Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 7:22

«Και μίλησε για τα κτήνη και για τα πτηνά και για τα ερπετά και για τα ψάρια· και έρχονταν όλοι οι λαοί για να ακούσουν τη σοφία του Σολομώντα, καθώς και από όλους τους βασιλιάδες της γης, όσοι είχαν ακούσει για τη σοφία του». Ορμώμενος από αυτό, και εκείνος που απέδωσε στο πρόσωπό του την πανάρετη σοφία ανέφερε: «Διότι αυτός μου έδωσε αψευδή γνώση των όντων, ώστε να γνωρίζω τη σύσταση του κόσμου και την ενέργεια των στοιχείων, την αρχή, το τέλος και το μέσο των χρόνων, τις αλλαγές των τροπών και τις μεταβολές των εποχών, τους κύκλους του έτους και τις θέσεις των αστέρων, τις φύσεις των ζώων και την αγριότητα των θηρίων, την ορμή των πνευμάτων και τους διαλογισμούς των ανθρώπων, τις διαφορές των φυτών και τις δυνάμεις των ριζών· όσα είναι κρυφά και αφανή τα γνώρισα. Διότι με δίδαξε η σοφία, η δημιουργός των πάντων». Πάλι δε, ο ίδιος ο Σολομών, εξετάζοντας από φυσικής πλευράς τη ρευστή ουσία των σωμάτων, λέει στον Εκκλησιαστή: «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης. Ποιο είναι το όφελος για τον άνθρωπο σε όλο τον μόχθο του, με τον οποίο μοχθεί κάτω από τον ήλιο;» Και προσθέτει: «Τι είναι αυτό που έγινε; Είναι αυτό που πρόκειται να γίνει· και τι είναι αυτό που δημιουργήθηκε; Είναι αυτό που πρόκειται να δημιουργηθεί. Και δεν υπάρχει τίποτε νέο κάτω από τον ήλιο». Διότι αυτά και τα παρόμοια με αυτά είχαν ερευνηθεί από αυτόν σχετικά με τη σωματική ουσία. Προχωρώντας δε, θα μπορούσες να διαπιστώσεις ότι και οι άλλοι σοφοί των Εβραίων δεν στερούνταν παρόμοιας επιστήμης.

Μετέχεται, δεν μετέχει· πληροί, δεν πληρούται· συγκρατεί, δεν συγκρατείται· κληρονομείται, δοξάζεται, συναριθμείται, επαπειλείται· είναι δάκτυλος Θεού, πυρ ως Θεός, προς έμφαση, νομίζω, του ομοουσίου· Πνεύμα που δημιούργησε, που αναδημιουργεί διά του βαπτίσματος, διά της αναστάσεως· Πνεύμα που γνωρίζει τα πάντα, που διδάσκει, που πνέει όπου θέλει και όσο θέλει, που οδηγεί, που λαλεί, που αποστέλλει, που ξεχωρίζει, που παροξύνεται, που πειράζεται· αποκαλυπτικό, φωτιστικό, ζωτικό, μάλλον δε το ίδιο φως και ζωή· που καθιστά ναούς, που θεώνει, που τελειοποιεί, ώστε και να προλαμβάνει το βάπτισμα, και να επιζητείται μετά το βάπτισμα· που ενεργεί όσα και ο Θεός, που μερίζεται σε πύρινες γλώσσες, που διαιρεί τα χαρίσματα, που αναδεικνύει αποστόλους, προφήτες, ευαγγελιστές, ποιμένες και διδασκάλους· νοερό, πολυμερές, σαφές, τρανό, ανεμπόδιστο, αμόλυντο· πράγμα που ισοδυναμεί με το ότι είναι πάνσοφο και πολύτροπο στις ενέργειές του, διασαφηνιστικό των πάντων, τρανωτικό, αυτεξούσιο και αναλλοίωτο· παντοδύναμο, παντεπίσκοπο, που διαπερνά όλα τα νοερά πνεύματα, τα καθαρά, τα λεπτότατα, τις αγγελικές, νομίζω, δυνάμεις, όπως ακριβώς και τις προφητικές και αποστολικές, ταυτόχρονα, και ενώ αυτά δεν βρίσκονται στους ίδιους τόπους, αλλά είναι κατανεμημένα σε διαφορετικά μέρη, γεγονός με το οποίο δηλώνεται το απερίγραπτό του.

