Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 1:3

Ερώτηση του ίδιου προς τον ίδιο Γέροντα: Εάν, πέφτοντας σε πειρασμό, παραβώ την εντολή, τι πρέπει να κάνω; Απόκριση του Ιωάννη: Εάν, έχοντας λάβει εντολή από τους αγίους, την παραβείς, μην ταραχτείς ούτε να απελπιστείς ώστε να την εγκαταλείψεις, αλλά να θυμάσαι εκείνον που λέει για τον δίκαιο ότι «Επτά φορές την ημέρα πέφτει και σηκώνεται» και τον Κύριο που λέει στον Πέτρο ότι «Έως εβδομήντα φορές το επτά θα συγχωρήσεις τον αδελφό σου». Εάν λοιπόν έδωσε εντολή στους ανθρώπους να συγχωρούν έτσι, πόσο μάλλον ο Ίδιος, ο οποίος είναι πλούσιος σε έλεος και οικτιρμούς υπερνικώντας τα πάντα; Εκείνος που μέσω του Προφήτη καθημερινά βοά: «Επιστρέψτε σε εμένα και θα επιστρέψω σε εσάς, διότι είμαι ελεήμων», και πάλι: «Και τώρα, Ισραήλ». Πρόσεχε όμως μήπως, ακούγοντας ότι δεν καταργείται η εντολή, γίνεις ράθυμος και φτάσεις στην αμέλεια, διότι αυτό το πράγμα είναι βαρύ. Αλλά ούτε στα όσα φαίνονται μικρά πράγματα να καταφρονείς την εντολή, αλλά ακόμη κι αν υπάρξει σε αυτά αμέλεια, σπεύσε να διορθωθείς. Διότι από μια τέτοια ραθυμία οδηγείται κανείς στα μεγαλύτερα σφάλματα.

Εάν όμως λυτρωθούν κατά καιρούς, αποδεχόμενοι την πίστη και αναγνωρίζοντας τον Χριστό ως Θεό, βασιλιά και Κύριο, τότε λοιπόν, και μάλιστα πολύ εύλογα, θα μπορούσε κανείς να τους απευθύνει μια σοφή παραίνεση, λέγοντας την κατάλληλη στιγμή: Οργίστηκε ο Κύριος εναντίον των πατέρων σας με μεγάλη οργή. <Και θα τους πεις: Αυτά λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας: Επιστρέψτε σε εμένα, και εγώ θα επιστρέψω σε εσάς, λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας, και μην γίνεστε όπως οι πατέρες σας, στους οποίους έκαναν συστάσεις οι προηγούμενοι προφήτες λέγοντας: Αυτά λέει ο Κύριος: Αποστραφείτε τους πονηρούς δρόμους σας και τα πονηρά σας έργα, αλλά δεν έδωσαν προσοχή στο να με εισακούσουν, λέει ο Κύριος.> Διότι αφού ανακλήθηκαν, όπως είπα, από την αιχμαλωσία και επέστρεψαν στην Ιουδαία, έγιναν ράθυμοι ως προς το θέλημα του Θεού. Και παρόλο που στα είδωλα δεν ήταν πλέον προσκολλημένοι, ούτε αποδέχονταν την αρχαία πλάνη, ωστόσο συλλαμβάνονταν να Τον παροργίζουν με άλλους τρόπους. Διότι, όπως είναι γραμμένο στον Έσδρα, και με αλλόφυλες γυναίκες έσμιγαν και, βάζοντας στα σπίτια τους γυναίκες από τα γειτονικά έθνη, έγιναν πατέρες ξένων τέκνων, αν και ο νόμος τους το απαγόρευε αυτό ως κάτι το ανάρμοστο. Παραμελούσαν επίσης την τέλεση των εορτών και την προσφορά των θυσιών, και επιπλέον αποδεικνύονταν απρόθυμοι απέναντι στο καθήκον της ανοικοδόμησης του θείου ναού.

