Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 1:12

Και ο άγγελος στον μεν Ζαχαρία έλεγε: Αυτά λέει ο Κύριος· και ρωτούσε τον Κύριο: Κύριε παντοκράτορα, μέχρι πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ; Και περιμένει να ακούσει λόγια καλά και παρηγορητικά. Διότι καθένας από αυτούς έχει ως μεσίτη τον Λόγο, και τη Σοφία του Θεού που φανερώνει το θέλημα του Πατέρα. Όταν όμως εργάζεται ο Ίδιος και δημιουργεί ο Λόγος, δεν υπάρχει εκεί ερώτηση και απάντηση· διότι σε αυτόν βρίσκεται ο Πατέρας, και ο Λόγος βρίσκεται στον Πατέρα· αλλά αρκεί μόνο η βούληση, και το έργο πραγματοποιείται· έτσι ώστε της μεν βούλησης να αποτελεί γνώρισμα για εμάς το «Είπε», ενώ με το «Και έγινε έτσι», να δηλώνεται το έργο που πραγματοποιείται διά του Λόγου και της Σοφίας, στην οποία βρίσκεται και η βούληση του Πατέρα. Αλλά και αυτό το ίδιο το «Είπε ο Θεός», μέσα από τον Λόγο γίνεται γνωστό· διότι λέει: «Τα πάντα εν σοφία εποίησας»· και, «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί», και, «Ένας είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός, διά του οποίου έγιναν τα πάντα, και εμείς δι' αυτού».

Διότι αυτό είναι ίδιον των κτισμάτων, ενώ προκειμένου περί του Λόγου είναι απρεπές να το σκεφτόμαστε ή να το λέμε. Επειδή ο Λόγος του Θεού είναι δημιουργός και ποιητής, και ο ίδιος αποτελεί τη βουλή του Πατρός. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, η Θεία Γραφή δεν είπε ότι ο ακούων άκουσε και αποκρίθηκε πώς ή ποια θέλει να γίνουν τα όσα δημιουργούνται, αλλά ανέφερε μόνο: «είπε ο Θεός· ας γίνει», και πρόσθεσε: «και έγινε έτσι». Διότι ό,τι αποφασιζόταν και αποτελούσε θέλημα, αμέσως πραγματοποιούνταν και ολοκληρωνόταν μέσω του Λόγου. Διότι, όταν ο Θεός δίνει εντολή σε άλλους ή σε αγγέλους, ή όταν συνομιλεί με τον Μωυσή ή δίνει υπόσχεση στον Αβραάμ, τότε ο ακούων αποκρίνεται. Και ο ένας λέει: «Από πού θα το γνωρίσω;», ενώ ο άλλος: «Επίλεξε άλλον», και πάλι: «Εάν με ρωτήσουν: "ποιο είναι το όνομά του;", τι θα τους πω;» Αλλά και ο άγγελος, από τη μια έλεγε στον Ζαχαρία: «Αυτά λέει ο Κύριος», και από την άλλη ρωτούσε τον Κύριο: «Κύριε Παντοκράτορ, μέχρι πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ;», και ανέμενε να ακούσει «λόγια καλά και παρηγορητικά». Διότι καθένας από αυτούς έχει ως μεσίτη τον Λόγο και τη Σοφία του Θεού, που φανερώνει το βούλημα του Πατρός.

