Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 11:23

«Όχι όπως ο θεράποντάς μου ο Μωυσής, στόμα με στόμα», πρόσωπο με πρόσωπο, «όπως μιλάει κανείς στον φίλο του.» Αυτή την εξαιρετική θεοπτία έφερε ως δώρο η νηστεία στον προφήτη και μετέβαλε το πρόσωπο αυτού που νήστευσε σε μια πιο θεϊκή αστραπή απρόσιτου φωτός και έδωσε στον προφήτη πλάκες γραμμένες με το δάχτυλο του Θεού. Ας προσέλθουμε, λοιπόν, σε αυτήν με φαιδρό πρόσωπο, με ιλαρές ψυχές ας την ασπαστούμε και ας μην απέχουμε μεν από φαγητά, ενώ είμαστε προσκολλημένοι στα αμαρτήματα· ούτε, ενώ φαινόμαστε στους ανθρώπους ταπεινοί στο πρόσωπο, να παρουσιαστούμε στον Δεσπότη υπερήφανοι στην ψυχή· και ενώ δίνουμε στους φτωχούς, ας μην αρπάζουμε από άλλους· και κολακεύοντας τον Θεό με λόγια, ας μην κατασφάζουμε με τα έργα μας τους αδελφούς μας, ενθυμούμενοι πάντοτε τον Απόστολο που λέει: «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο.» Αλλά νηστεύοντας από όλα τα κακά μαζί με τα φαγητά, ας πούμε προς Αυτόν: «Ελεείς τους πάντες, διότι τα πάντα μπορείς, και παραβλέπεις τα αμαρτήματα των ανθρώπων για να φτάσουν σε μετάνοια»· διότι σε Εσένα πρέπει κάθε δόξα, στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Εκείνος όμως αποκριθείς είπε στον πατέρα: «Ιδού, εγώ τόσα χρόνια σε υπηρετώ, και ποτέ δεν παρέβην την εντολή σου· και σε εμένα δεν έδωσες ποτέ ένα ερίφιο, για να ευφρανθώ με τους φίλους μου, αλλά περιφέρομαι με προβιές, με δέρματα κατσικιών, στερούμενος, θλιβόμενος, κακουχούμενος. Όταν όμως ήλθε αυτός ο υιός σου, ο οποίος σε καταφρόνησε και κατέφαγε την περιουσία σου με πόρνες, αμέσως θυσίασες για αυτόν τον σιτευτό μόσχο· και ούτε με κάποιον λόγο τον κατηγόρησες, ούτε με τη στάση σου απέστρεψες το πρόσωπό σου από αυτόν, αλλά αμέσως τον φιλοξένησες, και με την πλήρη στολή σου τον καταστόλισες, και με τον χρυσό δακτύλιο τον έκανες να αστράφτει, και με τα υποδήματα τον περιέβαλες, και την εκκλησία άνοιξες, και την τράπεζα καλλώπισες, και τους κρατήρες γέμισες, και τον σιτευτό μόσχο κατέσφαξες, και προς την εορταστική ευωχία τους πιστούς προσκάλεσες, και τους αγγέλους έκανες να χορεύουν, και πρωτοφανές συμπόσιο ουρανού και γης συγκρότησες· και τέτοιες δωρεές παρέσχες σε εκείνον που καταφρόνησε τη δική σου αγαθότητα, και καθύβρισε την ευγένεια. Τι να πω μπροστά στο βάθος και στο πέλαγος των οικτιρμών σου; Πώς να θαυμάσω τη θάλασσα της γαληνότητάς σου; Ελεείς, Κύριε, τους πάντες, διότι τα πάντα δύνασαι, και παραβλέπεις τα αμαρτήματα των ανθρώπων χάριν της μετανοίας τους». Ο Πατέρας του όμως του είπε: «Τέκνο μου, εσύ πάντοτε είσαι μαζί μου».

Τίποτε δεν ευφραίνει τόσο τον Θεό, όσο η ελεημοσύνη. Γι' αυτό με αυτό χρίονταν οι ιερείς, οι βασιλείς και οι προφήτες· διότι είχαν το έλαιο ως σύμβολο της φιλανθρωπίας του Θεού. Πάλι, μάθαιναν ότι ο άρχοντας πρέπει να έχει περισσότερο έλεος· φανέρωνε ότι το Πνεύμα επρόκειτο να έλθει στον άνθρωπο χάριν του ελέους· επειδή ο Θεός ελεεί τους ανθρώπους και δεικνύει φιλανθρωπία· «Διότι ελεείς», λέγει η Γραφή, «τους πάντες, επειδή τα πάντα μπορείς». Γι' αυτόν τον λόγο χρίονταν με έλαιο. Επειδή και την ιεροσύνη από έλεος την καθιέρωσε, και οι βασιλείς με έλαιο χρίονταν. Και αν κάποιος επαινέσει έναν άρχοντα, δεν θα πει τίποτε που να του ταιριάζει τόσο, όσο το έλεος· διότι αυτό είναι το χαρακτηριστικό της εξουσίας, το να ελεεί. Αναλογίσου ότι χάρη στο έλεος συγκροτήθηκε ο κόσμος, και μιμήσου τον Δεσπότη. Το έλεος του ανθρώπου απευθύνεται προς τον πλησίον του, το έλεος όμως του Κυρίου προς κάθε σάρκα. Πώς, «προς κάθε σάρκα»; Είτε αναφέρεις τους αμαρτωλούς είτε τους δικαίους, όλοι έχουμε ανάγκη από το έλεος του Θεού· όλοι το απολαμβάνουμε, ακόμη και αν κάποιος είναι ο Παύλος, ή ο Πέτρος, ή ο Ιωάννης. Και άκουσέ τους να το ομολογούν· διότι δεν υπάρχει καμία ανάγκη από δικά μας λόγια. Τι λέει δηλαδή αυτός ο μακάριος; «Αλλά ελεήθηκα, επειδή έπραξα εν αγνοία». Τι λοιπόν; Μετά από αυτά δεν είχε ανάγκη από έλεος;

Μάθαιναν πάλι ότι ο άρχοντας πρέπει να έχει περισσότερο έλεος· αυτό φανέρωνε ότι και το Πνεύμα επρόκειτο να έλθει στον άνθρωπο από έλεος. Επειδή ο Θεός ελεεί τους ανθρώπους και δείχνει φιλανθρωπία, για τον λόγο αυτό χρίονταν με έλαιο. Διότι και την ιεροσύνη από έλεος την εγκαθίδρυσε· και οι βασιλείς χρίονταν με έλαιο. «Διότι ελεείς», λέει, «τους πάντες, επειδή τα πάντα μπορείς». Και αν κάποιος επαινέσει έναν άρχοντα, δεν θα πει τίποτε άλλο τόσο ταιριαστό γι' αυτόν, όσο το έλεος· διότι αυτό είναι το γνώρισμα της εξουσίας, το να ελεεί. Αναλογίσου ότι από έλεος συγκροτήθηκε ο κόσμος, και μιμήσου τον Δεσπότη. Το έλεος του ανθρώπου απευθύνεται στον πλησίον του, το έλεος όμως του Κυρίου σε κάθε σάρκα. Είτε αναφέρεις αμαρτωλούς είτε αναφέρεις δικαίους, όλοι έχουμε ανάγκη από το έλεος του Θεού, όλοι το απολαμβάνουμε, έστω κι αν πρόκειται για τον Παύλο, έστω κι αν πρόκειται για τον Πέτρο ή τον Ιωάννη. Και άκουσέ τους να το ομολογούν· δεν υπάρχει καμία ανάγκη για δικά μας λόγια. Διότι, τι λέει αυτός ο μακάριος; «Αλλά ελεήθηκα, διότι το έπραξα όντας σε άγνοια». Τι λοιπόν; Μετά από αυτά δεν είχε ανάγκη από έλεος; Άκουσε τι λέει: «Κοπίασα περισσότερο από όλους αυτούς· όχι βέβαια εγώ, αλλά η χάρις του Θεού που είναι μαζί μου». Και για τον Επαφρόδιτο λέει: «Διότι πράγματι ασθένησε φτάνοντας κοντά στον θάνατο· αλλά ο Θεός τον ελέησε, και όχι μόνο αυτόν, αλλά και εμένα, για να μην έχω λύπη πάνω στη λύπη»· και πάλι λέει: «Πιεστήκαμε υπερβολικά, πάνω από τις δυνάμεις μας, ώστε φτάσαμε να απελπιστούμε ακόμη και για τη ζωή μας».

