Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 11:20

Επομένως, άφθονη η φύση του ύδατος είχε περιχυθεί στη γη, χωρίς να βρίσκεται σε συμμετρία προς αυτήν, αλλά υπερβάλλοντας πολλαπλασίως, καθώς έτσι προέβλεψε το μέλλον από την αρχή ο μέγας Τεχνίτης, και διευθέτησε τα πρώτα ενόψει της μελλοντικής ανάγκης. Ποια ήταν λοιπόν η ανάγκη να υπερβάλλει το ύδωρ σε τόσο αμύθητη ποσότητα; Επειδή η ουσία του πυρός είναι αναγκαία στο σύμπαν, όχι μόνο για την οικονομία των επίγειων πραγμάτων, αλλά και για τη συμπλήρωση του παντός. Διότι το σύνολο θα ήταν κολοβό, εάν του έλειπε ένα από τα μέγιστα και πλέον καίρια στοιχεία. Αυτά όμως είναι αντίθετα μεταξύ τους, και το ένα φθείρει το άλλο· το πυρ το ύδωρ, όταν επικρατεί σε δύναμη, και το ύδωρ το πυρ, όταν υπερτερεί σε ποσότητα. Έπρεπε λοιπόν ούτε να βρίσκονται σε διαμάχη μεταξύ τους, ούτε με την παντελή έλλειψη του ενός να δοθεί στο σύμπαν αφορμή για διάλυση. Τόσο μεγάλη ποσότητα από τη φύση του υγρού στοιχείου εναπόθεσε εκ των προτέρων Εκείνος που κυβερνά το σύμπαν, ώστε να αντέξει μέχρι τα καθορισμένα όρια της συστάσεως του κόσμου, καταναλισκόμενο λίγο-λίγο από τη δύναμη του πυρός. Εκείνος, λοιπόν, που ταξιθέτησε τα πάντα με σταθμά και μέτρο (διότι για Αυτόν, κατά τον Ιώβ, είναι μετρημένες και οι σταγόνες της βροχής), γνώριζε πόσο χρόνο όρισε για τη διάρκεια του κόσμου, και πόση ποσότητα έπρεπε να εναποθέσει εκ των προτέρων προς κατανάλωση από το πυρ. Αυτός είναι ο λόγος της αφθονίας του ύδατος κατά την κτίση.

Γι' αυτό έχει λεχθεί: «και αυτές που κυοφορούν θα παρηγορήσει». Εξάλλου, οι ψυχές των αποστόλων του, σαν να κυοφορούν και να περνούν ωδίνες για εκείνους που μέσω αυτών αναγεννώνται εν Χριστώ, είχαν τον ίδιο ως παρηγορητή, πράγμα που θα κατανοήσεις από τον ένα που λέει: «Παιδιά μου, για τα οποία πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας». Βλέπεις πώς ο Παύλος δοκίμαζε ωδίνες για χάρη εκείνων που μαθήτευαν κοντά του. Έτσι, λοιπόν, και οι υπόλοιποι απόστολοι, σαν μητέρες που «κυοφορούν», δοκίμαζαν ωδίνες για εκείνους που μέσω αυτών αναγεννώνταν εν Χριστώ, αγωνιώντας υπερβολικά μήπως κάποιος γίνει έκτρωμα, ολισθαίνοντας και αποβάλλοντας τη μόρφωση και την τελείωση εν Χριστώ. Γι' αυτό έχει λεχθεί ότι ο ίδιος ο προαναφερθείς «ποιμένας θα τους παρηγορήσει». Ενώ «οι σοφοί αυτού του αιώνα» αποδίδουν τα πάντα στον αυτοματισμό και σε κάποια τυχαία φυσική σύμπτωση και στην ανάγκη της ειμαρμένης, ο παρών λόγος αποδεικνύει ότι κανένα από τα όντα δεν υπάρχει τυχαία, αλλά ότι «τα πάντα έχουν συσταθεί με μέτρο και αριθμό» από τον Κύριο που υμνεί η θεολογία. Διότι, αφενός, την υγρή ουσία και το πέλαγος, που οι πολλοί θεωρούν αμέτρητο, καθώς και τις πηγές, τους ποταμούς και τους χειμάρρους, Εκείνος τα έχει μετρήσει και τα όρισε σε τόσο πλήθος όσο Εκείνος έκρινε αναγκαίο να συστήσει για την επαρκή κάλυψη της παρούσας χρείας, ώστε ούτε να περισσεύουν πέραν του δέοντος ούτε να υστερούν από το αναγκαίο· αφετέρου δε, τον παμμεγέθη ουρανό και το τόσο απέραντο κύτος πάλι Εκείνος το συνεμέτρησε με τη δική Του «σπιθαμή», χωρίς ούτε να το επεκτείνει υπερβολικά σε σημείο ακατάλληλο για την περιοχή του σύμπαντος, ούτε να το σμικρύνει και να το περιορίσει περισσότερο από το πρέπον. Χρησιμοποιεί δε μεταφορικά τα μέτρα που είναι συνηθισμένα σε εμάς, ώστε μέσα από γνωστές και οικείες σε εμάς λέξεις να φτάσουμε στην κατανόηση της διδασκαλίας των όσων δηλώνονται. Έπειτα, επειδή «από το μέγεθος και την ωραιότητα των κτισμάτων αναλογικά επιγινώσκεται ο Γενεσιουργός», εύλογα σμικρύνει σε αντιπαραβολή με τον Υπέρτατο όσα σε εμάς φαντάζουν υπερμεγέθη, προσκαλώντας μας να κατανοήσουμε Εκείνον που συνέστησε τα σύμπαντα. Επομένως, τον τόσο μεγάλο ουρανό, που περιβάλλει ολόκληρο τον κόσμο, τον παρουσιάζει να είναι τόσο μικρός ενώπιον του ίδιου του Θεού, ώστε να φαίνεται ότι έχει υπάρξει με το μέτρο της «σπιθαμής» του χεριού, και ομοίως ότι ολόκληρο το στοιχείο της γης είναι ενώπιόν Του τόσο ελάχιστο, ώστε να φαίνεται ότι περικλείεται στη «χούφτα» Του.

