Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 4:13

Διότι αυτός είναι ο σκοπός του Θεού, το να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φθάσουν στην επίγνωση της αλήθειας. Γι' αυτόν τον λόγο, στους μεν αμαρτωλούς πολλές φορές χαρίζει μακροζωία, δίνοντάς τους αφορμή για μετάνοια, ώστε να επιστρέψουν έστω και στο βαθύ γήρας, όπως οι εργάτες της ενδέκατης ώρας· τους δε δικαίους πολλές φορές τους αρπάζει ενώ είναι ολιγόχρονοι, για να μην, όπως λέει ο Σολομών, διαφθείρει η κακία τη σύνεσή τους ή απατήσει ο δόλος την ψυχή τους, καθώς, φθάνοντας στην τελειότητα σε λίγο χρόνο, συμπλήρωσαν μακρά έτη. Διότι η ψυχή τους ήταν αρεστή στον Κύριο.

Υπόμεινε λοιπόν τον Κύριο, εκλεκτέ του Θεού, ώστε αυτοί που σε θλίβουν τώρα να εκπλαγούν με την παράδοξη σωτηρία σου. Καθώς είναι γραμμένο: Ο δίκαιος, αν προλάβει να πεθάνει, θα βρει ανάπαυση. Διότι τίμιο γήρας δεν είναι το πολυχρόνιο, ούτε μετριέται με τον αριθμό των ετών. Αλλά τα λευκά μαλλιά για τους ανθρώπους είναι η φρόνηση, και ηλικία γήρατος είναι ο ακηλίδωτος βίος. Επειδή έγινε ευάρεστος στον Θεό αγαπήθηκε, και καθώς ζούσε ανάμεσα σε αμαρτωλούς, μετατέθηκε. Αρπάχθηκε, μήπως η κακία αλλοιώσει τη σύνεσή του ή ο δόλος εξαπατήσει την ψυχή του. Διότι η γοητεία της φαυλότητας επισκοτίζει τα καλά και η ζάλη της επιθυμίας διαστρέφει τον άκακο νου. Αν και έφτασε στην τελειότητα σε λίγο χρόνο, εκπλήρωσε έργο μακρών ετών. Διότι η ψυχή του ήταν αρεστή στον Κύριο· γι' αυτό έσπευσε να τον πάρει μέσα από την πονηρία. Οι δε άνθρωποι, αν και τα είδαν, δεν τα κατανόησαν, ούτε έβαλαν στο μυαλό τους κάτι τέτοιο, ότι δηλαδή υπάρχει χάρη και έλεος στους εκλεκτούς του, και προστασία στους οσίους του. Θα κατακρίνει λοιπόν ο δίκαιος που πέθανε τους ασεβείς που ζουν, και η νεότητα που έφτασε σύντομα στην τελειότητα το πολυετές γήρας του αδίκου. Διότι θα δουν το τέλος του σοφού και δεν θα κατανοήσουν τι αποφάσισε γι' αυτόν και για ποιο λόγο τον έθεσε σε ασφάλεια ο Κύριος.