Εάν δε εκείνος, που έφτασε μέχρι τον τρίτο ουρανό και άκουσε άρρητα ρήματα, εξέφρασε τέτοια λόγια, ποιος από όσους είναι σαν εμένα θα μπορούσε έστω και λίγο να αντικρίσει κατάματα τις αβύσσους τόσο μεγάλων μυστηρίων, και θα μπορέσει να πει κάτι με ορθή κρίση ή να σκεφτεί κάτι αντάξιο των όσων λέγονται, εάν δεν το παραχωρήσει ο ίδιος ο χορηγός της σοφίας, ο διορθωτής των ασόφων; Διότι στο χέρι του βρισκόμαστε και εμείς και τα λόγια μας, καθώς και κάθε φρόνηση και σύνεση προέρχεται από αυτόν, όπως και η βαθιά γνώση της συνέσεως. Και αυτός μας έδωσε την αψευδή γνώση των όντων, για να γνωρίζουμε τη σύσταση του κόσμου και την ενέργεια των στοιχείων, την αρχή, το τέλος και το μέσο των χρόνων, τις εναλλαγές των τροπών και τις μεταβολές των εποχών, και ότι διέταξε τα πάντα με μέτρο και σταθμό. Διότι η μεγάλη ισχύς ανήκει πάντοτε σε αυτόν, και στο κράτος του βραχίονά του ποιος θα αντισταθεί; Επειδή ολόκληρος ο κόσμος ενώπιόν του είναι σαν τη μικρή κλίση της ζυγαριάς και σαν τη σταγόνα της πρωινής δροσιάς που πέφτει στη γη. Ελεεί δε τους πάντες, επειδή τα πάντα μπορεί, και παραβλέπει τα αμαρτήματα των ανθρώπων καλώντας τους προς μετάνοια. Διότι δεν βδελύσσεται τίποτα, ούτε αποστρέφεται όσους προστρέχουν σε αυτόν, ο μόνος αγαθός και φιλόψυχος Δεσπότης. Ας είναι ευλογημένο το άγιο όνομα της δόξας του, το υπερύμνητο και υπερυψωμένο στους αιώνες. Αμήν.

Και ο μεν χερσαίος πόλεμος έλαβε ένα τόσο αίσιο τέλος, που ποτέ δεν είχε περάσει από την καρδιά κανενός μας. Αλλά ο Θεός, που προνοεί για τα πάντα επειδή δεσπόζει στα πάντα, και κυβερνά τα ανθρώπινα με πολλή φειδώ και σπλαχνίζεται τα πάντα επειδή είναι παντοδύναμος, Αυτός, αφού έφερε τα δικά μας πράγματα στη ροπή της πλάστιγγας και μας αφαίρεσε κάθε αγαθή ελπίδα, αφού μας παίδευσε για λίγο, μαστίγωσε τους εχθρούς μας αναρίθμητα, χωρίς να μεταβληθούν τα στοιχεία της φύσης, ούτε η γη να βγάλει πλήθος από σκνίπες, ούτε ο ποταμός να ξεράσει υδρόβια ζώα, βατράχους, ούτε να αποσταλούν σφήκες ως πρόδρομοι του στρατοπέδου ή κάποιο άλλο από τα παλαιά θαυμαστά σημεία, αλλά αυτοί που επρόκειτο να σκοτωθούν σκότωσαν τους φονιάδες τους, με το να μεταβληθούν ξαφνικά από τον Θεό σε αμείλικτους πολεμιστές, διότι η πονηριά είναι πράγμα δειλό, που καταδικάζεται από τον ίδιο της τον μάρτυρα, και πάντοτε προσλαμβάνει τα χειρότερα κατατρυχόμενη από τη δική της συνείδηση.