Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ 1:12

Τι λοιπόν ήταν αυτό που σας έπεισε, ώστε να περιπέσετε οι ίδιοι σε αντιφάσεις και να υποστείτε τόση ντροπή; Αλλά δεν θα μπορούσατε να πείτε τίποτα το εύλογο· το μόνο που απομένει να συμπεράνει κανείς είναι ότι τώρα τα πάντα τα υποκρίνεσθε και τα πάντα τα πλάθετε προσποιούμενοι, εξαιτίας της προστασίας από τον Κωνστάντιο και του κέρδους που προέρχεται από αυτόν. Και κατηγορείτε μεν με ευκολία τους Πατέρες, προφασίζεσθε δε απλώς ότι οι λέξεις είναι άγραφες, και σύμφωνα με το γεγραμμένο «ανοίξατε τα σκέλη σας σε κάθε περαστικό», ώστε να μεταβάλλεσθε τόσες φορές, όσες επιθυμούν εκείνοι που σας μισθώνουν και σας χορηγούν. Καίτοι, ακόμη και αν κάποιος χρησιμοποιεί άγραφες λέξεις, δεν υπάρχει καμία διαφορά, εφόσον διαθέτει ευσεβή διάνοια. Ο αιρετικός άνθρωπος όμως, ακόμη και αν χρησιμοποιεί λέξεις από τις Γραφές, δεν είναι διόλου λιγότερο ύποπτος, και επειδή έχει διεφθαρμένο τον νου του, θα ακούσει από το Πνεύμα: «Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου;». Έτσι, ο μεν διάβολος, αν και μιλούσε μέσα από τις Γραφές, φιμώθηκε από τον Σωτήρα· ο δε μακάριος Παύλος, ακόμη και όταν ομιλεί αντλώντας από τους έξω: «οι Κρήτες είναι πάντα ψεύτες», και «διότι δικό του γένος είμαστε», και «οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα χρηστά ήθη», εντούτοις, όντας άγιος, έχει ευσεβή διάνοια και «έχοντας τον νου του Χριστού, είναι δάσκαλος των εθνών στην πίστη και την αλήθεια», και αυτά που λέει τα εκφράζει με ευσέβεια.

Γιατί, λοιπόν, φάνηκε σωστό σε κάποιους να τον αποκλείσουν από την ενανθρώπηση του Κυρίου; Και σε τι ωφέλησαν τον βίο, στρέφοντάς τον μάλλον σε ακαταστασία; Ή σε τι μας έβλαψε αυτό ή μας ωφέλησε, για να το πω έτσι, ώστε να βοηθήσουν τον Χριστό; Μήπως για να του κάνουν αυτήν τη μεγάλη χάρη και να πουν γι' αυτόν ότι δεν προσέλαβε νου; Διότι «οι Γαλάτες μεν είναι ανόητοι» και «οι Κρήτες πάντοτε ψεύτες» και «ο Εφραίμ περιστέρι χωρίς νου»· ο Κύριός μας, όμως, όταν ενανθρώπησε στον κόσμο, προσέλαβε τα πάντα τέλεια, ή μάλλον τα έλαβε, αφού ο ίδιος έγινε πλάστης του δικού του σώματος, λαμβάνοντας ο ίδιος για τον εαυτό του την ψυχή ή μάλλον ενθέτοντάς την.