Του Ειρηναίου, από το τέταρτο βιβλίο του «Ελέγχου και ανατροπής της ψευδωνύμου γνώσεως». —Τα πάντα με μέτρο, κ.τ.λ. Του ιδίου (του Φίλωνος) από το τελευταίο των «Ζητημάτων στην Έξοδο». —Περιέχει τα πάντα, χωρίς να περιέχεται από τίποτα. Διότι, όπως ο τόπος περιέχει τα σώματα και αποτελεί καταφύγιο, έτσι και ο θείος Λόγος περιέχει τα πάντα και τα έχει πληρώσει.

Εάν δε εκείνος, που έφτασε μέχρι τον τρίτο ουρανό και άκουσε άρρητα ρήματα, εξέφρασε τέτοια λόγια, ποιος από όσους είναι σαν εμένα θα μπορούσε έστω και λίγο να αντικρίσει κατάματα τις αβύσσους τόσο μεγάλων μυστηρίων, και θα μπορέσει να πει κάτι με ορθή κρίση ή να σκεφτεί κάτι αντάξιο των όσων λέγονται, εάν δεν το παραχωρήσει ο ίδιος ο χορηγός της σοφίας, ο διορθωτής των ασόφων; Διότι στο χέρι του βρισκόμαστε και εμείς και τα λόγια μας, καθώς και κάθε φρόνηση και σύνεση προέρχεται από αυτόν, όπως και η βαθιά γνώση της συνέσεως. Και αυτός μας έδωσε την αψευδή γνώση των όντων, για να γνωρίζουμε τη σύσταση του κόσμου και την ενέργεια των στοιχείων, την αρχή, το τέλος και το μέσο των χρόνων, τις εναλλαγές των τροπών και τις μεταβολές των εποχών, και ότι διέταξε τα πάντα με μέτρο και σταθμό. Διότι η μεγάλη ισχύς ανήκει πάντοτε σε αυτόν, και στο κράτος του βραχίονά του ποιος θα αντισταθεί; Επειδή ολόκληρος ο κόσμος ενώπιόν του είναι σαν τη μικρή κλίση της ζυγαριάς και σαν τη σταγόνα της πρωινής δροσιάς που πέφτει στη γη. Ελεεί δε τους πάντες, επειδή τα πάντα μπορεί, και παραβλέπει τα αμαρτήματα των ανθρώπων καλώντας τους προς μετάνοια. Διότι δεν βδελύσσεται τίποτα, ούτε αποστρέφεται όσους προστρέχουν σε αυτόν, ο μόνος αγαθός και φιλόψυχος Δεσπότης. Ας είναι ευλογημένο το άγιο όνομα της δόξας του, το υπερύμνητο και υπερυψωμένο στους αιώνες. Αμήν.

Στον μάγιστρο Θεόκτιστο. Το ότι η μεγίστη σας υπεροχή συμπάσχει για τα δικά μας ζητήματα από υπερβάλλουσα φιλοθεΐα, το έδειξαν μεν τα λόγια που μεταφέρθηκαν μέσω του ευλαβέστατου ηγουμένου, το φανέρωσαν δε και τώρα οι δηλώσεις και οι απαντήσεις που εστάλησαν μέσω του αδελφού μας. Και για αυτήν την τόσο μεγάλη και αγαθή σας διάθεση υπέρ του κοινού συμφέροντος, την ανταμοιβή θα σας την αποδώσει οπωσδήποτε, ακόμη και αν δεν το λέμε εμείς, ο Θεός που ορίζει τα πάντα με μέτρο και σταθμά. Αλλά, ποια οικονομία πρέπει να εφαρμοστεί, ω δέσποτα, όσον αφορά εμάς, περισσότερη από αυτήν που ήδη κάναμε; Διότι μέχρι τώρα αποσυρθήκαμε τηρώντας σιωπή, τόσο εγώ όσο και ο αρχιεπίσκοπος (επειδή υπάρχει καιρός για ομιλία και καιρός για σιωπή), μεθοδεύοντας με κάθε τρόπο το να μην έρθει στο φως η υπόθεση. Αλλά αυτός που ερευνά, ερεύνησε, και εκείνος που είπε τα λόγια δεν διαψεύστηκε, ότι δεν υπάρχει τίποτε κρυφό που να μη φανερωθεί· ώστε, ακόμη και αν εμείς δεν το επιλέγαμε, επειδή τέτοια είναι η φύση των πραγμάτων, να μην μπορούν για πολύ να φαίνονται διαφορετικά από αυτό που πραγματικά είναι.