Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ 1:15

Επειδή δε τα βέλη του διαβόλου είναι ποικίλα και πολύτροπα, και ο ίδιος κάνει όσους έχουν πιο ακέραιο φρόνημα να ταράζονται, εμποδίζοντας τους αδελφούς από τη συνήθη άσκηση, σπέρνοντας κρυφά μέσα τους λογισμούς ακαθαρσίας και μολυσμού, ας αποδιώξουμε με συντομία την πλάνη του πονηρού με τη χάρη του Σωτήρος μας και ας στηρίξουμε το φρόνημα των πιο απλοϊκών. «Διότι όλα είναι καθαρά για τους καθαρούς· των ακαθάρτων όμως και η συνείδηση και τα πάντα έχουν μολυνθεί».

Ορθ. Επομένως, το Άγιο Πνεύμα συνδημιούργησε τον άνθρωπο μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό. Μακεδ. Διότι, δεν μπορούσε ο Υιός να τον δημιουργήσει άγιο; Ορθ. Βεβαιότατα. Μακεδ. Τι λοιπόν λες; Ότι το Άγιο Πνεύμα τον εποίησε; Ορθ. Όπως ακριβώς ο Πατέρας, αν και είχε τη δύναμη να δημιουργήσει τον άνθρωπο, τον δημιουργεί μαζί με τον Υιό, για να καταδειχθεί η ταυτότητα της φύσεως· έτσι και ο Υιός, αν και είχε τη δύναμη να δημιουργήσει τον άνθρωπο άγιο, τον δημιουργεί μαζί με το Πνεύμα, για να καταδειχθεί ότι το δημιούργημα αποτελεί έργο του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος. Έτσι λοιπόν, και τον άνθρωπο που είχε πέσει και είχε εξισωθεί με τα ανόητα κτήνη, δεν τον ανακαίνισε χωρίς το Πνεύμα· αλλά, καθώς λέει ο Προφήτης: «Εξαπόστειλε το Πνεύμα σου, και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης». Μακεδ. Και εμείς λέμε ότι η ανακαίνισή μας γίνεται διά του Πνεύματος· διότι είναι Πνεύμα αγιωσύνης. Ορθ. «Όλα είναι καθαρά για τους καθαρούς». Επειδή όμως δεν είπες με απλότητα το «διά του Πνεύματος», αναγκαστικά δεν το παρασιωπώ. Πες μου, λοιπόν, η ανακαίνισή μας δεν γίνεται διά του λουτρού της παλιγγενεσίας; Μακεδ. Ναι. Ορθ. Πώς λοιπόν βαπτιζόμαστε; Στο όνομα του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος; Μακεδ. Στο όνομα του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος.

Δέκατη τρίτη, προς Τίτον. Αυτήν την επιστολή την αποστέλλει από τη Νικόπολη· διότι εκεί παραχείμασε. Η δε αφορμή της επιστολής είναι η εξής: Στην Κρήτη είχε αφήσει τον Τίτο, για να εγκαταστήσει κληρικούς σε κάθε πόλη· επειδή όμως υπήρχαν εκεί πολλοί που επιχειρούσαν, με την πρόφαση του νόμου, να εξαπατούν τον λαό, ο Απόστολος, όταν το έμαθε, του γράφει. Και πρώτα μεν, ευχαριστώντας τον Θεό για την ευσέβειά του, επισημαίνει ότι η εν Χριστώ πίστη δεν είναι κάτι νεότερο, αλλά έχει ετοιμαστεί προαιωνίως, και έχει επαγγελθεί από τον Θεό· έπειτα δε ομιλεί και για την εγκατάσταση των κληρικών. Και τον διδάσκει πώς και ποιοι πρέπει να είναι αυτοί. Του δίνει επίσης την εντολή να επιτιμά εκείνους που αντιλέγουν στην υγιαίνουσα πίστη· μάλιστα δε αυτούς που προέρχονται από την περιτομή, και να γνωρίζει ότι οι Κρήτες είναι οκνηροί και χρειάζονται επιτίμηση. Αφού δε δίδαξε ότι όλα τα βρώματα είναι καθαρά για τους καθαρούς, και ποιες πρέπει να είναι οι πρεσβύτιδες, οι οποίες οφείλουν να συνετίζουν τις νέες, του παρέχει προτροπές για το πώς πρέπει οι δούλοι να υποτάσσονται στους δικούς τους κυρίους. Και τέλος, αφού υπενθύμισε ότι η χάρη του Σωτήρος μας δικαίωσε όχι εξαιτίας των έργων μας, αλλά λόγω της δικής Του φιλανθρωπίας, και αφού παρήγγειλε να αποφεύγονται οι νομικές διαμάχες, ως αναίσχυντες, του δηλώνει, αφού στείλει σε αυτόν τον Αρτεμά, να έλθει να τον συναντήσει. Του έδωσε επίσης την εντολή να διδάσκει, και οι δικοί του άνθρωποι να πρωτοστατούν στα καλά έργα· και με αυτόν τον τρόπο ολοκληρώνει την επιστολή.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΗʹ Ότι πρέπει να γευόμαστε όλα όσα μας παρατίθενται. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Αναγκαίως, όμως, ας προσδιοριστεί και εκείνο: ότι για τον υπωπιασμό του σώματος είναι απαραίτητη στους αγωνιστές της ευσέβειας η εγκράτεια. Διότι καθένας που αγωνίζεται, εγκρατεύεται σε όλα. Προκειμένου όμως να μην ταυτιζόμαστε με τους εχθρούς του Θεού που έχουν καυτηριασμένη τη συνείδησή τους και για τον λόγο αυτό απέχουν από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουν με ευχαριστία οι πιστοί, πρέπει να δοκιμάζουμε από κάθε είδος, όταν τυχόν δοθεί η ευκαιρία, τόσο ώστε να αποδεικνύουμε σε όσους βλέπουν ότι όλα είναι καθαρά για τους καθαρούς και ότι κάθε κτίσμα του Θεού είναι καλό, και τίποτα δεν είναι απορριπτέο όταν λαμβάνεται με ευχαριστία. Διότι αγιάζεται διά του λόγου του Θεού και της προσευχής. Πρέπει όμως και με αυτόν τον τρόπο να διαφυλάττουμε τον σκοπό της εγκράτειας: καταναλώνοντας τα πιο απλά και αναγκαία για τη ζωή μέχρι του ορίου της ανάγκης, και σε αυτά να αποφεύγουμε τη βλάβη του κορεσμού, ενώ από τα προσφερόμενα προς ηδονή να απέχουμε εντελώς. Διότι έτσι και το πάθος των φιληδόνων θα αποκόψουμε, και θα θεραπεύσουμε, στο μέτρο που εξαρτάται από εμάς, όσους έχουν καυτηριασμένη τη συνείδησή τους, αλλά και θα ελευθερώσουμε τους εαυτούς μας από την όποια υποψία και για τις δύο περιπτώσεις.

Κεφάλαιο δ΄. Μην ακολουθήσεις τη συμβουλή των κακόφρονων που λένε: Από την ημέρα που θα πεθάνω, τι πρόκειται να υποστώ; Και αυτά τα λένε για να παροργίσουν τον Κύριο και Θεό, ο οποίος πρόκειται να κρίνει ζώντες και νεκρούς. Αλίμονο στην ψυχή που υπακούει σε αυτήν τη σκέψη. Αλίμονο στον άνθρωπο που σκέφτεται έτσι. Αυτή η συμβουλή θα οδηγήσει στα ταμεία του θανάτου όσους πείθονται σε αυτήν. Αυτή η συμβουλή απομακρύνει από τον Θεό και κάνει τον άνθρωπο να αποκλίνει προς τον Διάβολο. Εσύ όμως, ο πιστός, να αποφεύγεις την κακή συμβουλή και μην γίνεσαι άπιστος, αλλά να παραμένεις πιστός. Διότι πιστεύουμε ότι θα υπάρξει μετά θάνατον κρίση και ανταπόδοση. Επειδή είναι αξιόπιστος αυτός που το υποσχέθηκε· διότι ο Θεός δεν είναι άδικος, ώστε να ξεχάσει την αμοιβή εκείνων που τον υπηρέτησαν εν αληθεία· καθώς είναι γραμμένο: εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν. Θέλεις δε να γνωρίσεις, αγαπητέ, τη δύναμη του λόγου; Αναλογίσου τι είδους δόξα έχουν αποκτήσει και πάνω στη γη οι Άγιοι· καθώς είναι γραμμένο: η μνήμη των δικαίων συνοδεύεται με εγκώμια, ενώ το όνομα των ασεβών σβήνεται. Εσύ όμως να πιστεύεις, αγαπητέ, σε όσα είναι γεγραμμένα στις θείες Γραφές, και να αποφεύγεις τα λόγια των απίστων· διότι έχει διαστραφεί ο νους και η συνείδησή τους· ομολογούν ότι γνωρίζουν τον Θεό, αλλά με τα έργα τους τον αρνούνται.

Μη συναναστρέφεσαι τους σκληρούς, αλλά αυτούς που ειρηνεύουν και τους ελεήμονες. Όχι τους θρασείς, αλλά τους πράους. Μη συγχρωτίζεσαι με υβριστές, διότι οι υβριστές δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Ποτέ να μη συνάπτεις φιλία με αιρετικούς. Να μη συντρώγεις, να μη συμπίνεις, να μη συνοδοιπορείς μαζί τους. Να μην εισέρχεσαι στο σπίτι τους ούτε στην εκκλησία τους· διότι όλα όσα έχουν είναι ακάθαρτα, καθώς λέει ο Παύλος, ότι για τους μολυσμένους και τους απίστους τίποτα δεν είναι καθαρό, αλλά έχει μολυνθεί και ο νους και η συνείδησή τους. Διαφύλαξε, λοιπόν, την ψυχή σου, αγαπητέ. Μη δημιουργείς φιλίες με αιρετικούς, για να μη γίνεις μέτοχος της κοινωνίας τους· διότι, καθώς είπε ο Κύριος, δεν έχουν άφεση αμαρτιών ούτε στον τωρινό αιώνα ούτε στον μέλλοντα· προφανώς ούτε και εκείνοι που μολύνονται μαζί τους· διότι καθένας θα θερίσει ό,τι έσπειρε.

Διότι, όταν κάτι δεν πρέπει να γίνεται, και όταν γίνεται προκαλεί βλάβη, είναι μύθος, όπως ακριβώς είναι και άχρηστο. Όπως, λοιπόν, δεν πρέπει να πείθεται κανείς σε εκείνους, έτσι ούτε και σε τούτους· διότι αυτό δεν αποτελεί ένδειξη υγείας. Εάν δηλαδή πιστεύεις στην πίστη, γιατί εισάγεις άλλα πράγματα, σαν να μην επαρκεί η πίστη για να σε δικαιώσει; Γιατί υποδουλώνεις τον εαυτό σου και τον υποτάσσεις στον νόμο; Δεν έχεις εμπιστοσύνη στο ζήτημα αυτό; Αυτό είναι γνώρισμα ανθρώπου που νοσεί και απιστεί· διότι ίδιον της πιστής διανοίας είναι το να μην αμφιβάλλει· όμως ένας τέτοιος άνθρωπος αμφιβάλλει. «Όλα βέβαια», λέει, «είναι καθαρά για τους καθαρούς». Βλέπεις για ποιον σκοπό έχει ειπωθεί αυτό;

Για τους μολυσμένους όμως, λέει, και τους απίστους τίποτα δεν είναι καθαρό. Γ΄. Επομένως, δεν είναι καθαρά ή ακάθαρτα από τη δική τους φύση, αλλά από την προαίρεση εκείνων που τα μεταλαμβάνουν. Αλλά έχει μολυνθεί, λέει, και ο νους και η συνείδησή τους. Ομολογούν ότι γνωρίζουν τον Θεό, αλλά με τα έργα τους τον αρνούνται, όντες βδελυροί και απειθείς και για κάθε αγαθό έργο αδόκιμοι.

Για τους μιασμένους, όμως, λέει, και τους απίστους τίποτα δεν είναι καθαρό, αλλά έχουν μιανθεί και ο νους και η συνείδησή τους. Διότι πώς θα μπορούσε να υπάρχει κάτι ακάθαρτο μέσα στα καθαρά; Εκείνος που έχει ασθενή ψυχή, τα ρυπαίνει όλα. Εάν δε ενσπαρεί τέτοιος λογισμός, που να αναζητά το καθαρό και το ακάθαρτο, δεν πρόκειται να αγγίξει τίποτα· διότι ούτε και αυτά είναι καθαρά, τα ψάρια εννοώ και τα υπόλοιπα, σύμφωνα με τον δικό τους λογισμό («έχουν μιανθεί», λέει, «και ο νους και η συνείδησή τους»), αλλά τα πάντα είναι μιαρά. Όμως δεν μίλησε έτσι, παρά τι έκανε; Έστρεψε τα πάντα εναντίον τους.

Προσέχετε ακριβώς πώς συμπεριφέρεστε, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Ποιος θα έχει δικαιολογία για την αμέλειά του, όταν ακούει τόσες πολλές παραγγελίες; Και αλλού πάλι: Μην αποδέχεστε αιρετικό άνθρωπο μετά από μία και δεύτερη νουθεσία· και πάλι: Μην παρασύρεστε από ποικίλες και ξένες διδασκαλίες· και πάλι: Οι αιρετικοί άνθρωποι θα προκόψουν προς το χειρότερο, πλανώντας και πλανώμενοι· και αλλού: Για τους μιασμένους και τους απίστους τίποτα δεν είναι καθαρό. Ακούστε πάλι, εσείς που τελείτε τα δείπνα της αγάπης μαζί τους· πώς θα ξεφύγετε από την οργή που έρχεται εναντίον σας, εσείς που μολύνεστε μαζί με αυτούς στα φαγητά και στα ποτά; Πώς τολμάτε να προσέρχεστε στα θεία και φρικτά μυστήρια του Χριστού; Ή δεν ακούσατε τον μακάριο Παύλο να βροντοφωνάζει ότι: Δεν μπορείτε να πίνετε το ποτήριο του Κυρίου και το ποτήριο των δαιμόνων· δεν μπορείτε να μετέχετε στην τράπεζα του Κυρίου και στην τράπεζα των δαιμονίων.

«Όλα μεν είναι καθαρά στους [καθαρούς]». Ως «προφήτη», εδώ εννοεί τον ποιητή, τον Καλλίμαχο. Γιατί όμως χρησιμοποιεί τη δική του μαρτυρία; Διότι κατεξοχήν με αυτόν τον τρόπο τους ελέγχουμε, όταν δηλαδή προβάλλουμε τις κατηγορίες αντλώντας τις από τους δικούς τους. «Στους καθαρούς [όλα είναι καθαρά]· για τους μολυσμένους όμως και τους απίστους τίποτα δεν είναι καθαρό, αλλά έχει μολυνθεί και ο νους και η συνείδησή τους· ομολογούν ότι γνωρίζουν τον Θεό, αλλά με τα έργα τους τον αρνούνται. Όντας βδελυροί, και απειθείς, και για κάθε αγαθό έργο ακατάλληλοι.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄. «Εσύ όμως να κηρύττεις εκείνα που αρμόζουν στην υγιή διδασκαλία.»

ΤΙΤΛΟΣ ΙΓ΄. — Περί τροφών και των αναγκαίων για το ζην. «Όπως τα χλωρά χόρτα, σας τα έχω δώσει όλα· όμως δεν θα φάτε κρέας με το αίμα της ζωής του.» «Από τον καρπό των έργων σου θα χορτάσει η γη.» «Τα πρωταρχικά για τη ζωή των ανθρώπων είναι το ψωμί και το νερό, το ένδυμα και η φωτιά, ο σίδηρος και το αλάτι, το σιμιγδάλι του σιταριού, το λάδι, το γάλα και το μέλι· όλα αυτά για τους ευσεβείς είναι για το καλό τους.» «Διότι φάνηκε καλό στο Άγιο Πνεύμα και σε εμάς, να μη σας επιβάλουμε κανένα πρόσθετο βάρος, εκτός από αυτά τα αναγκαία: να απέχετε από τα ειδωλόθυτα, από το αίμα, από τα πνιγμένα ζώα και από την πορνεία· αν προφυλάσσετε τους εαυτούς σας από αυτά, θα πράξετε άριστα.» «Γνωρίζω και είμαι πεπεισμένος εν Κυρίω Ιησού, ότι τίποτε δεν είναι ακάθαρτο από μόνο του, παρά μόνο για εκείνον που θεωρεί ότι κάτι είναι ακάθαρτο. Εάν όμως ο αδελφός σου λυπείται εξαιτίας μιας τροφής, τότε δεν συμπεριφέρεσαι πλέον σύμφωνα με την αγάπη. Μην καταστρέφεις με την τροφή σου εκείνον για τον οποίο πέθανε ο Χριστός. Εκείνος που αμφιβάλλει, εάν φάει, κατακρίνεται.» «Όλα είναι καθαρά για τους καθαρούς· αντίθετα, για τους μιασμένους και τους απίστους τίποτε δεν είναι καθαρό, αλλά έχει μιανθεί τόσο ο νους όσο και η συνείδησή τους.» ΣΤΟΙΧΕΙΟ Γ΄.

Αλλά πρέπει να προσθέσουμε στα όσα ειπώθηκαν και αυτό που παραλίγο να μας διαφύγει. Κάποτε επισκέφθηκαν τον μακάριο κάποιοι φίλοι του. Επειδή όμως ένας από αυτούς, εξαιτίας κάποιας σωματικής ασθένειας, είχε ανάγκη να φάει κρέας, και μάλιστα από περιστέρια που μόλις είχαν αρχίσει να πετούν από τη φωλιά τους, ο συμπαθής και μακάριος Συμεών έδωσε εντολή να ψηθούν τα πουλιά και να προσφερθούν σε αυτόν που είχε την ανάγκη. Καθώς δε ο άρρωστος έτρωγε, ο Αρσένιος τον παρατηρούσε σκυθρωπά, καθήμενος και αυτός στο τραπέζι. Αντιλήφθηκε λοιπόν ο μακάριος Συμεών ότι αυτός είχε αυτή τη στάση, και θέλοντας να τον διδάξει να προσέχει μόνο τον εαυτό του και να μη θεωρεί τίποτε ακάθαρτο κατά τη βρώση —διότι, λέει, όλα είναι καθαρά για τους καθαρούς και δεν υπάρχει τίποτε από όσα εισέρχονται απ' έξω που να μπορεί να μολύνει την ψυχή— και ταυτόχρονα θέλοντας να δείξει στους συνδαιτυμόνες το ύψος της ταπείνωσής του, ώστε να γνωρίσουν ότι υπάρχουν ακόμη παιδιά υπακοής στον Θεό και αληθινοί εργάτες της αρετής, του λέει: «Για ποιο λόγο, Αρσένιε, δεν προσέχεις μόνο τον εαυτό σου και δεν τρως με ταπείνωση το ψωμί σου έχοντας σκυμμένο το κεφάλι, αλλά παρατηρώντας αυτόν που τρώει το κρέας λόγω ασθένειας, ταλαιπωρείσαι στους λογισμούς σου και νομίζεις ότι υπερέχεις από αυτόν στην ευσέβεια, επειδή τρως λάχανα και σπόρους της γης και όχι, όπως οι αετοί, τα περιστέρια και τις πέρδικες;»

Α'. Επιστολή του Αγίου Αθανασίου του Μεγάλου προς τον μοναχό Αμμούν. Όλα τα δημιουργήματα του Θεού είναι καλά και καθαρά, διότι ο Λόγος του Θεού δεν εποίησε τίποτα άχρηστο ή ακάθαρτο. «Διότι είμαστε ευωδία Χριστού ανάμεσα σε εκείνους που σώζονται, σύμφωνα με τον Απόστολο.» Επειδή όμως είναι ποικίλα και πολύτροπα τα βέλη του διαβόλου, και καταφέρνει να ταράζει ακόμη και εκείνους που έχουν πιο ακέραιο φρόνημα, και εμποδίζει τους αδελφούς από τη συνήθη άσκησή τους, σπέρνοντας κρυφά μέσα τους λογισμούς ακαθαρσίας και μολυσμού, ας διώξουμε με συντομία την πλάνη του πονηρού, με τη χάρη του Σωτήρα μας, και ας στηρίξουμε το φρόνημα των πιο απλών. «Όλα μεν είναι καθαρά για τους καθαρούς,» αλλά για τους ακάθαρτους και η συνείδηση και τα πάντα έχουν μολυνθεί.

Ερμηνεία. Επειδή ο μέγας αυτός Πατέρας ημών ρωτήθηκε, όπως φαίνεται, για την από τη φύση προερχόμενη σε εμάς έκκριση κατά τη διάρκεια του ύπνου, ή ενυπνιασμό όπως λέγεται κοινότερα, εάν δηλαδή είναι αμαρτωλή, συνέταξε την παρούσα απαντητική επιστολή, διά της οποίας λέγει ότι όλα τα δημιουργήματα του Θεού είναι καθαρά και κανένα ακάθαρτο ή μολυσμένο δεν δημιούργησε ο Θεός. Όμως, επειδή οι μηχανεύσεις του διαβόλου είναι πολλές και διάφορες, με τις οποίες έχει τη συνήθεια να συγχύζει και να ενοχλεί τους απλούς δούλους του Θεού, δηλαδή τους ασκητές, και να τους εμποδίζει από τη συνήθη αρετή τους, σπέρνοντας ακάθαρτους λογισμούς στη φαντασία τους, πρέπει εμείς να απομακρύνουμε αυτήν τη μηχανή του διαβόλου με τη βοήθεια του Χριστού, και να στηρίξουμε τη γνώμη των άδολων αδελφών μας, ώστε να μην ενοχλούνται πλέον. Αρχίζει δε από το ρητό του μακαρίου Παύλου και λέγει: Όλα τα δημιουργήματα του Θεού είναι καθαρά για τους καθαρούς και ενάρετους, ενώ για τους ακάθαρτους και αμαρτωλούς φαίνονται όλα ακάθαρτα και μολυσμένα, εξαιτίας της μολυσμένης και ακάθαρτης συνείδησής τους.

Ας απομακρύνουμε από την καρδιά μας το σκοτάδι που υπάρχει μέσα της, για να λάμψει η λαμπάδα μας και να εισέλθουμε στον νυμφώνα. Ας αναζητούμε διαρκώς τον νυμφίο και το πρόσωπό του, για να φανεί η λαμπάδα μας και να εισέλθουμε στον νυμφώνα. Υπάρχουν μέσα μας καρποί αγάπης από καθαρή καρδιά, αυτοί είναι τα όπλα του Κυρίου, δηλαδή η λαμπάδα. Με αυτή τη λαμπάδα βλέπουμε τον νυμφώνα εκείνου του νυμφίου, και αν δεν λάμψει ο ίδιος μέσα στις καρδιές μας, αυτός που είναι λαμπάδα και φως, και δεν φωτίσει με το φως του, δεν μπορούμε να εισέλθουμε στον νυμφώνα και να τον δούμε. Ας αποβάλουμε τους καρπούς του σατανά από την καρδιά μας, για να λάμψει η λαμπάδα μας και με αυτήν να δούμε τον νυμφίο με τα μάτια της καρδιάς μας. Ο πονηρός μάς δείχνει ένα κοινό και ακάθαρτο φως, και έτσι βλέπουμε, διότι ο πονηρός είναι κοινός και ακάθαρτος. Ας καθαρίσουμε λοιπόν τους εαυτούς μας από την ακαθαρσία του πονηρού, ώστε, ευρισκόμενοι μέσα στο φως της λαμπάδας, να βλέπουμε όλους τους ανθρώπους καθαρούς. Ας φωτιστεί επομένως το σκοτάδι μας με το φως του Σωτήρος, ώστε να δούμε κάθε άνθρωπο καθαρό, ακόμη και αυτόν που δεν είναι καθαρός. Ας ξεπλύνουμε με τα δάκρυα το σκοτάδι μας και ας το απομακρύνουμε με τις προσευχές και με την αγάπη προς όλους, για να δούμε τους πάντες καθαρούς. Όλα είναι καθαρά και άγια για τον καθαρό, ακόμη και τα μη άγια. Διότι η καρδιά του έχει καθαριστεί και η λαμπάδα του έλαμψε μέσα στο φως που έλαμψε εντός του.

Στο εξής, ας ζητά ο καθένας λόγο από την ίδια του την ψυχή, ανακρίνοντας τους λογισμούς του με βάση τις θείες Γραφές, και ας εξετάζει σε ποια πράγματα είναι εκούσια αιχμάλωτος, και ας βλέπει αν η καρδιά και οι διαλογισμοί του συμφωνούν με τους νόμους του Θεού. Και αν δεν συμφωνούν, ας φροντίζει και ας αγωνίζεται ο καθένας με κάθε δύναμη της ψυχής και του σώματος, ώστε, όπως ακριβώς διαφυλάσσει το σώμα του εξωτερικά από την πορνεία και τη φθορά ως ναό του Θεού, έτσι και εσωτερικά να διαφυλάξει την ψυχή και τους διαλογισμούς του από τη φθορά των πονηρών πνευμάτων, για να μην έχει κοινωνία με τους λογισμούς τους και να μη μιαίνεται η ψυχή του, αφού είναι νύμφη του Χριστού. Διότι, όπως το σώμα όταν σμίγει με άλλο σώμα φθείρεται και πορνεύει, έτσι και η ψυχή, όταν κοινωνεί κρυφά με τις πονηρές δυνάμεις μέσω των λογισμών, φθείρεται και πορνεύει με αόρατα αμαρτήματα, δηλαδή με την απιστία, με τον δόλο, με την κενοδοξία, με την οργή, με τον φθόνο, με τη ζηλοτυπία και με την έριδα. Διότι όπου κοινωνεί η ψυχή, εκεί και υπηρετεί. Διότι λέει: «ανθρώπων διεφθαρμένων στον νου», και πάλι: «έχουν μιανθεί και ο νους και η συνείδησή τους», και πάλι: «φοβάμαι μήπως, όπως το φίδι εξαπάτησε την Εύα με την πανουργία του, έτσι φθαρούν τα νοήματά σας, απομακρυνόμενα από την απλότητα προς τον Χριστό».

Και το γνωρίζετε, και το διδαχθήκατε και το ακούσατε και—όλα είναι καθαρά για τους καθαρούς. —Ή μήπως τρέχετε προς τη δική μου απώλεια και θεωρείτε ότι θα μείνετε ατιμώρητοι κατά την ημέρα της κρίσεως, εφόσον αποσχίζεστε και αποχωρίζεστε από τον Θεό εξαιτίας της αρνητικής σας ομολογίας; Δεν έχουν έτσι τα πράγματα. Ο Θεός είναι δίκαιος κριτής, ο οποίος βεβαίως εμένα θα με τιμωρήσει όπως μου αξίζει· αλλά ούτε και οι τέτοιου είδους άνθρωποι θα ξεφύγουν από την καταδίκη της κολαστικής τιμωρίας, αλλά θα υποστούν την ποινή της παραβάσεώς τους.

Και γνωρίζετε και διδαχθήκατε και ακούσατε, και όλα είναι καθαρά στους καθαρούς. Ή προς τη δική μου απώλεια τρέχετε και θεωρείτε ότι θα μείνετε ατιμώρητοι την ημέρα της κρίσεως, σχιζόμενοι και αποχωριζόμενοι από τον Θεό διά της αρνητικής σας ομολογίας; Δεν έχουν έτσι τα πράγματα; Ο Θεός είναι δίκαιος κριτής, ο οποίος εμένα μεν θα τιμωρήσει, οπωσδήποτε βέβαια κατά την αξία μου, αλλά ούτε και οι τέτοιοι θα αποφύγουν το κρίμα της κολαστικής τιμωρίας, αλλά θα υποστούν την ποινή για την παράβασή τους· διότι έγιναν παραβάτες του νόμου του Θεού και δεν παρέμειναν στα όσα ομολόγησαν ενώπιον του βήματός Του, μαζί με την οποία έγινε και η μοναχική κουρά και η άφεση των αμαρτιών τους διά του αγίου και καθαρτικού βαπτίσματος της μετανοίας. Τι να μας πουν δε, ο ταπεινός Ευστάθιος και ο ελεεινός Επιφάνιος εννοώ, και εξαιτίας τίνος και γιατί προκάλεσαν κατ' αυτόν τον τρόπο την πτώση τους; Αλλά βέβαια δεν έχουν να πουν τίποτα δίκαιο, οτιδήποτε και αν επινοήσουν, εφόσον έχει γραφτεί «αλίμονο σε όσους θεωρούν τους εαυτούς τους συνετούς και είναι επιστήμονες κατά τη δική τους κρίση», και εφόσον έχει γραφτεί «στον δε αμαρτωλό είπε ο Θεός, γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και λαμβάνεις τη διαθήκη μου στο στόμα σου;». Διότι δεν υπάρχει ανάγκη να φανερώσω περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο θεώρησαν ότι πράττουν καλώς, και ότι η κρυφή αναχώρησή τους θα μου ήταν αναντίρρητη και ευπρόσδεκτη. Όμως, πάνω από όλα θα πω εκείνο, ότι η έξοδός τους είναι επισφαλής και ολέθρια.

Περί εκείνου που ζήτησε κρέας. Κάποιος άλλος αδελφός, ταλαιπωρημένος σε βαθμό θανάτου, κειτόταν σε ένα κοντινό κελί. Και αφού ζήτησε από τον πατέρα της μονής λίγο κρέας για να τραφεί (διότι το σώμα του είχε μείνει μόνο κόκαλα εξαιτίας του χρόνου της ταλαιπωρίας) και δεν έλαβε αυτό που ζήτησε, λέει σε κάποιον αδελφό: «Κράτησέ με και οδήγησέ με στον πατέρα μας». Και αφού τον πλησίασε, έπεσε με το πρόσωπο στο έδαφος λέγοντας το αίτημά του. Ο μέγας πατέρας λοιπόν, κατανοώντας ότι ήταν άξιος του αιτήματός του, αναστέναξε. Την ώρα του φαγητού τού έφεραν φαγητό όπως και σε όλους. Τότε ο πατέρας μας, χωρίς να φάει τίποτα, λέει: «Προσωπολήπτες, πού είναι το γεγραμμένο: "Αγαπήσεις τον πλησίον σου ως σεαυτόν"; Δεν βλέπετε ότι αυτός είναι νεκρός; Γιατί γενικά, πριν καν το ζητήσει ο ίδιος, δεν τον φροντίσατε επάξια; Και αφού είπε το αίτημά του, γιατί τον παραβλέψατε; Αλλά θα πείτε: "Επειδή δεν συνηθίζεται τέτοια τροφή, τον αγνοήσαμε". Δεν υπάρχει λοιπόν διαφορά στην περίπτωση της ασθένειας; Δεν είναι όλα καθαρά για τους καθαρούς; Ακόμη κι αν δεν μπορέσατε εσείς να διακρίνετε ότι αυτό ήταν καλό χωρίς τη δική μας γνώμη, γιατί δεν μας το αναφέρατε;». Και λέγοντας αυτά δάκρυσε· διότι το δάκρυ είναι πάντοτε σημείο πνευματικής ευαισθησίας. Όσοι άκουσαν, έσπευσαν να αγοράσουν το είδος αυτό και να θρέψουν τον ασθενή. Έπειτα έφαγε και ο ίδιος βραστά λάχανα, όπως ήταν η συνήθεια για όλους.