Για αυτόν τον λόγο, όπως ακριβώς είναι γραμμένο στον προφήτη Αγγαίο, τους πάταξε με αφορία, με ανεμοφθορία και με χαλάζι σε όλα τα έργα των χεριών τους. Και ενώ έβαζαν στην αποθήκη είκοσι μέτρα κριθάρι, αυτά γίνονταν δέκα, και όταν πήγαιναν πάλι να αντλήσουν πενήντα μετρητές κρασί, αυτοί γίνονταν είκοσι. Τους υπόσχεται, λοιπόν, πως αν επιλέξουν να μεταστραφούν προς το καλύτερο και να επιστρέψουν σε αυτόν, επιλέγοντας να πράττουν όσα είναι σε αυτόν αρεστά και φίλια, τότε και αυτός θα επιστρέψει σε αυτούς, δηλαδή, θα αποσύρει την οργή του εναντίον τους, θα στραφεί ξανά προς το έλεος και θα τους αξιώσει πάλι με επιείκεια και οικτιρμούς. Αποκηρύσσει ωστόσο ως πρόξενο ολέθρου το να επιλέξουν να μιμηθούν εκείνους που έζησαν πριν από αυτούς, στους οποίους δόθηκε άφθονη νουθεσία και παρηγοριά από αυτόν μέσω των αγίων προφητών, η οποία τους καλούσε να αποστραφούν τις αισχρές τους πράξεις, αλλά τούτο αποδείχθηκε εντελώς ανώφελο, επειδή αυτοί έκλιναν προς την ανυπακοή.

Είναι λοιπόν καταγέλαστοι όσοι ακολουθούν την αμάθεια των πατέρων τους, και προβάλλουν πάντοτε την προγονική συνήθεια ως αναντίρρητη δικαιολογία, έστω κι αν κατηγορούνται για τα έσχατα κακά. Αυτή η συνήθεια επικρατεί κυρίως στους λάτρεις των ειδώλων. Διότι, ενώ καλούνται στην επίγνωση της αλήθειας, παντού θυμούνται την απάτη των πατέρων τους, και ασπαζόμενοι την αμάθεια εκείνων σαν κάποια πατρική κληρονομιά, παραμένουν τυφλοί. Νομίζω δε, ότι ακόμη κι αν κάποιος συμβούλευε αυτούς που προέρχονται από την περιτομή να ξεμάθουν τα αισχρά και να επιλέξουν να τιμούν το ωφέλιμο, και αυτοί καταφεύγουν στη συνήθεια των πατέρων τους. Είναι χρήσιμο, επομένως, να φωνάζουμε προς όσους πλανώνται: «Επιστρέψτε σε εμένα και θα επιστρέψω σε εσάς», λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας, και επιπλέον σε αυτό: «Μη γίνεστε όπως οι πατέρες σας», εκείνοι δηλαδή που πλανήθηκαν και έχουν παραμείνει παντοτινά στην άγνοια. «Οι πατέρες σας πού βρίσκονται, και οι προφήτες; Μήπως θα ζήσουν αιώνια; Όμως δεχθείτε τους λόγους μου και τα προστάγματά μου, όσα εγώ εντέλλομαι μέσω του πνεύματός μου στους δούλους μου τους προφήτες, οι οποίοι κατέλαβαν τους πατέρες σας».

Υπάρχουν πολλοί, από τους οποίους ένας είμαι και εγώ ο ίδιος, οι οποίοι ελέγχονται με θεϊκό τρόπο από τα λόγια που ψάλλονται και αναγιγνώσκονται εδώ εις επήκοον όλων, επειδή δεν χρησιμοποιούν σύμφωνα με το θέλημα του Θεού αυτά τα αμέτρητα, δηλαδή τα πάρα πολλά, από τα οποία το καθένα είναι και ένα τάλαντο, με αποτέλεσμα να επισύρουν βαριά και πολλαπλή την καταδίκη. Διότι έτσι και ο Κάιν, παρόλο που φάνηκε ότι αμάρτησε μία φορά, διαπράττοντας την αδελφοκτονία, τιμωρήθηκε επτά φορές, δηλαδή πολλές, σύμφωνα με τα γραφόμενα. Και δεν ελεγχόμαστε μόνο ως οφειλέτες, αλλά μαθαίνουμε από τα θεία λόγια και τις κολάσεις που επιφυλάσσονται στους ενόχους. Και αφού το μάθουμε, όσο παραμένουμε στον ναό, μετανοούμε, προσπίπτουμε, ικετεύουμε, υποσχόμαστε ότι στο εξής θα ζήσουμε θεάρεστα, και επιπλέον τυγχάνουμε της άφεσης, παραμένοντας εδώ μέχρι το τέλος και ικετεύοντας θερμά. Διότι «Επιστρέψτε», λέει, «σε εμένα και θα επιστρέψω σε εσάς, λέει ο Κύριος, και τις ανομίες σας δεν θα τις θυμηθώ πλέον».

