7. Διότι ο ίδιος ο Λόγος στα Άσματα έτσι τις αρίθμησε, λέγοντας «εξήντα βασίλισσες» και «ογδόντα παλλακίδες, και νεάνιδες των οποίων δεν υπάρχει αριθμός. Μία όμως», λέει, «είναι η περιστερά μου, η τέλειά μου· μία είναι για τη μητέρα της, η εκλεκτή για εκείνην που τη γέννησε».

Και πάλι να προσεύχεστε θερμά ώστε ο Κύριος να μας δώσει τη μερίδα που ζητήσαμε στην αγία του πίστη, η οποία είναι η μόνη απαλλαγμένη από κάθε εναντιότητα, και να συγχωρήσει τα δικά μας αμαρτήματα, που είναι πολλά, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, δι' ου και μεθ' ου η δόξα στον Πατέρα μαζί με το Άγιο Πνεύμα εις τους αιώνας. Αμήν. 21. Και αυτά μεν που αφορούν την πίστη, τα οποία κατέχει αυτή η μόνη καθολική Εκκλησία και άκακη περιστερά, που είναι μία για τον άνδρα της, όπως λέει, «μία είναι η περιστερά μου», και ομοίως για τις αναρίθμητες «νεάνιδες των οποίων δεν υπάρχει αριθμός», τα αναφέραμε συντόμως, σχετικά με την ομοουσιότητα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, και σχετικά με την ένσαρκη και τέλεια παρουσία του Χριστού, και για άλλα μέρη της πίστεως. Όσον αφορά όμως τους θεσμούς της, έχω πάλι την ανάγκη να παραθέσω εν συντομία ένα μέρος από το είδος αυτών των θεσμών, όσα από τη φύση τους έχουν διαφυλαχθεί και διαφυλάσσονται μέσα σε αυτήν, άλλα μεν ως επιταγή, άλλα δε ως ελεύθερη επιλογή, καθώς ο Θεός χαίρεται για την αρετή της Εκκλησίας του. Και πρώτα μεν, ως θεμέλιο και τρόπον τινά βαθμίδα μέσα σε αυτήν, είναι η παρθενία, η οποία ασκείται και φυλάσσεται από πολλούς και δοξάζεται. Στην ίδια αυτή παρθενία έπεται η μοναχική ζωή από την πλειονότητα των μοναχών και των μοναζουσών. Μετά από αυτήν, ακολουθεί η εγκράτεια, η οποία πορεύεται στον ίδιο δρόμο. Έπειτα δε, η κατάσταση της χηρείας, που βιώνεται με κάθε προσοχή και αγνή συναναστροφή.

Ψ. Περί του Άσματος των Ασμάτων. ΣΤ΄. Ολόκληρο το βιβλίο έχει ως θέμα του τον έρωτα της νύμφης προς τον νυμφίο, η οποία ομολογεί ότι έχει τρωθεί από την αγάπη της προς αυτόν, και εκείνος με τη σειρά του ομολογεί ότι, ανάμεσα σε πολλές, μόνο αυτή αποτελεί γι' αυτόν την τέλεια περιστερά, σε σύγκριση με τις λεγόμενες βασίλισσες, τις παλλακίδες και τις νεάνιδες. Εκείνοι, λοιπόν, που προέρχονται από την περιτομή, αν και είναι πεπεισμένοι ότι και τούτη η γραφή είναι μία από τις είκοσι δύο θεόπνευστες Γραφές στις οποίες πιστεύουν, δεν γνωρίζω αν θα μπορούσαν να παρουσιάσουν κάτι από όσα λέγονται σε αυτήν ως άξιο θείας έμπνευσης, εφόσον δεν φαντάζονται τίποτα περισσότερο από την επιφανειακή ερμηνεία των χωρίων. Εκείνος όμως που έχει τη δύναμη να αφαιρέσει το κάλυμμα που επικαλύπτει και τούτη τη Γραφή, και να στραφεί προς τον Κύριο που είναι το Πνεύμα, και με ανακαλυμμένο πρόσωπο να αντικατοπτρίζει και σε αυτά τη δόξα του Κυρίου, θα ατενίσει μέσα σε αυτήν τα μυστήρια που αφορούν την πνευματική νύμφη, δηλαδή φανερά την Εκκλησία του Χριστού, καθώς και όσα λέγονται περί του τέλειου νυμφίου αυτής της νύμφης και περί της διαφοράς μεταξύ των βασιλισσών, των παλλακίδων και των νεανίδων του, όπως και όλα τα άλλα πιο απόρρητα διδάγματα που έχουν εναποκρυφθεί στο βιβλίο, τα οποία άλλωστε έτυχαν ήδη της πληρέστατης διασαφήνισης στα υπομνήματα που συνέγραψε ο πιο φιλόπονος εξηγητής των θείων Γραφών.

