Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ (Σωσάννα) 1:22

Ακούγοντας αυτά οι Φαρισαίοι κριτές, όταν είδαν ότι αυτός επέμενε ακόμη στα ίδια, αφού τον απομάκρυναν, κάλεσαν τους γονείς εκείνου που ανέβλεψε, και τους ρωτούσαν λέγοντας: «Πείτε μας· αυτός είναι ο Υιός σας, για τον οποίο λέτε ότι γεννήθηκε τυφλός; Πώς, λοιπόν, τώρα βλέπει;» Οι δε γονείς εκείνου που ανέβλεψε, αποκρινόμενοι προς όσους τους ρωτούσαν, είπαν τα λόγια της μακαρίας Σωσάννας: «Βρισκόμαστε σε αδιέξοδο από παντού. Εάν πούμε ότι είναι Υιός μας, δεν θα ξεφύγουμε από τα χέρια σας· διότι αυτό έχετε διακηρύξει· εάν πάλι πούμε ότι δεν είναι υιός μας, θα υποστούμε την αιώνια κόλαση· διότι αυτό επιφυλάσσεται σε εκείνους που κρύβουν την αλήθεια. Γι' αυτό, φοβούμενοι περισσότερο την αιώνια κόλαση, θα πούμε τόσα, ώστε να μην υποστούμε ζημία και στα παρόντα: "Αυτό το παιδί, ω άρχοντες, ότι είναι υιός μας το γνωρίζουμε, και ότι γεννήθηκε τυφλός δεν το αγνοούμε· το πώς όμως ανέβλεψε, δεν το γνωρίζουμε· ή ποιος άνοιξε τους οφθαλμούς του, εμείς δεν το γνωρίζουμε. Είναι ενήλικος, ρωτήστε τον ίδιο, αυτός θα μιλήσει για τον εαυτό του"».

Περί καθοδηγητών. Παραίνεση ΙΔ΄. Αδελφέ, σου εμπιστεύθηκαν μια ψυχή; Ζώσου τη μέση σου σαν άνδρας, διότι έρχεται αγώνας όχι μικρός. Ανέλαβες έργο τέλειων ψυχών. Να είσαι, λοιπόν, εξαιρετικά άγρυπνος, διότι το ζήτημα απαιτεί πολλή προσοχή, και μην το περιφρονήσεις. Αλλά η συναναστροφή σας μεταξύ σας ας γίνεται με κάθε αγιότητα, μήπως από απροσεξία ο Εχθρός σπείρει κρυφά κάτι από τα δικά του μέσω της υπακοής του υποτακτικού. Διότι αυτός που υπερβαίνει τα όρια της αγνείας και της σωφροσύνης, και απαιτεί υπακοή για ηδυπάθεια, δεν θα μείνει ατιμώρητος. Επειδή το αμπέλι του προέρχεται από τα Σόδομα, και η κληματαριά του από τα Γόμορρα. Όπως λέει ο Απόστολος: αυτός που αθετεί αυτές τις εντολές, δεν αθετεί άνθρωπο, αλλά τον Θεό, ο οποίος μας δίνει το Άγιο Πνεύμα Του. Όμως, ούτε αυτός που υπακούει σε μια τέτοια πράξη έχει έπαινο από τον Θεό, διότι ούτε τον Ιωσήφ μιμήθηκε, ούτε τη μακαρία Σωσάννα ζήλωσε. Διότι ο Ιωσήφ, αν και πουλήθηκε ως δούλος στην Αιγυπτία, δεν παρασύρθηκε από τις κολακείες της, ούτε οι απειλές του θανάτου πτόησαν τον φιλόθεο. Επειδή άλλοτε τον κολάκευε και του υποσχόταν να του δώσει πολλά δώρα, και όταν εκείνος δεν πειθόταν, πολλές φορές τον απειλούσε με θάνατο και βασανιστήρια. Αυτός όμως δεν προτίμησε τίποτα περισσότερο από τη σωφροσύνη, και, αν και ήταν υπάκουος σε όλα, αρνήθηκε μόνο αυτό, θέτοντας τον εαυτό του ως πρότυπο για τη δική μας ζωή. Παρομοίως και η μακαρία Σωσάννα προτίμησε τον θάνατο παρά να αμαρτήσει ενώπιον του Θεού.