Αυτός είναι κοντά σε όσους τον επικαλούνται, εάν δεν κραυγάζουν μόνο με το στόμα, αλλά και με τη διάνοια, επιστρέφοντας προς αυτόν με τα έργα και τις πράξεις τους. «Διότι επιστρέψτε σε εμένα και θα επιστρέψω σε εσάς, λέγει ο Κύριος, και τις ανομίες σας δεν θα τις θυμηθώ πλέον». Εάν πάντως εμείς είτε αποφύγουμε αυτές αμετάκλητα, είτε εξιλεώσουμε το θείο μέσω της εξομολογήσεως και της έμπρακτης μετάνοιας που αντισταθμίζει τα παραπτώματά μας, καθιστώντας τον ευμενή απέναντί μας με ενεργό ταπείνωση, ώστε, καθώς η φιλανθρωπία του Θεού δείχνει ανοχή και αναπληρώνει τις ελλείψεις μας, στο παρόν μεν να απαλλαγούμε από αυτή τη θεία οργή και από αυτόν τον άωρο και μαζικό θάνατο και την πανωλεθρία που προκαλείται από αυτόν, και στον μέλλοντα αιώνα να επιτύχουμε την αθάνατη ζωή, προς δόξαν του μόνου ζωοδότη Χριστού, στον οποίο ταιριάζει δόξα, κράτος, τιμή και προσκύνηση μαζί με τον άναρχο Πατέρα του και το ζωοποιό Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ζητήστε τον Κύριο, ω κατάδικοι, και ενδυναμωθείτε με την ελπίδα, ζητήστε το πρόσωπό του μέσω της μετάνοιας, θα αγιαστείτε με τον αγιασμό του προσώπου του και θα καθαριστείτε από τις αμαρτίες σας. Τρέξτε προς τον Κύριο, όσοι είστε ένοχοι για αμαρτίες, προς αυτόν που μπορεί να συγχωρεί αμαρτήματα και να παραβλέπει τα σφάλματα. Διότι με όρκο έχει πει μέσω του Προφήτη, λέγοντας: «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος: δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει». Και πάλι: «Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς λαό απειθή και αντιλέγοντα». Και πάλι: «Γιατί να πεθάνετε, οίκος Ισραήλ;» «Επιστρέψτε σε εμένα, και εγώ θα επιστρέψω σε εσάς». Και πάλι: «Όποια ημέρα ο αμαρτωλός αποστραφεί την οδό του και επιστρέψει προς τον Κύριο και πράξει κρίση και δικαιοσύνη, δεν πρόκειται να θυμηθώ τις ανομίες του. Αλλά σίγουρα θα ζήσει, λέει ο Κύριος, και ο δίκαιος, εάν εγκαταλείψει τη δικαιοσύνη του και αμαρτάνοντας αδικήσει, τη δικαιοσύνη του δεν πρόκειται να θυμηθώ, αλλά θα βάλω πρόσκομμα ενώπιόν του και στο σκοτάδι των έργων του θα πεθάνει, εάν επιμείνει σε αυτά». Για ποιον λόγο; Διότι ο αμαρτωλός δεν θα σκοντάψει εξαιτίας της αμαρτίας του την ημέρα που θα επιστρέψει στον Κύριο. Και η δικαιοσύνη του δικαίου δεν θα τον λυτρώσει την ημέρα που θα αμαρτήσει, εάν βέβαια επιμείνει σε αυτό το αμάρτημα.

Ο Θεός παντού φαίνεται αυστηρός προς τους δικαίους, αλλά χρηστός προς τους αμαρτωλούς, και ταχύς στη φιλανθρωπία· αυτόν που αμαρτάνει και πέφτει τον ανασηκώνει, και του λέει: «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται; Ή αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει;» Και: «Γιατί απομακρύνθηκε με αναιδή αποστασία η ασύνετη θυγατέρα του Ιούδα;» Και πάλι: «Επιστρέψτε σε εμένα, και θα επιστρέψω σε εσάς». Και αλλού επιβεβαιώνει με όρκο τη σωτηρία που προέρχεται από τη μετάνοια, εξαιτίας της πολλής Του φιλανθρωπίας: «Ορκίζομαι στη ζωή μου, λέει ο Κύριος· δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει αυτός και να ζήσει». Προς τον δίκαιο όμως λέει: «Εάν ένας άνθρωπος πράξει κάθε δικαιοσύνη και κάθε αλήθεια, και παρεκκλίνοντας αμαρτήσει, δεν πρόκειται να θυμηθώ τη δικαιοσύνη του, αλλά θα πεθάνει μέσα στην αμαρτία του». Ω, πόση αυστηρότητα προς τον δίκαιο! Ω, πόση γενναιοδωρία προς τον αμαρτωλό!

Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, ούτε όταν βρισκόμαστε στο κακό να απελπιζόμαστε, ούτε όταν βρισκόμαστε στο αγαθό να εφησυχάζουμε· αλλά και όταν κατορθώνουμε το καλό να φοβόμαστε, για να μην πέσουμε από υπερβολική σιγουριά, και όταν αμαρτάνουμε να μετανοούμε, ώστε να αποφύγουμε την απελπισία για τη σωτηρία μας. Διότι και τα δύο αυτά αποτελούν φανερή προδοσία, και το να εφησυχάζει εκείνος που στέκεται όρθιος, και το να απελπίζεται εκείνος που έχει πέσει. Γι' αυτό ο μεν Παύλος, θέλοντας να ασφαλίσει αυτούς που στέκονται, έλεγε: «εκείνος που νομίζει ότι στέκεται, ας προσέχει μήπως πέσει»· ενώ ο προφήτης, για να σηκώσει αυτούς που έχουν πέσει, λέει: «μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται; ή αυτός που απομακρύνεται, δεν επιστρέφει;»· και πάλι: «επιστρέψτε σε εμένα, και θα επιστρέψω σε εσάς»· και αλλού, επιβεβαιώνοντας με όρκο τη σωτηρία μέσω της μετάνοιας, λέει: «στο όνομά μου, λέει ο Κύριος, δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει». Και αυτά μεν τα δηλώνει προς τον αμαρτωλό. Προς τον δίκαιο όμως λέει: «εάν ένας άνθρωπος πράξει κάθε δικαιοσύνη και κάθε αλήθεια, και παρεκκλίνοντας αμαρτήσει, δεν θα θυμηθώ τη δικαιοσύνη του, αλλά θα πεθάνει μέσα στις αμαρτίες του». Ώ, τι άριστη οικονομία! Τον μεν αμαρτωλό τον ελεεί, τον δε δίκαιο τον φοβίζει, διότι αυτόν που παραμένει στις αμαρτίες, εάν τον φοβίσει, τον οδηγεί στην απελπισία, ενώ αυτόν που πράττει το δίκαιο, εάν τον καλοτυχίζει, τον φέρνει αμέσως σε πνευματική χαλάρωση· και σε αυτόν που έπεσε απλώνει χέρι φιλάνθρωπο, ενώ σε αυτόν που στέκεται επιβάλλει σωτήριο φόβο, και διεγείρει τη διάθεσή του προς τα καλά.

Αυτός δε εισάγει στα όντα το ακίνητο αναπόδεικτα, υποθέτοντας εξ αρχής το ζητούμενο. ΙΕ΄. Κάθε τι που επιστρέφει προς τον εαυτό του είναι ασώματο ... (16,30-18,6) Αυτός εννοεί την επιστροφή ως κάτι ταυτόσημο με την κίνηση, όπως δείχνει στο δέκατο έβδομο θεώρημα. Πώς λοιπόν θα μπορούσε κάτι να κινηθεί προς τον εαυτό του, εάν δεν έχει προηγουμένως εξέλθει (εκστεί) από τον εαυτό του; Εάν δε παραμένει πάντοτε ακίνητα και χωρίς να εξέρχεται στον εαυτό της κατ' εξοχήν μεν η αναλλοίωτη και υπερούσια ουσία, και έπειτα από αυτήν η ουσία των υπερουράνιων και θεοειδών νοών, τότε δεν θα μπορούσε να λεχθεί ότι επιστρέφει προς τον εαυτό του ούτε το θείο ούτε οτιδήποτε θεοειδές· το μεν θείο επειδή βρίσκεται και πάνω από το αιώνιο, το δε θεοειδές εφόσον διατηρεί την οικεία του κατάσταση, εκτός και αν κάποιος ήθελε να ονομάσει επιστροφή τη μονή και την εδραίωση μέσα στον εαυτό, όπως ακριβώς και αυτός αποκαλεί έτσι την επαφή, δηλαδή την ένωση, του όλου μέσω όλου του εαυτού του. Αλλά ο θεολογικότατος Διονύσιος χρησιμοποιεί τον όρο πιο κυριολεκτικά για την ανάταση των κατώτερων προς τα ανώτερα· γι' αυτό και λέει ότι τα ανώτερα είναι επιστρεπτικά των κατώτερων· και όχι μόνο αυτό, αλλά μερικές φορές λέγεται ότι και τα ανώτερα επιστρέφουν προνοητικά προς τα κατώτερα· διότι (ο Θεός) δεν λέει μόνο «επιστρέψτε προς εμένα», αλλά και «θα επιστρέψω και εγώ προς εσάς».

