Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 4:12

Διότι αυτός είναι ο σκοπός του Θεού, το να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φθάσουν στην επίγνωση της αλήθειας. Γι' αυτόν τον λόγο, στους μεν αμαρτωλούς πολλές φορές χαρίζει μακροζωία, δίνοντάς τους αφορμή για μετάνοια, ώστε να επιστρέψουν έστω και στο βαθύ γήρας, όπως οι εργάτες της ενδέκατης ώρας· τους δε δικαίους πολλές φορές τους αρπάζει ενώ είναι ολιγόχρονοι, για να μην, όπως λέει ο Σολομών, διαφθείρει η κακία τη σύνεσή τους ή απατήσει ο δόλος την ψυχή τους, καθώς, φθάνοντας στην τελειότητα σε λίγο χρόνο, συμπλήρωσαν μακρά έτη. Διότι η ψυχή τους ήταν αρεστή στον Κύριο.

Ποταπή δε, όπως είπα, είναι η καρδιά όσων πλανώνται, και επιπλέον ασταθής, διότι κατά κάποιον τρόπο μεθούν και κλυδωνίζονται προς επιθυμίες που είναι αντίθετες στον θείο νόμο και έχουν καταδικαστεί ως φαύλες. Διότι περιφέρονται από κάθε άνεμο, και όπως λέει ο Παροιμιαστής, υφίστανται περιπλάνηση των επιθυμιών. Αυτό ακριβώς το πάθημα της Ιερουσαλήμ, επειδή έκλινε προς τις απάτες των δαιμόνων, έλεγχε ο Θεός των όλων λέγοντας: Στις επιθυμίες της ψυχής της παρασυρόταν από τον άνεμο.

Διότι ο νους παρασύρεται μερικές φορές προς κάθε είδος ακαθαρσίας, και άλλοτε μεν επαινεί τον πλούτο, άλλοτε επιθυμεί τη σάρκα και νικάται από την κενοδοξία, και περιφέρεται σαν από κάθε άνεμο, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε διά της φωνής του Ιερεμία για κάποιον: «Μέσα στις επιθυμίες της ψυχής της παρασυρόταν από τον άνεμο· παραδόθηκε, ποιος θα την επαναφέρει;». Διότι η ψυχή που το έχει πάθει αυτό θα παραδοθεί εξάπαντος στις προσβολές των παθών· και αυτό το διδάσκει ο Παροιμιαστής λέγοντας: «Διότι οι σκολιοί λογισμοί αποχωρίζουν από τον Θεό, και η περιπλάνηση της επιθυμίας αλλοιώνει τον άκακο νου». Πρέπει λοιπόν εμείς να αναχαιτίζουμε τον νου, εάν τυχόν θελήσει να κατευθυνθεί ανεξέλεγκτα προς τους γκρεμούς και να ευχαριστείται και να συναναστρέφεται με τις άτοπες ηδονές, ώστε να μην εξαντληθεί από την πολυπλάνηση και γίνει θήραμα του διαβόλου. Αφού λοιπόν τα έκανες αυτά, λέγει, ω Ιερουσαλήμ, δεν είπες: «Θα σταματήσω να επιμένω», δηλαδή, δεν ανέκοψες με την ορθή σκέψη την πορεία προς τα αισχρότερα, δεν υπολόγισες την απομάκρυνση, δεν κατέλυσες την προθυμία προς τα φαύλα, αλλά επιμένεις μάλλον εντονότερα στο να θέλεις να πράττεις εκείνα που δεν θα έπρεπε διόλου να είχαν γίνει εξαρχής.