Και βεβαίως ο σοφότατος Σολομών λέει: «Αραιά να βάζεις το πόδι σου στο σπίτι του φίλου σου, για να μη σε βαρεθεί και σε μισήσει.» Είπε λοιπόν στους Ιουδαίους ο Θεός των όλων: Έχω χορτάσει από την παρωχημένη σκιά, και ήδη σας θεωρώ φορτικούς, ακόμη και αν εισέρχεστε για να εμφανιστείτε σε εμένα. Απορρίπτω δε ακόμη και την ίδια τη θέα σας· δεν θα συγχωρήσω πλέον τις αμαρτίες σας. Παλαιότερα βέβαια, οι Ισραηλίτες, έχοντας ανόσια εκτραπεί στο να επιλέξουν να παροργίσουν εναντίον τους τον Θεό των όλων, με το να λατρεύουν την κτίση και να προσκυνούν ακόμη και τα ίδια τα έργα των δικών τους χεριών, παραδόθηκαν στους Βαβυλωνίους και απομακρύνθηκαν από την Ιουδαία ως αιχμάλωτοι, και κατοίκησαν στα όρη των Περσών και των Μήδων, υπομένοντας πικρή και δυσβάσταχτη δουλεία. Επειδή όμως συμπληρώθηκε για αυτούς το εβδομηκοστό έτος, τους σπλαχνίστηκε πάλι ο φιλοικτίρμων Θεός. Και μάλιστα, όπως έχει γραφτεί στον Ζαχαρία, ο μακάριος άγγελος έκανε δεήσεις υπέρ αυτών, λέγοντας: «Κύριε παντοκράτορα, έως πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ και τις πόλεις του Ιούδα, τις οποίες παραβλέπεις; Αυτό είναι το εβδομηκοστό έτος·» και ως προς αυτά ο Θεός απάντησε: «Αγάπησα με ζήλο μεγάλο την Ιερουσαλήμ και τη Σιών, και με μεγάλο θυμό οργίζομαι εναντίον των εθνών που της επιτίθενται, διότι εγώ μεν οργίστηκα λίγο, αλλά αυτοί συνέπραξαν στο κακό.» Επομένως, συγχώρησε μεν τότε τις αμαρτίες τους, διότι λυτρώθηκε ο λαός, και επέστρεψε πάλι στην πατρίδα του.

Διότι θυμόμαστε τον προφήτη Ζαχαρία που έχει γράψει ότι στεκόταν κάποιος από τους αγίους αγγέλους, αναφέροντας ικεσίες υπέρ της Ιερουσαλήμ και λέγοντας: «Κύριε παντοκράτορ, μέχρι πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ και τις πόλεις του Ιούδα, τις οποίες παραβλέπεις αυτό το εβδομηκοστό έτος;» Αλλά είναι γραμμένο και στην Έξοδο, πως όταν ο άρχοντας της γης των Αιγυπτίων καταδίωκε τους Ισραηλίτες μαζί με τους δικούς του υπασπιστές, και έπειτα, καθώς επρόκειτο να εμπλακεί σε μάχη μαζί τους, στάθηκε άγγελος Θεού ανάμεσα στο στρατόπεδο των υιών του Ισραήλ και στους Αιγυπτίους, και δεν συγκρούστηκαν μεταξύ τους όλη τη νύχτα. Επομένως, δεν είναι καθόλου παράλογο να θεωρήσουμε και εδώ ότι ο άγγελος που προΐσταται της Συναγωγής αναπέμπει ικεσίες υπέρ αυτής. Αν πάλι κάποιος έλεγε ότι ο Υιός είναι ο γεωργός, και αυτό θα είχε μια ερμηνεία καθόλου αταίριαστη με τους ορθούς συλλογισμούς. Διότι είναι Παράκλητός μας προς τον Πατέρα, ιλαστήριο και γεωργός των ψυχών μας. Και πράγματι, ο ίδιος είπε για τον εαυτό του: «Βγήκε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του.» Αλλά αυτό δεν θα μειώσει καθόλου τη δόξα του Υιού, το να περιβληθεί δηλαδή το πρόσωπο του γεωργού. Επειδή διαπιστώνεται ότι και ο ίδιος ο Πατέρας έχει λάβει αυτήν την ιδιότητα, χωρίς ποτέ να υποστεί καμία μομφή εξαιτίας αυτού του λόγου. Διότι ο Υιός είπε στους αγίους αποστόλους: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα· ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός.»