Οι πρεσβύτεροι δε και οι κριτές του λαού, οι οποίοι θεωρούνταν ότι κυβερνούν τον λαό, αφού νικήθηκαν από αυτό το πάθος, πέθαναν λιθοβολημένοι, και ταυτόχρονα άφησαν για τον εαυτό τους κακό όνομα στις μεταγενέστερες γενιές. Δεν γνωρίζεις, Διάβολε, ότι εάν ένα θηρίο συνηθίσει να τρώει σάρκες, επιστρέφει συχνότερα στο πάθος αυτό; Και εσύ μου υποβάλλεις τον λογισμό, λέγοντας, ότι εάν εκπληρώσεις την επιθυμία σου έστω μια φορά, δεν θα ενοχληθείς πλέον. Ο Κύριος που έδωσε στους ανθρώπους το Άγιο Πνεύμα Του, θα σε επιτιμήσει, διότι στήνεις ενέδρα, σαν λιοντάρι, θέλοντας να καταπιείς την ψυχή μου μέσω της αμαρτίας. Αλλά ο Σωτήρας μας Χριστός δεν θα σου δώσει τόπο, διότι είναι φιλάνθρωπος και παντοδύναμος και ελεήμων. Ο Πονηρός υποβάλλει: Το πράγμα δεν είναι απολύτως τίποτα· και γιατί θλίβεσαι τώρα; Ο αδελφός λέει: Θλίβομαι διότι εξαπατάς τους ανθρώπους· διότι το γλυκό σου είναι πικρό· και η διδασκαλία σου είναι λάκκος κακών· και τα δώρα σου είναι γεμάτα θάνατο και απώλεια· διότι μου υποβάλλεις να αθετήσω τη χάρη του Κυρίου και να λυπήσω το Άγιο Πνεύμα, με το οποίο σφραγίστηκα για την ημέρα της απολυτρώσεως· και μου λέγεις ότι δεν είναι τίποτα η πράξη αυτή· και μου υποβάλλεις να κάνω τα μέλη του Χριστού μέλη πόρνης· και μου υποβάλλεις να χάσω μέσα σε μια στιγμή αθάνατο πλούτο· και μου λέγεις να αθετήσω τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο.

Ενώ λοιπόν αυτοί είχαν αρχίσει να λένε τέτοια πράγματα, εγώ επιχειρούσα να τους σταματήσω. Εκείνοι όμως μου λένε: «Καθώς απέχεις και βρίσκεσαι μακριά από τα εδώ συμβάντα, δεν μαθαίνεις όσα γίνονται, αλλά είναι αναγκαίο να γνωρίζετε και εσείς τέτοια πράγματα». Και προσέθεταν τα επόμενα, τα οποία επιχείρησαν να πουν τότε, συνδέοντάς τα. Εγώ δε μέσα μου, πίστεψέ με πάτερ, έλεγα τα λόγια της Σωσάννας: «Στενόχωρα είναι τα πράγματα για μένα από παντού· εάν πω κάτι από όσα θεωρώ ότι πρέπει, θα γίνω δυσάρεστος στους παρευρισκόμενους, που έχουν μάλιστα τόσο κύρος· εάν πάλι σιωπήσω τελείως, δεν θα ξεφύγω από τη θεία κρίση. Είναι προτιμότερο να φανώ φορτικός σε κάποιους, παρά να αμαρτήσω ενώπιον του Θεού και ολόκληρου του χριστώνυμου γένους». Μην αντέχοντας, λοιπόν, να απορρίψω την εσωτερική μου απόφαση, αρχίζω να τους απευθύνω τέτοια λόγια: «Μετά από αυτά που ειπώθηκαν από εσάς, η συνείδησή μου μέσα μου, μου προβάλλει απειλητικά το μελλοντικό φρικτότατο δικαστήριο και διατείνεται ότι θα καταδικαστώ μπροστά στον αιώνιο Βασιλέα, εάν δεν πω τώρα ενώπιόν σας αυτό που θεωρώ πως είναι συμφέρον, πρέπον και αληθινό· από την άλλη, ο λογισμός που αντιστρατεύεται μέσα μου τη συνείδηση με απειλεί ότι θα με καταδικάσει και θα με καταστήσει υπεύθυνο για τα έσχατα δεινά ενώπιόν σας, εάν δεν αθετήσω τη συνείδηση και σιωπήσω, αψηφώντας τον φόβο του Θεού. ‘Πρέπει βέβαια να πειθαρχούμε στον Θεό μάλλον παρά στους ανθρώπους’».