Τι, λοιπόν, προσάπτουν σε εκείνους που λένε ότι οι άγιοι βλέπουν τον Θεό αρρήτως ως φως, εφόσον η θέα Του είναι ως φως και τώρα και στον μέλλοντα αιώνα; Μήπως επειδή λένε ότι αυτό δεν είναι αισθητό, αλλά «νοερό», όπως ακριβώς ονομάζει το Άγιο Πνεύμα και ο Σολομών; Και όμως, αυτοί είναι που τους συκοφαντούν λέγοντας ότι δήθεν βλέπουν αισθητό φως κατά την προσευχή, και κατηγορούν όλους όσοι ισχυρίζονται ότι κάποιο από τα θεία χαρίσματα είναι αισθητό. Πώς λοιπόν, ξεχνώντας τα δικά τους λόγια, θεωρούν άξιους κατηγορίας αυτούς που λένε ότι το θείο φως δεν είναι αισθητό; Βλέπεις την αστάθεια και την ασυνέπειά τους;

Και ο μεν θείος Ιεζεκιήλ λέγει: «Με ανέλαβε το Πνεύμα και με οδήγησε στη γη των Χαλδαίων σε όραμα, εν Πνεύματι Θεού». Ο δε ενδέκατος από τους προφήτες, ο Ζαχαρίας, λέει: «Και τους λόγους σου εξαπέστειλε ο Κύριος ο Παντοκράτωρ με το Πνεύμα Του». Και ο Μιχαίας: «Ο οίκος του Ιακώβ παρόξυνε το Πνεύμα του Κυρίου». Ο δε Αγγαίος: «Διότι εγώ είμαι μαζί σας, λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ, και το Πνεύμα μου βρίσκεται ανάμεσά σας». Και στον Ιώβ έχει γραφτεί: «Το Πνεύμα του Κυρίου είναι που με δημιούργησε, και η πνοή του Παντοκράτορα είναι που με διδάσκει». Ενώ στη Σοφία: «Διότι υπάρχει σε αυτήν Πνεύμα άγιο νοερό, απαύγασμα αιώνιου φωτός». Και πάλι: «Διότι το άφθαρτο Πνεύμα σου υπάρχει στα πάντα». Και στους Κριτές: «Ήλθε σε αυτόν το Πνεύμα του Κυρίου και έκρινε τον Ισραήλ». Και: «Ήλθε στον Ιεφθάε το Πνεύμα του Κυρίου». Και: «Όρμησε το Πνεύμα του Κυρίου πάνω στον Σαμψών». Στους δε Αριθμούς: «Θα πάρω από το Πνεύμα που είναι πάνω σου και θα το θέσω πάνω σε αυτούς»· και: «Είθε να γινόταν όλος ο λαός του Κυρίου προφήτες, όταν δώσει ο Κύριος το Πνεύμα Του σε αυτούς». Ενώ στη Γένεση: «Δεν θα παραμείνει το Πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες». Αλλά μέχρι πότε θα προσπαθούμε να αριθμήσουμε τα αναρίθμητα;

Γι' αυτό και ο μεν Παύλος ονόμασε τον Υιό «απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρα της υποστάσεως» του Πατρός, ο δε σοφός Σολομών, κηρύττοντας από παλιά το Άγιο Πνεύμα και τη σοφία του Θεού, δηλαδή τον Χριστό, διακήρυττε ξεκάθαρα: «Υπάρχει», λέει, «σε αυτήν Πνεύμα νοερό, άγιο, απαύγασμα αιώνιου φωτός και εικόνα της αγαθότητας» του Θεού.

Πρόσεξε από εδώ το απερίγραπτο του Πνεύματος: «το πνεύμα του Κυρίου», λέει, «έχει γεμίσει την οικουμένη» και συνέχει τα πάντα, δηλαδή συγκρατεί τα πάντα για τη διατήρηση και τη στερέωσή τους, και «έχει γνώση της φωνής», δηλαδή κάθε είδους φωνής, έναρθρης και άναρθρης, λογικής και άλογης, καθώς ως δημιουργός και συνάμα συνεκτικός δεσμός των κτισμάτων του «έχει γνώση» και κάθε είδους «φωνής». Θέλοντας δε ο σοφός να διδάξει ότι δεν τα λέει αυτά από τον εαυτό του, αλλά ότι η πάνσοφη (παντεχνήμων) σοφία του Θεού τον διδάσκει αυτά, λέει: «διότι η δημιουργός των πάντων, η σοφία, με δίδαξε», δηλαδή ώστε να λέω έπειτα αυτά τα μεγάλα και θαυμαστά: «επειδή υπάρχει μέσα σε αυτήν πνεύμα νοερό, άγιο, μονογενές, πολυμερές, λεπτό, ευκίνητο, τρανό, αμόλυντο, σαφές, αβλαβές, φιλάγαθο, οξύ, ανεμπόδιστο, ευεργετικό, φιλάνθρωπο, βέβαιο, ασφαλές, αμέριστο, παντοδύναμο, παντεπίσκοπο, που διεισδύει μέσα από όλους τους νοερούς, καθαρούς και λεπτότατους ανθρώπους».

Διαπερνά δε και χωρεί μέσα σε όλα λόγω της καθαρότητάς της· διότι είναι ατμίδα της δυνάμεως του Θεού και καθαρή απόρροια της δόξας του Παντοκράτορα». Πρόσεξε συνετά, άνθρωπε, τα γνωρίσματα του πνεύματος της σοφίας του Θεού και μην τα προσπερνάς, ούτε να θέλεις να ακούς επιφανειακά αυτά τα εξαίσια και ουρανομήκη γνωρίσματα του Αγίου Πνεύματος· διότι, λέγοντας ότι «υπάρχει σε αυτήν πνεύμα νοερό, άγιο», απαρίθμησε με σαφήνεια και τα θεία γνωρίσματά του.