Το ότι βέβαια οι ίπποι φαίνονται με ποικίλες μορφές, ίσως σημαίνει τη διαφορά της γνώμης του καθενός· και το διαφορετικό τους χρώμα θα μπορούσε κανείς να το εκλάβει, και πολύ εύλογα, ως αίνιγμα της διανοίας του καθενός. Απορούσε λοιπόν ο Προφήτης και ζητά αποκάλυψη· μαθαίνει δε ότι αυτοί είναι εκείνοι που εξαπέστειλε ο Κύριος για να περιοδεύσουν όλη τη γη, και αυτό ακριβώς λένε οι απεσταλμένοι, διαβεβαιώνοντας ότι έχουν περιοδεύσει ολόκληρη τη γη, και μάλιστα ότι αυτή ηρεμεί, μη έχοντας τη δύναμη να αντισταθεί στις πλεονεξίες τους, και υπομένοντας τον ανεπιθύμητο μεν, αλλά αναγκαίο κάτω από αυτούς ζυγό. <Και αποκρίθηκε ο άγγελος του Κυρίου και είπε: Κύριε, έως πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ και τις πόλεις της Ιουδαίας, τις οποίες παραβλέπεις αυτό το εβδομηκοστό έτος;> Αφού οι απεσταλμένοι ίπποι, δηλαδή τα έθνη και οι βασιλείς, περιόδευσαν ολόκληρη τη γη και έπειτα είπαν ξεκάθαρα ότι αυτή κατοικείται και ησυχάζει και υπομένει τον κατ' ανάγκην επιβληθέντα ζυγό, στρέφεται αμέσως σε ικεσίες υπέρ της Ιερουσαλήμ και της Ιουδαίας ο μακάριος άγγελος, ο οποίος ίσως είχε ταχθεί από τον Θεό για να παιδαγωγεί το έθνος των Ιουδαίων.

Εφόσον πλέον είχε συμπληρωθεί ο χρόνος, κάνει τις ικεσίες του, και αφού απομακρύνθηκε, τρόπον τινά, η υποψία της προσβολής, επειδή γνωρίζει ότι ο Δεσπότης είναι αψευδής, αξιώνει να μάθει εάν άραγε έχουν τερματιστεί για όσους αμάρτησαν τα δεινά της οργής, σύμφωνα με την παλαιά απόφαση, κατά το εβδομηκοστό έτος. Ή μήπως θα υπάρξει και πάλι κάποια νέα αναβολή εξαιτίας πρόσθετων αμαρτιών, και η ταλαιπωρία τους θα παραταθεί ακόμη περισσότερο. Γι' αυτό λέει: Έως πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ και τις πόλεις της Ιουδαίας που παραβλέπονται ήδη για εβδομηκοστό έτος;

Λέει ότι επτά είναι οι ημέρες του αποκλεισμού της οικίας, λογαριάζοντας την κάθε ημέρα για δέκα έτη, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν στον προφήτη Ιεζεκιήλ: «Ημέρα αντί για έτος όρισα σε σένα.» Θα επισφραγίσει αυτόν τον λόγο και ο άγγελος που προσεύχεται για τη Συναγωγή στο βιβλίο του Ζαχαρία, λέγοντας: «Κύριε παντοκράτορα, έως πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ και τις πόλεις του Ιούδα, τις οποίες περιφρόνησες; Αυτό είναι το εβδομηκοστό έτος.» Έπειτα πάλι λέει ότι: «Θα επιστρέψει ο ιερέας την έβδομη ημέρα.» Και την επιστροφή του ιερέα, δεν θα την εκλάβεις σε αυτά τα λόγια ως τίποτε άλλο, παρά ως την επιστροφή της φιλανθρωπίας του Θεού προς το έθνος· όπως σε εκείνο για το οποίο λέει τα εξής ο Κύριος: «Θα επιστρέψω στην Ιερουσαλήμ με ευσπλαχνία, και ο οίκος μου θα ανοικοδομηθεί σε αυτήν, λέει ο Κύριος παντοκράτορας, και το μέτρο θα απλωθεί πάνω στην Ιερουσαλήμ.» Ή και πάλι, όπως σε εκείνο το χωρίο: «Πώς να σε μεταχειριστώ, Εφραΐμ; Θα σε υπερασπιστώ, Ισραήλ; Σαν την Αδαμά θα σε κάνω και σαν τη Βοείμ. Μεταστράφηκε η καρδιά μου μέσα μου· ταράχτηκε η μεταμέλειά μου· δεν θα ενεργήσω σύμφωνα με την οργή του θυμού μου. Δεν θα σε εγκαταλείψω ώστε να εξαλειφθεί ο Εφραΐμ. Διότι εγώ είμαι Θεός, και όχι άνθρωπος, άγιος ανάμεσά σας.» Όταν λοιπόν λέει: ας επιστρέψει ο ιερέας την έβδομη ημέρα για να δει την οικία, και ιδού, απλώθηκε η πληγή της μόλυνσης στους τοίχους της οικίας· τότε θα προστάξει ο ιερέας, και θα αφαιρέσουν τους λίθους στους οποίους βρίσκεται η μόλυνση, και θα τους πετάξουν έξω από την πόλη.

Μια παρόμοια παρατήρηση, από την οποία μαθαίνουμε ότι αποτελεί συνήθεια και για τους αγγέλους και για τους αγίους προφήτες, όταν λαμβάνουν εντολές από τον Θεό, να θέτουν ερωτήματα, επειδή ορισμένες φορές αγνοούν αυτό που τους προστάζεται. Ο Λόγος όμως του Θεού δεν φάνηκε να ενεργεί κατ' αυτόν τον τρόπο. Στον Αβραάμ υποσχέθηκε ο Θεός υιό, και εκείνος έλεγε: «Από πού θα το γνωρίσω αυτό;». Ο Μωυσής αποστελλόταν και λέει: «Εάν με ρωτήσουν, "Ποιο είναι το όνομά Του;", τι να τους πω;». Και ο άγγελος στο βιβλίο του Ζαχαρία ρωτούσε τον Θεό, λέγοντας: «Κύριε παντοκράτορα, έως πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ;». Και πάλι αναμένει μέχρι να ακούσει λόγια καλά και παρηγορητικά. Και ο Αββακούμ επίσης λέει: «Στη σκοπιά μου θα σταθώ, και θα ανέβω στον βράχο, και θα παρατηρήσω για να δω τι θα μου πει ο Θεός». Διότι αυτοί, ως δούλοι και δημιουργήματα, και έχοντας ανάγκη τη μεσιτεία του Λόγου, ζητούσαν να διδαχθούν από Αυτόν τη βουλή του Πατέρα. Ο Υιός, όμως, δεν επιζητεί να μαθαίνει, εφόσον είναι Λόγος του Πατέρα και ενούσια βούλησή Του. Επομένως, το ότι είναι δημιουργός δεν το έχει εκ μαθήσεως, αλλά ουσιωδώς και φυσικώς.

ΑΛΛΟ, με απόδειξη, ότι οι μεν άγγελοι είναι δούλοι, ο δε Υιός είναι Δεσπότης. Εάν κανείς δεν δύναται να συγχωρήσει αμαρτίες, παρά μόνο ο Θεός, και ο Υιός τις συγχωρεί, άρα είναι Θεός, και δεν συγκαταλέγεται στα δημιουργήματα. Διότι οι μεν άγγελοι προσεύχονται λέγοντας: «Κύριε παντοκράτορα, έως πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ και τις πόλεις του Ιούδα;». Ο δε Υιός λέει εξουσιαστικά: «Άνθρωπε, σου συγχωρούνται οι αμαρτίες». Δεν είναι επομένως ομογενές το δουλικό προς τον δεσπότη, ούτε εκείνο που ζητά για να λάβει προς Εκείνον που χαρίζει.

