Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 2:14

Αλλά η Εκκλησία, φρονώντας τα αντίθετα από τους εχθρούς του Χριστού, αναφωνούσε απευθυνόμενη στο πρόσωπό του λέγοντας μέσα από ύμνους: «Θα μνημονεύω το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά»· και, «Το όνομά σου είναι μύρο που χύθηκε». Ούσα πεπεισμένη ότι του έχει χαριστεί όνομα το οποίο είναι πάνω από κάθε όνομα. <Και αν εισερχόταν για να δει, μάταια μιλούσε> (A f. 224) Η προφητεία στρέφει τον λόγο της προς τον Ιούδα, ο οποίος εισερχόταν μεν ως μαθητής, αλλά συζητούσε και διανοούνταν πονηρά πράγματα κατά του Κυρίου, και συντασσόταν με τους Ιουδαίους που μηχανεύονταν πονηρές βουλές εναντίον του Κυρίου, και έσπευδαν παρά τον νόμο να σκοτώσουν τον όντως αθώο. Οι μεν άλλοι εχθροί, λέει, σαν να έλεγαν «Μας είναι βαρύς ακόμη και να τον βλέπουμε», του ετοίμαζαν τον θάνατο· ο δε Ιούδας εισερχόταν ως οικείος για να τον κατασκοπεύσει· διότι καιροφυλακτούσε για την κατάλληλη στιγμή της προδοσίας, ανακινώντας και συγκεντρώνοντας άνομους λογισμούς γύρω από αυτήν.

Και ποιος θα διηγηθεί επάξια τον καταιγισμό των θαυμάτων που φανέρωσε ο μακάριος και πιστός Βασίλειος μέσα από τα ίδια του τα έργα; Επειδή, λοιπόν, αδυνατούμε να εξιστορήσουμε τα τόσα κατορθώματα του ανδρός, προσπερνώντας τα όλα και αναφέροντας μόνο ένα, ας δείξουμε πώς ακόμη και τα άψυχα συμμαχούσαν μαζί του. Διότι, καθώς τα γεννήματα των εχιδνών μηχανεύονταν με κάθε τρόπο να εξοντώσουν τον δίκαιο, βαλλόμενοι συνεχώς από τα λόγια του αλλά και από τα θαύματά του σαν από βέλη, προσήλθαν ζητώντας να συλληφθεί και να περιοριστεί· διότι, έλεγαν, μας είναι βαρύς ακόμη και να τον βλέπουμε, καθώς εναντιώνεται σφοδρά στα λόγια μας. Γι' αυτό είναι αδύνατον, ω βασιλιά, να προοδεύσει η δική μας πίστη, όσο αυτός είναι παρών.

Και ο Σολομών λέει: Ας στήσουμε ενέδρα στον δίκαιο, διότι μας είναι ενοχλητικός· μας είναι βαρύς ακόμη και να τον βλέπουμε. 〈μζ〉 Διότι τον δικάζουν— Ο Δαβίδ στον 〈ξη〉 ψαλμό λέει: Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα μέχρι την ψυχή μου. Βυθίστηκα σε λάσπη βυθού, και δεν υπάρχει στήριγμα.

«Ο αμαρτωλός θα παρατηρεί τον δίκαιο και θα τρίζει τα δόντια του εναντίον του». Εδώ καταδεικνύονται οι επιθέσεις των ασεβών κατά των δικαίων, καθώς και το τέλος αμφοτέρων των ταγμάτων. Διότι, λέγει, μη αρκούμενος στα δικά του παραπτώματα ο αμαρτωλός, δεν αντέχει να βλέπει τον δίκαιο να ζει θεοσεβώς, επειδή θεωρεί τον βίο εκείνου ως έλεγχο της δικής του μοχθηρίας. Γι’ αυτό και λέγει: «Μας είναι βαρύς ακόμη και όταν τον βλέπουμε»· επομένως καραδοκεί πώς να τον καταβάλει. Αλλά ο μεν δίκαιος αδιαφορεί και ούτε καν γνωρίζει όσα μηχανεύονται κρυφά εναντίον του· ο δε παντεπόπτης Κύριος, προβλέποντας την πτώση αυτού που διανοείται αυτά, περιγελά τους λογισμούς του. Και προς το παρόν δεν κάνει τίποτα περισσότερο από το να τον περιγελά, επειδή συλλογίζεται τέτοια μάταια πράγματα. Όταν όμως προχωρήσει στα έργα, έχοντας ακονίσει τα ξίφη του για να επιβουλευθεί μέχρι θανάτου εκείνον που ανέλαβε για τον Θεό τη φτώχεια και την πενία και κατορθώνει την ύψιστη φιλοσοφία, τότε ακριβώς ο Κύριος, ο οποίος προηγουμένως τους περιγελούσε, στρέφει τη ρομφαία τους εναντίον της ίδιας της καρδιάς τους, και συντρίβει τα τόξα των ασεβών που στρέφονται κατά του δικαίου. Διότι θα τους τιμωρήσει· χωρίς πλέον να γελά με όσα διανοούνται, αλλά επιβάλλοντας εναντίον τους την αρμόζουσα δίκη. Το ότι δε αυτά δεν είναι απλώς λόγια, αλλά αληθινά έργα που μαρτυρούνται από την ίδια τους την ενέργεια, μας το επιβεβαίωσε η πείρα των πραγμάτων και σε εμάς τους ίδιους που τώρα τα αναλύουμε.

