Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ (Σωσάννα) 1:56

Σπέρμα του Χαναάν, και όχι του Ιούδα, αποκλήθηκε εκείνος ο αμαρτωλός, όχι επειδή η κατά σάρκα καταγωγή του ήταν νόθα και αναμεμειγμένη από τον Χαναάν· αλλά, εξαιτίας της μίμησης του Χαναάν, ονομάζεται σπέρμα του Χαναάν. —Μπορεί λοιπόν ο καθένας, από τη δική του προαίρεση, να είναι είτε άγιο σπέρμα είτε το αντίθετο.

Συνολικά, όλοι οι προσκυνητές των ειδώλων ονομάζονται Χαναναίοι, και όσοι δεν κατάγονται εξ αίματος από τον Ισραήλ, γι' αυτό και ας ονειδίζει κάποιος ακούγοντας: «σπέρμα Χαναάν και όχι Ιούδα». Όταν λοιπόν, λέει, οι καταστροφές του πολέμου επέλθουν ταυτόχρονα εναντίον όλων των Χαναναίων, τότε κάποιοι, κατανοώντας τις αιτίες των όσων τους συνέβησαν, θα πουν: Μην συνεχίσετε πλέον να υβρίζετε και να αδικείτε τη θυγατέρα Σιών. Διότι ανέφερα ότι χλεύαζαν την Ιουδαία και περιγελούσαν τους Ισραηλίτες ως αιχμαλώτους, και οίκτειραν την Ιερουσαλήμ, δηλαδή τη Σιών, όχι θεωρώντας ότι είχε εγκαταλειφθεί από τον σώζοντα Θεό, αλλά ότι έπεσε στο σημείο να κυριευθεί και να πάθει αυτά, επειδή δήθεν νικήθηκε και αποδυναμώθηκε ο Θεός που αυτοί τιμούσαν, στον οποίο προσέφεραν τις λατρείες που όριζε ο νόμος. <Και αν φύγεις προς τους Κιτιείς, ούτε εκεί θα υπάρξει για εσένα ανάπαυση· και στη γη των Χαλδαίων, και αυτή έχει ερημωθεί από τους Ασσυρίους, το τείχος της έχει καταρρεύσει.> Όταν ο Θεός ωθεί σε ιδρώτες και πόνους, ποιος μπορεί να βοηθήσει; Όταν η παντοδύναμη δεξιά πολεμά, ποιος είναι τόσο ισχυρός ώστε να απαλλάξει από την ανήκεστη συμφορά αυτούς που υποφέρουν; Απολύτως κανείς.

Και όπως λέει ο Παροιμιαστής: «Καλύτερη είναι η μικρή μερίδα με φόβο Κυρίου, παρά οι μεγάλοι θησαυροί με αφοβία». Και πάλι ο ίδιος λέει: «Καλύτερη είναι η μικρή απολαβή με δικαιοσύνη, παρά τα πολλά γεννήματα με αδικία». Όμως οι πράξεις μας και η ποιότητα των έργων μας, άλλοτε μας καθιστούν άξιους της ευγένειας των αγίων πατέρων, και άλλοτε μας κατατάσσουν σε αμαρτωλούς πατέρες. Διότι σε καμία περίπτωση δεν θα διαφέρουμε από εκείνους που έζησαν με ασέβεια, εάν μιμούμαστε τα δικά τους έργα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέμε ότι ο Εφραίμ ονομάστηκε Χαναάν· επειδή υιοθέτησε το φρόνημα των αλλογενών. Οι Χαναναίοι ήταν αλλογενείς και διαβόητοι για την αθεΐα τους. Γι' αυτό, λοιπόν, κάποιοι δέχονταν επικρίσεις, ακούγοντας δίκαια και ανάλογα με τα δικά τους τολμήματα τη φράση: «Σπέρμα Χαναάν, και όχι Ιούδα». <Εγώ δε, ο Κύριος ο Θεός σου, σε ανέβασα από τη γη της Αιγύπτου, και θα σε κατοικήσω πάλι σε σκηνές όπως σε ημέρα εορτής. Και θα μιλήσω προς τους Προφήτες, και εγώ πλήθυνα τις οράσεις, και μέσω των προφητών δίδαξα με παραβολές>. Ονόμασε Χαναάν τον Εφραίμ, όπως προείπα, ελέγχοντάς τον ξεκάθαρα ότι είχε μισήσει το έλεος και τη δικαιοσύνη, και ότι αντίθετα είχε προτιμήσει την πλεονεξία, την ανισότητα και κάθε είδος αδικίας. Αλλά ιδού τώρα προσπαθεί πάλι να δείξει ότι όχι μόνο έγινε τέτοιος απέναντι στους ανθρώπους, αλλά επιπλέον ότι απέφευγε την προσέγγιση προς τον Θεό μέσα από τα ίδια του τα έργα.