Εφόσον, λοιπόν, πιστεύεται ότι ολόκληρη η θεότητα και η ανθρωπότητα, αφού μετείχαν η μία της άλλης, παρέμειναν αχώριστες, ποιος, έχοντας τέτοια πίστη, θα αποδεχόταν ότι κάτι από τα υπόλοιπα μετέχεται χωριστά, πράγμα το οποίο ο σοφός αυτός προέθετο να αποδείξει στο προηγούμενο κεφάλαιο; Αλλά με αυτόν τον τρόπο η θεία φύση, αφού στράφηκε προς εμάς και μετείχε στη δική μας φύση, παρέμεινε αχώριστη από αυτήν. Ότι εξάλλου και η δική μας φύση, επιστρέφοντας προς τον Θεό μέσω της εφικτής ομοίωσης και θεούμενη κατά χάριν, μετέχει σε Αυτόν αχωρίστως, το δηλώνουν όσοι αποφαινονται με θάρρος, σύμφωνα με τον μακάριο Παύλο: τίποτα δεν μπορεί να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού την εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, ούτε το τάδε δεινό ούτε το δείνα, ούτε καν ο ίδιος ο θάνατος που διαιρεί και διαχωρίζει τα πάντα σε όσους επέλθει, αλλά και μετά την εκ νεκρών ανάσταση, λέει, πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο. Για τις αμοιβαίες επιστροφές της κάθε φύσης της μιας προς την άλλη, ικανός μάρτυρας, και ο μόνος αξιόπιστος, είναι Εκείνος που είπε μέσω του προφήτη: «επιστρέψτε σε εμένα και θα επιστρέψω σε εσάς», ο Οποίος στέκεται υπεράνω όχι μόνο κάθε σωματικής, αλλά και κάθε ασώματης ουσίας, γνωρίζοντας μόνος τον Εαυτό Του και κατ' αυτόν τον τρόπο επιστρέφοντας μόνος προς τον Εαυτό Του.

Πώς όμως θα εξομολογηθώ; Μιμούμενος τον άσωτο, προσπίπτοντας και κραυγάζοντας προς τον Κύριο με συντετριμμένη καρδιά και πνεύμα ταπεινώσεως: αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, δέξου με, πατέρα, που μετανοώ. Πώς θα εξομολογηθώ; Απομακρυνόμενος από το παράπτωμα και αποστρεφόμενος με βδελυγμία το αμάρτημα. Διότι, «εάν επιστρέψεις και ταπεινώσεις τον εαυτό σου ενώπιον του Κυρίου και απομακρύνεις από τη ζωή σου την αδικία, ο Παντοκράτωρ θα είναι βοηθός σου»· και, «επιστρέψτε, και θα επιστρέψω σε εσάς, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ». Πώς θα εξομολογηθώ; Επιστρέφοντας με όλη μου την καρδιά και ταπεινωνόμενος με νηστεία, με θρήνο και με διάρρηξη της καρδιάς. Διότι, «τώρα, λέει ο Κύριος ο Θεός μας, επιστρέψτε προς εμένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία, με κλαυθμό και με θρήνο, και διαρρήξτε τις καρδιές σας και όχι τα ενδύματά σας, και επιστρέψτε προς τον Κύριο τον Θεό σας, διότι είναι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος». Πώς θα εξομολογηθώ; Ελεώντας τον πτωχό και τον πένητα και συγχωρώντας τα σφάλματα του πλησίον. Διότι, λέει, «αυτός που ελεεί θα ελεηθεί»· και, «συγχωρήστε και θα σας συγχωρεθεί»· και, «η ελεημοσύνη του ανθρώπου είναι σαν σφραγίδα μαζί του»· και, «είναι δώρο αγαθό ενώπιον του Υψίστου για εκείνους που την πράττουν».