Μονογενές, λέει, δηλαδή ασύγχυτο· πολυμερές, δηλαδή που δεν έχει αρχή ή τέλος ημερών· λεπτό, δηλαδή ασώματο· ευκίνητο, δηλαδή αυτοκίνητο και απολύτως εύτακτο, τρανό, δηλαδή ακατάληπτο και που γεμίζει τα πάντα· αμόλυντο, δηλαδή που δεν επιδέχεται κανέναν ρύπο· σαφές, δηλαδή γνωστό σε όλη την κτίση ότι είναι Θεός· απήμαντο, δηλαδή αβλαβές, επειδή ο Θεός είναι απαθής· φιλάγαθο, επειδή κάθε τι αγαθό είναι φίλιο στον Θεό· οξύ, επειδή εποπτεύει τα πάντα· ακώλυτο, επειδή είναι απολύτως βασιλικό και παντουργό, ασώματο και αυτεξούσιο· ευεργετικό, επειδή είναι πλουσιοπάροχο, ως θείο και φιλάνθρωπο, ως πλάστης των ανθρώπων και συγκρατητής· βέβαιο, αναμφίβολο, επειδή είναι Θεός, ίσος με τον Πατέρα και τον Υιό, χωρίς να υπολείπεται σε τίποτα· αμέριστο, δηλαδή αχώριστο από τη θεία ουσία και από τον Υιό· παντοδύναμο, επειδή στον Θεό όλα είναι δυνατά και τα σύμπαντα είναι δούλα Του· παντεπίσκοπο, επειδή ο Θεός επιβλέπει τα πάντα και χωρεί μέσα από όλους τους ανθρώπους, επειδή δεσπόζει και στους ανθρώπους και σε όλα τα κτίσματά Του· νοερό, καθαρό, λεπτότατο, δηλαδή ασώματο, άχραντο, ακατάληπτο. «Διήκει δε και χωρεί μέσα από όλα λόγω της καθαρότητάς του», δηλαδή γεμίζει τα πάντα και συγκρατεί τα πάντα ως απολύτως καθαρό· «διότι είναι ατμίδα της δυνάμεως του Θεού και καθαρή απόρροια της δόξας του Παντοκράτορος».

Και αυτά μεν τα γνωρίσματα του Αγίου Πνεύματος τα αποσαφήνισε εδώ σαφώς ο σοφός, σε άλλο σημείο όμως όχι αυτά, αλλά τα εξής: «Υπάρχει», λέει, «μέσα της πνεύμα νοερό, άγιο, απαύγασμα αΐδιου φωτός και εικόνα της αγαθότητας του Θεού».

Και ποιος, λοιπόν, από όσους σκέφτονται ορθά και μετέχουν έστω και λίγο του Πνεύματος, θα αμφέβαλλε ότι το Πνεύμα είναι Θεός, ίσο και ομοφυές με τον Πατέρα και τον Υιό, ακούγοντας γι' αυτό ότι είναι θείο, ότι είναι δημιουργικό, ότι είναι πνοή Θεού και ότι είναι διδακτικό; «Πνεύμα», λέει, «θείο είναι αυτό που με δημιούργησε, και πνοή του Παντοκράτορα αυτή που με διδάσκει». Και ότι είναι «πνεύμα αληθείας», ότι είναι Παράκλητος· και ότι «εκπορεύεται από τον Πατέρα», ότι ως «άγιο Πνεύμα παιδείας θα αποφύγει τον δόλο» και, ως υπέρσοφο, «απομακρύνεται από ασύνετους λογισμούς»· και ότι είναι «φιλάνθρωπο» και ελέγχει τον «βλάσφημο από τα χείλη του» και είναι «μάρτυρας των νεφρών και των χειλέων και αληθινός επίσκοπος»· και ότι «πνεύμα άγιο έχει γεμίσει την οικουμένη»· και ότι «συγκρατεί τα πάντα και έχει γνώση κάθε φωνής»· και ότι είναι «πνεύμα νοερό, άγιο, απαύγασμα του αιώνιου φωτός και εικόνα της αγαθότητας» του Θεού, «μονογενές, πολυμερές, λεπτό, ευκίνητο» και τα εξής· και ότι ήλθε «από τα ύψιστα και» διόρθωσε «τους δρόμους των ανθρώπων επί της γης»· και ότι το πνεύμα «του στόματός του είναι όλη η δύναμή του»· και ότι το πνεύμα είναι ηγεμονικό, αγαθό, καθαρτικό και «πνεύμα σοφίας και συνέσεως και βουλής και ισχύος» και τα εξής· και ότι εκχέεται σε όσους είναι άξιοί του.