Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 3:15

Λόγος Έβδομος. Περί του Αγίου Πνεύματος, ότι είναι Θεός και εκ Θεού κατά φύση. Α. Εφόσον κάποιος από τους σοφούς αναφώνησε ότι «ο καρπός των αγαθών κόπων είναι ένδοξος», και σχεδόν το ψάλλει ως επωδό σε εκείνους που έχουν συνηθίσει να εργάζονται με μεγάλο ζήλο, θα απορρίψεις την αλήθεια αυτού του λόγου ή θα τον επικροτήσεις με επαίνους, ως άριστα και ορθά διατυπωμένο;

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ. ΒΙΒΛΙΟ Γ. Ακριβής έρευνα γιατί ο μακάριος Βαπτιστής ονομάστηκε από τον Χριστό όχι απλώς λύχνος, αλλά καιόμενος και φαίνων. Μόλις τώρα που σταματήσαμε την γραφίδα στο δεύτερο βιβλίο, και αφού διαπλεύσαμε το πλατύ και βαθύ πέλαγος των θείων θεωρημάτων, νομίζοντας ότι καταπλέουμε έτσι στο τέλος σαν σε λιμάνι, και σχεδόν δένοντας το σκάφος στη στεριά, βλέπουμε την αρχή μιας άλλης θάλασσας, δηλαδή τον δρόμο για τα επόμενα, τον οποίο πρέπει να διανύσουμε με κάθε σπουδή, όπως μας παρακινεί ο ίδιος ο σκοπός του εγχειρήματος, αλλά μας πείθει εξίσου και το ρητό: «Διότι των αγαθών κόπων ο καρπός είναι ένδοξος». Εμπρός λοιπόν, αναλαμβάνοντας πάλι θαρραλέο φρόνημα, ας επιτρέψουμε στον αγαθό και φιλάνθρωπο Θεό να κατευθύνει την πορεία μας. Διότι, ανοίγοντας σαν ιστίο το πλάτος της διανοίας μας, και δεχόμενοι την χάρη του Πνεύματος σαν ούριο άνεμο από την πρύμνη, ας προχωρήσουμε σε βαθιά έρευνα. Επειδή ο Χριστός είναι εκείνος που δίνει δρόμο μέσα στη θάλασσα και μονοπάτι μέσα στο νερό. Το δεύτερο βιβλίο μας, λοιπόν, τελείωσε στο χωρίο: «Εγώ όμως δεν λαμβάνω τη μαρτυρία από άνθρωπο, αλλά τα λέω αυτά για να σωθείτε εσείς».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θʹ. «Τους έδωσε δύναμη και εξουσία πάνω σε όλα τα δαιμόνια, και να θεραπεύουν νόσους.» (A f. 132, B f. 88, C f. 125 b, D f. 34 b) Είναι αλήθεια να πει κανείς, ότι ο καρπός των αγαθών κόπων είναι ένδοξος. Διότι εκείνους που θέλουν να κατορθώσουν την πανάγια και αμόλυντη ζωή, στο μέτρο που είναι εφικτό στους ανθρώπους, ο Χριστός τους καταλαμπρύνει με τα δικά του χαρίσματα, και τους χαρίζει πλούσια, με τρόπο που ταιριάζει σε αγίους, την ανταπόδοση για τα κατορθώματά τους, και τους καθιστά κοινωνούς της δικής του δόξας. Δέξου ως σαφή και ξεκάθαρη απόδειξη του πράγματος αυτού, τους αγίους αποστόλους.

Μπορεί κανείς, λοιπόν, να δει από αυτό ότι η επιδίωξη όσων ζουν με τρυφή καταλήγει σε πικρό τέλος, όπως λέει ο Σωτήρας: «Μακάριοι όσοι πενθούν τώρα, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν». Και διότι η μεν τρυφή καταλήγει, όπως είπα, σε δάκρυα, ενώ το τέλος των κόπων είναι η ανάπαυση. Και θα το επιβεβαιώσει κάποιος λέγοντας ότι «ο καρπός των αγαθών κόπων είναι ένδοξος». Δεν είναι απίθανο δε να υποθέσουμε ότι ως «δαμάλεις της Βασανίτιδος» νοούνται οι γυναίκες στη Σαμάρεια, οι οποίες ζώντας με τρυφή, χλιδή και κοσμήματα καλλωπισμού, και τρεφόμενες με τις σωματικές ηδονές, καταδυνάστευαν τους πένητες και καταπατούσαν τους φτωχούς, σχεδόν καταφλέγοντας προς άτοπες ηδονές όσους ήταν ασθενείς ως προς αυτό και είχαν πνευματική φτώχεια, οι οποίοι, μη έχοντας τον πλούτο της άνωθεν δύναμης, έχουν την καρδιά τους ευάλωτη στις προσβολές των παθών. Αυτές λοιπόν οι δαμάλεις λένε στους κυρίους τους: «Δώστε μας να πιούμε». Διότι τα γύναια που συμπεριφέρονται ως εταίρες πάντα αυθαδιάζουν και με την υπερβολική μαλθακότητά τους σχεδόν εξαντλούν όσους έχουν παρασυρθεί από αυτές. Και ακόμη και αν τους έχουν ως κυρίους, βλέποντάς τους ωστόσο υποταγμένους στις ηδυπάθειες, τους πείθουν να εκπληρώνουν αυτό ακριβώς που επιθυμούν οι ίδιες.

