Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ 2:14

Αποστέλλει, λοιπόν, τους δύο μαθητές στην απέναντι κώμη για να λύσουν την όνο και τον πώλο, «για να παραστήσει ο ίδιος στον εαυτό του ένδοξη την εκκλησία, χωρίς να έχει πλέον σπίλο ή ρυτίδα» ή κάτι άλλο από όσα έχουν προλεχθεί γι' αυτήν, «αλλά για να είναι αγία και άμωμη» στον Χριστό. Διότι έτσι και εκείνοι που γεννιούνται από αυτήν θα γίνουν «λαός περιούσιος, ζηλωτής καλών έργων». Πηγαίνουν, λοιπόν, οι δύο μαθητές στην απέναντι κώμη και λύνουν την όνο και τον πώλο σύμφωνα με όσα τους προστάχθηκαν από τον διδάσκαλο. Διότι μας ανακάλεσε από την απέναντι κώμη στην επουράνια πόλη, την άνω Ιερουσαλήμ. Και μας έλυσε από τα δεσμά του διαβόλου. Γνωρίζεις και τον προφήτη Ησαΐα να βοά από παλιά και να λέει: «Σε έδωσα ως διαθήκη στο γένος μου, ως φως των εθνών για να ανοίξεις τα μάτια των τυφλών, να βγάλεις από τα δεσμά τους δεσμώτες και από τον οίκο της φυλακής αυτούς που κάθονται στο σκοτάδι». Πορεύονται, λοιπόν, οι μαθητές στην απέναντι κώμη. Και όταν ακούς κώμη, να εννοείς αυτόν τον περίγειο κόσμο· διότι η πόλη είναι η επουράνια, όπως προείπαμε. Το δε «στην απέναντι κώμη», ο Μωυσής στη Γένεση το προεσήμανε λέγοντας: «Εγκατέστησε ο Θεός τον Αδάμ απέναντι από τον παράδεισο της τρυφής και πρόσταξε τα χερουβείμ και την πύρινη ρομφαία που στρεφόταν, να φυλάνε τον δρόμο προς το ξύλο της ζωής».

Η δε αποστολική παράδοση διδάσκει, με τον μεν μακάριο Πέτρο να λέει: «Εφόσον, λοιπόν, ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά σάρκα»· τον δε Παύλο να γράφει: «Προσμένοντας τη μακάρια ελπίδα και την επιφάνεια της δόξας του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, ο οποίος παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς, ώστε να μας λυτρώσει από κάθε αμαρτία και να καθαρίσει για τον εαυτό του λαό περιούσιο, με ζήλο για τα καλά έργα». Πώς λοιπόν παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς, εάν δεν είχε ενδυθεί σάρκα; Διότι προσφέροντας αυτήν, παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς, ώστε, αναδεχόμενος μέσα σε αυτήν τον θάνατο, να καταργήσει τον διάβολο που είχε το κράτος του θανάτου. Γι’ αυτό και πάντοτε ευχαριστούμε στο όνομα του Ιησού Χριστού· και δεν αθετούμε τη χάρη που μας δόθηκε μέσω αυτού. Διότι η ένσαρκη παρουσία του Σωτήρος αποτέλεσε λύτρο από τον θάνατο και σωτηρία για όλη την κτίση.

Ότι ο Υιός ονομάστηκε μέγας Θεός. Ο Απόστολος προς τον Τίτο: «Προσμένοντας τη μακάρια ελπίδα και την επιφάνεια της δόξας του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του για εμάς.» Ο ίδιος προς τους Ρωμαίους: «Από τους οποίους προέρχεται ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι ο επί πάντων Θεός, ευλογητός στους αιώνες.» Αμήν.