Ας δούμε όμως και άλλες θεωρήσεις. Προσκάλεσέ μου τον μακάριο και σοφότατο Σολομώντα για τον έλεγχο αυτού του Ιερακά. Έλα, μακαριότατε των προφητών, «εσύ που έλαβες από τον Κύριο πλατύτητα καρδιάς και σοφία, σαν την άμμο στην ακρογιαλιά της θάλασσας», τι άραγε θα φρονούσες για τα παιδιά; Και λέει: «Διότι τίμιο γήρας δεν είναι το πολυχρόνιο, ούτε μετριέται με τον αριθμό των ετών. Αλλά γκρίζα μαλλιά για τους ανθρώπους είναι η φρόνηση, και ηλικία γήρατος είναι ο ακηλίδωτος βίος. Επειδή έγινε ευάρεστος στον Θεό, αγαπήθηκε, και ενώ ζούσε ανάμεσα σε αμαρτωλούς, μετατέθηκε. Αρπάχτηκε, μήπως και η κακία αλλοιώσει τη σύνεσή του, ή ο δόλος απατήσει την ψυχή του. Διότι η βασκανία της φαυλότητας σκοτεινιάζει τα καλά, και ο ρεμβασμός της επιθυμίας διαφθείρει τον άκακο νου». Και το ότι λοιπόν μιλάει για παιδιά, το προσθέτει αμέσως παρακάτω λέγοντας: «Αν και έφτασε στην τελειότητα σε σύντομο χρόνο, εκπλήρωσε μακρούς χρόνους», για να πει ότι, πεθαίνοντας νέος, εκπλήρωσε μακρούς χρόνους. «Διότι η ψυχή του ήταν αρεστή στον Κύριο, γι' αυτό και έσπευσε να τον πάρει από το μέσον της πονηρίας». Και στον Ιερεμία λέει ο Κύριος: «Προτού σε πλάσω στην κοιλιά, σε γνώριζα, και προτού βγεις από τη μήτρα, σε αγίασα». 5. Ας δούμε όμως τον ίδιο τον Σωτήρα, το αψευδές στόμα, Αυτόν που γνωρίζει τα πάντα· έλα, Κύριε, βοήθησε τη διάνοιά μας και έλεγξε τον Ιερακά και την προπέτειά του. «Τον πλησίασαν», λέει, «τα παιδιά, για να επιθέσει τα χέρια Του πάνω τους και να τα ευλογήσει. Οι μαθητές όμως τα απομάκρυναν και τα εμπόδιζαν.

Και ως προς το να τα φέρει όλα εις πέρας συγχρόνως και, σύμφωνα με το ρητό του Σολομώντα, να εκπληρώσει σε λίγο χρόνο πολλά έτη, ο Δημήτριος είναι σαν εκείνη τη ράβδο του Ααρών, βλαστός ευσέβειας που έχει θαλερά ανθίσει, πολυαγαπημένο άνθος, καρπός ένδοξος και θεοειδής, μάλλον δε ράβδος και θείο σκήπτρο του Χριστού, του αιώνιου αρχιερέα, ή αν θέλεις, και αειθαλής και θεοειδής κλάδος είναι ο Δημήτριος, του οποίου Χριστού τύπος ήταν ο Ααρών. Και από τη μία εκείνος ήταν τύπος του Χριστού, ενώ από την άλλη εκείνη η ράβδος, που συγχρόνως βλάστησε και άνθισε και έβγαλε τους καρπούς και θεϊκά τους έφερε σε ωρίμανση, ήταν τύπος του Δημητρίου, ο οποίος είναι το σε όλα άριστο σκήπτρο του Χριστού. Διαφέρει όμως και από εκείνη, όσο αρμόζει να υπερέχει το αληθινό από τον τύπο, και μάλιστα όχι λίγο, ο Δημήτριος, ο οποίος ξεπερνά κάθε τι καλό, με τη γενναιότητα και τη μεγαλοπρέπεια των ηθών, των έργων και των θαυμάτων του. Διότι, ως προς το να παρέχει αμείωτα και αδιάλειπτα σε όσους προσέρχονται τη συρροή, ας πούμε, των χαρίτων, μοιάζει να είναι δέντρο φωτοφόρο, μεταδίδοντας τους καρπούς του ακατάπαυστα σαν ακτίνες και παρέχοντας άφθονα στους προσερχομένους τα κάλλιστα και θειότατα αγαθά, όντας και ο ίδιος πάντοτε πλήρης από τέτοια, σαν ένας ήλιος παντοειδούς ευεργεσίας ή αέναη πηγή χαρίτων ή ανεξάντλητο πέλαγος θαυμάτων ή μια ανεκδιήγητη άβυσσος ορατών και αοράτων αγαθών.