Διότι και ο ίδιος του ο χαρακτήρας υποδηλώνει ότι διέθετε προπαιδεία, στην οποία δεν μπόρεσαν να αντισταθούν οι Επικούρειοι και οι Στωικοί, καθώς ανατράπηκαν από την επιγραφή του βωμού που αναγνώστηκε με λογιοσύνη από αυτόν, η οποία έγραφε «στον άγνωστο θεό», η οποία διαβάστηκε ρητώς από αυτόν και αμέσως αποδόθηκε ερμηνευτικά: «Εκείνον που χωρίς να γνωρίζετε λατρεύετε, αυτόν εγώ σας καταγγέλλω», και πάλι όταν είπε: «Είπε κάποιος δικός τους προφήτης: οι Κρήτες είναι πάντα ψεύτες, κακά θηρία, γαστέρες αργές», για να υποδείξει τον Επιμενίδη, ο οποίος ήταν αρχαίος φιλόσοφος και δημιουργός του ειδώλου στους Κρήτες. Από αυτόν και ο Καλλίμαχος ο Λίβυος προσάρμοσε τη μαρτυρία στα δικά του λόγια, λέγοντας ψευδώς για τον Δία: «Οι Κρήτες είναι πάντα ψεύτες· διότι, ώ βασιλιά, οι Κρήτες κατασκεύασαν τον τάφο σου, εσύ όμως δεν πέθανες, γιατί υπάρχεις αιώνια». Και βλέπεις πώς ο άγιος απόστολος ομιλεί περί γλωσσών: «αλλά προτιμώ να πω πέντε λόγια στην εκκλησία με τον νου μου», δηλαδή να τα «εκφράσω» με τρόπο κατανοητό. Όπως ο προφήτης εν Αγίω Πνεύματι, φέρνοντας στο φως μέσω της προφητείας όσα του έχουν χορηγηθεί εκ των προτέρων στον νου, ωφελεί αυτούς που ακούν, έτσι κι εγώ θέλω, λέγει, να μιλήσω εις επήκοον της εκκλησίας και για την οικοδομή της, και όχι μέσω του κομπασμού της ελληνικής και της εβραϊκής γλώσσας να οικοδομεί εκείνος που τις γνωρίζει τον εαυτό του, αντί να οικοδομεί την εκκλησία μέσω της γλώσσας που αυτή κατανοεί.

Διότι και όταν έγραφε στον Τίτο, έλεγε γι' αυτούς: «Κακά θηρία, κοιλιές αργόσχολες». Και ο Χριστός επίσης, ελέγχοντάς τους γι' αυτό, λέει: «Κατατρώγετε τις οικίες των χηρών». Και οι προφήτες τέτοια πράγματα τους καταμαρτυρούν: «Διότι», λέει, «ελιπάνθη και πάχυνε, και κλώτσησε ο αγαπημένος». Γι' αυτό και ο Μωυσής συμβούλευε λέγοντας: «Αφού φας και πιεις και χορτάσεις, να θυμηθείς τον Κύριο τον Θεό σου». Και στα Ευαγγέλια επίσης, λέγοντας στον Χριστό: «Τι σημείο μας δείχνεις;», αφού προσπέρασαν όλα τα άλλα, θυμούνται το μάννα· έτσι παντού φαίνονται να κυριαρχούνται από αυτό το πάθος. Πώς λοιπόν δεν ντρέπεσαι εσύ, ο αδελφός του Χριστού, να έχεις για δασκάλους σου δούλους της κοιλιάς; Και αυτή μεν είναι η αφορμή της πλάνης, ενώ ο τρόπος της επιβουλής είναι ένα άλλο πάλι νόσημα, η κολακεία. Διότι, «με τα ωραία λόγια», λέει, «εξαπατούν τις καρδιές των άκακων». Και πολύ σωστά είπε: «Με τα ωραία λόγια»· διότι η περιποίηση φτάνει μέχρι τα λόγια, η διάνοιά τους όμως δεν είναι τέτοια, αλλά γεμάτη δόλο. Και δεν είπε: «Εσάς εξαπατούν», αλλά: «Τις καρδιές των άκακων». Και δεν αρκέστηκε ούτε σε αυτό, αλλά, για να μην κάνει πιο βαρύ τον λόγο του, λέει: «Διότι η δική σας υπακοή έγινε γνωστή σε όλους». Και το κάνει αυτό, μη επιτρέποντάς τους να φερθούν με αναίδεια, αλλά προλαμβάνοντάς τους με τα εγκώμια και δεσμεύοντάς τους προκαταβολικά με το πλήθος των μαρτύρων. Διότι δεν δίνω μαρτυρία εγώ μόνος, αλλά ολόκληρη η οικουμένη.