Αδελφέ, μην πολεμάς υπέρ του Διαβόλου, αλλά μάλλον εναντίον του. Απόκτησε, αδελφέ, παιδεία από τη νεότητά σου, και μέχρι τα γηρατειά σου θα βρεις χάρη και φρόνηση. Ο μοναχός που δεν είναι προετοιμασμένος να υπομείνει γενναία τα όσα συμβαίνουν, θα λυπηθεί. Η αμέλεια αποτελεί εσωτερική προδοσία, και η αμέλεια είναι φοβερή αιχμαλωσία· η νήψη, αντίθετα, αιχμαλωτίζει ακόμη και τους αιχμαλωτιστές. Από την οκνηρία των χεριών θα στάξει η στέγη του σπιτιού· και, ενώ δεν το θέλει αυτός που μένει μέσα, θα αναγκαστεί να φύγει από αυτό. Ο οκνηρός μοναχός δεν θα κλείσει ούτε το παράθυρο του κελιού του, μέχρι να συντριβεί χτυπώμενο από τον άνεμο· ο νηφάλιος όμως θα είναι ακατάκριτος. Εκείνος που χαλιναγωγεί τα μάτια του θα είναι πιο ανάλαφρος· εκείνος όμως που περιπλανάται με το βλέμμα του θα φορτώσει στον εαυτό του βάρος· διότι η περιπλάνηση της επιθυμίας, όπως λέει, διαστρέφει τον άκακο νου. Εάν από συναρπαγή αφήσεις τα μάτια σου να περιπλανηθούν στη ματαιότητα, κόψε αμέσως αυτή την τάση, μήπως πέσεις σε αισχρή πράξη. Όταν πυρώνεται η σάρκα, μην αγγίζεις τα μέλη του σώματος, για να μην ανάψεις ακόμη σφοδρότερη την πύρωση. Μακάριος είναι εκείνος που νίκησε κάθε σαρκική επιθυμία.

Υπόμεινε λοιπόν τον Κύριο, εκλεκτέ του Θεού, ώστε αυτοί που σε θλίβουν τώρα να εκπλαγούν με την παράδοξη σωτηρία σου. Καθώς είναι γραμμένο: Ο δίκαιος, αν προλάβει να πεθάνει, θα βρει ανάπαυση. Διότι τίμιο γήρας δεν είναι το πολυχρόνιο, ούτε μετριέται με τον αριθμό των ετών. Αλλά τα λευκά μαλλιά για τους ανθρώπους είναι η φρόνηση, και ηλικία γήρατος είναι ο ακηλίδωτος βίος. Επειδή έγινε ευάρεστος στον Θεό αγαπήθηκε, και καθώς ζούσε ανάμεσα σε αμαρτωλούς, μετατέθηκε. Αρπάχθηκε, μήπως η κακία αλλοιώσει τη σύνεσή του ή ο δόλος εξαπατήσει την ψυχή του. Διότι η γοητεία της φαυλότητας επισκοτίζει τα καλά και η ζάλη της επιθυμίας διαστρέφει τον άκακο νου. Αν και έφτασε στην τελειότητα σε λίγο χρόνο, εκπλήρωσε έργο μακρών ετών. Διότι η ψυχή του ήταν αρεστή στον Κύριο· γι' αυτό έσπευσε να τον πάρει μέσα από την πονηρία. Οι δε άνθρωποι, αν και τα είδαν, δεν τα κατανόησαν, ούτε έβαλαν στο μυαλό τους κάτι τέτοιο, ότι δηλαδή υπάρχει χάρη και έλεος στους εκλεκτούς του, και προστασία στους οσίους του. Θα κατακρίνει λοιπόν ο δίκαιος που πέθανε τους ασεβείς που ζουν, και η νεότητα που έφτασε σύντομα στην τελειότητα το πολυετές γήρας του αδίκου. Διότι θα δουν το τέλος του σοφού και δεν θα κατανοήσουν τι αποφάσισε γι' αυτόν και για ποιο λόγο τον έθεσε σε ασφάλεια ο Κύριος.