Ας διαφυλάξουμε δε την αγάπη, η οποία είναι η μεγαλύτερη όλων. «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου και με όλη την ψυχή σου, και τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου· σε αυτές τις δύο εντολές στηρίζεται όλος ο νόμος και οι προφήτες»· ο Θεός είναι αγάπη και αυτός πρώτος αγάπησε τον άνθρωπο, και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς, ώστε να μας λυτρώσει από κάθε ανομία. Εάν λοιπόν ο ίδιος ο Κύριός μας πέθανε για εμάς, οφείλουμε και εμείς να προσφέρουμε τις ψυχές μας ο ένας υπέρ του άλλου. Ο Θεός είναι αγάπη, και εκείνος που έχει την αγάπη έχει τον Θεό. Διότι αυτός έχει πει: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη ο ένας για τον άλλον»· διότι, όσο και αν κοπιάσει ο άνθρωπος, εάν δεν έχει αγάπη προς τον πλησίον, εις μάτην κοπίασε. Έτσι λοιπόν θα δείξεις την αγάπη προς τον πλησίον, όχι μόνο με τα λόγια αλλά και με τα έργα. Δεν θα κρατήσεις κακία για κανέναν στην καρδιά σου· ειδάλλως, δεν ανεβαίνει καθαρή η προσευχή σου· «διότι δεν πρέπει να δύει ο ήλιος ενώ είστε ακόμη οργισμένοι»· να έχεις πραότητα, να έχεις υπομονή, μακροθυμία, παιδική ακακία. Διότι λέγει ο Κύριος: «Εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Δεν θα λυπηθείς για καμία δυσκολία που θα σου συμβεί, ούτε για κάποια ζημία θα λυπηθείς, ούτε για ύβρη· «διότι η λύπη αυτού του κόσμου προκαλεί θάνατο».

Ο Κύριός μας, ο Υιός του Θεού, είναι ο χορηγός όλων των αγαθών χαρισμάτων και τον παρακαλώ να σου παράσχει όχι μόνο τα αιτήματά σου, αλλά πολύ περισσότερα από όσα ζητάς ή σκέφτεσαι, και μου λέει: Ας θελήσει και ο ίδιος, και εγώ τα δίνω. Υιός του Θεού και φως και δύναμη είναι ο Ιησούς, ο οποίος σαρκώθηκε από την αγία Παρθένο Μαρία. Αυτός που «εμφανίστηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», και προσέφερε τον εαυτό του «ως θυσία ζωντανή, ευάρεστη στον Θεό» και Πατέρα υπέρ ημών, για να μας προετοιμάσει «για τον εαυτό του ως λαό περιούσιο, ζηλωτή καλών έργων», «βασίλειο ιεράτευμα, έθνος άγιο». Αυτός που τα υπέμεινε αυτά για εμάς, μας άφησε υπόδειγμα υπομονής, και χαίρεται όταν του απευθύνουμε αιτήματα. Τον παρακαλώ να φωτίσει την καρδιά σου, ώστε να κατανοήσεις πώς θέλει να συνετίσει και εσένα μέσω της δικής μου ευτέλειας.

Ο διάκονος λέγει: Ας προσέξουμε. Ο λαός λέγει: Άγιος, άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ. Άγιος, άγιος, άγιος είσαι αληθινά, Κύριε ο Θεός μας· εσύ που μας έπλασες και μας έθεσες στον παράδεισο της τρυφής. Όταν δε παραβήκαμε την εντολή σου εξαιτίας της απάτης του όφεως, και εκπέσαμε από την αιώνια ζωή, και εξοριστήκαμε από τον παράδεισο της τρυφής, δεν μας απέρριψες οριστικά, αλλά διαπαντός μας επισκέφθηκες δια των αγίων σου προφητών, και στις έσχατες τούτες ημέρες φανερώθηκες σε εμάς που καθόμασταν στο σκότος και στη σκιά του θανάτου, δια του μονογενούς σου Υιού, του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού, ο οποίος, αφού σαρκώθηκε και ενανθρώπησε εκ Πνεύματος Αγίου και εκ της αγίας δεσποίνης μας Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας, μας υπέδειξε οδούς σωτηρίας, χαρίζοντάς μας την άνωθεν αναγέννηση εξ ύδατος και πνεύματος, και μας έκανε δικό του περιούσιο λαό· μας αγίασε με το Άγιό σου Πνεύμα.