Ακούγοντας λοιπόν αυτά τα λόγια, η μακαρία Σωσάννα ένιωσε βαθιά συντριβή στην καρδιά της και προφύλαξε το σώμα της, μη θέλοντας να μιανθεί από παράνομους πρεσβυτέρους. Είναι δε δυνατόν να κατανοήσουμε αληθινά αυτό που συνέβη στη Σωσάννα. Διότι αυτό θα έβρισκες να εκπληρώνεται τώρα και στην Εκκλησία. Επειδή, όταν οι δύο λαοί συμφωνήσουν να διαφθείρουν τις ψυχές των αγίων, παραμονεύουν για «εύθετη ημέρα» και, εισβάλλοντας στον οίκο του Θεού, ενώ όλοι προσεύχονται εκεί και ανυμνούν τον Θεό, αρπάζουν και σέρνουν μερικούς, κρατώντας τους και λέγοντας: Ελάτε, συναινέστε με εμάς και λατρέψτε τους θεούς μας. «Ειδάλλως, θα καταμαρτυρήσουμε» εναντίον σας. Και καθώς εκείνοι αρνούνται, τους οδηγούν στους βικαρίους, τους κατηγορούν ότι ενεργούν αντίθετα προς το διάταγμα του Καίσαρα, και καταδικάζονται σε θάνατο. Τότε, αναστενάζοντας, η Σωσάννα είπε: «Στενάχωρα είναι τα πράγματα για μένα από παντού· διότι, αν πράξω αυτό τώρα, θα βρω τον θάνατο, ενώ αν δεν το πράξω, δεν θα ξεφύγω από τα χέρια σας. Είναι προτιμότερο όμως για μένα να πέσω στα χέρια σας χωρίς να το πράξω, παρά να αμαρτήσω ενώπιον του Κυρίου». Δείτε τα λόγια μιας σώφρονος γυναίκας, που αποτελεί μέλημα του Θεού: «Στενάχωρα είναι τα πράγματα για μένα», λέει, «από παντού».

Διότι η Εκκλησία δεν θλίβεται και δεν στενοχωρείται μόνο από τους Ιουδαίους, αλλά και από τα έθνη και από τους λεγόμενους ψευδώνυμους Χριστιανούς, οι οποίοι, βλέποντας πάντοτε τη σωφροσύνη και τη σταθερότητά της, πασχίζουν να την φθείρουν. «Εάν, λοιπόν», λέει, «το πράξω αυτό, είναι θάνατος για μένα». Διότι το να παρακούσει κανείς τον Θεό και να υπακούσει στους ανθρώπους επιφέρει θάνατο και «αιώνια κόλαση». «Εάν όμως δεν το πράξω, δεν θα ξεφύγω από τα χέρια σας». Και το έχει πει αυτό αληθινά. Διότι όσοι προσάγονται εξαιτίας του ονόματος του Χριστού, εάν μεν πράξουν αυτό που προστάζεται από τους ανθρώπους, έχουν πεθάνει για τον Θεό, ζουν όμως για τον κόσμο· εάν πάλι δεν το πράξουν, δεν ξεφεύγουν από τα χέρια των δικαστών, αλλά κατακρίνονται από αυτούς και πεθαίνουν. «Διότι είναι προτιμότερο», χωρίς να το πράξουμε, «να πέσουμε στα χέρια» τους, «παρά να αμαρτήσουμε ενώπιον του Κυρίου». Διότι είναι προτιμότερο να πεθάνουμε αδίκως από τους ανθρώπους, για να ζήσουμε κοντά στον Θεό, παρά αφού συμφωνήσουμε μαζί τους και αφεθούμε ελεύθεροι από αυτούς, «να πέσουμε στα χέρια του Θεού». «Διότι γι' αυτόν τον λόγο και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός έζησε και πέθανε και αναστήθηκε, για να κυριεύσει ζώντων και νεκρών».

Διότι όσοι αγαπούν τη συντομία στα λόγια, όταν με συναντούσαν, με παρακαλούσαν να λυπηθώ την αδυναμία τους και να περιορίσω το μήκος των λεγομένων. Όταν, λοιπόν, σας βλέπω να δυσφορείτε, οδηγώ τον λόγο προς τη σιωπή· όταν όμως σας βλέπω να δυσφορείτε μεν, αλλά να μην αποχωρείτε, παρά να μένετε προσηλωμένοι επιθυμώντας μεγαλύτερη συνέχεια, επιθυμώ να διεγείρω τη γλώσσα μου. Βρίσκομαι σε αδιέξοδο από παντού. Τι να κάνω; Διότι εκείνος που υπηρετεί έναν κύριο και αναγκάζεται να υπακούει σε μία θέληση, μπορεί με ευκολία να αρέσει στον δεσπότη του και να μην αποτυγχάνει· εγώ όμως έχω πολλούς δεσπότες, καθώς αναγκάζομαι να υπηρετώ ένα τόσο μεγάλο πλήθος το οποίο έχει διαφορετικές απόψεις. Αυτά όμως τα είπα όχι επειδή δυσανασχετώ με τη δουλεία, μη γένοιτο, ούτε επειδή προσπαθώ να δραπετεύσω από την εξουσία σας. Διότι τίποτα δεν είναι για εμένα πιο τιμητικό από αυτήν τη δουλεία. Δεν υπερηφανεύεται τόσο ένας βασιλιάς για το διάδημα και την πορφύρα του, όσο εγώ τώρα καμαρώνω για τη δουλεία στη δική σας αγάπη. Διότι εκείνη μεν τη βασιλεία τη διαδέχεται ο θάνατος· αυτήν δε τη δουλεία, εάν εκπληρωθεί καλώς, την αναμένει η βασιλεία των ουρανών. Διότι μακάριος είναι ο πιστός και φρόνιμος δούλος, τον οποίο ο κύριός του κατέστησε υπεύθυνο να δίνει το σιτηρέσιο στους συνδούλους του. Αλήθεια σας λέω, θα τον καταστήσει κύριο σε όλα τα υπάρχοντά του.

Αλλά τίποτα από αυτά δεν ίσχυσε να νικήσει τον λογισμό της σώφρονος γυναίκας· διότι η ελπίδα της καρδιάς της βρισκόταν στον Θεό. Αναστενάζοντας λοιπόν έλεγε: «Στενάχωρα είναι τα πράγματα για εμένα από παντού· διότι εάν μεν το πράξω, είναι θάνατος για εμένα· εάν δε δεν το πράξω, δεν θα ξεφύγω από τα χέρια σας. Προτιμότερο είναι για εμένα, χωρίς να το πράξω, να πέσω στα χέρια σας, παρά να αμαρτήσω ενώπιον του Κυρίου. Αλίμονο, αυτούς που θεωρούσα ότι είναι ποιμένες, τους βλέπω ως λύκους· αυτούς που θεωρούσα ότι είναι λιμάνια για τους χειμαζόμενους, αυτοί κατέστησαν ναυάγιο. Δεν θα μολύνετε τη σωφροσύνη μου· δεν θα ντροπιάσω τους γονείς μου· δεν θα ατιμάσω τη συγγένειά μου· δεν θα λυπήσω τον άνδρα μου· δεν θα διαλύσω τη συζυγική μου ένωση μαζί του εξαιτίας της άτακτης συνεύρεσης μαζί σας· προτιμώ έναν άνομο θάνατο παρά μια άτακτη κλίνη. Εξάλλου, σε εμένα είναι παρών και ο άνδρας μου, όχι με τη σωματική του παρουσία, αλλά με τη διάθεση της ψυχής του, και φέρω μαζί μου τα γνωρίσματα των γονέων μου».