ΑΛΛΟ. «Σε εμένα, λέει, τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους, δόθηκε αυτή η χάρη, να ευαγγελιστώ στα έθνη τον ανεξιχνίαστο πλούτο του Χριστού, και να φωτίσω ποια είναι η οικονομία του μυστηρίου, του αποκρυμμένου από τους αιώνες στον Θεό που έκτισε τα πάντα». Έπειτα πάλι σε προηγούμενο σημείο λέει: «Όπως σας προέγραψα με συντομία, από όπου διαβάζοντας μπορείτε να κατανοήσετε τη σύνεσή μου στο μυστήριο του Χριστού, το οποίο σε άλλες γενεές δεν έγινε γνωστό στους υιούς των ανθρώπων, όπως τώρα αποκαλύφθηκε στους αγίους αποστόλους του και τους προφήτες εν Πνεύματι». Εάν λοιπόν είναι αληθινός ο προφήτης που αναφωνεί: «Ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου;», είναι ολοφάνερο ότι κανένα από τα δημιουργήματα δεν γνωρίζει τη θεία βουλή. Όταν λοιπόν αυτό λέγεται για τους ανθρώπους, νομίζω πως και ένα παιδί θα συμφωνήσει. Αλλά ας εξετάσουμε, αν θέλετε, και τις άγιες δυνάμεις στους ουρανούς, μήπως στερούνται και αυτές μιας τέτοιας τιμής. Φέρε στο νου σου λοιπόν τον άγγελο στο βιβλίο του Ζαχαρία, ο οποίος προσεύχεται και λέει: «Κύριε παντοκράτορ, έως πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ και τις πόλεις του Ιούδα, τις οποίες παραβλέπεις εδώ και εβδομήντα έτη;» Πώς λοιπόν, εάν γνώριζε, θα προσερχόταν ζητώντας να μάθει; Αλλά είναι φανερό ότι αγνοεί.

Έτσι και ο θαυμάσιος Δανιήλ, αφού υπολόγισε τον χρόνο της αιχμαλωσίας, αναπέμπει την ικεσία του, και με αυτά συνάδουν τα λόγια της πνευματικής μελωδίας. Αλλά και ο Ζαχαρίας προσευχόμενος έλεγε: Κύριε παντοκράτορ, μέχρι πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ και τις πόλεις του Ιούδα, τις οποίες παρέβλεψες; Αυτό είναι το εβδομηκοστό έτος. Νομίζω δε ότι εδώ προφητεύεται και η επιφάνεια του Χριστού στους ανθρώπους, η οποία πρόκειται να αποτελέσει την αιτία για να ανοικοδομηθεί η Σιών, δηλαδή για να ανοιχθεί το πολίτευμα της ευσέβειας.