Διότι η περιπλάνηση της επιθυμίας υποσκάπτει τον άκακο νου· επειδή, στην ήττα των οφθαλμών, στήνεται ενέδρα δαιμόνων, εάν αυτός που ηττήθηκε δεν αποκόψει το βλέμμα. Όταν, λοιπόν, αρχίζει ο δαίμονας να μορφοποιεί τον πειρασμό και να ζωγραφίζει στη διάνοιά σου την ομορφιά μιας γυναίκας που κάποτε είδες, ή κάτι παρόμοιο, φέρε μέσα σου τον φόβο του Θεού και θυμήσου αυτούς που κοιμούνται στους τάφους. Αναλογίσου την ημέρα της εξόδου σου, όταν πρόκειται η ψυχή σου να χωριστεί από το σώμα. Σκέψου την τρομερή και φρικώδη φωνή, την οποία θα ακούσουν όσοι αμέλησαν το δίκαιο και δεν τήρησαν τις εντολές του Χριστού: «Πηγαίνετε μακριά μου οι καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ, που είναι ετοιμασμένο για τον Διάβολο και τους αγγέλους του, εκεί όπου είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων, στο εξώτερο σκοτάδι». Σκέψου το ακοίμητο σκουλήκι και το ατελείωτο βασανιστήριο. Αυτά να αναλογίζεσαι και να θυμάσαι, και θα διαλυθεί η επιθυμία της ηδονής από τη διάνοιά σου, όπως λιώνει το κερί μπροστά στη φωτιά· διότι δεν μπορούν να αντισταθούν στον φόβο του Θεού. Διότι όποιος δεν αντιστέκεται στην επιθυμία, αλλά αφήνει τα μάτια του να περιπλανούνται ακόλαστα, οπωσδήποτε έχει ήδη στρέψει τη διάνοιά του προς τα πάθη και, αν δεν ήταν η ανθρώπινη ντροπή, πολλές φορές θα είχε διαφθείρει και το σώμα του.

Κατά του Παύλου του Σαμοσατέως 〈με〉, και κατά τη σειρά 〈ξε〉. 1. Ο Παύλος, ο αποκαλούμενος Σαμοσατεύς, τους διαδέχεται, έχοντας δράσει μετά τον Ναυάτο και τον Ωριγένη, ο οποίος πλέον συγκαταλέγεται στην αίρεση, εξαιτίας της αλαζονείας την οποία θέλησε να επισύρει στον εαυτό του και να επαρθεί κατά της αλήθειας μέσω της κομπώδους φλυαρίας του και της υποκινούμενης από τον διάβολο διανοίας του. Για αυτόν πρέπει να πενθούμε, καθώς αληθινά «από φθόνο του διαβόλου» εξώκειλε και ξέπεσε από το ύψος· διότι στο πρόσωπό του εκπληρώνεται το γραμμένο: «η βασκανία της φαυλότητας αμαυρώνει τα καλά, και ο ρεμβασμός της επιθυμίας διαστρέφει τον άκακο νου».