«Ο μικρός και ο μεγάλος είναι εκεί, και ο δούλος που φοβάται τον κύριό του.» «Εάν πεθάνει ο άνθρωπος, θα ζήσει, αφού ολοκληρώσει τις ημέρες του βίου του.» «Θα κατέβεις στον τάφο, όπως το ώριμο σιτάρι που θερίζεται στην κατάλληλη εποχή.» «Ο θάνατος για τον άνθρωπο είναι ανάπαυση.» «Η ευλογία εκείνου που χάνεται ας έλθει επάνω μου.» «Καλύτερο είναι να πάει κανείς σε οίκο πένθους, παρά σε οίκο συμποσίου. Η καρδιά των σοφών βρίσκεται σε οίκο πένθους· ενώ η καρδιά των αφρόνων σε οίκο ευφροσύνης.» «Διότι ο άνθρωπος πορεύθηκε προς την αιώνια κατοικία του, και εκείνοι που θρηνούν περιφέρονται στην αγορά.» «Όπως ακριβώς βγήκε γυμνός από την κοιλιά της μητέρας του, έτσι θα επιστρέψει για να αναχωρήσει όπως ήρθε, και τίποτα δεν θα λάβει από τον κόπο του, ώστε να το πάρει στο χέρι του αναχωρώντας.» «Καλύτερη είναι η ημέρα του θανάτου από την ημέρα της γέννησής του.» «Φθάνοντας στην τελειότητα σε σύντομο χρόνο, συμπλήρωσε μακρά έτη.»

Ούτε ο έπαινος καθιστά κάτι αγαθό, ούτε ο ψόγος κακό. ΤΙΤΛΟΣ Ι΄. — Περί των ολιγόβιων και των ολιγόχρονων. «Ευλογημένος ο γεννημένος από γυναίκα, ολιγόβιος.» «Αρπάχθηκε, για να μην αλλάξει η κακία τη σύνεσή του, ή δούλος απατήσει την ψυχή του. Αφού τελειώθηκε σε λίγο χρόνο, εκπλήρωσε χρόνους μακρούς· διότι η ψυχή του ήταν αρεστή στον Κύριο· γι' αυτό και έσπευσε από το μέσο της πονηρίας.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΑ΄. — Περί αυτών που σέβονται τους όρκους· και ότι δεν πρέπει να ορκιζόμαστε. «Δεν θα λάβεις το όνομα του Θεού σου επί ματαίω.}

Αρκεί λοιπόν αυτό το θαύμα, αντί πολλών, για να μας διδάξει την ένθεη παρρησία του οσίου προς τον Θεό, όπως ακριβώς ένα μόνο ποτήρι από όλο το κρασί φανερώνει την ποιότητα του ποτού σε όσους το επιθυμούν, ή όπως από λίγες βολές διακρίνεται ο στόχος του τοξότη. Επειδή δε, σύμφωνα με τη σοφή ρήση, η ψυχή του ήταν αρεστή στον Κύριο, «αν και έφθασε στην τελειότητα σε σύντομο χρονικό διάστημα, εκπλήρωσε έργο μακρών ετών», και ενώ ήταν ακόμη νέος φθάνει στη δύση του βίου, έχοντας τερματίσει τον δρόμο και έχοντας τηρήσει την πίστη, γενόμενος άξιος του στεφάνου της δικαιοσύνης. Φθάνει λοιπόν στο τέλος του βίου του στις είκοσι οκτώ του μηνός Οκτωβρίου και αξιώνεται ενός τιμίου τέλους, όντας τίμιος, και «ο κλήρος του βρίσκεται ανάμεσα στους αγίους»· και η μεν αγία και καθαρότατη ψυχή του αναβιβάζεται εντίμως από τους άγιους αγγέλους προς τον Θεό και τους αιώνιους θαλάμους, στο ανέσπερο φως και στη χορεία των δικαίων, το δε άμεμπτο και ακηλίδωτο σώμα του κηδεύεται με τιμές από αξιότιμους άνδρες στα ανατολικά του χωριού της Λευκομιάδος, στο σπήλαιο της ασκήσεώς του, και γίνεται θεοπρεπώς ανεξάντλητη πηγή θαυμάτων και αλεξίκακο φάρμακο για «κάθε νόσο και κάθε ασθένεια» σε όσους προσέρχονται με πίστη.

