Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 11:2

«Ολολύξτε, δρύες της Βασανίτιδος, διότι καταστράφηκε το πυκνό δάσος.» Ας θεωρηθεί, λοιπόν, ο λόγος των Ιουδαίων ότι προέρχεται από τα δέντρα του Λιβάνου, τα οποία ευφραίνονται και λέγουν προς τον Βαβυλώνιο και τους περί αυτόν: Από τότε που εσύ κοιμήθηκες, δεν ανέβηκε κανείς για να μας κόψει. Και πολύ κομψά παρέμεινε στη μεταφορική έκφραση του λόγου.

Διότι ο Ισραήλ αποβλήθηκε από την οικειότητα με τον Θεό εξαιτίας της ασέβειάς του προς τον Χριστό. Προσλήφθηκαν όμως τα έθνη και, αφού αγιάστηκαν διά του Πνεύματος, έγιναν κοινωνοί της θείας φύσης. Θα μετατεθεί λοιπόν, λέει, ο Λίβανος σαν το όρος Χερμέλ, και το όρος Χερμέλ θα λογαριαστεί ως δρυμός, δηλαδή ως δάσος άγριων δέντρων, των οποίων το τέλος είναι η καύση. Ή και με άλλον τρόπο. Διότι σαν ξυλοκόποι έγιναν για εκείνους από τον Ισραήλ όσοι τον λεηλατούν, και αυτό, νομίζω, φανερώνει ο προφήτης Ζαχαρίας λέγοντας: «Άνοιξε, Λίβανε, τις πύλες σου, και ας καταφάει η φωτιά τους κέδρους σου. Ας ολολύξει το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος».

«Ολολύξτε, βελανιδιές της Βασανίτιδος, διότι καταστράφηκε το πυκνό δάσος». Πρόσεξε λοιπόν ότι και αυτός παρομοιάζει την Ιουδαία με τον Λίβανο, ως να μη διαφέρει σε τίποτα από εκείνους που βρίσκονταν παλαιότερα σε αυτόν, δηλαδή από τους πλανεμένους.

Ονομάζει δε πεύκο και κέδρο, αλλά και δρυ, εκείνους που έχουν πέσει μέσα σε αυτήν. Διότι, όντας ψηλοί και έχοντας υψωθεί πολύ, καταναλώθηκαν σαν από φωτιά από τη θεία οργή. <Και εκείνη την ημέρα οι κουφοί θα ακούσουν τα λόγια του βιβλίου, και όσοι βρίσκονται στο σκοτάδι και όσοι βρίσκονται στην ομίχλη. Τα μάτια των τυφλών θα δουν, και οι φτωχοί θα αγαλλιάσουν μέσω του Κυρίου με ευφροσύνη, και οι απελπισμένοι των εθνών θα γεμίσουν από ευφροσύνη.> Μέσα από τα προκείμενα μας φανερώνει ολοκάθαρα την κλήση των εθνών. Είναι δε δυνατόν να δει κανείς τη φύση των πραγμάτων να συμβαίνει σαν από την αντίθετη πλευρά.

Αν ανασκοπήσει κανείς τα τολμήματα των Ιουδαίων εναντίον του Χριστού, και την ερήμωση που επήλθε σε αυτούς και την ολοκληρωτική συντριβή και απώλεια, μετά βέβαια την ανάσταση και την ανάληψη στον ουρανό, θα μπορούσε εύλογα να εφαρμόσει σε αυτούς και τα εξής. Διότι ως Βασανίτιδα και ως Κάρμηλος και βεβαίως και ως Λίβανος θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί η Ιουδαία· και Βασανίτιδα μεν, επειδή ακριβώς έχει ονομαστεί γη που ρέει μέλι και γάλα, γη σίτου, ελαίου και αμπελώνων· Κάρμηλος δε και Λίβανος, επειδή είχε υψωθεί ως προς τη δόξα, και είχε γίνει περιφανής και περίβλεπτη, και τρόπον τινά αγαλλόταν με τους κατοίκους της σαν να ήταν ατελεύτητοι δρυμοί. Αλλά λέγει ότι αυτή έχει ελαττωθεί· διότι καταστράφηκαν από τα χέρια των Ρωμαίων, και, έχοντας σχεδόν περιπέσει σε φοβερούς και ρωμαλέους υλοτόμους, έπεσαν ακριβώς όπως τα δέντρα. Και κάτι τέτοιο υπονοεί ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, λέγοντας προς την Ιερουσαλήμ: «Άνοιξε, Λίβανε, τις πύλες σου, και ας καταφάει η φωτιά τους κέδρους σου. Ας θρηνήσει το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος, επειδή μεγιστάνες καταστράφηκαν σφόδρα».