Διότι κατά το δεύτερο έτος του Δαρείου ο προφήτης Ζαχαρίας δηλώνει ότι έχει ολοκληρωθεί ο χρόνος των εβδομήντα ετών της ερήμωσης της Ιερουσαλήμ, λέγοντας: «Την εικοστή τετάρτη του ενδέκατου μήνα (αυτός είναι ο Σαβάτ), στο δεύτερο έτος του Δαρείου, έγινε λόγος Κυρίου προς τον Ζαχαρία, τον γιο του Βαραχίου», και έπειτα στη συνέχεια προσθέτει: «Και αποκρίθηκε ο άγγελος του Κυρίου και είπε: Κύριε παντοκράτορα, έως πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ και τις πόλεις του Ιούδα, τις οποίες έχεις παραβλέψει αυτό το εβδομηκοστό έτος;». Αυτόν ακριβώς τον χρόνο, λοιπόν, έχοντάς τον κατανοήσει μέσω του θείου Πνεύματος, ο Δανιήλ σημειώνει, λέγοντας: «Εγώ ο Δανιήλ κατανόησα στα βιβλία τον αριθμό των ετών, για τον οποίο έγινε λόγος Κυρίου προς τον Ιερεμία τον προφήτη, για τη συμπλήρωση της ερήμωσης της Ιερουσαλήμ, δηλαδή εβδομήντα έτη. Και έστρεψα το πρόσωπό μου προς τον Κύριο τον Θεό μου, για να ζητήσω προσευχή και δέηση». Έπειτα, μετά την προσευχή, ο άγγελος που του εμφανίστηκε προφητεύει τα σχετικά με τις εβδομήντα εβδομάδες, και επισημαίνει τον χρόνο από τον οποίο πρέπει να αρχίσει η μέτρηση, λέγοντας: «Και θα γνωρίσεις και θα κατανοήσεις από την έκδοση του προστάγματος να δοθεί απόκριση και να οικοδομηθεί η Ιερουσαλήμ έως τον Χριστό τον ηγούμενο». Έγινε μεν, λοιπόν, η πρώτη απόκριση από τον Κύρο να οικοδομηθεί η Ιερουσαλήμ, όμως δεν προχώρησε σε έργο, επειδή το εμπόδισαν οι περίοικοι.

Αυτό δε που λέω, είναι το εξής. Πριν από τα εβδομήντα έτη τους επανέφερε, και συνυπολόγισε και τα χρόνια της επιστροφής στον χρόνο της αιχμαλωσίας. Διότι, όπου δεν υπήρχε ναός, ούτε ιερέας, ούτε θυσιαστήριο, ούτε θυσία, σε τι διέφεραν από εκείνους που ζούσαν στην αιχμαλωσία; Και αυτό επίσης αποτελεί έργο της φιλανθρωπίας Του. Γι' αυτό την εποχή του Δαρείου, λέει, μετά την επιστροφή και ενώ είχε παρέλθει τόσος καιρός, αναφέρει: «Έως πότε, Κύριε, θα παραβλέπεις την Ιερουσαλήμ; Αυτό είναι το εβδομηκοστό έτος»· τότε δηλαδή συμπληρώνονταν τα εβδομήντα χρόνια. Το ίδιο κάνει και στην περίπτωση της τιμωρίας, λέγοντας: «Εκατόν είκοσι έτη θα είναι η ζωή των ανθρώπων», και όμως έζησαν εκατό έτη. Το ίδιο έπραξε και κατά την ανάσταση· διότι, ενώ είπε «Τρεις ημέρες και τρεις νύκτες», ανασταίνεται την τρίτη ημέρα. Αλλά εκείνο μεν ήταν ευλόγως δείγμα φιλανθρωπίας, τούτο όμως ποιας φιλανθρωπίας είναι δείγμα; Για ποιο λόγο λοιπόν όρισε το τριήμερο; Για να γίνει πιστευτό ότι πράγματι πέθανε· διότι πολλά γίνονται γι' αυτόν τον σκοπό. Γιατί λοιπόν δεν το συμπλήρωσε, ενώ είχε πει ότι θα βρίσκεται στην καρδιά της γης τρεις ημέρες και τρεις νύκτες, παρά μόνο για να μη διαφθαρεί το σώμα Του; Τι λοιπόν; Δεν μπορούσε να το διατηρήσει άφθαρτο; Μπορούσε, αλλά ήθελε να γίνει πιστευτή η ανθρώπινη φύση Του, ότι δηλαδή δεν απολάμβανε τίποτε το ξένο προς αυτήν.