Όμως, όπως φαίνεται σωστό στον σοφό Σολομώντα: «Αρπάχτηκε, διότι η ψυχή του ήταν αρεστή στον Κύριο· γι' αυτό και απομακρύνθηκε γρήγορα μέσα από την πονηρία, για να μην αλλοιώσει η κακία τη σύνεσή του ή απατήσει ο δόλος την ψυχή του, καθόσον η βασκανία της φαυλότητας σκοτεινιάζει τα καλά, και ο περισπασμός της επιθυμίας διαφθείρει τον άκακο νου· γι' αυτό και, φτάνοντας στην τελειότητα σε λίγο χρόνο, συμπλήρωσε μακρά χρόνια».

Επομένως, εκείνος που το κατήργησε αυτό και τρόπον τινά το θανάτωσε, κέρδισε τη δόξα τριών βραβείων, έχοντας νικήσει την ηδονή, την οργή και τη φιλαργυρία. Αυτά, ως επί το πλείστον, επιφυλάσσονται για τα εσπερινά στάδια της ζωής (τα γηρατειά), κατά τα οποία ο λογισμός είναι σταθερός και ανυποχώρητος· εκείνος όμως που έχει προκαταλάβει την τελειότητα, έχει εκπληρώσει μέσα σε λίγο χρόνο μακροχρόνια πορεία και έχει αναδειχθεί αξιοθαύμαστος τρισαριστέας, έχοντας κατακτήσει από πριν στη νεότητά του τα κατορθώματα του γήρατος και έχοντας θανατώσει με σπουδή το ποικιλόμορφο θηρίο της ναρκωμένης ψυχής, η οποία έχει παραλύσει ως προς τις έλλογες και κατά φύσιν ορμές· μέσω αυτών ακριβώς καταπραΰνονται οι παρά φύσιν και άλογες. Διότι, εξαιτίας της φλογερής και εντατικής κατάστασης του ηγεμονικού νου, το αλλότριο στοιχείο καταλαμβάνεται από φρίκη και νεκρώνεται, και υποφέρει χειρότερα απ' ό,τι ένα αγρίμι από τον βρυχηθμό του λέοντα. Όπως, αντίθετα, όταν ο ισχυρός νους χαυνώνεται, καταπίπτει και παραδίδεται σε βαθύ ύπνο, τα πάθη αναζωπυρώνονται και αποθρασύνονται, και αφού τον παραλάβουν από τη Δαλιδά, δηλαδή την εκλεκτή σύνοικο νωχέλεια, κουρεμένο, τυφλώνουν τη σύνεσή του και έτσι τον εμπαίζουν με ποικίλους τρόπους, παρασύροντάς τον άλλοτε σε διαφορετικές γελοιότητες. Και το αθλιότερο είναι ότι ο κυριευμένος ούτε καν γνωρίζει σε τι βάθος κακίας έχει περιπέσει, αλλά εμφανίζεται πωρωμένος και αναίσθητος, και ορισμένες φορές μάλιστα επαίρεται για τη συμφορά του και θεωρεί την αισχύνη του ως δόξα.