Ομιλία Γ΄. Είπε κάποιος από αυτούς, δικός τους προφήτης: Οι Κρήτες είναι πάντοτε ψεύτες, κακά θηρία, γαστέρες αργές. Η μαρτυρία αυτή είναι αληθινή. Για τον λόγο αυτόν, να τους ελέγχεις αυστηρά, ώστε να είναι υγιείς στην πίστη, μη δίνοντας προσοχή σε ιουδαϊκούς μύθους και σε εντολές ανθρώπων που αποστρέφονται την αλήθεια.

Εάν, λοιπόν, αυτή η μαρτυρία είναι αληθινή, δες πόσος είναι ο κίνδυνος. Διότι, εάν λέει την αλήθεια ο ποιητής που είπε ότι έλεγαν ψέματα όσοι υποστήριξαν ότι ο Δίας έχει πεθάνει, όπως αναφέρει ο Απόστολος, ο κίνδυνος είναι μεγάλος. Προσέξτε, αγαπητοί, με πολλή ακρίβεια: Είπε ο ποιητής ότι ψεύδονται οι Κρήτες, οι οποίοι ισχυρίστηκαν ότι ο Δίας έχει πεθάνει· και τη μαρτυρία του αυτή την επιβεβαίωσε ο Απόστολος.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, αποκαλώντας τους Γαλάτες ανόητους, και μία και δύο φορές, και τους Κρήτες οκνηρά στομάχια και κακά θηρία, ακόμη και από αυτό δοξάζεται. Διότι μας έδωσε όρο και κανόνα, ώστε, όταν παραμελούνται τα κατά Θεόν, να μην προσφεύγουμε σε κολακείες, αλλά να μεταχειριζόμαστε τον λόγο πιο ελεγκτικά.

Οι προφήτες, όμως, προφητεύουν όχι μόνο όταν ερωτώνται, όπως συμβαίνει σε όσους βρίσκονται εκτός της πίστεως, αλλά ως επί το πλείστον από μόνοι τους. Διότι και σε εκείνους ονομάζονται ομωνύμως προφήτες. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Είπε κάποιος από αυτούς, δικός τους προφήτης». Εξάλλου και οι Αιγύπτιοι αποκαλούσαν τους ιερείς προφήτες.

«Είπε κάποιος από αυτούς, δικός τους». Εδώ δεν εννοεί αυτόν που νηστεύει, αλλά εκείνον που κυριαρχεί σε κάθε πάθος. «Προφήτης: Οι Κρήτες είναι πάντοτε ψεύτες, κακά θηρία, κοιλιές οκνηρές. Η μαρτυρία αυτή είναι αληθινή. Για τον λόγο αυτόν να τους ελέγχεις με αυστηρότητα, ώστε να είναι υγιείς στην πίστη, μη δίνοντας προσοχή σε ιουδαϊκούς μύθους και σε εντολές ανθρώπων που αποστρέφονται την αλήθεια».

Ακόμη, στην ίδια επιστολή *** «οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα καλά ήθη». Και μάλιστα στην προς Γαλάτας επιστολή χρησιμοποιεί από τα απόκρυφα του Μωυσή τη φράση που λέει: «ούτε η περιτομή έχει κάποια ισχύ ούτε η ακροβυστία, αλλά η καινή κτίση· και όσοι συμμορφώνονται με αυτόν τον κανόνα, ας είναι ειρήνη και έλεος σε αυτούς και στον Ισραήλ του Θεού». Αλλά και στην προς Εφεσίους επιστολή, από τα λεγόμενα απόκρυφα του Ιερεμία: «ξύπνα εσύ που κοιμάσαι και αναστήσου από τους νεκρούς, και θα σε φωτίσει ο Χριστός». Επίσης, στην προς Τίτον επιστολή παραθέτει τον χρησμό του Κρητικού μάντη Επιμενίδη, τον οποίο μνημονεύει και ο Καλλίμαχος στη δική του ποίηση: «Είπε κάποιος δικός τους προφήτης: “Οι Κρήτες είναι πάντοτε ψεύτες, κακά θηρία, κοιλιές οκνηρές”· η μαρτυρία αυτή είναι αληθινή».