«Δεν σου επιτρέπεται, Οζία, να προσφέρεις θυμίαμα στον Κύριο.» Δεν τον ονόμασε βασιλιά, ούτε τον προσφώνησε με τον τίτλο της εξουσίας του, επειδή ο ίδιος, προτρέχοντας, απέβαλε τον εαυτό του από αυτή την τιμή. Είδες την παρρησία του ιερέα; Κατανόησε λοιπόν και την πραότητα. Διότι δεν χρειαζόμαστε μόνο παρρησία όταν πρόκειται να ελέγξουμε, αλλά και πραότητα, και μάλιστα πραότητα περισσότερο από παρρησία. Επειδή αυτοί που αμαρτάνουν δεν αποστρέφονται ούτε μισούν κανέναν από τους ανθρώπους τόσο, όσο εκείνον που πρόκειται να τους ελέγξει, και επιθυμούν να βρουν κάποια πρόφαση ώστε να ξεφύγουν και να αποφύγουν την επίπληξη· πρέπει, επομένως, να τους συγκρατούμε με την πραότητα και την επιείκεια. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος, όχι μόνο όταν μιλάει, αλλά και μόνο που τον βλέπουν, γίνεται βαρύς σε όσους αμαρτάνουν· «Διότι μας είναι βαρύς», λέει η Γραφή, «και μόνο που τον βλέπουμε»· γι' αυτόν τον λόγο χρειάζεται να επιδεικνύεται πολλή πραότητα. Γι' αυτό και ο λόγος έφερε ενώπιόν σας τόσο εκείνον που έχει αμαρτήσει, όσο και εκείνον που επιθυμεί να τον διορθώσει.

Εδώ υπαινίσσεται τα είδωλα· διότι σε αυτά χαίρονταν, καθώς και σε κάθε παρανομία και στα υπόλοιπα πονηρά έργα. Ούτε θα κατοικήσει κοντά σου όποιος πράττει την πονηριά. Δεν θα γίνει, λέει, φίλος σου, δεν θα βρεθεί πλησίον σου. Ούτε θα παραμείνουν οι παράνομοι μπροστά στα μάτια σου. Εδώ καταδεικνύει την αποστροφή του Θεού προς την πονηριά, διδάσκοντας εκείνους που βρίσκονται κοντά Του να προετοιμάζουν τους εαυτούς τους να γίνουν τέτοιοι, καθώς διαφορετικά δεν είναι δυνατόν να βρεθούν κοντά Του. Διότι, αν σε έναν ενάρετο άνθρωπο δεν θα μπορούσε κανείς να βρεθεί πλησίον του όταν διαφέρει από εκείνον στους τρόπους, πολύ περισσότερο δεν μπορεί σε Αυτόν. Διότι, αναφορικά με το αν μπορούν οι πονηροί να βρεθούν κοντά σε ενάρετους άνδρες, άκουσε τι λένε για τον δίκαιο: Μας είναι βαρύς ακόμη και να τον βλέπουμε. Έτσι και ο Ιωάννης, ενώ βρισκόταν στη φυλακή και δεν τον έβλεπαν, ενοχλούσε την Ηρωδιάδα· καίτοι η γυναίκα αυτή βρισκόταν τόσο μακριά του· και μετά τον θάνατό του, συντάραξε τότε και τη συνείδηση εκείνου του τυράννου. Ας μη νομίζει, λοιπόν, κανείς από όσους ζουν ενάρετα ότι πάσχει κάτι το φοβερό, ακόμη κι αν δέχεται τις επιβουλές των πονηρών. Διότι αυτοί που πραγματικά κακοπαθούν είναι εκείνοι που πράττουν το κακό. Εμίσησας όλους όσοι εργάζονται την ανομία, θα εξολοθρεύσεις όλους όσοι λαλούν το ψεύδος. Άνδρα αιμοχαρή και δόλιο βδελύσσεται ο Κύριος. Αυτά λέγονται, όχι μόνο για να τα ακούμε, αλλά για να διαπαιδαγωγούμαστε ακούγοντάς τα συνεχώς, ώστε να εναρμονιζόμαστε με τους τρόπους του Νυμφίου και να βρεθούμε πλησίον Του.