Όταν λοιπόν πρόκειται να προσέλθεις στην ιερή τράπεζα, να αναλογίζεσαι ότι εκεί είναι παρών και ο Βασιλιάς των πάντων· διότι πράγματι παρευρίσκεται, εξετάζοντας τη διάθεση του καθενός, για να δει ποιος προσέρχεται με την πρέπουσα αγιότητα, και ποιος με πονηρή συνείδηση, με ακάθαρτους και ρυπαρούς λογισμούς, με μιαρές πράξεις. Και αν βρει κάποιον τέτοιο, αρχικά τον παραδίδει στο δικαστήριο της συνειδήσεως· έπειτα, αν εκείνη τον αναλάβει, τον μαστιγώσει με τους λογισμούς και τον κάνει καλύτερο, τον δέχεται και πάλι· αν όμως παραμείνει αδιόρθωτος, προστάζει να παραδοθεί στα δικά Του χέρια ο αγνώμων και αναίσθητος. «Είναι δε φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζώντος Θεού». Γνωρίζω ότι τα λόγια αυτά πονούν, αλλά τι να κάνω; Εάν δεν επιθέσω φάρμακα πικρά, τα τραύματα δεν θα εξαλειφθούν· αν πάλι επιθέσω πικρά, εσείς δεν αντέχετε την οδύνη. Βρίσκομαι σε αδιέξοδο από παντού· ωστόσο είναι αναγκαίο πλέον να συγκρατήσω το χέρι μου· διότι είναι αρκετά όσα ειπώθηκαν για τη διόρθωση όσων δίνουν προσοχή. Αλλά για να μη γίνουν χρήσιμα μόνο σε εσάς, αλλά μέσω εσών και σε άλλους, εμπρός, ας τα ανακεφαλαιώσουμε και πάλι.

Πώς, λοιπόν, ικανοποίησε την επιθυμία του και ταυτόχρονα προνόησε εκ των προτέρων για την ασφάλειά του; Ώστε, με την επιθυμία του να μάθει, να δείξει τον ακάθεκτο πόθο του, ενώ με το να μην το κάνει ο ίδιος, αλλά να προβάλει άλλον, να φανερώσει την ευλάβεια και όλη του τη σεμνότητα. Διότι, λέει, βρίσκομαι σε αδιέξοδο από παντού· ο λόγος του Δεσπότη αφορά προδοσία· μεγάλος είναι ο κίνδυνος, και ο γκρεμός υπάρχει και από τις δύο πλευρές. Αν σιωπήσω, η αγωνία κατατρώει την ψυχή μου· αν μιλήσω, φοβάμαι μήπως δεχθώ και πάλι επιτίμηση. Ακολούθησε, λοιπόν, τη μέση οδό, και αυτός που παντού ορμούσε πρώτος, τότε χρειάστηκε την παρρησία του Ιωάννη, ώστε να μάθει τι σήμαιναν τα λόγια αυτά. Διότι για τίποτε άλλο δεν ανέπνεε και δεν είχε τίποτε άλλο διαρκώς στην ψυχή του, παρά μόνο τον Διδάσκαλο. Γι' αυτόν τον λόγο αργότερα αψήφησε και φυλακές και μύριους θανάτους, και περιγελούσε ολόκληρη την παρούσα ζωή. Για Εκείνον δέχθηκε μαστιγώσεις, και έχοντας τους μώλωπες στην πλάτη του, έλεγε προς αυτούς που τον μαστίγωσαν: «Εμείς δεν μπορούμε να μη μιλάμε για όσα είδαμε και ακούσαμε». Είδες φρόνημα αδούλωτο; Είδες παρρησία ακατανίκητη; Είδες ψυχή γεμάτη από ουράνιο πόθο και έρωτα; Πώς, λοιπόν, τολμάς να λες ότι, επειδή φοβόταν τους προερχόμενους από την περιτομή, υποχωρούσε και αποχώριζε τον εαυτό του; Και πολλά άλλα θα μπορούσαμε να πούμε για τον Πέτρο, που να αποδεικνύουν τη θέρμη του, την ανδρεία του και τον πόθο που είχε για τον Χριστό· αλλά, για να μη μακρηγορούμε άκαιρα, αρκούν τα όσα έχουν ειπωθεί.