Ούτε βέβαια, παρόμοια με τους ακάθαρτους δαίμονες, χαίρεται με αυτούς που καταστρέφονται· αντίθετα, προστάζει να καταβληθεί το λύτρο γι' αυτόν, σχεδόν ομολογώντας ρητά ότι σε Αυτόν οφείλουμε την ίδια μας τη ζωή. Διότι αυτό ακριβώς υποδηλώνει, προστάζοντας να καταβάλλεται το λεγόμενο δίδραχμο. Ως αληθινό λύτρο, και μάλιστα υπέρ όλων, νοείται ο ίδιος ο Χριστός, μέσω του οποίου και στον οποίο έχουμε νικήσει τη φθορά· διότι παρέδωσε τον εαυτό Του για χάρη μας.

Και δεν αναλογίστηκαν στην ψυχή τους το ρητό του Αποστόλου που λέει: φανερώθηκε η σωτήρια χάρη του Θεού σε όλους τους ανθρώπους, παιδαγωγώντας μας ώστε, αφού αρνηθούμε την ασέβεια και τις κοσμικές επιθυμίες, να ζήσουμε με σωφροσύνη, δικαιοσύνη και ευσέβεια στον τωρινό αιώνα, προσδοκώντας τη μακάρια ελπίδα και την επιφάνεια της δόξας του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του για εμάς, για να μας λυτρώσει από κάθε ανομία και να καθαρίσει για τον εαυτό του έναν λαό περιούσιο, ζηλωτή των καλών έργων.

Εφόσον, λοιπόν, αυτά υπήρχαν μέσα μου ακουσίως («διότι δεν έπραττα αυτό που ήθελα, αλλά βιαζόμουν να κάνω αυτό που μισούσα», καθώς η αμαρτία ενεργούσε έτσι μέσα μου), ο άγιος Πατέρας απέστειλε τον άγιο Υιό Του και με το έλεός Του με έσωσε και με γλίτωσε από όλες τις φθορές μου. «Διότι φανερώθηκε η χάρη του Κυρίου και Σωτήρα μας, η οποία μας διδάσκει να αρνηθούμε την ασέβεια και τις κοσμικές επιθυμίες και να ζήσουμε με σωφροσύνη, ευσέβεια και δικαιοσύνη στον τωρινό αιώνα, προσμένοντας τη μακάρια ελπίδα και την επιφάνεια της δόξας του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού· ο οποίος προσέφερε τον εαυτό Του για εμάς, για να μας λυτρώσει από κάθε ανομία και να καθαρίσει για τον εαυτό Του έναν λαό περιούσιο, ζηλωτή καλών έργων»· «αφού εξάλειψε το χειρόγραφο με τις διατάξεις που ήταν εναντίον μας, το αφαίρεσε από τη μέση καρφώνοντάς το στον σταυρό, και αφού απογύμνωσε τις αρχές και τις εξουσίες, τις διαπόμπευσε δημόσια, θριαμβεύοντας εναντίον τους μέσω αυτού»· «αφού συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς», μας υπέδειξε και πάλι το φως της ζωής, απλώνοντας το χέρι, ανοίγοντας τον δρόμο, υποδεικνύοντας τις βαθμίδες των ουρανών, και αξιώνοντάς μας να κατοικήσουμε και πάλι στον παράδεισο.