Κατόπιν τούτων, πάλι από φιλανθρωπία, συνομιλεί και με τις θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, τις οποίες προηγουμένως ο λόγος, σε σύγκριση με την ομορφιά της νύμφης που παρομοιάστηκε με το κρίνο, ονόμασε αγκάθια, και μέσω του όρκου των δυνάμεων που βρίσκονται στον κόσμο τις εξυψώνει στο ίδιο μέτρο της αγάπης, ώστε το θέλημα του νυμφίου να γίνει ενεργό και σε αυτές. Έχει δε ήδη αναφερθεί στα προηγούμενα τι είναι ο κόσμος, στον οποίο βρίσκονται οι ισχύες και οι δυνάμεις, και ποιο είναι το θέλημα εκείνου που αγαπάται με όλη την καρδιά και την ψυχή, ώστε να μην υπάρχει ανάγκη να μακρηγορεί πάλι ο λόγος με τα ίδια, εφόσον το νόημα που εξετάσαμε προηγουμένως φανερώνει επαρκώς και αυτό που νοείται στο σημείο τούτο. Ας προχωρήσουμε όμως στα επόμενα του κειμένου, μήπως και καταστεί δυνατό και σε εμάς να συνανυψωθούμε μαζί με την τέλεια περιστερά που πετά προς τα ύψη, και να ακούσουμε τη φωνή των φίλων του νυμφίου, οι οποίοι θαυμάζουν την ανάβασή της από την έρημο· γεγονός που αυξάνει ακόμη περισσότερο την έκπληξη των θεατών, το ότι δηλαδή η έρημος αναδεικνύει μια τέτοια ύπαρξη, ώστε να μιμείται την ομορφιά των δέντρων που καλλιεργούνται στην έρημο μέσω του καπνού του θυμιάματος. Και τα θυμιάματα αυτά ήταν η σμύρνα και ο λίβανος.

Εξήντα είναι οι βασίλισσες και ογδόντα οι παλλακίδες, και νεάνιδες των οποίων δεν υπάρχει αριθμός. Μία είναι η περιστερά μου, η τέλειά μου· είναι η μοναδική για τη μητέρα της, η εκλεκτή για εκείνην που τη γέννησε. Ο απόστολος Φίλιππος, για τον οποίο μαρτυρείται ότι κατάγεται από την πόλη του Ανδρέα και του Πέτρου (διότι θεωρώ ότι αποτελεί εγκώμιο για τον Φίλιππο το ότι υπήρξε συμπολίτης εκείνων των αδελφών που είχαν ήδη θαυμαστεί στο Ευαγγέλιο μέσα από την ιστορία τους)· επειδή ο μεν Ανδρέας, όταν ο Βαπτιστής τού υπέδειξε ποιος είναι ο αμνός που αίρει την αμαρτία του κόσμου, κατενόησε ο ίδιος το μυστήριο, ακολουθώντας εκείνον που του υποδείχθηκε, και μαθαίνοντας πού διαμένει, ευαγγελίζεται στον ίδιο του τον αδελφό ότι είναι παρών αυτός που είχε προαναγγελθεί από την προφητεία· ο δε, έχοντας προλάβει σχεδόν την ακοή με την πίστη, παραδίδεται με όλη του την ψυχή στον αμνό και, μέσω της αλλαγής του ονόματός του, μεταπλάθεται από τον Κύριο προς το θειότερο, καθώς ονομάστηκε και έγινε Πέτρος αντί για Σίμων. Μολονότι στον Αβραάμ και τη Σάρρα, μετά από πολλά χρόνια και ύστερα από πολλές θεοφάνειες, μετέδωσε ο Κύριος την ευλογία μέσω των ονομάτων, καθιστώντας δια της μεταβολής των ονομάτων τον μεν πατέρα, την δε άρχουσα. Ομοίως δε και ο Ιακώβ, μετά την ολονύκτια πάλη, αξιώνεται της επωνυμίας και της δυνάμεως του Ισραήλ.

