Πατερικές αναφορές στο ΣΟΦΙΑ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ 7:23

Μετέχεται, δεν μετέχει· πληροί, δεν πληρούται· συγκρατεί, δεν συγκρατείται· κληρονομείται, δοξάζεται, συναριθμείται, επαπειλείται· είναι δάκτυλος Θεού, πυρ ως Θεός, προς έμφαση, νομίζω, του ομοουσίου· Πνεύμα που δημιούργησε, που αναδημιουργεί διά του βαπτίσματος, διά της αναστάσεως· Πνεύμα που γνωρίζει τα πάντα, που διδάσκει, που πνέει όπου θέλει και όσο θέλει, που οδηγεί, που λαλεί, που αποστέλλει, που ξεχωρίζει, που παροξύνεται, που πειράζεται· αποκαλυπτικό, φωτιστικό, ζωτικό, μάλλον δε το ίδιο φως και ζωή· που καθιστά ναούς, που θεώνει, που τελειοποιεί, ώστε και να προλαμβάνει το βάπτισμα, και να επιζητείται μετά το βάπτισμα· που ενεργεί όσα και ο Θεός, που μερίζεται σε πύρινες γλώσσες, που διαιρεί τα χαρίσματα, που αναδεικνύει αποστόλους, προφήτες, ευαγγελιστές, ποιμένες και διδασκάλους· νοερό, πολυμερές, σαφές, τρανό, ανεμπόδιστο, αμόλυντο· πράγμα που ισοδυναμεί με το ότι είναι πάνσοφο και πολύτροπο στις ενέργειές του, διασαφηνιστικό των πάντων, τρανωτικό, αυτεξούσιο και αναλλοίωτο· παντοδύναμο, παντεπίσκοπο, που διαπερνά όλα τα νοερά πνεύματα, τα καθαρά, τα λεπτότατα, τις αγγελικές, νομίζω, δυνάμεις, όπως ακριβώς και τις προφητικές και αποστολικές, ταυτόχρονα, και ενώ αυτά δεν βρίσκονται στους ίδιους τόπους, αλλά είναι κατανεμημένα σε διαφορετικά μέρη, γεγονός με το οποίο δηλώνεται το απερίγραπτό του.

Διότι το πονηρό πνεύμα συνδέεται, δεν ενώνεται, με εκείνες τις κακόδαιμονες ψυχές, γι' αυτό και το φως της πλάνης, που παρυφίσταται, φαίνεται διαρκώς σαν από έξω, και όχι κατά τη συσπείρωση και επιστροφή του νου στον εαυτό του· διότι αυτή καθοδηγεί πάντοτε αλάνθαστα προς το θείο. Επομένως, τα της πλάνης δεν συμβαίνουν εξαιτίας αυτής, αλλά κατά τη διεξοδική ενέργεια μέσω των λογισμών ή των νοημάτων, όταν κάποιος επιθυμεί το μυστήριο της εποπτείας χωρίς νοερή σιγή. Επειδή, λοιπόν, τότε η ψυχή έχει τις ενέργειές της ανάμεικτες, το πνεύμα της πλάνης βρίσκει την ευκαιρία, σε όσους δεν είναι απολύτως προσεκτικοί και δεν έχουν ασφαλιστεί με την ταπεινοφροσύνη, να παρεισφρέει και να αναμειγνύεται με αυτές. Και, έχοντας κλέψει έτσι την είσοδο, αν παραμείνει απαρατήρητο μετά από αυτήν, παραμένει στην ψυχή, υποκρινόμενο το αγαθό σε ορισμένες περιπτώσεις και συνδεόμενο μαζί της μέσω αυτών, αλλά χωρίς να ενώνεται με αυτήν. Διότι μόνο στο αγαθό πνεύμα ανήκει το να διαπερνά εξολοκλήρου και απολύτως όλα τα «νοερά, καθαρά και λεπτότατα πνεύματα», όπως πρεσβεύει ο Σολομών και η ίδια η αλήθεια.