Υπαινίσσεται δε διαμέσου αυτών το τέλος της τιμωρίας που είχε περιοριστεί στα εβδομήντα έτη. Έτσι και ο θαυμάσιος Δανιήλ, αφού υπολόγισε τον χρόνο της αιχμαλωσίας, προσφέρει την ικεσία, όπως και ο Ζαχαρίας που είπε: «Κύριε παντοκράτωρ, μέχρι πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ;». Με αυτά συμφωνούν και τα λόγια της πνευματικής μελωδίας: «Διότι είναι καιρός να την σπλαγχνιστείς, διότι έφτασε ο καιρός». Νομίζω δε ότι με αυτά προφητεύεται η επιφάνεια στους ανθρώπους του Θεού Λόγου, του ίδιου του Κυρίου και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού, η οποία επρόκειτο να γίνει η αιτία της ανοικοδόμησης της Σιών. Φτάνοντας δε στο σημείο αυτό, μην υποθέσεις ότι εννοώ την επίγεια πόλη, ούτε να νομίζεις ότι υποδηλώνεται η επίγεια Ιερουσαλήμ, αλλά η ανανέωση του πολιτεύματος της ευσέβειας. Διότι αυτός είναι ο καιρός, για τον οποίο ο ίδιος λέει μέσω του Ησαΐα: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα». Και ο Παύλος γράφει ότι αυτός ο καιρός έχει εκπληρωθεί με την έλευση του Σωτήρος, λέγοντας: «Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος». «Διότι οι δούλοι σου αγάπησαν τους λίθους της, και θα σπλαγχνιστούν το χώμα της». «Λίθοι άγιοι κυλίονται πάνω στη γη», έχει ειπωθεί κάπου στους προφήτες. Αλλά και ο Πέτρος λέει: «Και όλοι εσείς, ως λίθοι ζωντανοί, οικοδομείσθε ως πνευματικός οίκος για άγιο ιεράτευμα».

«Μακάρι να υπήρχε ο μεσίτης μας, που να ελέγχει και να δικάζει ανάμεσα στους δυο μας.» «Γιατί οι ασεβείς ζουν, και γερνούν μέσα στον πλούτο; Οι απόγονοί τους είναι σύμφωνα με την επιθυμία της ψυχής τους, και τα παιδιά τους βρίσκονται μπροστά στα μάτια τους. Οι οίκοι τους ευημερούν, και φόβος δεν υπάρχει πουθενά· μάστιγα από τον Κύριο δεν πέφτει πάνω τους. Παραμένουν σαν αιώνια πρόβατα, και τα παιδιά τους παίζουν, παίρνοντας το ψαλτήρι και την κιθάρα. Τελειώνουν τη ζωή τους μέσα σε αγαθά.» «Πόσες είναι οι ανομίες μου και οι αμαρτίες μου, δίδαξέ με. Γιατί κρύβεσαι από εμένα;» «Μέχρι πότε, Κύριε, θα κράζω και δεν θα εισακούεις; Θα φωνάζω προς εσένα αδικούμενος, και δεν θα σώσεις; Γιατί με έκανες να βλέπω κόπους; Εναντίον μου γίνεται η κρίση, και ο κριτής δωροδοκείται. Γι' αυτό έχει καταλυθεί ο νόμος, επειδή ο ασεβής καταδυναστεύει τον δίκαιο. Εξαιτίας αυτού η κρίση θα βγει διεστραμμένη.» «Αποκρίθηκε ο άγγελος του Κυρίου και είπε: Κύριε παντοκράτορα, μέχρι πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ και τις πόλεις του Ιούδα, τις οποίες παραβλέπεις; Αυτό είναι το εβδομηκοστό έτος.» «Δίκαιος είσαι, Κύριε, γι' αυτό θα απολογηθώ σε εσένα· όμως για κρίσεις θα σου μιλήσω· γιατί η οδός των ασεβών κατευοδώνεται; Γιατί ευημερούν όλοι όσοι αθετούν;» ΤΙΤΛΟΣ Εʹ. — Περί αυτών που δουλεύουν στον Θεό· και ότι πρέπει να τους τιμούμε, και να τους παρέχουμε τα αναγκαία για τις ανάγκες τους. «Είπε ο Σαούλ στον υπηρέτη του: Τι θα προσφέρουμε στον άνθρωπο του Θεού;»