Θρηνήστε, δρύες της Βασανίτιδας, διότι καταστράφηκε το πυκνό δάσος. Πιο ξεκάθαρα, βέβαια, και κάπου αλλού λέει: «Και ο θρήνος της Ιερουσαλήμ θα είναι σαν τον θρήνο του ροδιώνα που κόβεται στην πεδιάδα»· επειδή, δηλαδή, παρομοιάζει πάλι την Ιερουσαλήμ με τον Λίβανο, ονόμασε τους υψηλούς άρχοντες σε αυτήν κέδρους και πεύκα που πέφτουν, και τους αποκαλεί δρύες της Βασανίτιδας. Το σχήμα του λόγου, όπως είπα, είναι μεταφορικό. <Ποιος θα αντέξει μπροστά στο πρόσωπο της οργής του; Και ποιος θα αντισταθεί στην οργή του θυμού του; Ο θυμός του λιώνει εξουσίες, και οι πέτρες κομματιάστηκαν από αυτόν.> Επισφραγίζει την αλήθεια των λόγων του για όσους έχουν γνωρίσει από πείρα τη θεία οργή, λέγοντας ότι είναι πικρή και δυσβάσταχτη. Διότι, νομίζω, πέφτοντας σαν φωτιά, θα έλιωνε εύκολα αρχές και εξουσίες, επίγειες και νοητές, και θα συνέτριβε αβίαστα και πέτρες, δηλαδή όσους έχουν σκληρυνθεί σαν τις πέτρες και έχουν αμείλικτο νου. Θα βρούμε δε ότι τέτοιοι έγιναν οι βασιλείς των Ασσυρίων, αλλά βέβαια και ο ίδιος ο αρχηγός των ακάθαρτων πνευμάτων, ο σατανάς, για τον οποίο το ιερό κείμενο λέει: «Η καρδιά του έχει σκληρυνθεί σαν πέτρα, και στέκει σαν αμόνι ασφυρηλάτητο».

Και όπως λέει ο μακάριος ψαλμωδός: «Ο Θεός μας είναι καταφύγιο και δύναμη, βοηθός στις θλίψεις που μας βρήκαν υπερβολικά». <Άνοιξε, Λίβανε, τις πύλες σου και ας καταφάει η φωτιά τους κέδρους σου. Ας ολολύξει το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος, επειδή μεγάλως ταλαιπωρήθηκαν οι μεγιστάνες· ολολύξτε βελανιδιές της Βασανίτιδος, διότι καταστράφηκε το πυκνό δάσος.> Μετατοπίζει λοιπόν σε μιαν άλλη πορεία νοημάτων τη σημασία των λεγομένων. Αφού δε έκανε πολύ καλά και επαρκώς την αφήγηση σχετικά με την κλήση των εθνών στον Χριστό μέσω της πίστεως, προαναγγέλλει σαφώς τη μελλοντική απειθεία του Ισραήλ σε Αυτόν, προφανώς κατά τον καιρό της ενανθρωπήσεως, και ότι εξαιτίας αυτού του λόγου πρέπει να κατακαεί και ο ίδιος ο ναός και μάλιστα και τα Ιεροσόλυμα, και επιπλέον να αλωθούν και αυτές οι πόλεις του Ισραήλ και να καταστραφούν μαζί με τους κατοίκους τους. Αυτά δε πραγματοποιήθηκαν από τα χέρια των Ρωμαίων, με στρατηγούς τότε τον Ουεσπασιανό και τον Τίτο. Και είναι περιττό, καθώς φαίνεται, να διηγούμαστε με λεπτομέρειες το καθένα από όσα συνέβησαν στις πόλεις ή στους δήμους των Ιουδαίων, εξαιτίας της ασεβούς συμπεριφοράς τους προς τον Χριστό· καθώς είναι δυνατόν σε όσους το επιθυμούν να προσφύγουν στα συγγράμματα του Ιωσήπου, ώστε να μάθουν με σαφήνεια και λεπτομέρεια όσα θα ήθελαν.