Αλλά ποια είναι η απόδειξη ότι ο Χριστός είναι αληθινός Θεός, αν μας υπόσχεται και μας δωρίζει κτιστή χάρη; Διότι και εμείς ανταλλάσσουμε μεταξύ μας κτιστή σοφία και παιδεία και αρετή, καθώς και πάρα πολλά άλλα δώρα που συμβάλλουν πολύ στην ευπρέπεια και στην κάλυψη των αναγκών. «Από το γεγονός, όμως, ότι εμείς ονομαζόμαστε μέτοχοι του Χριστού και μέτοχοι του Θεού, αποδεικνύεται ότι το χρίσμα και η σφραγίδα που υπάρχει μέσα μας, δηλαδή η θεοποιός χάρη και ενέργεια του Πνεύματος, δεν ανήκει στη φύση των κτιστών», όπως πάλι θεολόγησε ο Μέγας Αθανάσιος. Εάν, όμως, αυτή η χάρη σύμφωνα με τον Ακίνδυνο είναι ένα από τα κτιστά πράγματα, τότε κατά λογική συνέπεια αντιστρέφοντας τον συλλογισμό θα έπρεπε να πούμε ότι, εφόσον το χρίσμα και η σφραγίδα που υπάρχει μέσα μας έχει κτιστή φύση, εμείς, σύμφωνα με τα δοκούντα στον Ακίνδυνο, διόλου δεν είμαστε μέτοχοι του Χριστού και μέτοχοι του Θεού. Αλλά δεν είναι κτίσμα το χρίσμα εκείνων που ονομάζονται Χριστιανοί από τον Χριστό και που κατέχουν αυτή την κλήση ως αληθινή. Μη γένοιτο! «Διότι κανένα κτίσμα δεν είναι μεθεκτό από τη λογική ψυχή», σύμφωνα με τον Μέγα Βασίλειο, «με τρόπο ώστε να ενοικεί σε αυτήν ουσιωδώς», δηλαδή να διαπερνά την ίδια την ουσία της, «το δε Άγιο Πνεύμα ενοικεί σε αυτήν». Διότι αυτό, σύμφωνα με τη Σοφία του Σολομώντα, «χωρεί (διεισδύει) μέσα από όλα τα νοερά, καθαρά και λεπτότατα πνεύματα».

Γι' αυτό λοιπόν, το φως της πλάνης φαίνεται να παρυφίσταται πάντοτε, όχι κατά την αναδίπλωση και επιστροφή του νου στον εαυτό του —διότι αυτή καθοδηγεί προς το θείο απλανώς— όχι λοιπόν κατ' αυτήν, αλλά κατά τη διεξοδική ενέργεια μέσω των λογισμών έχει από τη φύση της η πλάνη την τάση να επιφοιτά, όταν κάποιος χωρίς νοερή σιγή επιδιώκει το μυστήριο της θεοπτίας. Διότι, καθώς η ψυχή έχει τότε σύμμικτες τις ενέργειές της, το πνεύμα της πλάνης βρίσκει ευκαιρία σε όσους δεν είναι εξαιρετικά προσεκτικοί και δεν έχουν διασφαλιστεί μέσω της ταπεινοφροσύνης, να παρεισφρήσει και να αναμειχθεί με αυτές. Και αφού υφαρπάξει έτσι την είσοδο, αν διαφύγει της προσοχής και μετά από αυτήν, παραμένει στην ψυχή, υποκρινόμενο το αγαθό σε ορισμένες περιπτώσεις και συνδεόμενο μαζί της μέσω αυτών, χωρίς όμως να ενώνεται με αυτήν. Διότι είναι ίδιον μόνο του αγαθού πνεύματος να διεισδύει διαμέσου όλων ανεξαιρέτως των νοερών, καθαρών και λεπτοτάτων πνευμάτων, όπως πρεσβεύει ο Σολομών αλλά και η ίδια η αλήθεια.