Αλλά σταματήστε τον κλαυθμό, παύστε, γίνετε ασφαλείς φύλακες αυτών· τολμώ να πω ότι εγώ γίνομαι εγγυητής της σωτηρίας σας. Το λέω αυτό έχοντας θάρρος στις δικές σας εξαγγελίες, όχι στις δικές μου πράξεις· στις δικές σας υποσχέσεις, και όχι στα δικά μου λόγια. Εγώ σας εγγυώμαι τη σωτηρία, εάν εσείς οι ίδιοι τηρήσετε σταθερά τις ομολογίες σας· εγώ την απαλλαγή από τα δεινά, εάν εσείς κάνετε σταθερή την επιστροφή σας στον Θεό· εγώ την υποχώρηση των εχθρών, εάν εσείς απομακρυνθείτε από τα πάθη. Μάλλον όμως, ούτε εγώ είμαι εγγυητής αυτών, αλλά και για τον εαυτό μου και για εσάς, εάν βέβαια εσείς εκπληρώσετε τις συμφωνίες χωρίς προφάσεις, προβάλλω εσάς τους ίδιους ως εγγυητές, εσάς αναδεικνύω ως πρεσβευτές. Διότι και ο Κύριος, όντας φιλάνθρωπος και μετανοώντας για τις τιμωρίες λόγω των κακιών των ανθρώπων, θα σας πει: Ιδού, εξαλείφω σαν νέφος τις ανομίες σου και σαν σκοτάδι τις αμαρτίες σου· επίστρεψε σε εμένα και θα σε λυτρώσω. Και, επιστρέψτε σε εμένα και θα επιστρέψω σε εσάς. Και, κάποια στιγμή θα μιλήσω εναντίον ενός έθνους ή εναντίον ενός βασιλείου, για να τους ξεριζώσω και να τους καταστρέψω· και, εάν το έθνος εκείνο αποστραφεί τα κακά του, θα αλλάξω απόφαση και εγώ για όλα τα δεινά που σκέφτηκα να τους επιφέρω.

Στο τέκνο Λιτόιο. Μέσα και από τις δύο επιστολές σου, αγαπημένο μου τέκνο, διαπίστωσα και τώρα την ολοκληρωτική σου μετάνοια και επιστροφή, και μάλιστα ότι απέφυγες την παραμονή στην πόλη, καταφεύγοντας στον οικονόμο. Αυτό με έχει πείσει να σε αγαπώ ολοκληρωτικά, ή μάλλον τον Θεό, εξαιτίας του οποίου αγαπώ και αγαπιέμαι, εντός του οποίου και σε εγέννησα πνευματικά, αγαπητέ μου υιέ Λιτόιε. Μην καταπέσεις, λοιπόν, εξαιτίας των όσων προηγήθηκαν και στα οποία σκόνταψες συμβάντων, εξαιτίας των δικών μου αμαρτιών. Διότι «μήπως δεν υπάρχει ρητίνη (βάλσαμο)», λέει η Γραφή, «στην Γαλαάδ; Ή μήπως εκείνος που απομακρύνεται δεν επιστρέφει; Επιστρέψτε προς εμένα», βοά ο Θεός. Ο στρατιώτης που ανασυντάσσεται είναι και πάλι στρατιώτης, ομοίως και ο κυβερνήτης του πλοίου· διότι, ακόμη κι αν διαπράξαμε θανάσιμη αμαρτία, δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε πλέον να ζήσουμε. Ζούμε και πάλι διά της μετανοίας· διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: «Ζω εγώ», λέει ο Κύριος, «δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, όσο το να επιστρέψει και να ζήσει αυτός». Ώστε, είναι δυνατόν μετά τον θάνατο της αμαρτίας να ζήσει κανείς, όχι όμως πλέον μετά την αναχώρησή του από αυτήν τη ζωή· διότι τότε «έκλεισε τη θύρα πίσω του», λέει.