Διέταξε δε αυτούς που απέμειναν στα Ιεροσόλυμα και μπόρεσαν να διαφύγουν, να θρηνήσουν γοερά, επειδή η Ιουδαία καταστράφηκε και η ξακουστή σε αυτούς πόλη ρημάχτηκε. Αυτό συνέβη επειδή όλος ο λαός που βρισκόταν σε αυτήν συναγωνιζόταν τους τρόπους των Χαναναίων και επέλεξε να μιμείται τα δικά τους έργα, εξισωνόμενος έτσι μαζί τους σε όλα, ώστε ίσως κάπου και να τους ξεπέρασε και να τους άφησε πίσω. Οι Χαναναίοι ήταν αλλογενείς, θεομίσητοι, αλιτήριοι και ειδωλολάτρες, και από τους πλέον κατηγορούμενους για κάθε είδους ατοπήματα. Γι' αυτό, άλλωστε, και στα ιερά γράμματα ονειδίζεται κάποιος, ακούγοντας: «Σπέρμα Χαναάν και όχι Ιούδα». Το ότι δε ο πλούτος τους ήταν ανώφελος, ένα στήριγμα σαθρό και εύθραυστο, το ερμηνεύει πάλι, διαβεβαιώνοντας ότι θα καταστραφούν όσοι υπερηφανεύονται για το ασήμι τους, δηλαδή, αυτοί που είχαν συνηθίσει να μεγαλοπιάνονται για τον πλούτο και τα χρήματα και να ανασηκώνουν υπεροπτικά τα φρύδια τους εξαιτίας αυτού. Διότι, επειδή νικήθηκαν από τα αισχρά κέρδη και προσέβλεπαν άπληστα σε αυτά, γέμισαν «τον οίκο του Θεού» τους, όπως λέει ο ίδιος, με ασέβεια και «δόλο»· για τον λόγο αυτόν, δικαίως ο πλούτος αποδεικνύεται ως κάτι το αδύναμο και ανώφελο, που δεν μπορεί να σώσει κανέναν.

Οι πρεσβύτεροι δε και οι κριτές του λαού, οι οποίοι θεωρούνταν ότι κυβερνούν τον λαό, αφού νικήθηκαν από αυτό το πάθος, πέθαναν λιθοβολημένοι, και ταυτόχρονα άφησαν για τον εαυτό τους κακό όνομα στις μεταγενέστερες γενιές. Δεν γνωρίζεις, Διάβολε, ότι εάν ένα θηρίο συνηθίσει να τρώει σάρκες, επιστρέφει συχνότερα στο πάθος αυτό; Και εσύ μου υποβάλλεις τον λογισμό, λέγοντας, ότι εάν εκπληρώσεις την επιθυμία σου έστω μια φορά, δεν θα ενοχληθείς πλέον. Ο Κύριος που έδωσε στους ανθρώπους το Άγιο Πνεύμα Του, θα σε επιτιμήσει, διότι στήνεις ενέδρα, σαν λιοντάρι, θέλοντας να καταπιείς την ψυχή μου μέσω της αμαρτίας. Αλλά ο Σωτήρας μας Χριστός δεν θα σου δώσει τόπο, διότι είναι φιλάνθρωπος και παντοδύναμος και ελεήμων. Ο Πονηρός υποβάλλει: Το πράγμα δεν είναι απολύτως τίποτα· και γιατί θλίβεσαι τώρα; Ο αδελφός λέει: Θλίβομαι διότι εξαπατάς τους ανθρώπους· διότι το γλυκό σου είναι πικρό· και η διδασκαλία σου είναι λάκκος κακών· και τα δώρα σου είναι γεμάτα θάνατο και απώλεια· διότι μου υποβάλλεις να αθετήσω τη χάρη του Κυρίου και να λυπήσω το Άγιο Πνεύμα, με το οποίο σφραγίστηκα για την ημέρα της απολυτρώσεως· και μου λέγεις ότι δεν είναι τίποτα η πράξη αυτή· και μου υποβάλλεις να κάνω τα μέλη του Χριστού μέλη πόρνης· και μου υποβάλλεις να χάσω μέσα σε μια στιγμή αθάνατο πλούτο· και μου λέγεις να αθετήσω τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο.