Ας δούμε όμως και άλλες θεωρήσεις. Προσκάλεσέ μου τον μακάριο και σοφότατο Σολομώντα για τον έλεγχο αυτού του Ιερακά. Έλα, μακαριότατε των προφητών, «εσύ που έλαβες από τον Κύριο πλατύτητα καρδιάς και σοφία, σαν την άμμο στην ακρογιαλιά της θάλασσας», τι άραγε θα φρονούσες για τα παιδιά; Και λέει: «Διότι τίμιο γήρας δεν είναι το πολυχρόνιο, ούτε μετριέται με τον αριθμό των ετών. Αλλά γκρίζα μαλλιά για τους ανθρώπους είναι η φρόνηση, και ηλικία γήρατος είναι ο ακηλίδωτος βίος. Επειδή έγινε ευάρεστος στον Θεό, αγαπήθηκε, και ενώ ζούσε ανάμεσα σε αμαρτωλούς, μετατέθηκε. Αρπάχτηκε, μήπως και η κακία αλλοιώσει τη σύνεσή του, ή ο δόλος απατήσει την ψυχή του. Διότι η βασκανία της φαυλότητας σκοτεινιάζει τα καλά, και ο ρεμβασμός της επιθυμίας διαφθείρει τον άκακο νου». Και το ότι λοιπόν μιλάει για παιδιά, το προσθέτει αμέσως παρακάτω λέγοντας: «Αν και έφτασε στην τελειότητα σε σύντομο χρόνο, εκπλήρωσε μακρούς χρόνους», για να πει ότι, πεθαίνοντας νέος, εκπλήρωσε μακρούς χρόνους. «Διότι η ψυχή του ήταν αρεστή στον Κύριο, γι' αυτό και έσπευσε να τον πάρει από το μέσον της πονηρίας». Και στον Ιερεμία λέει ο Κύριος: «Προτού σε πλάσω στην κοιλιά, σε γνώριζα, και προτού βγεις από τη μήτρα, σε αγίασα». 5. Ας δούμε όμως τον ίδιο τον Σωτήρα, το αψευδές στόμα, Αυτόν που γνωρίζει τα πάντα· έλα, Κύριε, βοήθησε τη διάνοιά μας και έλεγξε τον Ιερακά και την προπέτειά του. «Τον πλησίασαν», λέει, «τα παιδιά, για να επιθέσει τα χέρια Του πάνω τους και να τα ευλογήσει. Οι μαθητές όμως τα απομάκρυναν και τα εμπόδιζαν.

Και πήραν το νερό οι τρεις δυνατοί άνδρες και ήρθαν στον Δαβίδ· όμως εκείνος δεν θέλησε να το πιει, αλλά το προσέφερε ως σπονδή στον Κύριο, και είπε: «Ο Θεός να με φυλάξει, Κύριε, από το να κάνω κάτι τέτοιο· πώς να πιω το αίμα των ανθρώπων που πήγαν εκεί διακινδυνεύοντας την ίδια τους τη ζωή;». «Δέντρο ζωής είναι η αγαθή επιθυμία». «Μην πορεύεσαι οπίσω από τις επιθυμίες σου, και συγκρατήσου από τις ορέξεις σου». «Η σκοτοδίνη της επιθυμίας αλλοιώνει τον άκακο νου». «Όποιος κοιτάξει γυναίκα για να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του». «Καθετί που υπάρχει στον κόσμο, δηλαδή η επιθυμία της σάρκας, η επιθυμία των ματιών και η αλαζονεία του βίου, δεν προέρχεται από τον Πατέρα, αλλά προέρχεται από τον κόσμο». «Σας παρακαλώ, ως πάροικους και παρεπίδημους, να απέχετε από τις σαρκικές επιθυμίες, οι οποίες μάχονται εναντίον της ψυχής». «Εγώ, ο Δημιουργός, ενέταξα στο πλάσμα μου την επιθυμία, και δεν κατακρίνω αυτή τη φυσική κίνηση. Διότι δεν λέω: Δεν θα επιθυμήσεις. Δεν ξεριζώνω τη ρίζα αυτού που έχει φυτευτεί καλά, αλλά κλαδεύω τα νόθα κλαδιά του φυτού που έχει πλέον φθαρεί. Δεν λέω λοιπόν να εξορίσεις την ίδια την επιθυμία από την ψυχή, αλλά αποκόπτω τις παραφυάδες του επιθετικού πάθους όσο αυτές ακόμη βλαστάνουν».

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Ρ. ΤΙΤΛΟΣ Αʹ. — Περί των ρεμβομένων. «Δείτε, ότι όλοι έχουν τυφλωθεί και δεν γνώρισαν σύνεση. Όλοι αυτοί λοιπόν είναι σκυλιά βουβά, που δεν μπορούν να γαβγίσουν. Ονειρεύονται στο κρεβάτι τους, αγαπούν τη νύστα· και είναι σκυλιά αναιδή, και δεν γνωρίζουν χορτασμό· και είναι πονηροί, και δεν γνωρίζουν σύνεση· όλοι πορεύθηκαν στους δικούς τους δρόμους, ο καθένας σύμφωνα με το δικό του συμφέρον.» «Ο ρεμβασμός της επιθυμίας αλλοιώνει τον άκακο νου.» «Ο πλανημένος γιος ντροπιάζει τη μητέρα του.» Αυτό το αρρώστημα είναι χαρακτηριστικό της οκνηρής και ράθυμης ψυχής: το να βλέπει όνειρα ενώ το σώμα είναι ξύπνιο.

Αυτός που είναι κακός στον εαυτό του, σε ποιον θα είναι καλός; Τέκνο μου, ανάλογα με αυτά που έχεις, να κάνεις καλό στον εαυτό σου.» «Εναντίον αυτού που είναι άσπλαχνος με το ψωμί, η πόλη θα γογγύσει. ΤΙΤΛΟΣ ΙΑʹ. —Περί αυτού που αρέσκεται να κατηγορεί και να κατακρίνει. «Εκείνος που κατηγορεί άδικα, δεν θα διαφύγει.» «Μην αναπτύσσεις έχθρα με κάποιον άνθρωπο χωρίς λόγο, για να μην σου κάνει κάποιο κακό.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΒʹ. —Περί φθόνου και ζήλιας. «Βγήκαν οι γυναίκες χορεύοντας σε συνάντηση του Δαβίδ και έλεγαν: Ο Σαούλ πάταξε τις χιλιάδες του, και ο Δαβίδ τις μυριάδες του. Και ο λόγος αυτός φάνηκε κακός στα μάτια του Σαούλ, και είπε: Στον Δαβίδ έδωσαν τις μυριάδες, και σε εμένα τις χιλιάδες. Και από εκείνη την ημέρα ο Σαούλ κοίταζε με καχυποψία και φθόνο τον Δαβίδ.» «Μη συνδειπνείς με άνθρωπο φθονερό, ούτε να επιθυμείς τα φαγητά του. Διότι όπως ακριβώς αν κάποιος κατάπινε μια τρίχα, έτσι τρώει και πίνει.» «Βιάζεται να πλουτίσει ο φθονερός άνθρωπος, και δεν γνωρίζει ότι κάποιος ελεήμων θα τον εξουσιάσει.» «Σκληρή σαν τον άδη είναι η ζήλια.» «Με τον φθόνο που κατατρώγει τον άνθρωπο δεν θα συμπορευτώ, διότι αυτός δεν έχει καμία κοινωνία με τη σοφία.» «Ο φθόνος της φαυλότητας σκοτεινιάζει τα καλά.» «Σε έναν φθονερό άνθρωπο σε τι χρησιμεύουν τα χρήματα;» «Η ζήλια και ο θυμός λιγοστεύουν τις ημέρες.» «Από εκείνους που σε ζηλεύουν, κρύψε τις προθέσεις σου.» «Από εκείνον που φθονεί τον ίδιο του τον εαυτό δεν υπάρχει πιο κακός, και αυτή είναι η ανταπόδοση της κακίας του· και εάν κάνει κάποιο καλό κατά λάθος, δεν το κάνει με τη θέλησή του· και στο τέλος φανερώνεται η κακία του.» «Κάθε αμαρτωλός, και φθονερός, και δίγλωσσος θα βρει ατιμία.» «

Όμως, όπως φαίνεται σωστό στον σοφό Σολομώντα: «Αρπάχτηκε, διότι η ψυχή του ήταν αρεστή στον Κύριο· γι' αυτό και απομακρύνθηκε γρήγορα μέσα από την πονηρία, για να μην αλλοιώσει η κακία τη σύνεσή του ή απατήσει ο δόλος την ψυχή του, καθόσον η βασκανία της φαυλότητας σκοτεινιάζει τα καλά, και ο περισπασμός της επιθυμίας διαφθείρει τον άκακο νου· γι' αυτό και, φτάνοντας στην τελειότητα σε λίγο χρόνο, συμπλήρωσε μακρά χρόνια».