Και ο λόγος έχει διατυπωθεί μεταφορικά. Διότι, αφού ονόμασε Λίβανο τη χώρα των Ιουδαίων, δηλαδή την παρομοίασε με όρος, αναγκαστικά παρομοιάζει με πεύκα και δρύες εκείνους που βρίσκονται σε αυτήν. Το ότι ο λόγος αφορά ανθρώπους είναι εύκολο να το δει κανείς· διότι αμέσως είπε ότι μεγιστάνες ταλαιπωρήθηκαν πολύ. Και ποιος εννοείται ως ο τρόπος της ταλαιπωρίας, το υπέδειξε λέγοντας αφενός, «ας ολολύξει το πεύκο διότι έπεσε ο κέδρος». Διότι, καθώς το χέρι των Ρωμαίων λεηλατούσε τις πόλεις της Ιουδαίας, συνέβαινε καθημερινά να αιχμαλωτίζονται οι επιφανείς άνδρες σε αυτές. Όσοι πάλι δεν το είχαν πάθει ακόμη αυτό, θρηνούσαν για όσους είχαν αιχμαλωτιστεί και δέχονταν τον θρήνο για τους εαυτούς τους, και ήταν άθυμοι και περίτρομοι, επειδή επρόκειτο πολύ σύντομα να το υποστούν και οι ίδιοι. Αυτό νομίζω ότι δηλώνει το «Ας ολολύξει το πεύκο διότι έπεσε ο κέδρος»· ενώ «δρύες της Βασανίτιδος» αποκαλεί ίσως ειδικά αυτούς που βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα. Διότι η Βασανίτιδα είναι περιοχή στην Ιουδαία, εύφορη και παραγωγικότατη, που τρέφει πολύ ψηλά δέντρα. Και επειδή αυτοί που βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα ήταν ανώτεροι από τους άλλους, εννοώ τους ιερείς και τους ηγέτες του λαού, τους αποκάλεσε δρύες της Βασανίτιδος, οι οποίες βέβαια ευλόγως θρήνησαν, εξαιτίας του ότι καταστράφηκε ο δρυμός που είχε αναπτυχθεί μαζί τους. Διότι μάθαιναν ότι το πλήθος των ανθρώπων σε όλη τη χώρα έχει καταστραφεί σαν ένας δρυμός, και σαν να κόβεται με πελέκια από τις άγριες επιθέσεις των πολεμίων.

