Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ 1:13

Κεφάλαιο ΣΤ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Εάν αμαρτήσει εις βάρος σου ο αδελφός σου, πήγαινε και έλεγξέ τον μεταξύ εσού και αυτού μόνου· εάν σε ακούσει, κέρδισες τον αδελφό σου. ΠΡΟΣ ΚΟΡ. Α΄. Όταν συναχθείτε εσείς και το δικό μου πνεύμα μαζί με τη δύναμη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, να παραδώσετε έναν τέτοιον άνθρωπο στον Σατανά για τον όλεθρο της σάρκας, ώστε το πνεύμα να σωθεί κατά την ημέρα του Κυρίου Ιησού. ΠΡΟΣ ΚΟΡ. Β΄. Επειδή η επιστολή εκείνη, αν και για λίγο σας λύπησε, τώρα χαίρω, όχι επειδή λυπηθήκατε, αλλά επειδή λυπηθήκατε προς μετάνοια. Διότι λυπηθήκατε κατά Θεόν, ώστε σε τίποτα να μη ζημιωθείτε από εμάς. Διότι η κατά Θεόν λύπη κατεργάζεται μετάνοια προς σωτηρίαν, για την οποία κανείς δεν μεταμελείται. ΠΡΟΣ ΤΙΤ. Για την αιτία αυτή να τους ελέγχεις αυστηρά, ώστε να είναι υγιείς στην πίστη.

Επομένως, δεν πρέπει κανείς να φιλονικεί ούτε κατά τη συζήτηση· διότι ο δούλος του Θεού πρέπει να βρίσκεται μακριά από κάθε φιλονικία. Διότι ο Θεός είναι Θεός ειρήνης· και ο δούλος του Θεού της ειρήνης, πώς θα ήταν δυνατόν να φιλονικεί; Αντιθέτως, πρέπει να είναι ήπιος προς όλους. Διότι, όπως λέει, «ο δούλος του Κυρίου δεν πρέπει να φιλονικεί, αλλά να είναι ήπιος προς όλους». Πώς λοιπόν λέει: «Να τους ελέγχεις με κάθε αυθεντία»; Και εδώ πάλι: «Κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου»; Και πάλι: «Να τους ελέγχεις αυστηρά»;

Ομιλία Γ΄. Είπε κάποιος από αυτούς, δικός τους προφήτης: Οι Κρήτες είναι πάντοτε ψεύτες, κακά θηρία, γαστέρες αργές. Η μαρτυρία αυτή είναι αληθινή. Για τον λόγο αυτόν, να τους ελέγχεις αυστηρά, ώστε να είναι υγιείς στην πίστη, μη δίνοντας προσοχή σε ιουδαϊκούς μύθους και σε εντολές ανθρώπων που αποστρέφονται την αλήθεια.

Εάν, λοιπόν, αυτή η μαρτυρία είναι αληθινή, δες πόσος είναι ο κίνδυνος. Διότι, εάν λέει την αλήθεια ο ποιητής που είπε ότι έλεγαν ψέματα όσοι υποστήριξαν ότι ο Δίας έχει πεθάνει, όπως αναφέρει ο Απόστολος, ο κίνδυνος είναι μεγάλος. Προσέξτε, αγαπητοί, με πολλή ακρίβεια: Είπε ο ποιητής ότι ψεύδονται οι Κρήτες, οι οποίοι ισχυρίστηκαν ότι ο Δίας έχει πεθάνει· και τη μαρτυρία του αυτή την επιβεβαίωσε ο Απόστολος.

Επομένως, σύμφωνα με τον Απόστολο, ο Δίας είναι αθάνατος; Διότι, όπως λέει, «η μαρτυρία αυτή είναι αληθινή». Τι θα πούμε λοιπόν; Ή μάλλον, πώς μπορεί να επιλυθεί αυτό; Δεν εννοούσε αυτό ο Απόστολος, αλλά απλώς παρέλαβε τη μαρτυρία κατ' αυτόν τον τρόπο και ανεπιτήδευτα, αναφερόμενος στον απατηλό τους χαρακτήρα. Διότι, γιατί δεν πρόσθεσε το: «Επειδή οι Κρήτες, ω βασιλιά, κατασκεύασαν τον τάφο σου»; Ώστε, ο Απόστολος δεν είπε αυτό, αλλά ότι ορθώς είπε ο τάδε πως οι Κρήτες είναι ψεύτες. Εξάλλου, δεν ισχυριζόμαστε μόνο από αυτό ότι ο Δίας δεν είναι θεός· διότι είναι δυνατόν να το αποδείξουμε σαφώς, επιχειρηματολογώντας και από πολλές άλλες πλευρές, και όχι μόνο από τη μαρτυρία των Κρητών. Άλλωστε, δεν είπε ότι αυτοί ψεύδονται ως προς το θέμα αυτό· μάλλον δε είναι φυσικό ότι είπαν ψέματα και ως προς αυτό, διότι θεωρούσαν και άλλους ως θεούς. Για τον λόγο αυτόν ο Απόστολος τους αποκάλεσε ψεύτες.

Και επιπλήττει συγκαταβατικά μέσω του προφήτη, λέγοντας: Αν θα αλλάξουν τα έθνη τους θεούς τους· και παντού στις Γραφές υπάρχει συγκατάβαση, τόσο στα λόγια όσο και στα γεγονότα. Για τον λόγο αυτόν, λέει, έλεγχέ τους αυστηρά, ώστε να υγιαίνουν στην πίστη.

Κατάφερε βαθύτερο το χτύπημα, λέει. Διότι δεν πρέπει να συμπεριφερόμαστε σε όλους με τον ίδιο τρόπο, αλλά με διαφορετικούς και ποικίλους, και ανάλογα με τα πρόσωπα. Πουθενά δεν παρακαλεί εδώ. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που χτυπά τον επιεική και ευγενικό άνθρωπο τον εξοντώνει και τον καταστρέφει, έτσι και εκείνος που κολακεύει αυτόν που έχει ανάγκη από αυστηρότητα τον διαφθείρει και δεν τον αφήνει να ανορθωθεί. «Για να υγιαίνουν», λέει, «στην πίστη». Επομένως, αυτό είναι η υγεία: το να μην εισάγεται τίποτα νόθο ούτε ξένο. Εάν όμως εκείνοι που κάνουν διακρίσεις στα φαγητά δεν υγιαίνουν, αλλά νοσούν και ασθενούν (διότι «αυτούς που ασθενούν», λέει, «στην πίστη να τους δέχεστε, χωρίς να κατακρίνετε τους διαλογισμούς τους»), τι θα μπορούσε να πει κανείς για εκείνους που τηρούν τις ίδιες νηστείες με αυτούς, για εκείνους που τηρούν το Σάββατο, για εκείνους που πηγαίνουν σε τόπους αφιερωμένους σε εκείνους; Εννοώ τον τόπο στη Δάφνη, το λεγόμενο σπήλαιο της Ματρώνης, τον τόπο στην Κιλικία που ονομάζεται του Κρόνου. Πώς λοιπόν υγιαίνουν αυτοί; Γι' αυτό τους χρειάζεται σφοδρότερο το χτύπημα.

Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος παρήγγειλε να μην προβαίνουμε πάντοτε μόνο σε παραινέσεις, αλλά και να ελέγχουμε με αυστηρότητα, λέγοντας τα εξής: «Για την αιτία αυτή να τους ελέγχεις με αυστηρότητα». Ας τους ελέγξουμε, λοιπόν, τώρα με αυστηρότητα, ώστε, αφού ντραπούν για όσα έχουν προηγηθεί και καταδικάσουν τους εαυτούς τους, να μη δεχθούν πλέον τη φθορά της παράνομης νηστείας. Εξαιτίας αυτών και εγώ, αφήνοντας πλέον την παραίνεση, διαμαρτύρομαι και φωνάζω δυνατά: «Εάν κάποιος δεν αγαπά τον Κύριο Ιησού Χριστό, ας είναι ανάθεμα». Και ποια μεγαλύτερη απόδειξη θα μπορούσε να υπάρξει για το ότι κάποιος δεν αγαπά τον Κύριο, από το να έχει ως κοινωνούς στη γιορτή εκείνους που Τον σκότωσαν; Αυτούς δεν τους αναθεμάτισα εγώ, αλλά ο Παύλος· ή μάλλον, ούτε ο Παύλος, αλλά ο Χριστός που ομιλεί μέσω αυτού, και ο Οποίος είπε πρωτύτερα ότι «όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, εκπέσατε από τη χάρη». Αυτά τα λόγια να τους πείτε, και αυτές τις αποφάσεις να τους διαβάσετε, και αφού τους διασώσετε με κάθε ζήλο και τους αρπάξετε από τον φάρυγγα του διαβόλου, οδηγήστε τους σε εμάς την ημέρα της νηστείας, ώστε, εκπληρώνοντας και την υπόσχεση που σας οφείλουμε, ομόθυμα και με ένα στόμα, μαζί με τους αδελφούς μας, να δοξάσουμε τον Θεό και Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, διότι σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες.

«Είπε κάποιος από αυτούς, δικός τους». Εδώ δεν εννοεί αυτόν που νηστεύει, αλλά εκείνον που κυριαρχεί σε κάθε πάθος. «Προφήτης: Οι Κρήτες είναι πάντοτε ψεύτες, κακά θηρία, κοιλιές οκνηρές. Η μαρτυρία αυτή είναι αληθινή. Για τον λόγο αυτόν να τους ελέγχεις με αυστηρότητα, ώστε να είναι υγιείς στην πίστη, μη δίνοντας προσοχή σε ιουδαϊκούς μύθους και σε εντολές ανθρώπων που αποστρέφονται την αλήθεια».

Και στους παλαιούς χρόνους, όμως, κάποιοι συνέγραψαν απόκρυφα βιβλία του Μωυσή, του Ενώχ και του Αδάμ, του Ησαΐα, του Δαβίδ, του Ηλία και των τριών πατριαρχών, τα οποία είναι φθοροποιά και εχθρικά προς την αλήθεια». Αλλά και ο Παύλος, ο απόστολος του Κυρίου, έχοντας προγνωρίσει —όπως νομίζω— ότι αυτά θα αποβούν έτσι για εσάς, φανερώνοντας τον δόλο που προέρχεται από τέτοιους ανθρώπους, έγραψε σε εσάς τους Φιλιππησίους: «Προσέχετε τους κύνας, προσέχετε τους κακούς εργάτες, προσέχετε την κατατομή». Και στον Τιμόθεο πάλι: «Στους έσχατους καιρούς κάποιοι θα αποστατήσουν από την πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμονίων, μέσω της υποκρισίας ψευδολόγων, που έχουν καυτηριασμένη τη δική τους συνείδηση, οι οποίοι εμποδίζουν τον γάμο και επιβάλλουν την αποχή από τροφές» και τα εξής. Γι' αυτό και στον Τίτο παρήγγειλε: «Να τους ελέγχεις», λέει, «με αυστηρότητα, για να είναι υγιείς στην πίστη, μη δίνοντας προσοχή σε ιουδαϊκούς μύθους και σε εντολές ανθρώπων που αποστρέφονται την αλήθεια».

Ποιους πρέπει να ελέγχει ο Πνευματικός, και πότε, και πώς. Δεν είναι καλό, Πνευματικέ, ούτε το να μην ελέγχεις κανέναν, ούτε πάλι το να ελέγχεις όλους εξίσου· διότι οι σοφοί και πεπαιδευμένοι ωφελούνται από τους ελέγχους: «Εάν δηλαδή ελέγξεις φρόνιμο άνδρα, θα αποκτήσει επίγνωση». Αλλά και εκείνοι που εξομολογούνται με αυθάδεια και σκληροκαρδία χρειάζονται ελέγχους, σύμφωνα με το «Έλεγχε αυτούς αυστηρά».

Ακόμη, στην ίδια επιστολή *** «οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα καλά ήθη». Και μάλιστα στην προς Γαλάτας επιστολή χρησιμοποιεί από τα απόκρυφα του Μωυσή τη φράση που λέει: «ούτε η περιτομή έχει κάποια ισχύ ούτε η ακροβυστία, αλλά η καινή κτίση· και όσοι συμμορφώνονται με αυτόν τον κανόνα, ας είναι ειρήνη και έλεος σε αυτούς και στον Ισραήλ του Θεού». Αλλά και στην προς Εφεσίους επιστολή, από τα λεγόμενα απόκρυφα του Ιερεμία: «ξύπνα εσύ που κοιμάσαι και αναστήσου από τους νεκρούς, και θα σε φωτίσει ο Χριστός». Επίσης, στην προς Τίτον επιστολή παραθέτει τον χρησμό του Κρητικού μάντη Επιμενίδη, τον οποίο μνημονεύει και ο Καλλίμαχος στη δική του ποίηση: «Είπε κάποιος δικός τους προφήτης: “Οι Κρήτες είναι πάντοτε ψεύτες, κακά θηρία, κοιλιές οκνηρές”· η μαρτυρία αυτή είναι αληθινή».