καθώς τους αποκαλεί Χαναναίους και «σπέρμα του Χαναάν και όχι του Ιούδα», αλλά και άρχοντες των Σοδόμων και λαό των Γομόρρων, σε αντιστοιχία προς τα ήθη τους. Κατά τα άλλα όμως, σύμφωνα με το γράμμα, ολόκληρη η επίγεια αναστροφή του Σωτήρα μας έλαβε χώρα ανάμεσα στο έθνος των Ιουδαίων, και βεβαίως ηγήθηκε πολλών από τον Ισραήλ, δηλαδή όσων από τους περιτμημένους τον γνώρισαν και πίστεψαν σε αυτόν.

Βλέπετε ότι το πάθος της πορνείας παρασύρει τον άνθρωπο ακόμη και στην ασέβεια; Ούτε τους πρεσβύτερους κριτές στη Βαβυλώνα θα είχε εξαπατήσει η ομορφιά της Σωσάννας, κατατροπώνοντάς τους αργότερα και καλύπτοντάς τους με λιθοβολισμούς, αν απέφευγαν από μακριά το μίασμα και δεν την παρακολουθούσαν αχαλίνωτα κάθε μέρα από πριν. Ούτε ο Ολοφέρνης θα κειτόταν άθλιος αποκεφαλισμένος, αν προηγουμένως το σανδάλι της Ιουδίθ, σύμφωνα με τις Γραφές, δεν είχε αρπάξει το βλέμμα του και η ομορφιά της δεν είχε αιχμαλωτίσει την ψυχή του. Γι' αυτό ο Ιώβ λέει: «Συνήψα διαθήκη με τα μάτια μου, και δεν θα στρέψω το βλέμμα μου σε παρθένο»· πόσο μάλλον σε άσεμνο γύναιο, είτε ανύπαντρο είτε παντρεμένο.

Αλλά επειδή προηγουμένως στο προοίμιο διηγηθήκαμε ότι οι δύο πρεσβύτεροι αναφέρονται ως τύπος στους δύο λαούς, δηλαδή σε αυτόν που προέρχεται από την περιτομή και σε αυτόν που προέρχεται από τα έθνη, οι οποίοι και γίνονται πάντοτε επίβουλοι της Εκκλησίας, ας δούμε τα λόγια του ίδιου του Δανιήλ και ας μάθουμε ότι σε τίποτα δεν μας διαψεύδει η Γραφή. Διότι, λέγοντας στον πρώτο: «Εσύ που έχεις γεράσει σε ημέρες κακίας, τώρα έφτασαν οι αμαρτίες σου που έκανες προηγουμένως, όταν έκρινες με άδικες κρίσεις και καταδίκάζες μεν τους αθώους, ενώ αθώωνες τους ενόχους, παρόλο που ο Κύριος λέει "αθώο και δίκαιο δεν θα θανατώσεις"», του μιλούσε ως σε γνώστη του νόμου και σε κάποιον που αγαπά τον νόμο. Στον άλλο, όμως, δεν μίλησε έτσι, αλλά του είπε: «Σπέρμα του Χαναάν και όχι του Ιούδα». Αποκαλώντας τον Χαναναίο, τον παρουσίασε σαν να ήταν εθνικός, μιλώντας του ως σε απερίτμητο: «Έτσι η επιθυμία σε εξαπάτησε και η ομορφιά διέστρεψε την καρδιά σου; Έτσι πράττατε στις θυγατέρες του Ισραήλ, και εκείνες, επειδή φοβούνταν, συνευρίσκονταν μαζί σας, αλλά μια θυγατέρα του Ιούδα δεν ανέχθηκε την αισχρότητά σας». «Τώρα λοιπόν, εάν πράγματι την είδες, πες μου: κάτω από ποιο δέντρο τους είδες να συνευρίσκονται ο ένας με τον άλλον;» «Και εκείνος είπε: Κάτω από έναν πρίνο. Και ο Δανιήλ είπε: Ορθά είπες ψέματα και εσύ εναντίον του ίδιου σου του κεφαλιού· διότι ο άγγελος του Θεού πρόκειται να σε πριονίσει στη μέση, για να σας εξολοθρεύσει».

Διότι είδαν οι αχάριστοι, και ψηλάφησαν μέσω των θαυμάτων τον θαυματουργό Θεό, και παρέμειναν στην απιστία· είδαν τον εκ γενετής τυφλό να κηρύττει τον Κύριο που τον φωταγώγησε· είδαν τον παράλυτο, ο οποίος ήταν επί χρόνια συζευγμένος με την ασθένεια, να απαλλάσσεται από την κακουχία με ένα μόνο πρόσταγμα· αντίκρισαν τον Λάζαρο να έχει γίνει φυγάς του θανάτου· άκουσαν για τον περίπατο πάνω στη θάλασσα, για την παροχή οίνου χωρίς αμπελουργία, για την άκοπη προσφορά άρτου, για την εκδίωξη των δαιμόνων, για την ανάρρωση των ασθενών· οι πλατείες τους κήρυτταν τα θαύματα, οι δρόμοι τους ανήγγειλαν τις ιάσεις στους οδοιπόρους· όλη η Ιουδαία γέμισε από τις ευεργεσίες, και τώρα ρωτούν: «Ποιος είναι αυτός;» Ω της ανοίας των ψευδώνυμων διδασκάλων! Ω των απειθών πατέρων! Ω των άφρονων πρεσβυτέρων! Ω σπέρμα του αναιδούς Χαναάν, και όχι του ευλαβούς Ιούδα! Τα τέκνα αναγνώρισαν τον Κτίστη, και οι απειθείς πατέρες έλεγαν: «Ποιος είναι αυτός;» Η νεαρή ηλικία ανύμνησε τον Θεό, και οι πεπαλαιωμένοι από τις κακές ημέρες ρωτούσαν: «Ποιος είναι αυτός;» Τα θηλάζοντα βρέφη θεολογούν, και οι πρεσβύτεροι βλασφημούν· τα παιδιά ιερουργούν τον αίνο με ευσέβεια, και οι ανίεροι ιερείς αγανακτούν με δυσσέβεια;

Διότι, για το γεγονός ότι και ο γιος ήταν από μόνος του μοχθηρός, και ότι όλοι οι απόγονοί του έγιναν βδελυροί εκκλίνοντας προς την κακία, άκουσε τη Γραφή που λέει εν είδει κατάρας: «Ο πατέρας σου ήταν Αμορραίος και η μητέρα σου Χετταία». Και πάλι κάποιος άλλος, ελέγχοντας αυστηρά, λέει: «Σπέρμα του Χαναάν και όχι του Ιούδα». Αλλά βεβαίως αξίζει πλέον να ακούσουμε, μετά την τιμωρία την οποία υπέστη εκείνος που διαπόμπευσε τη γυμνότητα του πατέρα του, ποιων αμοιβών αξιώνονται όσοι επέδειξαν τόσο μεγάλο σεβασμό και απένειμαν τόση τιμή στον πατέρα. Και είπε, αναφέρει η Γραφή: «Ευλογητός ο Κύριος, ο Θεός του Σημ, και ο Χαναάν θα είναι δούλος του».