Υποθέσαμε ότι, μέσω των προαναφερθέντων ρητών, ο λόγος φιλοσοφεί επ’ αυτών, διακρίνοντας στα όσα μας ελέχθησαν τη διαφορά των ψυχών που αποβλέπουν προς τον Νυμφίο. Διότι άλλες τις ονομάζει νεάνιδες, που υπερβαίνουν τη φύση του αριθμού εξαιτίας του πλήθους τους, ενώ για άλλες αναφέρει ότι είναι παλλακίδες και άλλες βασίλισσες, περιορίζοντας τον αριθμό των παλλακίδων σε οκτώ δεκάδες, και λέγοντας ότι οι βασίλισσες ανέρχονται σε εξήντα· πάνω από όλες όμως τοποθετεί την τέλεια περιστερά, που θεωρείται ως μονάδα, για την οποία διακηρύσσει ότι είναι η μοναδική για τη μητέρα της και η εκλεκτή για εκείνη που τη γέννησε. Καθοδηγούμαστε, λοιπόν, μέσα από αυτά τα θεία λόγια να κατανοήσουμε ότι: εκείνοι που μόλις τώρα εξήλθαν, σαν από κάποια μήτρα, από την απάτη που κείτεται στο βάθος, όντας σαν νεογέννητοι και μη έχοντας ακόμη δεχθεί μέσα τους τον λόγο με συγκροτημένο τρόπο, ανήκουν σε ένα άπειρο πλήθος, εφόσον η συγκατάθεσή τους στην πίστη γίνεται με λιγότερο λογικό τρόπο. Διότι, ενώ έχουν μεν πιστέψει ότι ο λόγος του μυστηρίου είναι σωτήριος, δεν έχουν ωστόσο εγκαθιδρυμένη μέσα τους την αλήθεια με τη βαθιά γνώση και την πλήρη βεβαιότητα που προσφέρει ο λόγος.

Όμως, εάν η αγάπη αποβάλει εντελώς τον φόβο, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και ο φόβος μεταποιηθεί και γίνει αγάπη, τότε εκείνο που σώζεται βρίσκεται να είναι μία μονάδα, μέσα στη σύμφυση με το μόνο Αγαθό, επειδή όλοι έχουν ενωθεί μεταξύ τους μέσω της τελειότητας της περιστεράς. Διότι κάτι τέτοιο κατανοούμε από τον ακόλουθο λόγο, ο οποίος λέει: «Μία είναι η περιστερά μου, η τελεία μου· είναι η μοναδική για τη μητέρα της, είναι η εκλεκτή για εκείνη που την γέννησε». Αυτό ακριβώς ερμηνεύεται σε εμάς με μεγαλύτερη σαφήνεια στο Ευαγγέλιο μέσω της φωνής του Κυρίου. Διότι, εναποθέτοντας στους μαθητές του κάθε δύναμη μέσω της ευλογίας, χαρίζει στους αγίους και τα υπόλοιπα αγαθά μέσω των λόγων του προς τον Πατέρα, και προσθέτει το κορύφωμα των αγαθών: το να μη διασπώνται πλέον πολλαχώς από καμία διαφορά των προαιρέσεων στην κρίση τους περί του καλού, αλλά να γίνουν όλοι ένα, έχοντας συμφυεί με το ένα και μόνο Αγαθό, ώστε μέσω της ενότητας του Αγίου Πνεύματος, καθώς λέει ο Απόστολος, αφού συνδεθούν σφιχτά με τον σύνδεσμο της ειρήνης, να γίνουν όλοι ένα σώμα και ένα πνεύμα μέσω της μίας ελπίδας στην οποία κλήθηκαν. Θα ήταν όμως καλύτερο να παραθέσουμε επί λέξει τα ίδια τα θεία λόγια του Ευαγγελίου: «Για να είναι όλοι ένα, όπως εσύ, Πατέρα, είσαι μέσα σε εμένα και εγώ μέσα σε εσένα, ώστε να είναι και αυτοί ένα μέσα σε εμάς».