«Ας ολολύξει η πεύκη, διότι έπεσε η κέδρος, επειδή ταλαιπωρήθηκαν πολύ οι μεγιστάνες· ολολύξτε δρύες της Βασανίτιδος, διότι καταστράφηκε το σύμφυτο δάσος»· έτσι ονομάζει και τον οπώνα με τις ροδιές που κόβεται. Θα επιβεβαιώσει δε τον λόγο και ο θεσπέσιος Ιωάννης, απευθυνόμενος στα πλήθη των Ιουδαίων: «Ήδη δε και η αξίνα κείται στη ρίζα των δέντρων· κάθε δέντρο λοιπόν που δεν κάνει καλό καρπό κόβεται και ρίχνεται στο πυρ, και καίγεται». Θα είναι λοιπόν, λέει, τόσο μεγάλος ο κοπετός μέσα σε αυτήν, σαν να γινόταν κοπετός για έναν οπώνα ροδιάς, ενώ βέβαια ο καρπός του είχε ανθίσει και κόβεται αναπάντεχα. Και θα θρηνήσει η γη κατά φυλές, και οι γυναίκες τους ξεχωριστά. Και δεν λέμε βέβαια ότι ο μακάριος Προφήτης θέλει να δηλώσει εκείνο, ότι δηλαδή θα σταθεί ξεχωριστά το άρρεν σε κάθε φυλή, και ξεχωριστά πάλι το θήλυ, και θα κάνουν τον θρήνο· διότι περιττό είναι, όπως φαίνεται, το πράγμα και απερίσκεπτο· αλλά διδάσκει μάλλον ότι κάθε φυλή, μαζί με τις γυναίκες της, θα έχει κάποια δική της αφορμή για θρήνο. Γι' αυτό λέει ότι η φυλή του οίκου του Δαβίδ θα είναι ξεχωριστά και οι γυναίκες τους ξεχωριστά. Ας έρθουμε, λοιπόν, να πούμε όπως μπορούμε, τον πόνο της καθεμιάς.

Ο ίδιος ο Πατέρας, μαζί με τον Υιό, επισκέπτεται τα ανθρώπινα. Αλλά είναι βέβαια φανερό ότι, ακόμη και αν ο Χριστός νοείται ως άμπελος, και ο Πατέρας ως γεωργός, οπωσδήποτε θα αποκόψει το άχρηστο εντός του Χριστού, και θα αξιώσει φροντίδας αυτό που δύναται να είναι σε άριστη κατάσταση και να καρποφορεί εν Αυτώ. Όταν λοιπόν η μητέρα των Ιουδαίων θα έπρεπε να φαίνεται ότι έχει προκόψει προς το καλύτερο, η ευσκιόφυλλη και ωραία ελιά, όπως λέει ο προφήτης, τότε ακριβώς χάθηκε, και άναψε φωτιά μέσα της. Γι' αυτό και ο σοφός Ιωάννης λέει: «Ήδη η αξίνα βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων· κάθε δέντρο λοιπόν που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά». Το ότι δε η διαβόητη πόλη έμελλε να περιπέσει στις έσχατες συμφορές, το προφήτευσε ο προφήτης Ζαχαρίας λέγοντας: «Και ο θρήνος της Ιερουσαλήμ θα είναι σαν τον θρήνο ροδώνα που κόβεται στην πεδιάδα». Και πάλι, απευθυνόμενος προς αυτήν: «Άνοιξε, Λίβανε, τις θύρες σου, και ας καταφάει η φωτιά τους κέδρους σου. Ας θρηνήσει το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος. Διότι οι μεγιστάνες ταλαιπωρήθηκαν τα μέγιστα. Θρηνήστε, δρύες της Βασανίτιδος, διότι καταστράφηκε το πυκνό δάσος». Διότι ο Λίβανος είναι όρος κατάφυτο από κέδρους. Και το φυτό αυτό είναι ευωδιαστό, και από τα πλέον αξιοθαύμαστα για την ομορφιά τους. Παρομοιάζει λοιπόν με τον Λίβανο την Ιερουσαλήμ, η οποία είχε αξιοθαύμαστο πλήθος ιερέων, όσον αφορά τουλάχιστον, λέω, τις κατά τον νόμο τιμές.