Και μαρτυρεί για τον λόγο μου σχεδόν όλη η Κρήτη και οι άρχοντές της από τότε. Ή νομίζετε ότι τώρα με ύβρισαν για πρώτη φορά ή με διέβαλαν ή επιβουλεύτηκαν τη ζωή μου; Ω, πόσες συνάξεις, συνάξεις που συγκροτήθηκαν εναντίον μου είδα εγώ! Πόσες θανατηφόρες ενέδρες, πόσα συμβούλια που έγιναν· τα οποία, φροντίζοντας για την ειρήνη των πολλών, τα υπέμενα μόνο με σιωπή, σαν να μη συνέβαινε τίποτα καινούργιο· διότι δεν σταμάτησα εγκαίρως και ακαίρως να τους επιτιμώ, να τους ελέγχω, να τους προτρέπω προς τα καλά. Κοιλοπόνεσαν λοιπόν αδικία εναντίον μου· συνέλαβαν πόνο και γέννησαν ανομία και είπαν, ελάτε, θα μεγαλύνουμε τη γλώσσα μας, τα χείλη μας είναι δικά μας, ποιος είναι κύριός μας. Ας εξαλείψουμε τη μνήμη του από τη γη, διότι μας είναι ενοχλητικός και εναντιώνεται στα έργα μας και μας ονειδίζει για παραβάσεις του νόμου και μας προσάπτει αμαρτήματα του τρόπου ζωής μας. Έγινε για εμάς έλεγχος των σκέψεών μας. Μας είναι βαρύς ακόμα και να τον βλέπουμε.

Τότε, λοιπόν, οι Ιουδαίοι, αναγνωρίζοντας τον σταυρό και τον τόπο και τα σύμβολα της σταύρωσης και τα τραύματα του σταυρωθέντος, θα αρχίσουν να λένε: «Αυτός ήταν, τον οποίο εμείς οι άφρονες είχαμε κάποτε για γέλιο και ως παράδειγμα χλευασμού. Τη ζωή του τη θεωρήσαμε τρέλα και το τέλος του άτιμο». Διότι μας ήταν βαρύς ακόμη και να τον βλέπουμε, επειδή η ζωή του ήταν ανόμοια με των άλλων και οι δρόμοι του αλλιώτικοι. Απείχε από τις δικές μας ακαθαρσίες και μακάριζε το τέλος των δικαίων. Γι' αυτό και τον καταδικάσαμε σε επαίσχυντο θάνατο. Διότι μας τύφλωσε η κακία μας και δεν γνωρίσαμε τα μυστήρια του Θεού, ούτε διακρίναμε ότι αυτός είναι που έχει την εξουσία της ζωής και του θανάτου. Και ιδού, γνωρίσαμε τώρα ότι «η ευσέβεια είναι οπωσδήποτε ισχυρότερη», και ότι η κακία δεν πρόκειται να υπερισχύσει της σοφίας, ούτε η δικαιοσύνη θα προσπεράσει χωρίς να ελέγξει τους πονηρούς. Αυτά και άλλα παρόμοια θα πουν οι χριστοκτόνοι θρηνώντας τότε για την ανομία τους, αλλά δεν θα καταφέρουν τίποτα. Διότι τότε θα έχει κλείσει ο χρόνος της μετάνοιας, χωρίς να φέρνει κανένα αποτέλεσμα. Επειδή, αν υπήρχε μετάνοια τότε, οπωσδήποτε θα είχαν σωθεί και τα πιο μιαρά έθνη που δεν γνώρισαν τον Θεό.

Αλλά δεν είχε γίνει ακόμη καλά-καλά γνωστό αυτό το γεγονός στην πολιτεία, και εκδόθηκε θανατική καταδίκη εναντίον του βασιλιά από εκείνη την πονηρή φατρία, καθώς οι αιμοσταγείς δολοφόνοι επιδοκίμασαν ανοιχτά εκείνο το ρητό του Σολομώντα και αναφώνησαν: «Ας δέσουμε τον δίκαιο, γιατί μας είναι ενοχλητικός και μας είναι δυσβάσταχτο έστω και να τον βλέπουμε». Και αφού όρμησαν εναντίον του μέσα στη νύχτα ο Στέφανος Αγιοχριστοφορίτης, ο Κωνσταντίνος Τρίψυχος και κάποιος Θεόδωρος Δαδιβρηνός, ο οποίος ήταν επικεφαλής των ραβδούχων, στραγγαλίστηκε με χορδή τόξου. Αφού σηκώθηκε ο νεκρός και μεταφέρθηκε στον Ανδρόνικο, χτυπιέται στα πλευρά με το πόδι του τελευταίου, και από τους γονείς του νεκρού, ο μεν πατέρας χλευάζεται ως επίορκος, η δε μητέρα υβρίζεται ως πολυθρύλητη πόρνη. Έπειτα του τρυπούν το αυτί με έναν οβελίσκο, περνούν μια κλωστή και, αφού πλάθουν γύρω της κερί, το σφραγίζουν με το δαχτυλίδι του Ανδρόνικου.