Και ο μεν θείος Ιεζεκιήλ λέγει: «Με ανέλαβε το Πνεύμα και με οδήγησε στη γη των Χαλδαίων σε όραμα, εν Πνεύματι Θεού». Ο δε ενδέκατος από τους προφήτες, ο Ζαχαρίας, λέει: «Και τους λόγους σου εξαπέστειλε ο Κύριος ο Παντοκράτωρ με το Πνεύμα Του». Και ο Μιχαίας: «Ο οίκος του Ιακώβ παρόξυνε το Πνεύμα του Κυρίου». Ο δε Αγγαίος: «Διότι εγώ είμαι μαζί σας, λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ, και το Πνεύμα μου βρίσκεται ανάμεσά σας». Και στον Ιώβ έχει γραφτεί: «Το Πνεύμα του Κυρίου είναι που με δημιούργησε, και η πνοή του Παντοκράτορα είναι που με διδάσκει». Ενώ στη Σοφία: «Διότι υπάρχει σε αυτήν Πνεύμα άγιο νοερό, απαύγασμα αιώνιου φωτός». Και πάλι: «Διότι το άφθαρτο Πνεύμα σου υπάρχει στα πάντα». Και στους Κριτές: «Ήλθε σε αυτόν το Πνεύμα του Κυρίου και έκρινε τον Ισραήλ». Και: «Ήλθε στον Ιεφθάε το Πνεύμα του Κυρίου». Και: «Όρμησε το Πνεύμα του Κυρίου πάνω στον Σαμψών». Στους δε Αριθμούς: «Θα πάρω από το Πνεύμα που είναι πάνω σου και θα το θέσω πάνω σε αυτούς»· και: «Είθε να γινόταν όλος ο λαός του Κυρίου προφήτες, όταν δώσει ο Κύριος το Πνεύμα Του σε αυτούς». Ενώ στη Γένεση: «Δεν θα παραμείνει το Πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες». Αλλά μέχρι πότε θα προσπαθούμε να αριθμήσουμε τα αναρίθμητα;

Γι' αυτό και ο μεν Παύλος ονόμασε τον Υιό «απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρα της υποστάσεως» του Πατρός, ο δε σοφός Σολομών, κηρύττοντας από παλιά το Άγιο Πνεύμα και τη σοφία του Θεού, δηλαδή τον Χριστό, διακήρυττε ξεκάθαρα: «Υπάρχει», λέει, «σε αυτήν Πνεύμα νοερό, άγιο, απαύγασμα αιώνιου φωτός και εικόνα της αγαθότητας» του Θεού.

Πρόσεξε από εδώ το απερίγραπτο του Πνεύματος: «το πνεύμα του Κυρίου», λέει, «έχει γεμίσει την οικουμένη» και συνέχει τα πάντα, δηλαδή συγκρατεί τα πάντα για τη διατήρηση και τη στερέωσή τους, και «έχει γνώση της φωνής», δηλαδή κάθε είδους φωνής, έναρθρης και άναρθρης, λογικής και άλογης, καθώς ως δημιουργός και συνάμα συνεκτικός δεσμός των κτισμάτων του «έχει γνώση» και κάθε είδους «φωνής». Θέλοντας δε ο σοφός να διδάξει ότι δεν τα λέει αυτά από τον εαυτό του, αλλά ότι η πάνσοφη (παντεχνήμων) σοφία του Θεού τον διδάσκει αυτά, λέει: «διότι η δημιουργός των πάντων, η σοφία, με δίδαξε», δηλαδή ώστε να λέω έπειτα αυτά τα μεγάλα και θαυμαστά: «επειδή υπάρχει μέσα σε αυτήν πνεύμα νοερό, άγιο, μονογενές, πολυμερές, λεπτό, ευκίνητο, τρανό, αμόλυντο, σαφές, αβλαβές, φιλάγαθο, οξύ, ανεμπόδιστο, ευεργετικό, φιλάνθρωπο, βέβαιο, ασφαλές, αμέριστο, παντοδύναμο, παντεπίσκοπο, που διεισδύει μέσα από όλους τους νοερούς, καθαρούς και λεπτότατους ανθρώπους».

Και αυτά μεν τα γνωρίσματα του Αγίου Πνεύματος τα αποσαφήνισε εδώ σαφώς ο σοφός, σε άλλο σημείο όμως όχι αυτά, αλλά τα εξής: «Υπάρχει», λέει, «μέσα της πνεύμα νοερό, άγιο, απαύγασμα αΐδιου φωτός και εικόνα της αγαθότητας του Θεού».