Από τον λόγο του «Αγκυρωτού». 2. «Φανερώθηκε η χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού που μας διδάσκει, ώστε, αφού αρνηθούμε την ασέβεια και τις κοσμικές επιθυμίες, να ζήσουμε με σωφροσύνη, με ευσέβεια και με δικαιοσύνη στον τωρινό αιώνα, προσμένοντας τη μακάρια ελπίδα και την επιφάνεια της δόξας του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού· ο οποίος έδωσε τον εαυτό Του για χάρη μας, για να μας λυτρώσει από κάθε ανομία και να καθαρίσει για τον εαυτό Του έναν λαό εκλεκτό, γεμάτο ζήλο για καλά έργα»· «αφού εξάλειψε το καθ' ημών χειρόγραφο των διαταγμάτων, το οποίο ήταν εναντίον μας, το αφαίρεσε από τη μέση καρφώνοντάς το στον σταυρό, και αφού απεκδύθηκε τις αρχές και τις εξουσίες, τις διαπόμπευσε δημόσια, θριαμβεύοντας κατ' αυτών μέσω αυτού»· «αφού συνέτριψε χάλκινες πύλες και κομμάτιασε σιδερένιους μοχλούς», υπέδειξε ξανά το φως της ζωής, απλώνοντας το χέρι Του, ανοίγοντας τον δρόμο, υποδεικνύοντας τις κλίμακες των ουρανών, καθιστώντας μας άξιους να κατοικήσουμε πάλι στον παράδεισο. Επομένως, «κατοίκησε ανάμεσά μας», και δίνοντάς μας «το δικαίωμα του νόμου» του Πνεύματος, ώστε να γνωρίσουμε Αυτόν και τα όσα Τον αφορούν, ο οποίος είναι η αρχή και το τέλος της ζωής, έγινε για εμάς «νόμος δικαιοσύνης», «νόμος πίστεως», «νόμος Πνεύματος», ελεύθερος από τον «νόμο της σάρκας της αμαρτίας». Γι' αυτό, «χαίρομαι με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο». Και μέσα μας είναι ο Χριστός, εφόσον κατοικεί εντός μας.

Για να το κατανοήσουμε και να το δούμε αυτό πολύ εύκολα, ας ακούσουμε τι λέει ο ίδιος ο Παύλος για τον Παύλο. Παραλείπω να αναφέρω τους κόπους, τις αγρυπνίες, τους φόβους, τις κακουχίες σε πείνα και δίψα, αυτές σε ψύχος και γύμνια, εκείνους που επιβουλεύονταν από έξω, εκείνους που αντιδρούσαν από μέσα. Αφήνω κατά μέρος τους διωγμούς, τα συνέδρια, τα δεσμωτήρια, τα δεσμά, τους κατηγόρους, τα δικαστήρια, τους καθημερινούς και ανά πάσα ώρα θανάτους, τη σαργάνη, τους λιθοβολισμούς, τους ραβδισμούς, τις περιοδείες, τους κινδύνους στην ξηρά, αυτούς στη θάλασσα, τον βυθό, τα ναυάγια, τους κινδύνους των ποταμών, τους κινδύνους από ληστές, τους κινδύνους από το γένος του, τους κινδύνους ανάμεσα σε ψευδαδέλφους, τον βιοπορισμό από την εργασία των χεριών του, το αδάπανο Ευαγγέλιο, το πώς έγινε θέατρο και σε αγγέλους και σε ανθρώπους, στεκόμενος στο μέσο του Θεού και των ανθρώπων· υπέρ των μεν ανθρώπων αγωνιζόμενος, στον δε Θεό προσφέροντας και οικειώνοντας έναν περιούσιο λαό, ανεξάρτητα από τα εξωτερικά περιστατικά. Ποιος θα μπορούσε να περιγράψει επάξια την καθημερινή του επιστασία, τη φροντίδα για τον καθένα ξεχωριστά, τη μέριμνα για όλες τις Εκκλησίες, τη συμπόνια και τη φιλαδελφία του προς όλους; Προσέκοπτε κάποιος, και ο Παύλος ασθενούσε· σκανδαλιζόταν άλλος, και ο Παύλος ήταν εκείνος που φλεγόταν.