Αφού ο λόγος προφήτευσε αυτά για την παρουσία του Σωτήρα μας, τώρα, μετά από άλλα σχετικά με την έσχατη ερήμωση της Ιερουσαλήμ, άλλοτε συγκεκαλυμμένα και με αινίγματα, και άλλοτε ξεκάθαρα διακηρύσσει· με αινίγματα μεν σε εκείνα που λέει: «Άνοιξε, Λίβανε, τις πύλες σου, και ας καταφάει η φωτιά τους κέδρους σου· ας θρηνήσει το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος, διότι μεγιστάνες καταστράφηκαν ολοσχερώς· θρηνήστε, βελανιδιές της Βασανίτιδας, επειδή καταστράφηκε το πυκνό δάσος. Ακούγεται φωνή ποιμένων που θρηνούν, επειδή καταστράφηκε το μεγαλείο τους· φωνή λεόντων που ωρύονται, επειδή καταστράφηκε η υπερηφάνεια του Ιορδάνη».

Αλλά αυτά μεν τα φανέρωνε ο Ιεζεκιήλ για την πρώτη πολιορκία, μετά την οποία ο Ζαχαρίας προφητεύει για τη δεύτερη. Πότε λοιπόν μετά τους χρόνους του Ζαχαρία, επί της βασιλείας των Μακεδόνων, υπέστη εμπρησμό ο ναός; Δεν είναι δυνατόν να το πει κανείς. Διότι, μετά την πυρπόληση από τους Βαβυλώνιους, δεν υπέστη δεύτερη φορά καταστροφή δια πυρός άλλη φορά, παρά μόνο επί Τίτου και Ουεσπασιανού, των Ρωμαίων αυτοκρατόρων, για την οποία πάλι μέσω αινίγματος ο λόγος (η Γραφή) καλεί τους παλαιούς άρχοντες του έθνους σε θρήνους και οδυρμούς, λέγοντας: «Ας θρηνήσει το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος, διότι οι μεγιστάνες ταλαιπωρήθηκαν πολύ· θρηνήστε, βελανιδιές της Βασανίτιδας, διότι καταστράφηκε το πυκνό δάσος. Ακούγεται φωνή ποιμένων που θρηνούν, διότι ταλαιπωρήθηκε η μεγαλοπρέπειά τους». Τότε λοιπόν έγινε και η Ιερουσαλήμ «σαν σαλευόμενα πρόθυρα σε όλους τους γύρω λαούς, και στην Ιουδαία» έγινε «πολιορκία», και ο θεωρούμενος από αυτούς άγιος και ιερός τόπος, ακόμη και σήμερα αποτελεί λίθο που καταπατείται από όλα τα έθνη, και «καθένας που την καταπατεί, θα την εμπαίξει περιπαικτικά», σύμφωνα με την προφητεία. Αλλά και «επειδή χλεύασαν» τον Κύριο που προφήτευσε αυτά, δεν τους εγκατέλειψε ο κοπετός, ο οδυρμός και ο θρήνος.

Διότι, από τη στιγμή που άρχισαν να συναρμολογούνται από Εκείνον που ζωογονεί τους νεκρούς, οστά προς οστά και άρθρωση προς άρθρωση, και δόθηκε στα ξηρά οστά το Πνεύμα της ζωής και της παλιγγενεσίας, γνωρίζω καλά ότι πρέπει να ολοκληρωθεί πλήρως η ανάσταση. Επομένως, ας μην υπερηφανεύονται μέσα τους όσοι προκαλούν πικρία. Ούτε ας νομίζουν ότι κατέχουν κάτι αυτοί που κρατούν μια σκιά, ή ένα όνειρο ανθρώπων που ξυπνούν, ή αύρες που πνέουν, ή τα ίχνη ενός πλοίου πάνω στο νερό. Ας ολολύξει το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος. Ας παραδειγματιστούν από τις συμφορές των άλλων, και ας μάθουν ότι ο φτωχός δεν θα λησμονηθεί ως το τέλος· ούτε θα ανεχθεί η Θεότητα – η οποία κατατέμνεται και διαιρείται κακόδοξα σε στοιχείο άρχον και αρχόμενο – να μην συντρίψει εν εκστάσει τα κεφάλια των δυναστών, όπως λέει ο Αββακούμ. Διότι έτσι προπάντων θα υβριζόταν η Θεότητα με τον υποβιβασμό της, και θα επιβαρυνόταν η κτίση εάν αποκτούσε ισοτιμία με τη Θεότητα.