Ο δε σύνδεσμος αυτής της ενότητας είναι η δόξα· και στο ότι ως δόξα ονομάζεται το Άγιο Πνεύμα, κανένας από τους προσεκτικούς μελετητές δεν θα μπορούσε να φέρει αντίρρηση, έχοντας υπ' όψιν του τα ίδια τα λόγια του Κυρίου. Διότι λέγει: «Τη δόξα που μου έδωσες, την έδωσα σε αυτούς». Διότι πράγματι τέτοια δόξα έδωσε στους μαθητές Εκείνος που τους είπε: «Λάβετε Πνεύμα Άγιον». Έλαβε δε αυτήν τη δόξα, την οποία πάντοτε είχε πριν από τη δημιουργία του κόσμου, Εκείνος που περιεβλήθη την ανθρώπινη φύση· και αφού αυτή δοξάστηκε δια του Πνεύματος, η μετάδοση της δόξας του Πνεύματος επεκτείνεται σε καθετί το συγγενές, αρχίζοντας από τους μαθητές. Γι' αυτό λέγει: «Τη δόξα που μου έδωσες, την έδωσα σε αυτούς, ώστε να είναι ένα, όπως εμείς είμαστε ένα· εγώ μέσα σε αυτούς και εσύ μέσα σε εμένα, ώστε να είναι τελειωμένοι στο ένα». Εκείνος, λοιπόν, που από νήπιο αναπτύχθηκε σε τέλειο άνδρα μέσω της πνευματικής αύξησης και έφτασε στο μέτρο της νοητής ηλικίας, και ο οποίος από την κατάσταση της δούλης και της παλλακίδας μετέλαβε το αξίωμα της βασιλείας, και έγινε δεκτικός της δόξας του Πνεύματος μέσω της απάθειας και της καθαρότητας, αυτός είναι η τέλεια περιστερά, προς την οποία αποβλέπει ο νυμφίος λέγοντας: «Μία είναι η περιστερά μου, η τέλειά μου, είναι η μοναδική για τη μητέρα της, είναι η εκλεκτή για εκείνη που τη γέννησε».

Και βέβαια δεν αγνοούμε τη μητέρα της περιστεράς, εφόσον γνωρίσαμε το δέντρο από τον καρπό του· διότι, όπως όταν βλέπουμε έναν άνθρωπο δεν αμφιβάλλουμε ότι προέρχεται από άνθρωπο, έτσι και όταν αναζητούμε τη μητέρα της εκλεκτής περιστεράς, δεν θα σκεφτούμε ότι αυτή είναι κάτι άλλο παρά περιστερά· διότι στο τέκνο οπωσδήποτε διακρίνεται η φύση εκείνου που το γέννησε. Επειδή, λοιπόν, αυτό που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα, και αφού το τέκνο είναι περιστερά, περιστερά βεβαίως είναι και η μητέρα του τέκνου, η οποία κατήλθε από τους ουρανούς στον Ιορδάνη, όπως μαρτυρεί ο Ιωάννης. Αυτήν μακαρίζουν οι νεάνιδες, αυτήν επαινούν οι παλλακίδες και οι βασίλισσες· διότι κοινός είναι ο δρόμος που προβάλλεται σε όλες τις ψυχές από κάθε τάγμα προς μια τέτοια μακαριότητα. Γι' αυτό λέει: «Την είδαν οι θυγατέρες και θα τη μακαρίσουν· βασίλισσες και παλλακίδες θα την επαινέσουν». Είναι δε φυσικό ίδιον όλων να τείνουν με την επιθυμία τους προς ό,τι είναι μακάριο και αξιέπαινο. Ώστε, αν οι θυγατέρες μακαρίζουν την περιστερά, οπωσδήποτε επιθυμούν να γίνουν και οι ίδιες περιστερές.