Εκείνος, λοιπόν, υπήρξε ζηλωτής και των δύο αυτών, πλήττοντας όχι με σωματικές μάστιγες, αλλά με πνευματικές και λογικές, το αιρετικό και αιγυπτιακό έθνος· οδηγώντας δε λαό περιούσιο, ζηλωτή των καλών έργων, προς τη γη της επαγγελίας, και εγγράφοντας νόμους σε πλάκες που δεν συντρίβονται, αλλά διατηρούνται, νόμους όχι πλέον σκιώδεις, αλλά εξολοκλήρου πνευματικούς· εισερχόμενος δε στα Άγια των Αγίων, όχι μία φορά τον χρόνο, αλλά πολλές φορές και, τρόπον τινά, κάθε μέρα, από όπου μας αποκαλύπτει την Αγία Τριάδα, και καθαίροντας τον λαό όχι με πρόσκαιρους ραντισμούς, αλλά με αιώνιους αγνισμούς.

ΙΕ΄. Και τι θα κάνουμε εμείς, που έχουμε λάβει ως κλήρο το μεγάλο και καινό όνομα, το να ονομαζόμαστε δηλαδή από τον Χριστό, το άγιο έθνος, το βασίλειο ιεράτευμα, ο περιούσιος και εκλεκτός λαός, που έχουμε ζήλο για έργα καλά και σωτήρια; Εμείς, οι μαθητές του Χριστού, του πράου και φιλανθρώπου, Εκείνου που βάσταξε τις ασθένειές μας, που ταπείνωσε τον εαυτό Του μέχρι το δικό μας ανθρώπινο φύραμα, που για χάρη μας πτώχευσε προσλαμβάνοντας αυτήν τη σάρκα και το γήινο σκήνωμα, και υπέφερε και καταπονήθηκε για εμάς, ώστε εμείς να πλουτίσουμε με τη θεότητα; Τι θα κάνουμε, λοιπόν, εμείς, που έχουμε λάβει ένα τόσο μεγάλο υπόδειγμα ευσπλαχνίας και συμπόνιας; Τι θα σκεφτούμε για αυτούς και τι θα πράξουμε; Θα τους αγνοήσουμε; Θα τους προσπεράσουμε;

ΟΜΙΛΙΑ Ε΄. Διότι φανερώθηκε η σωτήρια χάρη του Θεού σε όλους τους ανθρώπους, η οποία μας διαπαιδαγωγεί, ώστε, αφού αρνηθούμε την ασέβεια και τις κοσμικές επιθυμίες, να ζήσουμε με σωφροσύνη, δικαιοσύνη και ευσέβεια στον παρόντα αιώνα, προσδοκώντας τη μακάρια ελπίδα και την επιφάνεια της δόξας του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού· ο οποίος έδωσε τον εαυτό του για εμάς, για να μας λυτρώσει από κάθε ανομία και να καθαρίσει για τον εαυτό του έναν λαό περιούσιο, με ζήλο για καλά έργα.

Ζηλωτή καλών έργων. Βλέπεις ότι απαιτείται και η δική μας συμβολή. Όχι απλώς έργων, αλλά ζηλωτή, δηλαδή να πορεύεται προς την ίδια την αρετή με πολλή προθυμία, με την πρέπουσα ζέση. Το να απαλλάξει, λοιπόν, όσους ήταν βεβαρημένοι από τα κακά και νοσούσαν ανίατα, αποτελούσε έργο της δικής Του φιλανθρωπίας· τα όσα έπονται, όμως, μετά από αυτά, είναι έργο και δικό μας και δικό Του. Αυτά να λες και να προτρέπεις, και να ελέγχεις με κάθε αυθεντία. —Αυτά να λες και να προτρέπεις.

Ο οποίος έδωσε τον εαυτό του υπέρ ημών, για να σας λυτρώσει από κάθε ανομία και να καθαρίσει για τον εαυτό του έναν λαό περιούσιο, ζηλωτή των καλών έργων. Αυτά να διδάσκεις, να προτρέπεις και να ελέγχεις με κάθε αυθεντία.

Διότι έχει παραδοθεί ο αμπελώνας, ο λαός του Κυρίου, στους γεωργούς, οι οποίοι απέδωσαν στον Δεσπότη άφθονο και πολύφορο τον καρπό. Διότι σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους. Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη, εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά! Αυτοί, πορευόμενοι σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους, μετέτρεψαν τους λύκους σε πρόβατα· τους Έλληνες που παλαιότερα τους κατεδίωκαν, τους κατέστησαν πρόβατα του Χριστού, και απέκτησαν για τον Κύριο λαό περιούσιο, ζηλωτή των καλών έργων.

Αυτά αποστομώνουν και την αναισχυντία των Ιουδαίων, ακόμα κι αν ήθελαν να ισχυριστούν ότι, μετά την επιστροφή τους από τη Βαβυλωνία, όσοι από τα έθνη δέχθηκαν την πίστη στον Θεό προσέφεραν τις λατρείες που όριζε ο νόμος στον ναό των Ιεροσολύμων. Διότι ο προφητικός λόγος προφήτευσε ότι ο καθένας θα προσκυνά από τον δικό του τόπο. Αυτό όμως δεν ανήκει στον νόμο, αλλά αποτελεί αληθινό γνώρισμα της ευαγγελικής διδασκαλίας, η οποία εξαπλώνεται σε όλα τα πέρατα του κόσμου. Διότι σε εμάς που έχουμε δικαιωθεί μέσω της πίστης, φανερώθηκε η σωτήρια χάρη του Θεού, καθοδηγώντας μας, ώστε, αφού αρνηθούμε την ασέβεια και τις κοσμικές επιθυμίες, να ζήσουμε με σωφροσύνη, δικαιοσύνη και ευσέβεια στον παρόντα αιώνα, προσμένοντας τη μακάρια ελπίδα και την επιφάνεια της δόξας του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του για εμάς, για να μας λυτρώσει από κάθε αμαρτία και να καθαρίσει για τον εαυτό του έναν λαό εκλεκτό, γεμάτο ζήλο για καλά έργα.

Και το ότι οι συνάξεις των εθνών γύρω από τον βασιλιά συναναστρέφονται με καθαρότητα τον Καθαρό, και η οδός τους είναι καθαρή (διότι βέβαια δεν ρυπαίνονται με τα μιάσματα και τους μολυσμούς των ειδωλολατρικών θυσιών), πρέπει να προσέξουμε τι λέει: Δεν θα περάσει από εκεί ακάθαρτος, ούτε θα υπάρξει εκεί οδός ακαθάρτων· αλλά οι διασκορπισμένοι θα πορευθούν σε αυτήν. Και τόσο πολύ βεβαιώνει ο κήρυκας των εθνών ότι αυτή έχει καθαριστεί και αγιαστεί, ώστε να ονομάζεται ναός του Θεού και οίκος του Θεού, και το Πνεύμα Του να κατοικεί μέσα τους· λέει δηλαδή: Έτσι ο Χριστός αγάπησε την Εκκλησία, και παρέδωσε τον εαυτό Του για χάρη της, για να την αγιάσει, αφού την καθάρισε με το λουτρό του ύδατος μέσω του λόγου, και για να την παρουσιάσει στον εαυτό Του ένδοξη, χωρίς να έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι τέτοιο, αλλά για να είναι αγία και άμωμη. Και αλλού: Και έδωσε τον εαυτό Του για εμάς, για να μας λυτρώσει από κάθε ανομία, και να καθαρίσει για τον εαυτό Του έναν λαό εκλεκτό, ζηλωτή των καλών έργων. Και: Εκείνος που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς, θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα, δια του Πνεύματος που κατοικεί μέσα σας.