Διότι άλλος μεν αρπάζεται πρόωρα από τη ζωή, αν και προσκολλάται σε κάθε δικαιοσύνη, ώστε, σύμφωνα με τον Σολομώντα, να μην αλλοιωθεί η σύνεσή του. Διότι λέει: «Επειδή έγινε ευάρεστος στον Θεό, αγαπήθηκε· και ενώ ζούσε ανάμεσα σε αμαρτωλούς μετατέθηκε, αρπάχτηκε για να μην αλλοιώσει η κακία τη σύνεσή του ή για να μην απατήσει ο δόλος την ψυχή του... Διότι, αφού έφτασε στην τελειότητα σε λίγο χρόνο, εκπλήρωσε μακρά έτη· επειδή η ψυχή του ήταν αρεστή στον Κύριο, γι' αυτό και βιάστηκε να τον πάρει από το μέσο της πονηρίας». Άλλοι πάλι υποβάλλονται σε θλίψεις και πειρασμούς, δοκιμάζονται με ύβρεις και βάσανα, ώστε η απόδειξη της ανδρείας και της δικαιοσύνης τους να φανεί λαμπρότερη ανάμεσα στους ανθρώπους, όπως ακριβώς έλεγε και ο Κύριος προς τον Ιώβ: «Νομίζεις ότι σου συμπεριφέρθηκα διαφορετικά, παρά για να αναδειχθείς δίκαιος;». Γι' αυτό και για αυτούς ο σοφός Σολομών λέει τα εξής: «Διότι, ακόμη κι αν τιμωρηθούν στα μάτια των ανθρώπων, η ελπίδα τους είναι γεμάτη αθανασία· και αφού παιδαγωγηθούν λίγο, θα ευεργετηθούν με μεγάλα αγαθά, επειδή ο Θεός τους δοκίμασε και τους βρήκε άξιους του εαυτού Του· σαν τον χρυσό στο χωνευτήρι τους δοκίμασε και σαν ολοκαύτωμα θυσίας τους προσδέχτηκε». Άλλος δε, παραδομένος σε χέρια παρανόμων, κατασφάζεται και ο δίκαιος υπομένει πικρό θάνατο, ώστε, βλέποντάς το οι ασεβείς και οι αμαρτωλοί, να φρίξουν και, αποκτώντας συναίσθηση της δικής τους κακίας, να σταματήσουν· «Διότι, αν ο δίκαιος μόλις και μετά βίας σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα φανεί;».

Εγώ δε, ακριβώς ως προς αυτό και προπαντός, λέγω ότι ο Δημήτριος ξεπέρασε τον Παύλο, διότι στον μεν χρειάστηκε αρκετός χρόνος για να γίνει σκεύος εκλογής, ενώ ο Δημήτριος, σύμφωνα με τον σοφό Σολομώντα, αφού έφτασε στην τελειότητα σε λίγο χρόνο, εκπλήρωσε έργο πολλών ετών, και αναδείχθηκε Παύλος, αλλά και ανώτερος του Παύλου. Για τους ίδιους λόγους, ξεπέρασε και τον μέγα Πέτρο, ο οποίος, επιπλέον, μολονότι προηγουμένως είχε θαυμαστό ζήλο, κατά τις συμφορές και όταν ο Χριστός υπέφερε τα δεινά, ή μάλλον όταν τα δεινά επρόκειτο να συμβούν και η περίσταση καλούσε τον άνδρα, υποχώρησε τρόπον τινά παρά πάσα προσδοκία. Αυτός όμως, κατά τις συμφορές υπέρ της ευσεβείας, επέδειξε πολύ πιο θαυμαστή την αγάπη του προς Αυτόν, και μεγαλύτερη την καρτερία· και ακόμη, ο μεν Πέτρος συνήψε γάμο, ενώ αυτός υπήρξε αθλητής της παρθενίας. Σε σχέση με τον μέγα Ιωάννη, μην αφήνοντάς του κανένα περιθώριο υπεροχής, ούτε ως προς την παρθενία, ούτε ως προς τη θεολογία, ούτε ως προς τη φιλοθεΐα, στη συνέχεια τον ξεπερνά και αυτόν με άλλον τρόπο, καθώς χτυπήθηκε και πέθανε για χάρη του Ποθουμένου· διότι σε εκείνον δεν συνέβησαν αυτά.