Και το να επαινείται η περιστερά από τις παλλακίδες και τις βασίλισσες αποτελεί τεκμήριο ότι και αυτές επιδεικνύουν ζήλο προς αυτό που επαινούν, έως ότου, αφού γίνουν όλοι ένα, όσοι αποβλέπουν στον ίδιο σκοπό της επιθυμίας τους, και χωρίς να έχει απομείνει σε κανέναν απολύτως καμία κακία, γίνει ο Θεός τα πάντα σε όλους, σε εκείνους που μέσω της ενότητας έχουν συγκεραστεί μεταξύ τους στην κοινωνία του αγαθού εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΚΟΝΟ ΙΣΙΔΩΡΟ 1481. Έγραψες: Τι σημαίνει το «Εξήντα είναι οι βασίλισσες» και τα επόμενα; Άκουσε, λοιπόν. Ας έχει τα πρωτεία η άμωμη και παρθένος Εκκλησία, η οποία έχει ορθή πίστη για τον Θεό, και αυτή ας ονομάζεται τέλεια περιστερά, καθώς υπερβαίνει σε αξία όλα τα τάγματα. Αν όμως πρέπει να το εκλάβουμε και ως αναφορά στις πράξεις, ας λεχθούν και τα εξής: Εξήντα είναι οι βασίλισσες, δηλαδή οι ψυχές που πράττουν το καλό χάριν της Βασιλείας· και ογδόντα οι παλλακίδες, δηλαδή όσες απέχουν από το κακό από φόβο για την κόλαση· και αναρίθμητες οι νεάνιδες, δηλαδή όσες ζουν με σωφροσύνη και επιδιώκουν το δίκαιο για ορισμένα κοσμικά κίνητρα, πράττοντας το πρέπον ούτε από πόθο για τη Βασιλεία ούτε από φόβο για την Κρίση, αλλά για να μη στερηθούν τον πλούτο ή τη δόξα ή κάποια τιμή. Μία είναι η τέλεια περιστερά: η σύναξη των τελειότερων αγίων, η οποία πράττει το καλό χάριν αυτού του ίδιου του καλού· δεν πράττει το πρέπον ούτε για ανταμοιβή ούτε εξαιτίας της τιμωρίας ούτε για κάποιο βιοτικό κίνητρο, αλλά επειδή αυτό είναι αγαπητό στον Θεό. Είναι φανερό ότι, έχοντας τον Θεό, έχει και όλα όσα ανήκουν σε Αυτόν.

Διότι ιδού, σε μακαρίζουν όλες οι γενεές, όπως ακριβώς είπες. Σε είδαν οι θυγατέρες της Ιερουσαλήμ, εννοώ της Εκκλησίας, και σε μακαρίζουν οι βασίλισσες, δηλαδή οι ψυχές των δικαίων, και εις τον αιώνα θα σε υμνούν. Διότι εσύ είσαι ο βασιλικός θρόνος, κοντά στον οποίο παρίσταντο οι άγγελοι βλέποντας τον Δεσπότη και Δημιουργό τους να επιβαίνει. Εσύ αναδείχθηκες νοητή Εδέμ, ιερότερη και θειότερη από την παλαιά. Διότι μέσα σε εκείνη μεν κατοικούσε ο χοϊκός Αδάμ, ενώ μέσα σε εσένα ο Κύριος εξ ουρανού.

Εξήντα είναι οι βασίλισσες και ογδόντα οι παλλακίδες και αναρίθμητες οι νεάνιδες· μία είναι η περιστερά μου, η τέλειά μου· μοναδική είναι για εκείνην που τη γέννησε· εκλεκτή είναι για τη μητέρα της. Την είδαν οι θυγατέρες και τη μακαρίζουν, οι βασίλισσες και οι παλλακίδες και την επαινούν.