Διότι όταν βρέθηκε «ανάμεσά» μας, τότε πλέον δεν είχαμε χέρια παραλυμένα, ούτε γόνατα εξασθενημένα· αλλά στραφήκαμε μάλλον σε έργα και κόπους για αγαθά κατορθώματα, για τα οποία έχει ειπωθεί και είναι «ο καρπός ένδοξος»· τότε και λάβαμε θάρρος, επειδή, όντας παντοδύναμος ως Θεός, ο Χριστός που είναι μέσα μας λυτρώνει και σώζει όσους πιστεύουν σε αυτόν· διότι κατοίκησε στις καρδιές μας διά του Πνεύματος, και έφερε σε εμάς αυτήν τη νοητή, βεβαίως, και αξιοπρόδεκτη ευφροσύνη. Διότι τι άλλο θα μπορούσε να είναι η μετοχή στο Άγιο Πνεύμα, παρά τέρψη και χαρά και κάθε είδος ευφροσύνης; Όταν, λοιπόν, έφερε σε εμάς την ευφροσύνη διά του Πνεύματος, τότε και μας ανακαίνισε με την αγάπη του, δηλαδή κατά τον καιρό της ενσάρκου παρουσίας του, όταν πεθαίνοντας «ένας υπέρ πάντων» έλεγε με αλήθεια: «Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του». Επειδή δε πρόσφερε τη ζωή του και βρέθηκε ανάμεσα στους νεκρούς για χάρη μας, αυτός που είναι η ζωή κατά φύση, αναστήθηκε και πάλι, αναμορφώνοντας την ανθρώπινη φύση σε καινότητα ζωής, και αναπλάθοντάς την στην αρχική της κατάσταση. Διότι «αν κάποιος», λέει, «είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Επειδή ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας να «ανακεφαλαιώσει τα πάντα» στο πρόσωπό του, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Και αυτό που ανακεφαλαιώνεται, αναλαμβάνεται κατά κάποιον τρόπο και σαν να ανυψώνεται στην αρχική του κατάσταση.

Για όσους σκέπτονται ορθά, κανένας λόγος δεν είναι απρεπής ώστε να προκαλέσει ανυπακοή, όταν εξετάζουν τη χρησιμότητα που προκύπτει από το πράγμα. Διότι των αγαθών κόπων ο καρπός είναι ένδοξος, ενώ από την οκνηρία και την αργία τίποτα δεν θα μπορούσε να γίνει χειρότερο. Και το να μην καταδέχεται κανείς να υποστεί το παραμικρό για εκείνο που πρόκειται να τον ωφελήσει, επιφέρει πικρή ζημία, και μάλιστα ζημία που δεν αφορά τυχαία πράγματα, όπως θα μπορούσε να πει κανείς, αλλά που αποβλέπει ήδη στον ίδιο τον όλεθρο της ψυχής. Εφόσον λοιπόν έτσι έχουν τα πράγματα και αυτή είναι η φύση τους, θεωρώντας ότι περισσότερο από όλους ταιριάζει και τώρα σε εμένα να σας απευθύνω λόγους για όσα σας συμφέρουν, και σχεδόν να φωνάξω εκείνο το προφητικό: «Ετοιμάσατε την οδόν του Κυρίου», έρχομαι πάλι στο μέσον. Υποθέτω δε ότι δεν θα γίνω φορτικός, τουλάχιστον στους σώφρονες, εάν φαίνομαι να συμβουλεύω ότι πρέπει να τιμώνται περισσότερο τα αγαθά μέσα στα οποία βρίσκονται, ειδικά κατά τον παρόντα καιρό. Εάν όμως σε κάποιον φαίνεται ότι δεν λέω τα καλύτερα, μολονότι καταβάλλω πολλή προσπάθεια για αυτό, ας προσέξει μήπως, εκφέροντας άδικη κρίση εναντίον μας, κατατάξει τον εαυτόν του ανάμεσα σε αυτούς που τιμούν το φαύλο, και χωρίς να το καταλάβει θέσει τον εαυτό του εκτός του καταλόγου των σοφών. Διότι το να χαίρεται κανείς με εκείνα που εύλογα θα επέκρινε κάποιος, και να θεωρεί ασήμαντη τη δόξα που βρίσκεται στα ανώτερα πράγματα, ή και να δυσανασχετεί με τους λόγους που λέγονται υπέρ αυτών, πώς δεν είναι γνώρισμα της έσχατης κακίας;

Το ποιος θα μπορούσε να είναι από μέρους μας ο τρόπος της αγάπης, θα μας το φωτίσει ο ίδιος ο Κύριος λέγοντας: «Εκείνος που με αγαπά, τηρεί τις εντολές μου». Οι γνήσιοι δε φύλακες της εντολής του Σωτήρα έχουν την ευσέβεια ακέραιη· και, μην ανεχόμενοι την πλεονεξία του διαβόλου, αποτινάσσουν τον ζυγό της αμαρτίας και αποβλέπουν σε ελεύθερη κατάσταση, καταπολεμώντας από τη μια κάθε παράλογη και βδελυρή ηδονή, και νεκρώνοντας από την άλλη τις επιθυμίες της σάρκας με τους κόπους της ασκήσεως. Και θα ακούσεις τον ίδιο τον Παύλο να το βροντοφωνάζει αυτό: «Εκείνοι που ανήκουν στον Ιησού Χριστό, σταύρωσαν τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες». Επομένως, καθώς θα πω πάλι κάτι που έχω λάβει από τον Παύλο, «Αν ζούμε με το Πνεύμα, με το Πνεύμα και ας πορευόμαστε, νεκρώνοντας τα μέλη τα επί της γης, δηλαδή την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία· προσφέροντας μάλλον τους εαυτούς μας εις οσμήν ευωδίας,» σύμφωνα με όσα έχουν γραφεί, και αφιερώνοντας τη δική μας ζωή ως μια πνευματική θυσία στον φιλάρετο Θεό. Διότι ο καρπός των αγαθών κόπων θα είναι πάντως ένδοξος. Ας μη νομίζει, λοιπόν, κανείς από εμάς ότι θα κατορθώσει το αγαθό χωρίς αγώνα και ότι θα καυχηθεί εναντίον της αμαρτίας χωρίς να δοκιμάσει κανέναν ιδρώτα.

Ότι, λοιπόν, το τέλος της πλέον ενάρετης ζωής καταλήγει σε ενδοξότατη ελπίδα, μας το βεβαιώνει ο θείος λόγος: «Διότι των αγαθών κόπων», λέει, «και ο καρπός είναι ένδοξος». Εκείνο όμως που μου προκαλεί απορία, είναι το εξής. Διότι, αν βεβαίως κάποιος από τους εχθρούς μας συλλαμβανόταν να επιχειρεί να μας στερήσει μια τόσο λαμπρή δόξα, εύλογα θα δοκιμάζαμε όχι μικρή θλίψη, καθώς θα χάναμε το καλύτερο από όλα, και η αδικία θα μας ήταν δυσβάσταχτη.

Και τους αυτοκράτορες μεν ο χρόνος τους προσπέρασε, για τον Καισάριο όμως η δόξα και τα πρωτεία που κατείχε δίπλα τους παρέμειναν ακατάλυτα, και γινόταν αγώνας μεταξύ των αυτοκρατόρων για το ποιος θα οικειωθεί περισσότερο τον Καισάριο, και τίνος κυρίως εκείνος θα ονομαζόταν φίλος και γνώριμος. Αυτά ήταν για τον Καισάριο τα έργα της ευσέβειας και τα δώρα που προέρχονταν από την ευσέβεια. Ας τα ακούσουν αυτά και οι νέοι και οι άνδρες, και μέσω της ίδιας αρετής ας σπεύσουν προς την ίδια επιφάνεια (διότι ο καρπός των αγαθών κόπων είναι ένδοξος), όσοι τουλάχιστον θεωρούν και τούτο ως αντικείμενο επιδίωξης και μέρος της ευδαιμονίας.

Διότι οι καρποί των αγαθών κόπων είναι ένδοξοι, και η ρίζα της φρονήσεως είναι αδιάπτωτη. Ακούσατε, γυναίκες, τις πράξεις των πονηρών γυναικών και τις αρετές των αγαθών. Τις μεν, λοιπόν, να τις αγαπήσετε, τις δε να μην τις επιθυμήσετε· και τις μεν να τις μιμηθείτε, τις δε να τις μισήσετε, ώστε, ακολουθώντας τα ίχνη του δρόμου τους, τον δρόμο των καλών εννοώ, να συναριθμηθείτε στον ίδιο χορό των αγίων εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.