Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 12:1

Ότι, εξάλλου, το Πνεύμα είναι ανώτερο από την κτίση, και διαφορετικό από τη φύση των δημιουργημάτων, αλλά και ίδιον της θεότητας, μπορεί κανείς να το αντιληφθεί και από το εξής. Άτρεπτο και αναλλοίωτο είναι το Άγιο Πνεύμα· «Διότι», λέγει, «το άγιο πνεύμα της παιδείας θα αποφύγει τον δόλο, και θα απομακρυνθεί από ασύνετους λογισμούς». Και ο μεν Πέτρος λέγει: «με την αφθαρσία του πράου και ησύχιου Πνεύματος»· και πάλι στη Σοφία: «Διότι το άφθαρτό σου Πνεύμα υπάρχει μέσα σε όλα»· και εφόσον «κανείς δεν γνωρίζει τα του Θεού, παρά μόνον το Πνεύμα του Θεού που είναι μέσα Του»· δεν υπάρχει δε στον Θεό, όπως είπε ο Ιάκωβος, «παραλλαγή ή σκιά μεταβολής»· όντας το Άγιο Πνεύμα μέσα στον Θεό, εύλογα είναι άτρεπτο, απαράλλακτο και άφθαρτο. Η φύση, όμως, των δημιουργημάτων και των κτισμάτων είναι τρεπτή, επειδή ακριβώς βρίσκεται έξω από την ουσία του Θεού και έλαβε υπόσταση εκ του μη όντος· διότι «κάθε άνθρωπος», λέγει, «είναι ψεύστης». Και «όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Ακόμη, τους αγγέλους που δεν διατήρησαν το αρχικό τους αξίωμα, αλλά εγκατέλειψαν το δικό τους οικητήριο, τους έχει φυλάξει κάτω από το ζόφο με αιώνια δεσμά για την κρίση της μεγάλης ημέρας». Στο δε βιβλίο του Ιώβ αναφέρεται: «Αν δεν έχει εμπιστοσύνη στους αγίους αγγέλους Του, και στους αγγέλους Του διέκρινε κάποιο ελάττωμα· και τα άστρα δεν είναι καθαρά ενώπιόν Του»· ο δε Παύλος γράφει: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους, πόσο μάλλον τα βιωτικά ζητήματα;»

Και πάλι, το Πνεύμα του Κυρίου έχει πληρώσει την οικουμένη. Διότι έτσι ψάλλει και ο Δαβίδ: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα σου;» Και πάλι στη Σοφία είναι γραμμένο: «Διότι το άφθαρτό σου Πνεύμα υπάρχει μέσα σε όλα.» Όλα τα κτιστά όμως βρίσκονται σε διαχωρισμένους τόπους, ο μεν ήλιος, η σελήνη και τα άστρα στο στερέωμα, οι δε νεφέλες στον αέρα· και για τους ανθρώπους έθεσε τα όρια των εθνών· και οι άγγελοι αποστέλλονται σε διακονίες· «Και ήλθαν οι άγγελοι για να παραστούν ενώπιον του Κυρίου», όπως είναι γραμμένο στον Ιώβ· και, «είδε σε ενύπνιο ο πατριάρχης Ιακώβ· και ιδού, μία κλίμακα στηριγμένη στη γη, της οποίας η κορυφή έφτανε στον ουρανό, και οι άγγελοι του Θεού ανέβαιναν και κατέβαιναν πάνω σε αυτήν.» Εάν, λοιπόν, το μεν Πνεύμα πληροί τα πάντα, και εν τω Λόγω είναι παρόν ανάμεσα σε όλα, ενώ οι άγγελοι υστερούν ως προς αυτό, και παρίστανται εκεί μόνο όπου αποστέλλονται· δεν υπάρχει καμία αμφιβολία, επομένως, ότι το Πνεύμα ούτε στα κτιστά ανήκει, ούτε είναι διόλου άγγελος, όπως εσείς ισχυρίζεστε, αλλά βρίσκεται υπεράνω της αγγελικής φύσεως.

Το ότι, πάλι, το Πνεύμα βρίσκεται πάνω από την κτίση, και ότι είναι διαφορετικό από τη φύση των δημιουργημάτων αλλά αποτελεί ίδιον της θεότητας, μπορεί κανείς να το κατανοήσει και από το εξής. Το άγιο Πνεύμα είναι άτρεπτο και αναλλοίωτο· διότι λέει: «Το άγιο Πνεύμα της παιδείας θα αποφύγει τον δόλο, και θα απομακρυνθεί από ασύνετους λογισμούς». Και ο μεν Πέτρος λέει: «Με την αφθαρσία του πράου και ήσυχου Πνεύματος»· και πάλι στη Σοφία του Σολομώντα αναφέρεται: «Διότι το άφθαρτο Πνεύμα σου υπάρχει μέσα σε όλα»· και αν «κανείς δεν γνωρίζει τα του Θεού, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού που είναι μέσα Του»· και επειδή στον Θεό δεν υπάρχει, όπως είπε ο Ιάκωβος, «παραλλαγή ή σκιά μεταβολής»· εφόσον το άγιο Πνεύμα βρίσκεται μέσα στον Θεό, εύλογα είναι άτρεπτο, απαράλλακτο και άφθαρτο. Αντιθέτως, η φύση των γενητών και των κτισμάτων είναι τρεπτή, επειδή ακριβώς βρίσκεται έξω από την ουσία του Θεού και έλαβε υπόσταση εκ του μη όντος· διότι, λέει, «κάθε άνθρωπος είναι ψεύστης». Και, «όλοι αμάρτησαν και στερούνται της δόξης του Θεού. Τους δε αγγέλους, που δεν διατήρησαν το αρχικό τους αξίωμα αλλά εγκατέλειψαν το ίδιο τους το οικητήριο, τους έχει φυλάξει με αιώνια δεσμά στο βαθύ σκοτάδι για την κρίση της μεγάλης ημέρας». Επίσης, στο βιβλίο του Ιώβ αναφέρεται: «Αν δεν εμπιστεύεται τους αγίους αγγέλους Του και έχει διαπιστώσει κάτι στρεβλό στους αγγέλους Του· και τα άστρα δεν είναι καθαρά ενώπιόν Του»· και ο Παύλος γράφει: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους, πόσο μάλλον τα βιοτικά ζητήματα;»

Και πάλι, το Πνεύμα του Κυρίου έχει πληρώσει την οικουμένη. Διότι έτσι ψάλλει και ο Δαβίδ: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα σου;» Και πάλι στο βιβλίο της Σοφίας είναι γραμμένο: «Διότι το άφθαρτο Πνεύμα σου υπάρχει μέσα σε όλα.» Όλα όμως τα κτιστά δημιουργήματα βρίσκονται σε καθορισμένους τόπους: ο μεν ήλιος, η σελήνη και τα άστρα στο στερέωμα, τα δε σύννεφα στον αέρα· και για τους ανθρώπους έθεσε όρια εθνών· οι δε άγγελοι αποστέλλονται σε διακονίες: «Και ήλθαν οι άγγελοι για να παρασταθούν ενώπιον του Κυρίου», όπως είναι γραμμένο στον Ιώβ· και, «είδε σε όνειρο ο πατριάρχης Ιακώβ· και ιδού, μια σκάλα ήταν στηριγμένη στη γη, της οποίας η κορυφή έφτανε στον ουρανό, και οι άγγελοι του Θεού ανέβαιναν και κατέβαιναν πάνω σε αυτήν.» Εάν λοιπόν το μεν Πνεύμα πληροί τα πάντα, και εν τω Λόγω είναι παρόν ανάμεσα σε όλα, ενώ οι άγγελοι υπολείπονται ως προς αυτό και είναι παρόντες μόνο εκεί όπου αποστέλλονται, δεν υπάρχει επομένως καμία αμφιβολία ότι το Πνεύμα ούτε ανήκει στα κτιστά ούτε είναι διόλου άγγελος, όπως ισχυρίζεστε εσείς, αλλά βρίσκεται υπεράνω της αγγελικής φύσεως.

Και ο μεν θείος Ιεζεκιήλ λέγει: «Με ανέλαβε το Πνεύμα και με οδήγησε στη γη των Χαλδαίων σε όραμα, εν Πνεύματι Θεού». Ο δε ενδέκατος από τους προφήτες, ο Ζαχαρίας, λέει: «Και τους λόγους σου εξαπέστειλε ο Κύριος ο Παντοκράτωρ με το Πνεύμα Του». Και ο Μιχαίας: «Ο οίκος του Ιακώβ παρόξυνε το Πνεύμα του Κυρίου». Ο δε Αγγαίος: «Διότι εγώ είμαι μαζί σας, λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ, και το Πνεύμα μου βρίσκεται ανάμεσά σας». Και στον Ιώβ έχει γραφτεί: «Το Πνεύμα του Κυρίου είναι που με δημιούργησε, και η πνοή του Παντοκράτορα είναι που με διδάσκει». Ενώ στη Σοφία: «Διότι υπάρχει σε αυτήν Πνεύμα άγιο νοερό, απαύγασμα αιώνιου φωτός». Και πάλι: «Διότι το άφθαρτο Πνεύμα σου υπάρχει στα πάντα». Και στους Κριτές: «Ήλθε σε αυτόν το Πνεύμα του Κυρίου και έκρινε τον Ισραήλ». Και: «Ήλθε στον Ιεφθάε το Πνεύμα του Κυρίου». Και: «Όρμησε το Πνεύμα του Κυρίου πάνω στον Σαμψών». Στους δε Αριθμούς: «Θα πάρω από το Πνεύμα που είναι πάνω σου και θα το θέσω πάνω σε αυτούς»· και: «Είθε να γινόταν όλος ο λαός του Κυρίου προφήτες, όταν δώσει ο Κύριος το Πνεύμα Του σε αυτούς». Ενώ στη Γένεση: «Δεν θα παραμείνει το Πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες». Αλλά μέχρι πότε θα προσπαθούμε να αριθμήσουμε τα αναρίθμητα;

ΙΔ΄ Περί του «και σεβάστηκαν και λάτρεψαν την κτίση αντί για τον Κτίστη» ΙΕ΄ Περί του «διότι το άφθαρτο πνεύμα σου βρίσκεται σε όλα» ΙΣΤ΄ Περί του χωνευτού μόσχου στην έρημο ΙΖ΄ Περί του αγγέλου που απείλησε με θάνατο τον Μωυσή στον δρόμο προς την Αίγυπτο

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΕ΄ Τι σημαίνει το χωρίο «διότι το άφθαρτο πνεύμα σου βρίσκεται μέσα σε όλους· γι' αυτό ελέγχεις σταδιακά εκείνους που παραστρατούν»; Εάν αναφέρεται στο Άγιο Πνεύμα, πώς εξηγείται ότι «σε ασύνετη καρδιά δεν θα εισέλθει η σοφία, ούτε θα κατοικήσει σε σώμα καταχρεωμένο στις αμαρτίες»; Το σημείωσα δε αυτό, επειδή αναφέρει γενικώς «μέσα σε όλους».

ε΄ Περί του «εκείνος που έχει γεννηθεί από τον Θεό δεν πράττει αμαρτία». στ΄ Περί του «διότι γι' αυτόν τον λόγο κηρύχθηκε το Ευαγγέλιο και στους νεκρούς». ζ΄ Περί του «ο Θεός είναι φως». η΄ Περί του πώς είμαστε τέκνα του Θεού, και πώς μετά από αυτά θα είμαστε. θ΄ Περί του πώς «εκείνος που φοβάται δεν έχει τελειωθεί μέσα στην αγάπη» και «δεν υπάρχει καμία στέρηση σε εκείνους που τον φοβούνται». ι΄ Περί του ποια είναι η αρχή των αγγέλων που δεν τη διατήρησαν, και όσα τους επιφυλάσσονται. ια΄ Ποιος είναι ο χιτώνας που έχει σπιλωθεί από τη σάρκα. ιβ΄ Τι σημαίνει το «διότι τα αόρατα αυτού από την κτίση του κόσμου καθίστανται ορατά, καθώς κατανοούνται μέσω των δημιουργημάτων». ιγ΄ Τι σημαίνει το «και λάτρευσαν την κτίση αντί για τον Κτίστη». ιδ΄ Περί του «διότι το άφθαρτο πνεύμα σου υπάρχει μέσα σε όλα».