Και λέει: «εξήντα είναι οι βασίλισσες», υποδηλώνοντας τις εξήντα εκλεκτές αρμονίες του σώματος· όπως για παράδειγμα των χεριών και των ποδιών και του αυχένα και των υπόλοιπων αναγκαίων, οι οποίες βασιλεύουν επί των υπόλοιπων αρμονιών του σώματος ως ανώτερες· «και ογδόντα οι παλλακίδες», υποδηλώνοντας τις μικρότερες αρμονίες, παραλείποντας τις υπόλοιπες, για να κάνει το νόημα να απαιτεί πολλή αναζήτηση, πράγμα το οποίο και έγινε. Και οι «νεάνιδες», δηλαδή οι τρίχες της κεφαλής, «των οποίων δεν υπάρχει αριθμός». Μία είναι η «τέλεια περιστερά», η ψυχή· «μία είναι για εκείνη που τη γέννησε» μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας με την πρόνοια του Θεού. Σε κάθε ανθρώπινη σάρκα «μία είναι η περιστερά», η ψυχή· «είναι εκλεκτή για τη μητέρα της», τη θεία κολυμβήθρα, από την οποία έγινε και μέτοχος του θείου Πνεύματος, το οποίο εμφανίστηκε με μορφή περιστεράς. «Την είδαν οι θυγατέρες» και οι νεάνιδες «και οι βασίλισσες και οι παλλακίδες», αυτές που αναφέρθηκαν παραπάνω, και όλη η κατασκευή του σώματος. «Και τη μακαρίζουν», διότι μέσω αυτής κατέχουν τη ζωτική δύναμη.

Αν πάλι κάποιος επιθυμεί να κατανοήσει και τούτο, ότι με τέσσερις τρόπους, σύμφωνα με το θείο Ευαγγέλιο, λογίζονται οι καρδιές των ανθρώπων, δηλαδή σε οδό, σε πετρώδη, σε ακανθώδη και σε αγαθή γη, έτσι και εδώ μέσω των βασιλισσών, των παλλακίδων, των νεανίδων και της περιστεράς, έχει φανερώσει τη διαφορά· τη διαφορά της ανθρώπινης φύσης· διότι όπως ακριβώς υπάρχει η οδός και το πετρώδες και το ακανθώδες έδαφος και η αγαθή γη, έτσι και η φύση λογίζεται από τον Θεό ως βασίλισσες, παλλακίδες, νεάνιδες και περιστερές. Το γεγονός δε ότι το ζήτημα αυτό είναι πολυερευνημένο, και άλλος μεν το εξέλαβε σε σύγγραμμα, άλλος το ερμήνευσε διαφορετικά και άλλος πάλι το κατανόησε με διαφορετικό τρόπο, δεν είναι καθόλου παράξενο, διότι έχει το νόημά του κρυμμένο σε μεγάλο βάθος.

Ερμηνεία. Ο παρών Κανών ορίζει ότι, εάν όσοι βαπτίζονται από τους Δονατιστές κατά τη νηπιακή τους ηλικία, αφού φθάσουν σε ηλικία ωριμότητας και διάκρισης, γνωρίσουν μεν την αλήθεια της ορθοδοξίας και μισήσουν την κακοδοξία· αυτοί, λέγω, εφόσον βαπτίσθηκαν με το βάπτισμα που τελείται δηλαδή κατά την παράδοση των ορθοδόξων (το οποίο είναι ένα, καθώς λέγει ο Παύλος), δεν πρέπει να αναβαπτίζονται, αλλά να αναθεματίζουν την αίρεση του Δονάτου, και έτσι, μετά την επίθεση της χειρός του Αρχιερέως ή του Ιερέως, κατά την παλαιά τάξη της Εκκλησίας (βλέπε τον η' της Α'), να γίνονται δεκτοί στην καθολική Εκκλησία, την εξαπλωμένη σε όλο τον κόσμο, την κοινή μητέρα όλων των Χριστιανών και τη μία τέλεια περιστερά του Χριστού, κατά το Άσμα. Εάν δε οι κατ' αυτόν τον τρόπο προσδεχθέντες επιδείξουν και ενάρετη ζωή, άξια χειροτονίας και εισόδου στον Κλήρο, πρέπει αναμφιβόλως και να χειροτονούνται· πρώτον μεν διότι δεν πρέπει να εμποδιστούν από τον Κλήρο επειδή ήταν προηγουμένως αιρετικοί· διότι, αφού αποστράφηκαν την αίρεση, αναγνώρισαν ως δική τους την καθολική και αληθινή Εκκλησία, πίστευσαν ορθοδόξως στον Χριστό, και αποδέχθηκαν με πόθο και ανυπόκριτη αγάπη ως αληθινά και άγια τα αγιάσματα της Τριάδος, ήτοι τα άχραντα Μυστήρια, από τα οποία εξαρτάται όλη η ελπίδα και η σωτηρία της ψυχής.

Την είδαν οι θυγατέρες και την μακαρίζουν, οι βασίλισσες και την εγκωμιάζουν. Ποια είναι αυτή που προβάλλει σαν την αυγή, όμορφη σαν τη σελήνη και εκλεκτή σαν τον ήλιο; Αυτήν λοιπόν τη μεγαλοπρέπεια και τη βασιλική στολή περιέγραφε από παλιά ο θεσπέσιος Δαβίδ στον Δεσπότη και Βασιλιά των όλων, ψάλλοντας: Παραστάθηκε η βασίλισσα στα δεξιά σου, ντυμένη με ολόχρυσο ιματισμό και πολυποίκιλα στολισμένη.

Ότι, αφού είπε πάρα πολλά περί των παρθένων και αγνών ψυχών, προσθέτει και τούτο. Βεβαίως, μόνο αυτές τις ψυχές ο Λόγος ονομάζει δική του εκλεκτή νύμφη, ενώ τις υπόλοιπες τις αποκαλεί παλλακίδες και νεάνιδες και θυγατέρες, λέγοντας τα εξής: «Εξήντα είναι οι βασίλισσες, και ογδόντα οι παλλακίδες, και νεάνιδες των οποίων δεν υπάρχει αριθμός. Μία είναι η περιστερά μου, η τέλειά μου· μία είναι για τη μητέρα της, εκλεκτή για εκείνη που τη γέννησε. Την είδαν θυγατέρες, και θα τη μακαρίσουν, βασίλισσες και παλλακίδες θα την αινέσουν». Διότι, ενώ προφανώς είναι πολλές οι θυγατέρες της Εκκλησίας, μία είναι η μόνη εκλεκτή και πολυτιμότατη στα μάτια της από όλες: το τάγμα των παρθένων.

«Νεάνιδες» δε πάλι, οι οποίες αποτελούν αναρίθμητο πλήθος, ονομάζει τα πλήθη που έπραξαν το δίκαιο υπό την καθοδήγηση των ανωτέρων τους και που με νεανικό σφρίγος και γενναιότητα αγωνίστηκαν ενάντια στην αμαρτία. Αλλά από αυτές ούτε οι βασίλισσες ούτε οι παλλακίδες συγκρίνονται με την Εκκλησία· διότι η τέλεια και εκλεκτή από όλες, η οποία έχει συγκροτηθεί και συνδεθεί από όλους τους Αποστόλους, είναι η νύμφη που υπερτερεί όλων ως προς το κάλλος της ακμής και της παρθενίας της. Γι' αυτό και μακαρίζεται από τις άλλες, επειδή αυτή είδε και άκουσε άφθονα όσα εκείνες πόθησαν να δουν και να ακούσουν, αλλά δεν είδαν ούτε άκουσαν· διότι «Μακάριοι είναι οι οφθαλμοί σας», λέει ο Κύριος στους μαθητές, «που βλέπουν αυτά που βλέπετε. Διότι σας λέω ότι πολλοί Προφήτες επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και δεν τα άκουσαν». Επομένως, για αυτούς τους λόγους την μακαρίζουν οι Προφήτες, διότι όσα οι ίδιοι δεν επέτυχαν, η Εκκλησία τα μετέλαβε και τα αξιώθηκε.