Στον αδελφό του βασιλέως, τον κύρη Αδριανό. Και βοηθήθηκα από την ασύγκριτη μεγαλειότητά σου και αναζωογονήθηκε η σάρκα μου — και χάρη οφείλεται σε Εκείνον που χαρίτωσε την ψυχή σου, ώστε να προπορεύονται από αυτήν το έλεος και η αλήθεια, με τα οποία έχουμε μάθει ότι οριοθετούνται όλες οι θείες οδοί —, διότι η ψυχή μου είχε λιώσει σαν ιστός αράχνης, και ο βίος μου, σύμφωνα με εκείνο του Ιώβ, ήταν ελαφρύτερος από τον λόγο και κατά τον Ωσηέ η παρηγοριά κρύφτηκε από τα μάτια μου, όταν οι υιοί της απείθειας, και γι' αυτό και της απώλειας, οι άστοργοι και άσπονδοι και ασύνθετοι — γιατί είναι καλό να ονομάζονται με τα λόγια του Παύλου και του Πνεύματος — αγάπησαν μεν όλα τα λόγια καταποντισμού της δόλιας γλώσσας, και τέντωσαν το τόξο τους, πράγμα πικρό, για να κατατοξεύσουν στα κρυφά τον άμωμο και μάλιστα τον κατετόξευσαν και πρόσθεσαν πόνο στις πληγές μου. Εσύ όμως με ανέλαβες και δεν έκανες τους εχθρούς μου να χαρούν εις βάρος μου, αλλά ντύθηκες τον ζήλο σου ως πανοπλία και έφερες συντριβή πάνω στην ισχύ τους, όπως λέει ο θείος Αμώς, και επέφερες ταλαιπωρία στο οχύρωμα της συκοφαντίας· το οποίο θεμελίωσε μεν η περαιτέρω κακοτεχνία, και στο οποίο ο Μηδενός, φερόμενος ως πρωτομάστορας αρχιτέκτονας, τοποθέτησε από κάτω βαρείς και δυσκίνητους λίθους, συγκεντρώνοντας ρητά και άρρητα εναντίον μας και ρίχνοντάς τα στις βασιλικές ακοές· ενώ αυτοί που ήρθαν μετά από αυτόν το επικοδόμησαν και το ύψωσαν, κατασκάπτοντας τα της Αχρίδας μέχρι το έδαφος, για τους οποίους ήμουν ζωντανός έλεγχος εγώ, που είμαι εντελώς περιττός και περίεργος και απέχω από τις οδούς τους όπως από τις ακαθαρσίες, και τους ήμουν βαρύς ακόμη και να με βλέπουν.

Αλλά βέβαια, το θρασύτατο πλήθος των αιρετικών δεν άντεξε να έχει τον Μεθόδιο ζωντανό αντίπαλο ακόμη και μετά τον θάνατό του. «Ελάτε», είπαν, «ας καταδυναστεύσουμε και ας παγιδεύσουμε τον Γοράσδο· διότι ο βίος του είναι ανόμοιος με τον δικό μας και οι δρόμοι του είναι διαφορετικοί, και μας ονειδίζει για τα αμαρτήματά μας, και αν αυτός αφεθεί να ζήσει, ο Μεθόδιος θα αναβιώσει για εμάς». Και αυτόν τον απομάκρυναν από την επισκοπική εξουσία, ενώ κάποιον Βιχνίκο, που είχε μεθύσει από το άκρατο κρασί της αιρέσεως και μπορούσε να μεθύσει και άλλους, και ο οποίος για τον λόγο αυτόν είχε παραδοθεί από τον Μεθόδιο στον Σατανά του αναθέματος μαζί με τον θίασο εκείνων που μαίνονταν μαζί του, αυτόν —ω πόνοι και αγώνες του Μεθοδίου, και Τριάδα της οποίας συγχέονται τα ιδιώματα— τον ανεβάζουν στον θρόνο, ή μάλλον κατεβάζουν τον θρόνο εξαιτίας του, και όσο ένδοξος ήταν χάρη στον Μεθόδιο και ξεχώριζε από τους πολλούς, τόσο χάρη στον Βιχνίκο κατέβηκε στην κοιλάδα της αδοξίας.