Και επέστρεψε όλος ο λαός με βιασύνη. Και είπε ο Δανιήλ: Χωρίστε τους τον έναν από τον άλλον. Και ρώτησε τον έναν, λέγοντας: Εσύ που έχεις γεράσει μέσα σε πονηρές ημέρες, τώρα έφτασαν οι αμαρτίες σου τις οποίες διέπραττες. Πες μου, λοιπόν, κάτω από ποιο δέντρο τους είδες να συνευρίσκονται μεταξύ τους; Εκείνος δε είπε: Κάτω από έναν σχίνο. Και είπε ο Δανιήλ: Ορθότατα είπες ψέματα εναντίον του ίδιου σου του κεφαλιού· διότι ο άγγελος του Θεού, κρατώντας τη μάχαιρα, πρόκειται να σε σχίσει στη μέση. Και αφού απομάκρυνε αυτόν, καλεί τον άλλον και λέει: Σπέρμα του Χαναάν, και όχι του Ιούδα, η ομορφιά σε εξαπάτησε, και η επιθυμία των οφθαλμών διέστρεψε την καρδιά σου. Πες μου, λοιπόν, κάτω από ποιο δέντρο τους είδες να συνευρίσκονται; Εκείνος δε απάντησε: Κάτω από έναν πρίνο. Ο δε Δανιήλ του είπε: Ορθότατα είπες ψέματα και εσύ εναντίον του ίδιου σου του κεφαλιού· διότι ο άγγελος του Θεού, κρατώντας τη ρομφαία, πρόκειται να σε πριονίσει στη μέση. Και αναφώνησε όλος ο λαός με φωνή μεγάλη, λέγοντας: Ευλογητός ο Κύριος που σώζει όλους όσοι ελπίζουν σε Αυτόν. Και σώθηκε εκείνη την ημέρα δίκαιο αίμα. Και εκπληρώθηκε αυτό που ειπώθηκε από τον Δαβίδ εκ προσώπου της Σωσάννας: Εμένα όμως με αντελήφθη η δεξιά σου· αυτοί δε μάταια ζήτησαν την ψυχή μου, οι παράνομοι πρεσβύτεροι· θα εισέλθουν στα κατώτατα της γης· θα παραδοθούν σε χέρι ρομφαίας· διότι ο άγγελος του Θεού, κρατώντας τη ρομφαία, πρόκειται να τους κατασπαράξει· μερίδες των αλωπέκων θα γίνουν.

Περιληπτικά πραγματεύεται και τα γεγονότα από την εποχή του Χριστού μέχρι τη βασιλεία του αυτοκράτορα των Ρωμαίων Μακρίνου, οπότε, όπως λέει, ολοκληρωνόταν από τον ίδιο και αυτό το σύγγραμμα, το οποίο κάλυπτε διάστημα 5.723 ετών. Το δε βιβλίο αποτελείται από πέντε τεύχη. Αυτός γράφει και προς τον Ωριγένη σχετικά με την ιστορία της Σωσάννας, ότι δηλαδή δεν την είχε βρει να διαβάζεται στα εβραϊκά κείμενα, και ότι δεν είναι σύμφωνο με την εβραϊκή ετυμολογία ούτε το λογοπαίγνιο του «πρίσαι» (πριονίζω) από τον «πρίνο» ούτε του «σχίσαι» (σχίζω) από τον «σχίνο»· επί των οποίων ζητημάτων ο Ωριγένης, αφού τα ανέλυσε, απάντησε γραπτώς.

Άραγε, αν και δεν είχε ακόμη τη νόμιμη ηλικία για να ομιλεί και να εκφράζεται με παρρησία, όταν οι πρεσβύτεροι παρανομούσαν ως προς την καταδίκη της θείας Σωσάννας, δεν επαινέθηκε όχι μόνο επειδή τους υπέδειξε το σφάλμα, αλλά και επειδή τους κατέκρινε, ναι ή όχι; Έπειτα, δεν αποδέχεσαι τον Ιωάβ κατά την απογραφή του λαού, πράξη που προκαλούσε την οργή του Θεού, όταν ικέτευε, εκλιπαρούσε και προσπαθούσε να πείσει τον θείο Δαβίδ να μην το πράξει; Διότι γνωρίζεις την ιστορία. Εμένα μάλιστα με εντυπωσιάζει και ο Ιοθόρ, ο οποίος συμβούλευε τον μέγα Μωυσή και του συνιστούσε να μην καθοδηγεί έτσι τον λαό, διδάσκοντάς τον τρόπον τινά και προσαρμόζοντάς τον στη δική του σκέψη. Και ποιος ήταν αυτός; Ένας αλλογενής, έστω κι αν ήταν πεθερός του. Και σε ποιον μιλούσε; Σε εκείνον που έπραττε τα πάντα κατόπιν θείας αποκαλύψεως.