Παρατήρησε μαζί μου και εκείνους που ζουν μέσα στη σπατάλη πάνω σε ελεφάντινες κλίνες, τους οποίους δικαίως κατακρίνει ο θείος Αμώς, και αλείφονται με τα πιο εκλεκτά μύρα, και επευφημούν τον ήχο των μουσικών οργάνων, και είναι προσκολλημένοι στα παροδικά σαν να ήταν μόνιμα· αλλά δεν θλίβονται ούτε συμπάσχουν με τη συντριβή του Ιωσήφ· ενώ θα έπρεπε να είναι σπλαχνικοί προς αυτούς που περιέπεσαν πρώτοι σε συμφορές, και με το έλεος να αποκτούν το έλεος· να θρηνεί το πεύκο επειδή έπεσε ο κέδρος, και να συνετίζονται από την πληγή των πλησίον τους, και μέσω των δεινών των άλλων να διευθετούν ορθά τα δικά τους, έχοντας τόσο περισσότερο πλεονέκτημα σε σχέση με όσους προηγήθηκαν, ώστε να σωθούν οι ίδιοι μέσω εκείνων, και όχι να χρησιμοποιηθούν οι ίδιοι ως παράδειγμα για να σωφρονιστούν άλλοι.

Και μην αδημονείς για όσα είδες να συμβαίνουν τώρα. Διότι, αν δεν λυπήθηκε την αγία κιβωτό, αλλά την παρέδωσε σε αλλοφύλους μαζί με τους ίδιους τους ιερείς που είχαν παρανομήσει, και την πόλη του αγιάσματος, και τα χερουβίμ της δόξης, και τη στολή, και την προφητεία, και το χρίσμα, και τη δήλωση, τα παρέδωσε στα έθνη για καταπάτηση και μιασμό· έτσι δεν λυπάται ούτε τα τωρινά άχραντα μυστήρια, ώστε, μη φειδόμενος των δικών του αυλών, να στρέψει προς τον φόβο όσους σφάλλουν, οι οποίοι πρέπει να αναμένουν σκληρότερη τιμωρία για όσα πράττουν. «Ας θρηνήσει το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος.» Όταν πέφτουν οι ισχυροί, ας παραδειγματίζονται οι ασθενέστεροι.

Μέχρι πότε θα αδρανούμε; Μέχρι να φτάσει το κακό και πάνω από τα δικά μας κεφάλια; «Ας θρηνήσει το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος», από τις συμφορές των άλλων παραδειγματιζόμαστε. Λένε ότι κάποτε οι γυναίκες, σε πολλά ιερά και δημόσια έργα, συνεισέφεραν όλα τους τα κοσμήματα τόσο μεγαλόψυχα και φιλότιμα, ώστε το έργο ολοκληρώθηκε αποκλειστικά από αυτά και οι ίδιες απέκτησαν μεγάλη φήμη. Ποιο έργο λοιπόν, ω γυναίκες, είναι ωραιότερο από αυτό, το οποίο είναι ταυτόχρονα ιερό και δημόσιο; Δεν περιλαμβάνει άραγε όλα τα ιερά, και δεν εμπερικλείει όλους τους οίκους, ιδιωτικούς και δημόσιους;

ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΝΕΟΦΥΤΟΥ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΚΑΙ ΕΓΚΛΕΙΣΤΟΥ ΠΕΡΙ ΕΝΟΣ ΜΟΝΑΧΟΥ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΣΤΙΝΗ ΚΑΤΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 6693, 3ης ΙΝΔΙΚΤΙΩΝΟΣ, ΤΟΝ ΜΗΝΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟ, Ο ΟΠΟΙΟΣ ΕΞΑΠΑΤΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΔΑΙΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΕΞΕΠΕΣΕ ΔΕΙΝΑ. Ευλόγησον, πάτερ. «Με την ακοή του αυτιού», όπως είναι γεγραμμένο, «άκουγα» μέσα από τα λόγια των πατερικών βιβλίων για κάποιους που πλανήθηκαν και εξαπατήθηκαν από τη ραδιουργία του σατανά, επειδή, ως βάσκανος και κακούργος, φθονεί πάντοτε το γένος των ανθρώπων. Τώρα όμως, και στις δικές μας ημέρες, συνέβη κάτι τέτοιο, και μάλιστα πιο άθλιο από τα παλαιά, ώστε να επισκιάζει εκείνα και να τα υπερβαίνει κατά πολύ στο μέγεθος του δράματος. Και αυτό εγώ το έμαθα από κάποιον φιλαλήθη μοναχό που ζούσε κατά Θεόν· ο οποίος συγκατοίκησε μαζί του για όχι λίγο καιρό και άκουσε για την απάτη από το ίδιο του το στόμα, και ο ίδιος τον ρώτησε με μεγαλύτερη ακρίβεια για την απάτη που υπέστη, αφενός μεν ερευνώντας τα τεχνάσματα του εχθρού, αφετέρου δε εξασφαλίζοντας έτσι τη δική του ασφάλεια, σύμφωνα με αυτό που λέει: «ας θρηνεί το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος».

Αλλά ας δώσουν χέρια και στους αισθητούς ποταμούς· «Οι ποταμοί», λέει, «θα χειροκροτήσουν όλοι μαζί». Ας περιμένουν δε βοήθεια και από τα γήινα βουνά· «Σήκωσα», λέει, «τα μάτια μου στα βουνά, από όπου θα έρθει η βοήθειά μου». Ας «αινέσουν» δε και τώρα τον Θεό «με τύμπανο και χορό» και «με έγχορδα και όργανα» και «με εύηχα κύμβαλα» και «με κύμβαλα αλαλαγμού». Ας θρηνήσει δε και το ένα δέντρο το άλλο δέντρο· «Ας ολολύξει», λέει, «το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος». Ας εκλείψουν δε, σύμφωνα με αυτούς, και τα πρόβατα και τα βόδια· «Εξέλιπαν», λέει, «από την τροφή τα πρόβατα, και δεν θα υπάρχουν βόδια στις φάτνες».

Όπως και όταν λέει: «Ας ολολύξει το πεύκο, διότι έπεσε ο κέδρος», δεν ομιλεί βεβαίως περί αυτών των δέντρων, αλλά προτρέπει τα μικρότερα να θρηνούν για την πτώση των μεγαλύτερων. Λέω για παράδειγμα: πέθανε ένας βασιλιάς και έπεσε σαν κάποιος μεγάλος κέδρος ή κάποιος άλλος επιφανής και ισχυρός; Ας τον θρηνήσει λοιπόν αυτόν ο υποτακτικός, ως μικρό «πεύκο», και ας αλλάξει προς το καλύτερο τη ζωή του, αφού πρόκειται και αυτός να πέσει μετά από λίγο. Και σε κάθε πράγμα, όταν πέφτουν τα μεγαλύτερα, ας συστέλλονται τα πιο ταπεινά. Όπως και πάλι, όταν λέει «εξέλιπαν τα πρόβατα από την τροφή και δεν θα υπάρχουν βόδια στις φάτνες», δεν εννοεί βεβαίως πρόβατα και βόδια και φάτνες, αλλά εννοεί εσάς τους Ιουδαίους και τους γραμματείς και τους Φαρισαίους, που ήσασταν προηγουμένως πρόβατα και βόδια ως λαός του Θεού σε σχέση με «όλα τα έθνη της γης». Επειδή όμως γίνατε χριστοκτόνοι, αποβληθήκατε από τη γραφική τροφή και τη θρεπτική φάτνη, από την πιο στερεή γνώση και τροφή, κατέχοντας διαρκώς τον νόμο ως παιδαγωγό, και ίσως ούτε καν αυτόν.