Την βρήκαν δε μόνη, και όρμησαν εναντίον της· αυτή όμως δεν δείλιασε, ούτε την πτόησε η έφοδός τους, αλλά στεκόταν αμετακίνητη στη σωφροσύνη της. Αυτοί δε της είπαν: Σε επιθυμούμε, υποχώρησε σε εμάς· εμείς είμαστε οι πρεσβύτεροι του λαού (εκείνοι που νομίζουν ότι κυβερνούν τον λαό, ενώ οι ίδιοι καταποντίζουν τους εαυτούς τους)· σε εμάς υποτάσσεται ο νόμος (μάλλον όμως εσάς καταδίκασε ο νόμος λέγοντας, Δεν θα επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου)· εάν, όμως, δεν μας υπακούσεις, θα σε κατηγορήσουμε ότι ήταν μαζί σου κάποιος νεαρός. Αυτή δε, ακούγοντας τα λόγια, αναστέναξε λέγοντας: Στενάχωρα είναι τα πράγματα για μένα από παντού. Προτιμότερος είναι για μένα ο θάνατος υπέρ της σωφροσύνης, παρά μια παράνομη συνεύρεση. Αυτοί δε, αφού έχασαν το θήραμα, την κατηγορούσαν ενώπιον του λαού· αυτή όμως σιωπούσε, βλέποντας το κέρδος της υπομονής. Την καταδίκασαν εξαιτίας της σωφροσύνης της, άπλωσαν πάνω της τα χέρια τους, και εκείνη πορευόταν προς τον θάνατο. Είδε ο λαός την καταδίκη· ο Θεός όμως, που γνωρίζει τα πάντα εκ των προτέρων, εξήγειρε το Άγιο Πνεύμα στον Δανιήλ, και ήλεγξε τις κρυμμένες προθέσεις, των μεν πρεσβυτέρων την ακολασία, της δε Σωσάννας τη σωφροσύνη. Έτσι αυτοί κατροπιάζονταν, και αυτή δοξαζόταν· αυτοί περιέπεσαν σε ατιμία, και αυτή σε δόξα.

Αναχώρησα, λοιπόν, όχι για να επιστρέψω, αλλά για να πεθάνω, και για να απολογηθώ εκεί υπέρ όλων όσων έχουν κοινωνία μαζί μας στο όνομα. Επειδή δε γνώριζα από πριν, όπως ακριβώς τα είδα και αργότερα, τα φρονήματα, τις αντιλήψεις και τις γνώμες των Κυπρίων, καθώς και τις δυσχέρειες που θα ακολουθούσαν αυτή την πράξη, έλεγα απολογούμενος και προς τον σοφό βασιλέα και προς την αγία Σύνοδο: «Να γνωρίζετε ότι με αποστέλλετε για να πάθω και για να πω το ρητό της Σωσάννας, το 'στενά μου είναι από παντού'· και αυτό είναι φανερό από όσα συνοδεύουν τον σκοπό μας».

Αν όμως δεν συλλειτουργήσω, πώς θα τους αποκρούσω δικαιολογημένα ή μάλλον πώς δεν θα θανατωθώ από αυτούς με τρόπο που θα φανεί δίκαιος; Και τι θα απολογηθώ σε αυτούς που με έστειλαν, έχοντας πράξει τα αντίθετα από όσα μου έδωσαν ως εντολή; Εκείνοι πάντως με απέστειλαν έχοντας τα πράγματα ως τετελεσμένα και μου παρήγγειλαν: «εάν απλώς σε δεχθούν, συλλειτούργησε μαζί τους χωρίς να έχεις καμία επιφύλαξη και μην προσθέσεις τίποτα δικό σου». Ο άγιος βασιλιάς με διέταξε: «ό,τι βρεις, να το ακολουθήσεις», ο οικουμενικός πατριάρχης τους αποδέχθηκε εγγράφως ως συλλειτουργούς, η Σύνοδος έστειλε γράμματα αποδεχόμενη αυτούς, οι σύντροφοί μου ενώθηκαν με τους άλλους, οι επίσκοποι και οι συνοδοί τους ήδη φορούν τα άμφια για να συλλειτουργήσουν μαζί μας· κανείς δεν τους εμποδίζει, παρά μόνο εγώ. Από παντού βρίσκομαι σε αδιέξοδο· τώρα ιδού, έφτασε η ώρα του μεγάλου αγώνα· ψυχή στάσου όρθια, καρδιά στηρίξου. Ο Θεός είναι μαζί μου και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος.