Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ 1:7

Και τον πρεσβύτερο. Στις απειλές συγκαταλέγεται και η αφαίρεση του πρεσβυτέρου, επειδή με την παρουσία του παρέχει όχι μικρή ωφέλεια. —Άραγε, λοιπόν, οποιοσδήποτε αξιώθηκε με κάποιον τρόπο την προεδρία και συγκαταλέχθηκε στο πρεσβυτέριο, αυτός είναι ο πραγματικός πρεσβύτερος; Ή μήπως εκείνος που φέρει τον χαρακτήρα του πρεσβυτέρου ανεπίληπτα, και κατά προτίμηση χωρίς να έχει γνωρίσει γυναίκα; Εάν όμως έχει, τότε σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου, πρέπει να είναι άνδρας μίας γυναίκας, να έχει τέκνα πιστά, που δεν κατηγορούνται για ασωτία ούτε είναι ανυπότακτα· να μην είναι αυθάδης, ούτε οξύθυμος, ούτε μέθυσος, ούτε αισχροκερδής· αλλά φιλόξενος, φιλάγαθος, σώφρων· όσιος, δίκαιος, εγκρατής· να προσκολλάται στον αξιόπιστο λόγο σύμφωνα με τη διδασκαλία, ώστε να είναι ικανός και να προτρέπει με την υγιή διδασκαλία και να ελέγχει όσους αντιλέγουν, —αυτός είναι ο πρεσβύτερος, τον οποίο αφαιρεί ο Κύριος από τον λαό που αμαρτάνει.

Διότι πρέπει ο επίσκοπος να είναι ακατηγόρητος, ως οικονόμος του Θεού, όχι αυθάδης, όχι οργίλος, όχι μέθυσος, όχι βίαιος, όχι αισχροκερδής, αλλά φιλόξενος, φιλάγαθος, σώφρων, δίκαιος, όσιος, εγκρατής, προσηλωμένος στον αξιόπιστο λόγο σύμφωνα με τη διδασκαλία, ώστε να είναι ικανός και να προτρέπει με την υγιή διδασκαλία, και να ελέγχει όσους αντιλέγουν.

Διότι το ότι ήταν επίσκοπος, προκύπτει από αυτό που του λέει: «Σε κανέναν να μην επιθέτεις βιαστικά τα χέρια»· και πάλι: «Το οποίο σου δόθηκε με την επίθεση των χειρών του πρεσβυτερίου»· διότι δεν θα μπορούσαν πρεσβύτεροι να χειροτονήσουν επίσκοπο. Και πάλι, γράφοντας προς τον Τίτο λέει: «Για τον λόγο αυτόν σε άφησα στην Κρήτη, για να εγκαταστήσεις σε κάθε πόλη πρεσβυτέρους, όπως εγώ σε διέταξα: αν κάποιος είναι ανέγκλητος, άνδρας μίας γυναίκας»· αυτά τα αναφέρει για τον επίσκοπο. Και αφού είπε αυτά, αμέσως πρόσθεσε: «Διότι πρέπει ο επίσκοπος να είναι ανέγκλητος, ως οικονόμος του Θεού, όχι αυθάδης». Όπως λοιπόν έλεγα, τα παλαιά χρόνια και οι πρεσβύτεροι ονομάζονταν επίσκοποι και διάκονοι του Χριστού, και οι επίσκοποι πρεσβύτεροι· γι' αυτό και μέχρι σήμερα πολλοί επίσκοποι γράφουν «στον συμπρεσβύτερο» και «στον συνδιάκονο». Στη συνέχεια όμως απονεμήθηκε στον καθένα το ιδιαίτερο όνομά του, δηλαδή ο επίσκοπος και ο πρεσβύτερος.

βʹ. Διότι, βέβαια, ο κοσμικός άρχοντας, επειδή κυβερνά με τον νόμο και τον καταναγκασμό, είναι φυσικό σε πολλές περιπτώσεις να μη συμμερίζεται τη γνώμη των αρχομένων. Εκείνος όμως που οφείλει να κυβερνά ανθρώπους με τη θέλησή τους, και οι οποίοι του χρωστούν ευγνωμοσύνη για τη διακυβέρνησή του, εάν ρυθμίσει έτσι τα πράγματα, ώστε να τα πράττει όλα βασιζόμενος μόνο στη δική του γνώμη και να μη δίνει λόγο σε κανέναν, καθιστά την επιστασία του περισσότερο τυραννική παρά δημοκρατική. «Διότι πρέπει», λέει, «να είναι ακατηγόρητος ως οικονόμος του Θεού, όχι αυθάδης, όχι οργίλος». Πώς, δηλαδή, θα εκπαιδεύσει άλλους να κυριαρχούν σε αυτό το πάθος, εάν δεν έχει εκπαιδεύσει προηγουμένως τον εαυτό του; Επειδή η εξουσία οδηγεί σε πολλές δοκιμασίες, και κάνει πιο σκληρό και δυσάρεστο ακόμη και τον πολύ επιεική άνθρωπο, περιστοιχίζοντάς τον με αμέτρητες αφορμές οργής. Εάν δεν έχει εξασκηθεί σε αυτό προηγουμένως, θα γίνει ακόμη πιο σκληρός, και θα διαφθείρει και θα καταστρέψει πολλά από τα έργα της διακυβέρνησής του. «Να μην είναι μέθυσος, να μην είναι βίαιος». Εδώ εννοεί τον υβριστή· διότι αυτός που νουθετεί ή επιπλήττει, πρέπει να τα κάνει όλα χωρίς να υβρίζει. Διότι ποια ανάγκη υπάρχει για ύβρεις, πες μου;

«Μη αισχροκερδή, αλλά φιλόξενο, φιλάγαθο, σώφρονα, δίκαιο, όσιο, εγκρατή, προσηλωμένο στον πιστό λόγο σύμφωνα με τη διδασκαλία». Είδες πόση επίταση αρετής απαίτησε; «Μη αισχροκερδή», λέει· δηλαδή, να επιδεικνύει μεγάλη περιφρόνηση προς τα χρήματα. «Φιλόξενο, φιλάγαθο, σώφρονα, δίκαιο, όσιο»· να προσφέρει, λέει, όλα του τα υπάρχοντα σε όσους έχουν ανάγκη. «Εγκρατή». Δεν εννόησε εδώ αυτόν που νηστεύει, αλλά εκείνον που κυριαρχεί επί του πάθους, εκείνον που εξουσιάζει και τη γλώσσα και το χέρι και τα ακόλαστα μάτια· διότι αυτό είναι η εγκράτεια, το να μην παρασύρεται από κανένα πάθος.

Όταν κάποτε ο Παύλος έγραφε στον Τίτο· όταν όμως λέω Παύλο, δεν εννοώ μόνο αυτόν, αλλά και τον Πέτρο, και τον Ιάκωβο, και τον Ιωάννη, και ολόκληρο τον χορό τους. Διότι, όπως ακριβώς σε μία λύρα οι χορδές μεν είναι διάφορες, αλλά η αρμονία είναι μία, έτσι και στον χορό των αποστόλων, διαφορετικά μεν είναι τα πρόσωπα, αλλά μία είναι η διδασκαλία, επειδή ένας ήταν και ο τεχνίτης, το Άγιο Πνεύμα που κινούσε τις ψυχές τους. Και φανερώνοντας αυτό, ο Παύλος έλεγε: «Είτε λοιπόν εκείνοι, είτε εγώ, έτσι κηρύσσουμε». Γράφοντας, λοιπόν, αυτός στον Τίτο και δείχνοντας πώς ακριβώς πρέπει να είναι ο επίσκοπος, λέει: «Διότι πρέπει ο επίσκοπος να είναι ακατηγόρητος, ως οικονόμος του Θεού, να μην είναι αυθάδης, ούτε οξύθυμος, ούτε μέθυσος, ούτε βίαιος, ούτε αισχροκερδής, αλλά φιλόξενος, φιλάγαθος, σώφρων, δίκαιος, όσιος, εγκρατής, προσηλωμένος στον αξιόπιστο λόγο που συμφωνεί με τη διδασκαλία, ώστε να είναι ικανός και τους άλλους να προτρέπει με την υγιή διδασκαλία, και να ελέγχει εκείνους που αντιλέγουν».