«Και θα τους καθαρίσω, και θα είναι δικός μου λαός, και εγώ θα είμαι Θεός τους». Το ποιος είναι αυτός που καθαρίζει και ποιοι είναι αυτοί που καθαρίζονται, είναι εύκολο να το αντιληφθούν όσοι ακούν προσεκτικά τα αποστολικά λόγια, μέσω των οποίων διδασκόμαστε για τον Σωτήρα μας Χριστό, ότι «έκανε ο ίδιος τον καθαρισμό των αμαρτιών μας». Και ότι «αγάπησε την Εκκλησία και παρέδωσε τον εαυτό του για χάρη της, για να την αγιάσει, αφού την καθάρισε με το λουτρό του νερού μέσω του λόγου». Και αλλού: «Προσμένοντας τη μακάρια ελπίδα και την εμφάνιση της δόξας του μεγάλου Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του για εμάς, για να μας λυτρώσει από κάθε ανομία και να καθαρίσει για τον εαυτό του έναν λαό εκλεκτό, ζηλωτή των καλών έργων».

Φυλάξτε μου αυτά, καθώς και όσα δίδαξα στον καθένα σας ιδιαιτέρως και κατ' ιδίαν για την κατάκτηση της αρετής, τέκνα μου και αδελφοί, ως παρακαταθήκη του Θεού στα ταμεία των καρδιών σας. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και να τα καλλιεργήσετε και να τα πολλαπλασιάσετε ως καλοί δούλοι του Χριστού, ώστε, μέσω της φύλαξης και της αξιοποίησης αυτών των ελάχιστων ταλάντων, να εγκατασταθείτε από τον Χριστό στην απόλαυση των πολλών αγαθών της βασιλείας του Θεού, και να συμβασιλεύσετε μαζί Του και να κληρονομήσετε τη βασιλεία του Θεού που έχει ετοιμαστεί για τους δικαίους από καταβολής κόσμου. Ασπαστείτε, λοιπόν, με άγιο φίλημα τόσο εμένα όσο και τον πατέρα σας, τον κύριο ηγούμενο, και είθε ο Θεός, η ειρήνη η οποία υπερέχει κάθε νου, να μας απονείμει την ειρήνη Του και να μας οδηγήσει στην οδό των εντολών Του, και είθε να αυξήσει εσάς, το ποίμνιό Του, που διαφυλάσσετε την πίστη στους κατά Θεόν πατέρες σας, σε πλήθος άγιο, σε λαό περιούσιο και σε δικό Του βασίλειο ιεράτευμα εν Χριστώ Ιησού.

Και αυτά τα λόγια ας τα βροντοφωνάζει ο Ιωάννης σε εκείνους που θέλουν να τον ρωτούν με πολύ δόλιο τρόπο, ή μάλλον που σπεύδουν με ιουδαϊκό και κακοήθη τρόπο: «Τότε γιατί βαπτίζεις, εάν εσύ δεν είσαι ο Χριστός, ούτε ο Ηλίας, ούτε ο προφήτης;» Διότι ο ίδιος δεν ήταν βέβαια ο Χριστός, αλλά είχε προηγηθεί ως πρόδρομος του Χριστού, σταλμένος για να ετοιμάσει λαό εκλεκτό, ζηλωτή καλών έργων και προφανώς άξιο της χάριτος. Και δεν ήταν ο Ηλίας από τον Κάρμηλο, αλλά είχε έλθει με το πνεύμα του Ηλία, φέροντας την άσκηση και τα ενδύματα του Ηλία, και κατοικώντας στην έρημο, από την οποία ο Ηλίας αρπάζεται με αγγελικές ενέργειες και αναφέρεται σαν να πηγαίνει στον ουρανό (διότι δεν πήγε πραγματικά στον ουρανό). Αλλά ούτε ήταν «ο προφήτης». Ο Ιωάννης είχε προοριστεί ως εκείνος που αναμενόταν να έλθει για τη σωτηρία των επιγείων. Διότι ο όρος «προφήτης» με το άρθρο υποδήλωνε σε εμάς τον Χριστό, και αυτό ήταν το γνώρισμα της διαφορετικής του σημασίας. Διότι προφήτης ονομαζόταν και καθένας από τους προφήτες, ως μέτοχος του προφητικού χαρίσματος, αλλά δεν λεγόταν με το άρθρο, ούτε είχε το άρθρο να προηγείται αυτής της κλήσης. Αλλά «ο προφήτης» ονομαζόταν μόνο ο Χριστός, που εξέφραζε το πατρικό θέλημα, ως βουλή και λόγος και σύμβουλος του Θεού, ο οποίος έδινε σε όλους τους προφήτες την ικανότητα να ομιλούν, και χάριζε το προφητικό πνεύμα, και με αυτόν τον τρόπο ξεχώριζε από τους άλλους προφήτες και δεν δεχόταν καμία σύγκριση με αυτούς. Αλλά τι;

Ο ίδιος είναι και οικοδόμος και αρχιτέκτονας μιας αχειροποίητης οικοδομής και αρχιτεκτονικής, αναφέρομαι σε αυτούς που διά του Πνεύματος και της αλήθειας έχουν οικοδομήσει τον ναό του Κυρίου και καταρτίζονται σε λαό περιούσιο, ζηλωτή των καλών έργων.

Αλλά, ω θεία και ιερή κεφαλή, επί της οποίας το Πνεύμα έστησε την καθέδρα του. Ω φωστήρα, που δεν άρχεις μόνο την ημέρα, ούτε μόνο τη νύχτα, αλλά και νύχτα και ημέρα μας καταφωτίζεις με τις χάριτες, είτε όταν παλεύουμε με πειρασμούς και έχουμε το σκοτάδι των πειρασμών σαν κάποια νύχτα, είτε όταν απολαμβάνουμε άνεση και φαιδρυνόμαστε σαν από κάποιο φως, διότι και στις δύο περιστάσεις αξιωνόμαστε των δικών σου χαρίτων. Ω σάλπιγγα, διά της οποίας σάλπισε σε εμάς ο Παράκλητος, ω καλέ ποιμένα, που έθεσες την αγία σου ψυχή υπέρ ημών, των προβάτων σου, και με πολλούς ιδρώτες κατήρτισες το ποίμνιο για τον Θεό, αφού μας εγκατέστησες σε τόπο χλόης, δηλαδή στις Γραφές που ερμηνεύτηκαν διά της γλώσσας σου, και αφού μας ανέθρεψες σε ύδωρ αναπαύσεως του θείου βαπτίσματος, και μας οδήγησες σε τρίβους δικαιοσύνης, δηλαδή στην εργασία της αρετής. Διότι διά μέσου σου όλη η χώρα της Βουλγαρίας επέγνωσε τον Θεό, εσύ ο ίδιος πύκνωσες τις εκκλησίες με τους ύμνους και τις ψαλμωδίες, φαιδρύνοντας τις εορτές με τα αναγνώσματα, οι μοναχοί διά μέσου σου οδηγούνται προς την άσκηση μέσω των βίων των Πατέρων, οι ιερείς διά μέσου σου εκπαιδεύονται να ζουν σύμφωνα με τους κανόνες. Ω τρίπηχυ άγγελε και ουράνιε άνθρωπε, ω ελαία, που δεν υπολείπεσαι ούτε στο ελάχιστο από εκείνη του προφήτη, αλλά μάλλον την ξεπερνάς καθώς προσέφερες περισσότερους υιούς πιότητος, ω οδηγέ τυφλών, οποιαδήποτε τύφλωση και οδηγία κι αν αναλογιστεί κανείς, αφού ετοίμασας για τον Κύριο λαό περιούσιο, ζηλωτή καλών έργων, τα οποία έβλεπαν σε εσένα.