Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 3:2

Πήλινα σκεύη ονομάζουμε τα σώματα που περιβαλλόμαστε, όντας στον αισθητό κόσμο, με την εξής έννοια: επειδή, ενώ περιβαλλόμαστε ακόμη τη σάρκα που εμποδίζει τη θεωρία της αλήθειας, έχουμε τη γνώση περί της Τριάδος, και το υπερβολικό μέγεθος αυτής της γνώσης μάς γίνεται φανερό ότι δεν προέρχεται από εμάς, αλλά υπάρχει σε εμάς από τη δύναμη του Θεού. <Σε όλα θλιβόμενοι, αλλά όχι στενοχωρούμενοι κ.λπ.> Διότι φαίνεται μεν ότι, για την ευσέβεια προς Αυτόν, υπέμειναν ακόμη και τον ίδιο τον θάνατο· όμως, ακόμη κι αν συνέβη να το πάθουν αυτό, παρ' όλα αυτά ζουν, επειδή πρόκειται να ζήσουν για τον Θεό· και καθώς λέει ο λόγος της Σοφίας: «Φάνηκαν στα μάτια των ανθρώπων ότι πέθαναν, και θεωρήθηκε συμφορά η έξοδός τους, και η αναχώρησή τους από εμάς συντριβή· αυτοί όμως βρίσκονται σε ειρήνη, και η ελπίδα τους είναι γεμάτη αθανασία». Ποιο είναι λοιπόν το νόημα αυτών των μόχθων; Το ερμηνεύει πάλι ο Παύλος λέγοντας τα εξής: Πάντοτε περιφέροντας τη νέκρωση του Ιησού στο σώμα μας, ώστε και η ζωή του Ιησού να φανερωθεί στο σώμα μας. Λέμε λοιπόν ότι είναι διπλός ο τρόπος της νέκρωσης που νοείται εδώ, εκ των οποίων ο ένας είναι νοητός και πνευματικός, ενώ ο άλλος λαμβάνεται ως αισθητός, κατά το σώμα· διότι ο Μονογενής Του Λόγος, που είναι Θεός και φανερώθηκε από τον Θεό κατά φύση, έκανε δική Του τη σάρκα από τη γη και φόρεσε αυτό το θνητό και ανθρώπινο σώμα, έχοντας λογική ψυχή· και ποια είναι η αιτία γι' αυτό;

λ.> (A f. 223 b, E f. 263 b) Αλλά δεν ήταν έτσι ο Λάζαρος αυτός, αλλά αναχωρούσε με κάθε τιμητική συνοδεία και με τις πιο χρηστές ελπίδες· διότι για όσους έχουν τις ελπίδες τους στον Θεό, η αναχώρηση από αυτόν τον κόσμο θα αποτελούσε μετάβαση από τη θλίψη [στον κώδικα Α: ακακίας] και τους πόνους. Και κάτι τέτοιο δίδαξε ο Σολομών λέγοντας: «Στα μάτια των αφρόνων φάνηκε ότι πέθαναν, και η έξοδός τους θεωρήθηκε συμφορά, και η αναχώρησή τους από εμάς, συντριβή· αυτοί όμως βρίσκονται σε ειρήνη, και η ελπίδα τους είναι πλήρης αθανασίας.» Διότι τους δίνεται μέτρο παρηγορίας ίσο με τους πόνους τους· ή ίσως οι αμοιβές να είναι και μεγαλύτερες από τους πόνους· επειδή ο Χριστός είπε ότι «Μέτρο καλό, συμπιεσμένο, σαλευμένο και ξεχειλισμένο θα σας δώσουν στον κόλπο σας.» Επομένως, «ο μεν Λάζαρος μεταφέρθηκε μέσω των αγίων αγγέλων, λέει, στους κόλπους του Αβραάμ· ο δε πλούσιος πέθανε,» λέει, «και ετάφη»· διότι γι' αυτόν, που υπήρξε σκληρός και άσπλαχνος, η απαλλαγή από το σώμα συνιστούσε θάνατο· διότι μεταβαίνει από την τρυφή στην κόλαση· από τη δόξα στην ατιμία· από το φως στο σκοτάδι.

Ότι δε η ψυχή είναι αθάνατη το δίδαξε ολοφάνερα ο Κύριος, μιλώντας και ο ίδιος προσωπικά και μέσω του Σολομώντα· ο ίδιος μεν, στην ιστορία του πλούσιου και του φτωχού Λαζάρου, δείχνοντας τον έναν να αναπαύεται στους κόλπους του Αβραάμ μετά την απόθεση του σώματος, και τον άλλον να βρίσκεται σε βάσανα, παρουσιάζοντας τον Αβραάμ να συνομιλεί μαζί του· μέσω του Σολομώντα δε, στο βιβλίο που επιγράφεται Σοφία, όπου είναι γραμμένο: «Οι ψυχές των δικαίων βρίσκονται στο χέρι του Θεού, και δεν πρόκειται να τις αγγίξει βάσανο. Φάνηκε στα μάτια των άφρονων ότι πέθαναν, και θεωρήθηκε συμφορά η έξοδός τους και συντριβή η απομάκρυνσή τους από εμάς· αυτοί όμως βρίσκονται σε ειρήνη, και η ελπίδα τους είναι γεμάτη αθανασία». Επομένως, η ανάσταση αφορά το σώμα και όχι την ψυχή. Διότι κανείς δεν ανασταίνει αυτόν που στέκεται όρθιος, αλλά αυτόν που είναι πεσμένος, όπως ακριβώς δεν θεραπεύουν αυτόν που είναι υγιής, αλλά αυτόν που πάσχει.

Ανέτειλε φως μέσα στο σκοτάδι για τους ευθείς, αυτός που είναι ελεήμων. «Αιώνια θα παραμείνει η μνήμη του δικαίου, από [κακή] είδηση.» «Φωνή αγαλλιάσεως και σωτηρίας ακούγεται στις σκηνές των δικαίων.» «Ο Κύριος αγαπά τους δικαίους.» «Ο Κύριος δεν θα αφήσει να λιμοκτονήσει η ψυχή του δικαίου. Πηγή ζωής βρίσκεται στο χέρι του δικαίου.» «Για τους δικαίους θησαυρίζεται ο πλούτος των ασεβών.» «Οι οδοί των δικαίων λάμπουν σαν το φως· προχωρούν και φωτίζουν, μέχρι να γίνει πλήρης η ημέρα.» «Επτά φορές θα πέσει ο δίκαιος, και θα αναστηθεί.» «Με τα αγαθά των δικαίων ανορθώθηκαν πόλεις, ενώ με τα στόματα των ασεβών καταστράφηκαν.» «Οι αγαθοί θα γίνουν κάτοικοι της γης, και οι άκακοι θα παραμείνουν σε αυτήν.» «Οι κατοικίες του δικαίου ευλογούνται.» «Τα χείλη των δίκαιων ανδρών στάζουν χάρη.» «Οι ρίζες των δικαίων δεν θα ξεριζωθούν.» «Οι οίκοι των δικαίων ευλογούνται.» «Εκείνος που βλέπει με επιείκεια, θα ελεηθεί.» «Εκείνος που πορεύεται με ευθύτητα, φοβάται τον Κύριο.» «Εκείνος που ζει άμεμπτα με δικαιοσύνη, θα αφήσει μακάρια τα παιδιά του.» «Στον αγαθό άνθρωπο, μπροστά στο πρόσωπό Του, έδωσε σοφία, και γνώση, και ευφροσύνη.» «Οι ψυχές των δικαίων βρίσκονται στο χέρι του Θεού, και δεν πρόκειται να τις αγγίξει βάσανο. Φάνηκε στα μάτια των αφρόνων ότι πέθαναν, και θεωρήθηκε συμφορά η αναχώρησή τους, και συντριβή η απομάκρυνσή τους από εμάς· αυτοί όμως βρίσκονται σε ειρήνη.»

ΣΤ΄. Αλλά είναι άξιο και σκόπιμο να πούμε στο παρόν, και οικείο στην τελειότητα των αγίων, ότι ως θεράποντες του Θεού, και αφού σήκωσαν τον σταυρό κατά τον επίγειο βίο, ακολούθησαν τον Χριστό και συσταυρώθηκαν μαζί Του, και έγιναν μιμητές και ακόλουθοι του ζωοποιού Του πάθους και του σωτηρίου θανάτου Του. Γι' αυτό και συμβασιλεύουν αιώνια μαζί Του. Εξίσου όμως και μετά την αναχώρησή τους από εδώ, συνδιώκονται και συμπάσχουν με τον Χριστό. Διότι ό,τι συνέβαινε προηγουμένως στα αρχέτυπα, το ίδιο αποδεικνύεται τώρα και στα ιερά ομοιώματα, και στεφανώνονται από τον στεφοδότη Χριστό με διπλά έπαθλα για τους διπλούς διωγμούς και τις ύβρεις. Και ζουν πάντοτε για τον Θεό και βρίσκονται σε ειρήνη, έστω κι αν στα μάτια του άφρονος φάνηκε ότι πέθαναν.

Γι' αυτό, λοιπόν, οι ψυχές των αγίων βρίσκονται στο χέρι του Θεού, και κανένα βάσανο δεν πρόκειται ποτέ να τις αγγίξει, έστω κι αν στα μάτια αυτών των αφρόνων φάνηκε ότι πέθαναν, και η έξοδός τους θεωρήθηκε κακοπάθεια, και η αναχώρησή τους από εμάς συντριβή. Αυτοί όμως βρίσκονται σε ειρήνη. Διότι δεν έχουν πεθάνει, αλλά ζουν, και ο θάνατός τους είναι περισσότερο ένας τίμιος ύπνος παρά θάνατος. Δεν κατέβηκαν στη γη, αλλά αναπέταξαν στους ουρανούς. Διότι, αφού μετανάστευσαν από τα φθαρτά και τα εφήμερα, μεταφέρθηκαν σε μια άλλη ζωή, την αγέραστη και αιώνια. Γι' αυτό, σε όσα ψάλλονται καθημερινά από εμάς, κατά το ακροτελεύτιο εκείνο μέρος του εφυμνίου, ψάλλοντας αρμονικά προς τους αγίους ωσάν να ζουν εν Θεώ, λέμε: Ευλογείτε, πνεύματα και ψυχές δικαίων, τον Κύριο, και τα όσα ακολουθούν. Διότι εκείνοι δεν θα έψαλλαν την ωδή του Κυρίου ωσάν σε ξένη γη, ούτε θα στέκονταν πάρα πολύ μακριά από τη δική μας ιερή ομήγυρη, εάν βέβαια θεωρούσαν τους αγίους νεκρούς.

Αυτοί όμως δεν σταμάτησαν ούτε σε αυτά τα ασεβήματα, αλλά αρνήθηκαν να τοποθετούνται στα καθιερωμένα θυσιαστήρια τα άγια και ιερά λείψανα των αγίων, οι οποίοι άθλησαν και αγωνίστηκαν μέχρι αίματος για τον Χριστό· των οποίων τις πρεσβείες αποστρέφονται και αρνούνται, σύμφωνα με το δόγμα που οι ίδιοι έχουν συγκροτήσει. Διότι φάνηκαν βέβαια και τώρα στα μάτια των αφρόνων ότι έχουν πεθάνει, και θεωρήθηκε συμφορά η αναχώρησή τους από τη ζωή, και η απομάκρυνσή τους από εμάς καταστροφή· αυτοί όμως βρίσκονται σε ειρήνη· γι' αυτό σε όλα αυτά, οι άθλιοι, αποδείχθηκε περίτρανα ότι παρανομούν μάταια.

Αλλά μέχρι πότε θα βάζω βουλές στην ψυχή μου και θα έχω οδύνες στην καρδιά μου ημέρα και νύχτα, και αφενός θα κατατρύχομαι από τα δικά μου οδυνηρά άλγη, θεωρώντας την παραμονή μου εδώ σαν έναν άλλον ποταμό της Βαβυλώνας γεμάτο ιτιές και σαν μια δεύτερη αιχμαλωσία, όπου δεν είναι καν γνωστό αν υπάρχει κάποια έλλογη ωδή και μελωδικό άσμα, και αφετέρου δεν θα πονώ λιγότερο για τον δικό σου θάνατο; Εμπρός, λοιπόν, ας περιορίσουμε όσο πρέπει την υπέρμετρη λύπη για εσένα, γινόμενοι εμείς οι ίδιοι παρηγορητές του εαυτού μας, επειδή «περιμέναμε κάποιον να συλλυπηθεί, αλλά δεν υπήρξε, και κάποιον να παρηγορήσει, και δεν βρήκαμε»· όχι επειδή, κατά τον Όμηρο, «γρήγορα έρχεται ο κόρος του παγερού θρήνου», ούτε επειδή θα μπορούσαμε να αναστήσουμε εσένα, τον ποθούμενο, προτού πάθουμε εμείς κάποιο άλλο κακό, αλλά επειδή, έχοντας εγκαταλείψει γεμάτος ελπίδα την κοιλάδα του κλαυθμώνος και έχοντας αναχωρήσει από τα σκηνώματα της Κηδάρ, έχεις μεταφερθεί στους κόλπους του Αβραάμ και έχεις φθάσει στην άγια γη, που πατείται από τα πόδια των πραέων, και συγχρόνως επειδή σεβόμαστε τη σολομώντεια ρήση για τον δίκαιο που πεθαίνει, η οποία αποφαίνεται: «Φάνηκε στα μάτια των αφρόνων ότι πέθανε, ο Κύριος όμως τον προσέλαβε»· όσο για τα δικά μας βάσανα, και θα τα θρηνήσουμε και θα τα πενθήσουμε.

«Διότι αν και στα μάτια των αφρόνων», λέει η Σοφία, «φάνηκε ότι πέθαναν, και η έξοδός τους θεωρήθηκε συμφορά, και η αναχώρησή τους από εμάς συντριβή, αυτοί όμως βρίσκονται σε ειρήνη... Διότι κατά τον καιρό της επισκοπής τους θα αναλάμψουν και θα διατρέξουν σαν σπινθήρες μέσα σε καλαμιές· θα κρίνουν έθνη και θα εξουσιάσουν λαούς, και ο Κύριος θα βασιλεύει σε αυτούς στους αιώνες». Αλλά εμείς, μη γνωρίζοντας να τα διακρίνουμε αυτά με τη διάνοιά μας, κυριευόμαστε από φρίκη και γι' αυτό τον λόγο αμφιβάλλουμε για τους όρους.

Και ο καθένας καταλήγει σε τέλος ανάλογο με την αρχή εκείνου που τον παρήγαγε· «Διότι όπως είναι», λέει, «ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί, και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι». Και αυτό όχι μόνο ως προς την ψυχή, αλλά και ως προς το ίδιο του το σώμα. Διότι και αυτό είναι επουράνιο, όπως ακριβώς εκεί και τα δύο μαζί είναι χοϊκά· διότι η μεν ψυχή κατοικεί στα χέρια του επουρανίου, το δε σώμα είναι μέλος δικό του· και μπορεί να μη μετέχει ψυχής, είναι όμως γεμάτο από το ζωντανό Πνεύμα· και ζει μετά τον θάνατο, μια ζωή ασύγκριτα ωραιότερη από την προηγούμενη, επειδή εξ αρχής δεν πέθανε αληθινά· «Διότι φάνηκε», λέει ο Σολομών, «ότι πέθαναν», και αυτό όχι σε όσους έχουν ορθή κρίση, αλλά «στα μάτια των αφρόνων». Διότι, όπως ακριβώς «ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πια», έτσι και τα μέλη του Χριστού «δεν πρόκειται να δουν θάνατο στον αιώνα»· διότι πώς θα μπορούσαν να γευθούν τον θάνατο, αφού είναι συνδεδεμένα με την πάντοτε ζωντανή καρδιά;

Διότι όλοι, αν και νόσησαν από την πολυθεΐα, ωστόσο ανάγουν τα πάντα σε μία αρχή, και συμφωνούν λέγοντας ότι το κακό δεν είναι κάποια ουσία, αλλά, όπως ακριβώς η σκιά στο σώμα, δηλαδή το σκοτάδι κατά την έκπτωση του φωτός, έτσι και αυτό παρυφίσταται στο ον κατά την έκπτωση του αγαθού. Εξάλλου, ο θάνατος δεν κακολογείται παντού, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις όπου και ευφημείται, όπως στο χωρίο: «Ο θάνατος για τον άνθρωπο είναι ανάπαυση»· και εκεί όπου λέγεται για τους δικαίους: «Φάνηκαν στα μάτια των αφρόνων ότι πέθαναν, όμως αυτοί βρίσκονται εν ειρήνη»· διότι ονομάζει ειρήνη τον θάνατό τους. Και αν είναι κακός και εχθρός, πώς βρίσκεται στο χέρι του Κυρίου; Σύμφωνα με το: «Η ζωή και ο θάνατος είναι στο χέρι του Κυρίου». Ακόμη, πώς είναι κακό αυτό που ενεργείται από τον Θεό; Διότι λέει: «Ο Κύριος θανατώνει και ζωογονεί».