Είδες πόση ακρίβεια αρετής απαιτεί από τον επίσκοπο; Διότι, όπως ακριβώς ένας άριστος ζωγράφος, αναμειγνύοντας ποικίλα χρώματα, όταν πρόκειται να φιλοτεχνήσει την πρωτότυπη εικόνα μιας βασιλικής μορφής, εργάζεται με κάθε ακρίβεια, ώστε όλοι όσοι την αντιγράφουν και ζωγραφίζουν με βάση αυτήν να έχουν μια απολύτως ακριβή εικόνα· έτσι λοιπόν και ο μακάριος Παύλος, σαν να ζωγράφιζε μια βασιλική εικόνα και να κατασκεύαζε το αρχέτυπό της, αναμειγνύοντας τα ποικίλα χρώματα της αρετής, μας σκιαγράφησε πλήρως τα χαρακτηριστικά της επισκοπής, ώστε καθένας από όσους ανέρχονται στο αξίωμα αυτό, ατενίζοντάς την, να οικονομεί με ανάλογη ακρίβεια όλα τα ζητήματα της ζωής του. Με θάρρος, λοιπόν, θα μπορούσα να πω ότι ο μακάριος Ιγνάτιος αποτύπωσε πλήρως και με ακρίβεια όλη αυτήν την εικόνα στην ψυχή του, και ήταν ανεπίληπτος και ακατηγόρητος, και ούτε αυθάδης, ούτε οργίλος, ούτε μέθυσος, ούτε βίαιος, αλλά φιλειρηνικός, αφιλάργυρος, δίκαιος, όσιος, εγκρατής, προσηλωμένος στον πιστό λόγο σύμφωνα με τη διδασκαλία, νηφάλιος, σώφρων, κόσμιος, διαθέτοντας και όλα τα υπόλοιπα που απαίτησε ο Παύλος. Και ποια είναι η απόδειξη αυτών;

Ε΄. Ότι πρέπει ο ιερέας να είναι κατάλληλος για όλα. Μεγάλος είναι ο αγώνας των μοναχών και πολύς ο μόχθος τους· αν όμως κανείς συγκρίνει τους κόπους αυτούς με την ιερωσύνη που ασκείται ορθά, θα διαπιστώσει ότι η διαφορά τους είναι τόσο μεγάλη, όση είναι η απόσταση μεταξύ ενός απλού πολίτη και ενός βασιλιά. Διότι εκεί, αν και είναι πολύς ο κόπος, ο αγώνας είναι κοινός και για την ψυχή και για το σώμα· ή μάλλον το μεγαλύτερο μέρος του επιτυγχάνεται χάρη στη σωματική αντοχή. Και αν το σώμα δεν είναι δυνατό, η προθυμία παραμένει από μόνη της ανενεργή, μη μπορώντας να μετατραπεί σε έργο· διότι και η αυστηρή νηστεία, και η χαμευνία, και η αγρυπνία, και η αλουσία, και ο πολύς ιδρώτας, και όλα τα υπόλοιπα τα οποία μετέρχονται για τη σκληραγωγία του σώματος, πάνε όλα χαμένα, εάν αυτό που πρόκειται να ταλαιπωρηθεί δεν είναι αρκετά ισχυρό. Εδώ όμως το έργο ανήκει καθαρά στην ψυχή και δεν έχει καμία ανάγκη από τη σωματική ευεξία για να αναδείξει την αρετή της. Διότι σε τι μας συμβάλλει η σωματική δύναμη στο να μην είμαστε αυθάδεις, ούτε οργίλοι, ούτε προπετείς, αλλά νηφάλιοι, σώφρονες, κόσμιοι και όλα τα υπόλοιπα με τα οποία ο μακάριος Παύλος ολοκλήρωσε για εμάς την εικόνα του άριστου ιερέα;

ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΟΣ ΤΙΤΟ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ. «Ο Παύλος, δούλος του Θεού και απόστολος του Ιησού Χριστού σύμφωνα με την πίστη των εκλεκτών του Θεού, και την επίγνωση της αλήθειας που οδηγεί στην ευσέβεια, με την ελπίδα της αιώνιας ζωής, την οποία υποσχέθηκε ο αψευδής Θεός πριν από τους αιώνιους χρόνους, και φανέρωσε στους ορισμένους καιρούς τον λόγο Του μέσω του κηρύγματος το οποίο εμπιστεύθηκα εγώ σύμφωνα με την επιταγή του σωτήρα μας Θεού, προς τον Τίτο, το γνήσιο τέκνο σύμφωνα με την κοινή μας πίστη: χάρη, έλεος και ειρήνη από τον Θεό Πατέρα και τον Κύριο Ιησού Χριστό, τον σωτήρα μας. Για τον λόγο αυτόν σε άφησα στην Κρήτη, για να επιδιορθώσεις τα ελλείποντα και να εγκαταστήσεις πρεσβυτέρους σε κάθε πόλη, όπως εγώ σε διέταξα. Αν κάποιος είναι ακατηγόρητος, άνδρας μίας γυναίκας, που έχει τέκνα πιστά, τα οποία δεν κατηγορούνται για ασωτία ή δεν είναι ανυπότακτα.» Επισκόπους. «Διότι πρέπει ο επίσκοπος να είναι ακατηγόρητος ως οικονόμος του Θεού, όχι αυθάδης, όχι οξύθυμος, όχι μέθυσος, όχι βίαιος, όχι αισχροκερδής, αλλά φιλόξενος, φιλάγαθος, σώφρων, δίκαιος, όσιος, εγκρατής, προσηλωμένος στον αξιόπιστο λόγο που είναι σύμφωνος με τη διδασκαλία, ώστε να είναι ικανός και να νουθετεί με την υγιή διδασκαλία, και να ελέγχει εκείνους που αντιλέγουν. Διότι υπάρχουν πολλοί ανυπότακτοι, ματαιολόγοι και φρεναπάτες, κυρίως εκείνοι που προέρχονται από την περιτομή, τους οποίους πρέπει κανείς να αποστομώνει· οι οποίοι ανατρέπουν ολόκληρα σπίτια, διδάσκοντας αυτά που δεν πρέπει, χάριν αισχρού κέρδους.

Πρέπει λοιπόν ο επίσκοπος να είναι άμεμπτος, σύζυγος μίας γυναίκας, νηφάλιος, κόσμιος, φιλόξενος, ικανός να διδάσκει, να μην είναι μέθυσος, να μην είναι βίαιος, αλλά μάλλον επιεικής, αφιλάργυρος, να κυβερνά καλά το δικό του σπίτι, να έχει τα παιδιά του σε υποταγή με κάθε σεμνότητα. Εάν όμως κάποιος δεν γνωρίζει να κυβερνά το δικό του σπίτι, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού; Να μην είναι νεοφώτιστος, για να μην κυριευθεί από υπερηφάνεια και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου. Πρέπει δε να έχει και καλή μαρτυρία από τους εκτός της Εκκλησίας, για να μην πέσει σε ονειδισμό και στην παγίδα του διαβόλου.» «Μην επιθέτεις βιαστικά τα χέρια σου σε κανέναν, και μην γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες. Διατήρησε τον εαυτό σου αγνό.» «Πρέπει ο επίσκοπος να είναι ακατηγόρητος, ως απόστολος και οικονόμος του Χριστού· να μην είναι αυθάδης, να μην είναι οξύθυμος, ούτε μέθυσος, ούτε βίαιος, ούτε αισχροκερδής, αλλά φιλόξενος, φιλάγαθος, σώφρων, δίκαιος, όσιος, εγκρατής.» «Κανείς ας μην περιφρονεί τη νεότητά σου. Να τους υπενθυμίζεις να υποτάσσονται στις αρχές και τις εξουσίες, να πειθαρχούν, να είναι έτοιμοι για κάθε αγαθό έργο.» «Να ασκείτε το έργο του επισκόπου όχι αναγκαστικά, αλλά εκούσια, ούτε με αισχροκέρδεια, αλλά με προθυμία κατά Θεόν· ούτε να καταδυναστεύετε αυτούς που σας κληρώθηκαν, αλλά να γίνεστε πρότυπα του ποιμνίου.» Το αξίωμα ας μην κάνει τον προεστώτα να υπερηφανεύεται, για να μην εκπέσει από τη μακαριότητα της ταπεινοφροσύνης, ώστε να μην τυφλωθεί και ο ίδιος και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου.