Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 3:6

Αυτά, εξάλλου, ούτε αποδεικνύουν ότι η προηγούμενη φυγή τους οφειλόταν σε δειλία, ούτε μαρτυρούν ότι η τωρινή πράξη τους είναι κάτι το ασήμαντο, αλλά διακηρύσσουν κάποια μεγάλη αρετή της ανδρείας τους. Διότι δεν θεώρησαν την αναχώρηση ως αφορμή για ραθυμία, αλλά τότε ακριβώς επέτειναν ακόμη περισσότερο τον ζήλο της ασκήσεως· ούτε κατακρίνονταν επειδή διέφευγαν, ούτε κατηγορούνταν για δειλία από ανθρώπους όπως είναι οι σημερινοί επικριτές, αλλά μάλλον μακαρίζονταν από τον Κύριο, ο οποίος λέει: «μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης». Αλλά και ένας τέτοιος κόπος δεν απέβαινε ανωφελής για αυτούς· διότι, αφού δοκιμάστηκαν «ως χρυσός εν χωνευτηρίω», όπως λέει η Σοφία, «τους βρήκε ο Θεός άξιους του εαυτού Του». Και οι ίδιοι τότε ανέλαμπαν ακόμη περισσότερο σαν σπινθήρες, σωζόμενοι αφενός από αυτούς που τους καταδίωκαν, και λυτρωμένοι αφετέρου από τους επιβούλους, και για αυτόν τον λόγο διαφυλάχθηκαν, ώστε να αποτελέσουν διδασκαλία για τους λαούς, με αποτέλεσμα και η φυγή τους, και η διαφυγή τους από την οργή εκείνων που τους αναζητούσαν, να έχει γίνει κατ' οικονομίαν του Κυρίου. Διότι τότε με αυτόν τον τρόπο γίνονταν θεοφιλείς και αποκτούσαν την πλέον άριστη μαρτυρία της ανδραγαθίας τους.

Θέλεις να δεις και τον Νώε, μέσα από πόσους πειρασμούς και θλίψεις διήλθε τον παρόντα βίο; Λέει η Γραφή: Ο δε Νώε ευαρέστησε τον Θεό· για να μάθουμε ότι εκείνοι που αληθινά ευαρεστούν τον Θεό, έχουν δοκιμαστεί και δοκιμάζονται με πειρασμούς και διάφορες θλίψεις, ώστε να αναδειχθούν καθαρότεροι, σαν τον χρυσό που ρίχνεται στο χωνευτήρι. Ποιος δε είναι ικανός να μπορέσει να διηγηθεί τις θλίψεις και τους πειρασμούς του Νώε, αφού ανάμεσα σε τόσα πλήθη ήταν ο μόνος που έκανε το θέλημα του Θεού, και έβλεπε όλους να έχουν απομακρυνθεί από τον Θεό, και τους νουθετούσε, και παρότι τους προέτρεπε έντονα να επιστρέψουν, τα λόγια του θεωρούνταν από αυτούς ως ανοησίες; Και ενώ κατασκεύαζε την κιβωτό, πόσους ονειδισμούς και χλευασμούς δεν υπέστη; Και παρ' όλα αυτά δεν αγανακτούσε, αλλά εξακολουθούσε να τους παρακαλεί, αντέχοντας επί τόσα χρόνια να καταφρονείται και να μισείται από όλους, καθώς τους έβλεπε να κατακρημνίζονται κατ' αυτόν τον τρόπο στις αμαρτίες.

Διότι, ακολουθώντας πίσω από αυτούς και οι καλλίνικοι Μάρτυρες, αφού γυμνάσθηκαν στους ποικίλους πειρασμούς και δοκιμάστηκαν στα βασανιστήρια, όπως ο χρυσός στο χωνευτήρι, στεφανώθηκαν με το στεφάνι της αφθαρσίας, μαστιγωνόμενοι, στρεβλωνόμενοι, ξεσχιζόμενοι και βασανιζόμενοι ανηλεώς με πληγές· ρίχνονταν δεμένοι στις φυλακές· άρχοντες και βασιλείς τους παρέδιδαν στα δόντια των θηρίων, τους έριχναν σε παμφάγο και δυνατό πυρ· τους παρέδιδαν στα ρεύματα των ποταμών και τους καταπόντιζαν στο πέλαγος· τους έδεναν σε τροχούς, τσακίζοντας τα όσια και τρυφερά τους μέλη. Σε όλα όμως αυτά οι Άγιοι υπερίσχυαν όχι με τη δύναμη του σώματος, διότι είχαν το ίδιο φθαρτό σώμα που έχουμε κι εμείς. Αντίθετα, αντλώντας δύναμη από την ελπίδα των μελλόντων αγαθών, τα υπέμειναν όλα γενναία, χωρίς να επηρεαστούν καθόλου από τα σαρκικά φρονήματα, χωρίς να χαλαρώσουν από τις κολακείες, ούτε να εξαπατηθούν από την πρόσκαιρη δόξα και τον μάταιο πλούτο, αλλά, εναποθέτοντας αδίστακτα όλη τους την ελπίδα στον Κύριο, καταπάτησαν κάθε μηχανή του Διαβόλου και αναδείχθηκαν μάρτυρες του Κυρίου, ομολογώντας την καλή ομολογία μπροστά στους ανθρώπους.

Βλέποντας λοιπόν ο Σατανάς, ο εξ αρχής εχθρός του καλού και μισάνθρωπος, ότι μέσα σε τόσο μεγάλες θλίψεις που του προκάλεσε στο χωριό δεν μπόρεσε να τον διώξει, ούτε να τον ρίξει σε ραθυμία, ούτε να απομακρύνει τον νου του από τον σκοπό του, αλλά αντίθετα, σαν τον χρυσό στο χωνευτήρι, εκείνος έλαμψε και δοξάστηκε ακόμη περισσότερο, και προέκοπτε στην υπομονή, την πολλή αγάπη προς τον Θεό και την προθυμία, αποτελώντας παράδειγμα σωτηρίας για πολλούς, πικράθηκε σφόδρα ο εχθρός του καλού εναντίον του μακάριου Αβρααμίου, και πηγαίνει σε αυτόν με πολλές φαντασιώσεις, με σκοπό να τον τρομάξει και να τον εξαπατήσει.

Διότι επιθυμώ, εφόσον πλέον φτάσαμε στο σημείο να αντιμετωπίσουμε και να ανασκευάσουμε τη μοχθηρία τους, να αποκαλύψω και την πρόφαση που προβάλλουν για αυτήν την προφητεία: «Ο Θεός μας δοκίμασε· μας δοκίμασε στο πυρ, όπως δοκιμάζεται στο πυρ το ασήμι». Εφόσον οι μάρτυρες δοκιμάστηκαν αδιάκοπα κατά τις επιθέσεις των πειρασμών των βασανιστηρίων (διότι οι περισσότερες προφητείες εκπληρώνονται σύμφωνα με τη δική μας πίστη) και αφού αγωνίστηκαν ένδοξα και με μεγάλη ρωμαλεότητα, ευχαριστούν τον Θεό λέγοντάς Του το «μας δοκίμασας», θεωρώντας ότι, για να αποκτήσουν κοντά Του μεγαλύτερη δόξα, τους δοκίμασε μέσα από πολλούς πόνους, θέτοντας ενώπιόν τους να νικήσουν στον αληθινό Ολυμπιακό αγώνα. Και παρατηρήστε πώς, σε απόλυτη συμφωνία με αυτούς τους λόγους για τους μάρτυρες, αναφωνεί σαφώς και ο Σολομών (διότι η διδασκαλία δεν στερείται μαρτυρίας και από άλλες Γραφές), ότι «ο Θεός τους δοκίμασε και τους βρήκε άξιους του εαυτού Του· τους δοκίμασε όπως το χρυσάφι στο χωνευτήρι και τους έκανε δεκτούς ως ολοκαύτωμα ευωδίας, και κατά τον καιρό της επισκέψεώς τους θα αναλάμψουν»· έχοντας πει πρωτύτερα: «Διότι, ακόμη κι αν στα μάτια των ανθρώπων τιμωρήθηκαν, η ελπίδα τους είναι γεμάτη αθανασία, και αφού παιδεύτηκαν λίγο, θα ευεργετηθούν τα μέγιστα». Αλλά και στον 123ο (ρκγ΄) Ψαλμό αναφέρεται το εξής: «Αν ο Κύριος δεν ήταν μαζί μας, όταν οι άνθρωποι επαναστάτησαν εναντίον μας, τότε θα μας είχαν καταπιεί ζωντανούς· τότε το νερό θα μας είχε καταποντίσει· η ψυχή μας θα είχε διασχίσει χείμαρρο, τότε η ψυχή μας θα είχε διασχίσει το ορμητικό και ακαταμάχητο νερό».

«Ευλογητός ο Κύριος, ο οποίος δεν μας παρέδωσε ως θήραμα στα δόντια τους. Η ψυχή μας σαν σπουργίτι διασώθηκε από την παγίδα των κυνηγών. Η παγίδα συντρίφθηκε, και εμείς διασωθήκαμε», οι μάρτυρες είναι εκείνοι που τα ψάλλουν αυτά. Δύο δε είναι οι χοροί των καλλίνικων μαρτύρων, ο ένας της Καινής Διαθήκης, και ο άλλος της Παλαιάς, οι οποίοι αναπέμπουν αρμονικά αντιφωνικό ύμνο προς τον υπέρμαχο Θεό και Βασιλέα των όλων: «Μας δοκίμασες, ω Θεέ, μας δοκίμασες στο πυρ όπως καθαρίζεται στο πυρ το ασήμι, μας οδήγησες στην παγίδα, έθεσες θλίψεις στα νώτα μας», υπονοώντας το δικαστήριο των εθνικών ή τους πειρασμούς, μέσα από τους οποίους, αφού θλίφτηκαν και δοκιμάστηκαν στο πυρ, υπέστησαν ισχυρή δοκιμασία· διότι λέει: «Δοκίμασέ με, Κύριε, και πείρασέ με, δοκίμασε στο πυρ τους νεφρούς μου και την καρδιά μου». Ας το πει λοιπόν και ο Αβραάμ, αφού φλέγονταν τα σπλάχνα του για τον μονογενή του, έχοντας προτιμήσει την προσταγή του Θεού περισσότερο από το παιδί του, και αφού άκουσε: «Αβραάμ, λυπήσου το παιδί σου», έριξε το ξίφος: «Μας δοκίμασες, ω Θεέ, μας δοκίμασες στο πυρ όπως καθαρίζεται στο πυρ το ασήμι». Ας το πει και ο Ιώβ, αφού απέρρευσε η σαπίλα του και αφού χλευάστηκε από τους φίλους του και πόνεσε το σώμα του, έχοντας ακούσει μέσα από τη θύελλα τον Θεό να του λέει: «Μήπως νομίζεις ότι σου μίλησα για άλλον λόγο παρά για να αναδειχθείς δίκαιος; Έθεσες θλίψεις ενώπιόν μας, Κύριε, για να μας δοκιμάσεις σαν τον χρυσό στο χωνευτήρι».

Και επιτίθεται ο άνομος διάβολος σύμφωνα με την επιθυμία του, και εξαιτίας αυτού δοκιμάζονται οι αληθινοί και σταθεροί στην αγάπη του Θεού: εάν περιφρονούν όλα αυτά και τα θεωρούν ως μηδέν ενώπιον των οφθαλμών τους σε σύγκριση με την αγάπη του Θεού, ταπεινώνοντας πάντοτε τους εαυτούς τους και αποδίδοντας τη νίκη σε Εκείνον που συνεργεί μαζί τους στα πάντα και είναι ο αίτιος της νίκης τους, και παραδίδοντας τους εαυτούς τους στα χέρια Του κατά τον αγώνα, λέγοντας προς τον Θεό: «Εσύ είσαι ο δυνατός, Κύριε, και δικός Σου είναι ο αγώνας, πολέμησε και νίκησε σε αυτόν, Κύριε, υπέρ ημών». Τότε αυτοί δοκιμάζονται μέσα σε αυτά όπως ο χρυσός στο χωνευτήρι.

Και εξ αυτού δοκιμάζονται οι αληθινοί και σταθεροί στην αγάπη του Θεού, εάν καταφρονούν όλα αυτά και τα θεωρούν ως ένα τίποτα μπροστά στα μάτια τους, σε σύγκριση με την αγάπη του Θεού. Και ταπεινώνοντας πάντοτε τους εαυτούς τους και αποδίδοντας τη δόξα σε Εκείνον που συνεργεί μαζί τους στα πάντα και είναι ο αίτιος της νίκης τους, και παραδίδοντας τους εαυτούς τους στα χέρια Του κατά τη διάρκεια του αγώνα, λέγοντας προς τον Θεό: «Εσύ είσαι ο δυνατός, Κύριε, και δικός Σου είναι ο αγώνας, πολέμησε και νίκησε σε αυτόν, Κύριε, υπέρ ημών», τότε αυτοί δοκιμάζονται όπως ο χρυσός στο χωνευτήρι.

Βλέπεις μέχρι πότε ο Θεός εγκαταλείπει; Εγκαταλείπει δε, δοκιμάζοντας τους δικαίους μέσα στους πειρασμούς σαν τον χρυσό στο χωνευτήρι· όπως ακριβώς έπραξε και στην περίπτωση του Αβραάμ. Οδηγούνταν ο Ισαάκ για ολοκαύτωμα, το θυσιαστήριο είχε οικοδομηθεί, τα ξύλα είχαν τοποθετηθεί, και πουθενά το πρόβατο. Παίρνει ο πατέρας το μαχαίρι, και πουθενά το πρόβατο· όρμησε να τον σφάξει, και τότε ο Θεός με τη φωνή Του χαλιναγώγησε το χέρι του. Αυτά τα είπα, ώστε καθένας από εσάς, όταν δοκιμάζεται, ακόμη κι αν βρεθεί κοντά στον θάνατο, να μην απελπίζεται για την προστασία του Θεού, αλλά να την περιμένει μέχρι τέλους. Οδηγούνταν, λοιπόν, η Σουσάννα στον θάνατο· δεν υπήρχε κανείς να τη βοηθήσει. Όταν, επομένως, είδε ότι δεν υπήρχε καμία ανθρώπινη συναντίληψη, καταφεύγει με τη διάνοιά της στον πιστό μάρτυρα που βρίσκεται στον ουρανό, στο ακοίμητο μάτι, και λέει μεγαλοφώνως: «Θεέ αιώνιε, Εσύ που γνωρίζεις τα κρυπτά, που γνωρίζεις τα πάντα πριν από τη δημιουργία τους, Εσύ γνωρίζεις ότι ψευδώς καταμαρτυρούν εναντίον μου· και ιδού, εγώ πεθαίνω χωρίς να έχω πράξει τίποτε από όσα αυτοί με δολιότητα μηχανεύτηκαν εναντίον μου». Και την εισάκουσε Εκείνος που έχει πει: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, Εγώ θα είμαι παρών». Και καθώς την οδηγούσαν για να θανατωθεί, εξήγειρε ο Θεός το πνεύμα ενός νεαρού παιδιού, που ονομαζόταν Δανιήλ. Και φώναξε με μεγάλη φωνή: «Εγώ είμαι αθώος από το αίμα αυτής». Τότε στράφηκε όλος ο λαός και του είπε: «Ποιος είναι αυτός ο λόγος που είπες;»

Όποιος, καθώς κάθεται στην ησυχία, επίγνωσε τη δική του αδυναμία, και αλλάζοντας τρόπο ζωής πούλησε τον εαυτό του στην υπακοή, αυτός, αν και τυφλός, ανέβλεψε προς τον Χριστό χωρίς κόπο. Σταθείτε, σταθείτε, και πάλι θα το πω, σταθείτε εσείς που τρέχετε τον αγώνα, αδελφοί αθλητές, ακούγοντας τον σοφό εκείνο που βροντοφωνάζει για εσάς: «Σαν τον χρυσό στο χωνευτήρι ο Κύριος, μάλλον δε μέσα στο κοινόβιο, τους δοκίμασε, και σαν θυσία ολοκαυτώματος τους δέχτηκε στους κόλπους Του». Σε Αυτόν ανήκει η δόξα και η αιώνια δύναμη, μαζί με τον άναρχο Πατέρα και το άγιο και προσκυνητό Πνεύμα. Αμήν.

Επομένως, το να δυστυχεί κανείς, ακόμη και αν αυτό δεν γίνεται χάριν της ευσέβειας ούτε είναι εκούσιο, ωστόσο δεν είναι εντελώς και κατ' αυτόν τον τρόπο ανώφελο και άχρηστο ως προς τις μελλοντικές ελπίδες. Αποτελεί λοιπόν και αυτό έργο της Θείας Πρόνοιας και απόδειξη της στοργής Του προς εμάς, που μέσω των θλίψεων της παρούσας ζωής μάς εξασφαλίζει τη μέλλουσα ανάπαυση. Όταν βλέπει ότι αδιαφορούμε για τους εκούσιους κόπους της αρετής ή ότι ρέπουμε με επιμέλεια προς τα χειρότερα και αναβάλλουμε τη μετάνοια, γεμίζει τη ζωή μας με συμφορές και θλίψεις, αρπάζοντάς μας από την αιώνια κόλαση μέσω της τιμωρίας μιας πρόσκαιρης παιδαγωγίας. Και τι το θαυμαστό, αν ο Θεός μεταχειρίζεται φιλάνθρωπα κατ' αυτόν τον τρόπο εμάς που αμαρτάνουμε, όταν πράττει το ίδιο και σε εκείνους που Τον υπηρετούν ειλικρινά και γνήσια. Και αυτούς των οποίων ο βίος είναι γνήσιος και ανόθευτος, τους δοκιμάζει στο χωνευτήρι των πειρασμών, ώστε η λάμψη των αρετών τους να αναφανεί λαμπρότερη μέσα από αυτό. «Διότι», λέγει, «τους δοκίμασε στη φωτιά και τους βρήκε άξιους του Εαυτού Του. Ως χρυσό στο χωνευτήρι τους δοκίμασε και ως ολοκαύτωμα θυσίας τους αποδέχτηκε. Και στον καιρό της θείας επίσκεψής τους θα αναλάμψουν».

Ερώτηση: Και πώς, λέει, παραδόθηκαν δίκαιοι σε χέρια αμαρτωλών και θανατώθηκαν; Απόκριση: Δεν παραδόθηκαν για να χαθούν, αλλά για να γίνουν λαμπρότεροι, όπως ο χρυσός στο χωνευτήρι μέσα από τις θλίψεις, και για να λάβουν περισσότερα στεφάνια από τον αγωνοθέτη. Αλλά και ο Υιός του Θεού παραδόθηκε με τη θέλησή Του σε χέρια αμαρτωλών ανθρώπων και έτσι επήλθε η σωτηρία του κόσμου. «Υπόμεινε τον Κύριο», δηλαδή, περίμενε, κάνε υπομονή, «φύλαξε την οδό» των θελημάτων Του «και θα σε υψώσει για να κληρονομήσεις τη γη» και θα δεις την εξολόθρευση των αμαρτωλών. «Είδα τον ασεβή» Γολιάθ «να υπερυψώνεται και να επαίρεται σαν τους κέδρους του Λιβάνου, και πέρασε», σαν να μην είχε εμφανιστεί ποτέ, «και τον αναζήτησα και δεν βρέθηκε ο τόπος του». Αυτό βλέπουμε να συμβαίνει και σε πολλούς ασεβείς. «Φύλαγε την ακακία και θα δεις την ευθύτητα» στην καρδιά σου· «διότι υπάρχει υπόλειμμα» κάποιου κλήρου «για τον ειρηνικό άνθρωπο» προς διανομή. «Οι δε παράνομοι θα εξολοθρευτούν» δικαίως· «τα υπολείμματα των ασεβών», δηλαδή οι απόγονοί τους, «θα εξολοθρευτούν».

Πρόσεξε, αγαπητέ, με σύνεση και την επίλυση αυτής της αμφισβήτησης. Οπωσδήποτε άκουσες πρωτύτερα τον Κύριο να λέει ότι «γνωρίζει ο ουράνιος Πατέρας μας τι έχετε ανάγκη»· και εμείς μεν ίσως νομίζουμε ότι έχουμε ανάγκη από απόλαυση, ο αθάνατος όμως εκείνος Πατέρας μας γνωρίζει ότι δεν έχουμε ανάγκη από απόλαυση αλλά μάλλον από δοκιμασία, και για τον λόγο αυτόν καθυστερεί την εκπλήρωση των αψευδών του υποσχέσεων προς εμάς· και καθώς εμείς αμαρτάνουμε στον γεμάτο μόχθο βίο μας, δεν μας εκπληρώνει αμέσως την υπόσχεση, αλλά μας αφήνει να κακουχηθούμε και να καθαρθούμε από τα σφάλματά μας και να δοκιμαστούμε όπως ο χρυσός στο χωνευτήρι και «με την υπομονή μας να κερδίσουμε τις ψυχές μας». Και όπως αυτός που υποφέρει σφόδρα από ασθένεια νομίζει ότι με μέλι και κρύο νερό και αρώματα και τα παρόμοια γλυκύτατα πράγματα θα τον απαλλάξει ο ιατρός από την αρρώστια που τον κατέχει, εκείνος όμως μέσω καυτηριασμού και τομής και αηδών τροφών και πικρότατου ποτού τον λύτρωσε από την αρρώστια, έτσι και τις ψυχικές μας αρρώστιες γνωρίζει να τις θεραπεύει μέσω της πικρίας ο πανάριστος ιατρός μας. Γι' αυτό και ο Σωτήρας μας έλεγε: «Μην μεριμνάτε τι θα φάτε και τι θα πιείτε και τι θα ντυθείτε· διότι γνωρίζει ο Πατέρας μας ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά» και γνωρίζει τι έχετε ανάγκη, είτε απόλαυση είτε δοκιμασία είτε και υγεία.

Ο δε άγιος, κατά θεία παραχώρηση, με βασιλική προσταγή της πονηρής Ευδοξίας, ή μάλλον Αδοξίας, απομακρύνθηκε από τον θρόνο από κάποιους σκληρούς στρατιώτες και οδηγήθηκε στην εξορία. Έχοντας φθάσει μέχρι την Πραίνετο, ο Θεός δεν επέτρεψε στον δίκαιο να προχωρήσει περισσότερο. Διότι, όταν εμφανίστηκε ένα πύρινο νέφος που απειλούσε να κατακάψει την πόλη και συνέβη μεγάλος σεισμός, με βασιλικό πρόσταγμα ο άγιος επέστρεψε πάλι στον θρόνο του με πάρα πολλή δόξα. Επειδή όμως η πόλη έβραζε από οργή εναντίον του Θεοφίλου, θέλοντας να τον καταποντίσει ως αίτιο της ταραχής που είχε δημιουργηθεί, ο ταλαίπωρος αναχώρησε κρυφά τη νύχτα ως φυγάς για την Αλεξάνδρεια. Ο δε θείος Χρυσόστομος εξέχεε τα νάματα της διδασκαλίας του με ακόμη μεγαλύτερη ακμή και λαμπρότητα, επειδή, έχοντας δοκιμαστεί στις θλίψεις όπως ο χρυσός στο χωνευτήρι, αναδείχθηκε λαμπρότερος.

Ο δίκαιος όμως, έχοντας πληροφορηθεί από τον Θεό τον θάνατό της, της γράφει: «Περίμενε», λέγοντας, «για λίγο τον δικό μου θάνατο και έτσι θα τον λάβεις». Εκείνη δε «μετά από οκτώ ημέρες» έλαβε το τέλος του βίου της. Ο δε όσιος, αφού έφτασε στην ηλικία των εκατό ετών, απεβίωσε με κάθε οσιότητα την εικοστή έκτη του μηνός Νοεμβρίου, έχοντας αγωνιστεί τον καλόν αγώνα επί του στύλου για εξήντα και πλέον έτη, σαν να ήταν άσαρκος και ασώματος. Από αυτά, τα δεκατρία έτη βρισκόταν ξαπλωμένος σαν άπνους πάνω στη μία του πλευρά, αφενός επειδή χτυπήθηκε από τον φθόνο του πονηρού, όπως ο δίκαιος Ιώβ, και αφετέρου επειδή από την πολλή ορθοστασία και το ψύχος είχαν συσπαστεί βίαια τα νεύρα των ποδιών του. Βρισκόταν λοιπόν κατάκοιτος και πάλευε με την ασθένεια του σώματος ως γενναιότατος αθλητής, προσφέροντας με ευχαριστία τη θεία λειτουργία και προσάγοντάς την στον Θεό «ως ολοκάρπωμα θυσίας». Γι' αυτό και όσο βρισκόταν ακόμη στη ζωή αλλά και όταν αναχώρησε από αυτήν, ο Θεός τέλεσε πάρα πολλά θαύματα μέσω αυτού, και τώρα πλέον διατρίβει μαζί με τη χοροστασία των αγγέλων και όλων των αγίων, γευόμενος τους καρπούς των κόπων του, όπως ακριβώς από την αρχή είχε προσευχηθεί για αυτόν η μητέρα του, όπως προαναφέραμε.

Διότι άλλος μεν αρπάζεται πρόωρα από τη ζωή, αν και προσκολλάται σε κάθε δικαιοσύνη, ώστε, σύμφωνα με τον Σολομώντα, να μην αλλοιωθεί η σύνεσή του. Διότι λέει: «Επειδή έγινε ευάρεστος στον Θεό, αγαπήθηκε· και ενώ ζούσε ανάμεσα σε αμαρτωλούς μετατέθηκε, αρπάχτηκε για να μην αλλοιώσει η κακία τη σύνεσή του ή για να μην απατήσει ο δόλος την ψυχή του... Διότι, αφού έφτασε στην τελειότητα σε λίγο χρόνο, εκπλήρωσε μακρά έτη· επειδή η ψυχή του ήταν αρεστή στον Κύριο, γι' αυτό και βιάστηκε να τον πάρει από το μέσο της πονηρίας». Άλλοι πάλι υποβάλλονται σε θλίψεις και πειρασμούς, δοκιμάζονται με ύβρεις και βάσανα, ώστε η απόδειξη της ανδρείας και της δικαιοσύνης τους να φανεί λαμπρότερη ανάμεσα στους ανθρώπους, όπως ακριβώς έλεγε και ο Κύριος προς τον Ιώβ: «Νομίζεις ότι σου συμπεριφέρθηκα διαφορετικά, παρά για να αναδειχθείς δίκαιος;». Γι' αυτό και για αυτούς ο σοφός Σολομών λέει τα εξής: «Διότι, ακόμη κι αν τιμωρηθούν στα μάτια των ανθρώπων, η ελπίδα τους είναι γεμάτη αθανασία· και αφού παιδαγωγηθούν λίγο, θα ευεργετηθούν με μεγάλα αγαθά, επειδή ο Θεός τους δοκίμασε και τους βρήκε άξιους του εαυτού Του· σαν τον χρυσό στο χωνευτήρι τους δοκίμασε και σαν ολοκαύτωμα θυσίας τους προσδέχτηκε». Άλλος δε, παραδομένος σε χέρια παρανόμων, κατασφάζεται και ο δίκαιος υπομένει πικρό θάνατο, ώστε, βλέποντάς το οι ασεβείς και οι αμαρτωλοί, να φρίξουν και, αποκτώντας συναίσθηση της δικής τους κακίας, να σταματήσουν· «Διότι, αν ο δίκαιος μόλις και μετά βίας σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα φανεί;».

Ήδη δε κατά τον πειρασμό δοκιμαστήκαμε όλοι, όπως ο χρυσός στο χωνευτήρι, και μάλιστα αυτοί που βρίσκονται εδώ. Διότι όσοι ζούσαν με το Άγιο Πνεύμα και με ακλόνητη πίστη, παρέμειναν στην ίδια κατάσταση, χωρίς να παρεκκλίνουν καθόλου, απεναντίας μάλιστα, στηρίχθηκαν και στερεώθηκαν από τον κίνδυνο που προέκυψε. Όσοι όμως ζούσαν με χλιαρότητα καρδιάς, με διψυχία, με φιλοσαρκία και με αμέλεια, τώρα που φύσηξε το κακό, έπεσαν σαν τα φύλλα και σαν ζιζάνια που περνούν από κόσκινο αποβλήθηκαν από το μοναστήρι από μόνοι τους, για να φανεί ποιοι μοιάζουν με καθαρό σιτάρι. Διότι αυτό έλεγε ψάλλοντας ο θείος Δαβίδ: «διαχώρισέ τους στη ζωή τους», δηλαδή τους αμαρτωλούς και αμελείς από τους ενάρετους και οσίους. Αλλά, αλίμονο για την πτώση, διότι έτσι από τη δική τους απροσεξία «σκορπίστηκαν τα οστά τους κοντά στον άδη» της απώλειας! Ωστόσο, πονώ γι' αυτούς και πενθώ, και δεν παύω να τους ανακαλώ, όσο αναπνέω, μήπως ίσως κάποιοι από αυτούς, αναφλεγόμενοι από μια μικρή σπίθα θεογνωσίας και δείχνοντας μετάνοια, ανανήψουν από την κακία, επιστρέψουν και συναχθούν και πάλι ως πλανημένα πρόβατα μακριά από την πονηρή τους οδό.