Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 11:5

Ότι δε, έχοντας φανεί εντελώς αμελείς απέναντι στα λογικά ποίμνια και παραδίδοντάς τα στα θηρία, θα μπορούσαν να ελεγχθούν, ή μάλλον ότι οι ίδιοι έχουν μεταβληθεί σε λύκους, θα μπορούσε κανείς εύκολα να το διαπιστώσει από όσα έχουν ειπωθεί δια στόματος των προφητών. Διότι ο ένας έλεγε, εκ μέρους του Θεού: «Αλίμονο στους ποιμένες, οι οποίοι διασκορπίζουν και καταστρέφουν τα πρόβατα της βοσκής τους», και κάποιος άλλος πάλι: «Αυτά λέει ο Κύριος, ο Κύριος: Αλίμονο στους ποιμένες του Ισραήλ. Μήπως οι ποιμένες βόσκουν τον εαυτό τους; Δεν βόσκουν τα πρόβατα οι ποιμένες; Ιδού, το γάλα καταναλώνετε και με το μαλλί ντύνεστε και το παχύ σφάζετε, αλλά τα πρόβατά μου δεν τα βόσκετε. Το αδύναμο δεν το ενισχύσατε, και το συντετριμμένο δεν το επιδέσατε, και το πλανημένο δεν το επαναφέρατε, και το χαμένο δεν το αναζητήσατε, και το δυνατό το καταπονήσατε με μόχθο· και διασκορπίστηκαν τα πρόβατά μου, επειδή δεν υπήρχαν ποιμένες, και έγιναν τροφή για όλα τα θηρία του αγρού και για τα πετεινά του ουρανού». Και προς αυτούς τους ίδιους τους ποιμένες λέει κάπου: «Ποιμαίνετε τα πρόβατα της σφαγής, τα οποία αυτοί που τα απέκτησαν τα έσφαζαν και δεν μετανόησαν· και αυτοί που τα πουλούσαν έλεγαν: Ευλογημένος ο Κύριος, διότι πλουτίσαμε». Επομένως, οι ποιμένες κατέστρεφαν τα κοπάδια των λογικών θρεμμάτων, χωρίς να έχουν ανάγκη τα θηρία, αλλά μάλλον μιμούμενοι οι ίδιοι τα θηρία.

Όταν λοιπόν κάνει λόγο για το φρύαγμα του Ιορδάνη, θα κατανοήσεις το φρόνημα, και όχι βέβαια του ποταμού, αλλά των λιονταριών που βρίσκονται γύρω από αυτόν· διότι μερικές φορές από τους τόπους υποδηλώνονται εκείνα που βρίσκονται σε αυτούς. <Αυτά λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας: Ποιμάνετε τα πρόβατα της σφαγής, τα οποία αυτοί που τα αγόραζαν τα κατέσφαζαν και δεν μετανοούσαν, και αυτοί που τα πουλούσαν έλεγαν: Ευλογητός ο Κύριος, έχουμε πλουτίσει, και οι ποιμένες τους δεν τα σπλαχνίζονταν.> Σε αυτούς απευθύνεται ο λόγος, στους ποιμένες που θρηνούν, και σε αυτούς που ωρύονται σαν τα λιοντάρια, στους οποίους επιτρέπει ακόμη να βόσκουν τα πρόβατα της σφαγής, αν και έχουν αδιαφορήσει πάρα πολύ, σε βαθμό που να μην πονούν ούτε στο ελάχιστο όταν αυτά πωλούνται και σφάζονται. Διότι, όπως ακριβώς οι πιο σκληροί από τους ποιμένες, οι οποίοι αποβλέπουν μόνο σε όσα τους ευχαριστούν, φροντίζοντας ελάχιστα για τον κύριο του κοπαδιού, άλλα μεν τα σφάζουν άφοβα, μιμούμενοι τις επιθέσεις των θηρίων, και άλλα τα πωλούν, χωρίς καθόλου, όπως είπα, να τα συμπονούν, αλλά αντίθετα χαίρονται υπερβολικά για τα πιο αθέμιτα κέρδη και νικιούνται από μια τόσο αισχρή φιλοχρηματία· κατά τον ίδιο, νομίζω, τρόπο διαπιστώνεται ότι και οι ηγέτες του ιουδαϊκού λαού δεν λυπήθηκαν τα ποίμνια που βρίσκονταν υπό την εξουσία τους, ενώ αύξησαν τον δικό τους πλούτο και διεύρυναν με άπληστο χέρι τα πουγγιά τους.

Γι' αυτό λοιπόν και ο Σωτήρας, ελέγχοντάς τους επειδή ήταν τέτοιοι, έλεγε: «Αλίμονό σας γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι δίνετε το δέκατο από τον δυόσμο, τον άνηθο και το κύμινο, και αφήσατε τα βαρύτερα του νόμου, την κρίση, το έλεος και την πίστη». Διότι, ασχολούμενοι με τέτοιες λεπτομέρειες, ώστε να επιτιμούν αυτούς που δεν προσέφεραν τα κατά τον νόμο δέκατα ακόμη και για τα πιο ευτελή πράγματα, δεν έκαναν απολύτως κανένα λόγο για τα βαρύτερα, δηλαδή για τα πιο αναγκαία και ωφέλιμα προστάγματα. Το ότι δε δεν ήταν καλοί ποιμένες, αλλά μάλλον απέβλεπαν μόνο στα κέρδη, το διασαφηνίζει λέγοντας και μέσω της φωνής του Ιεζεκιήλ: «Ω, ποιμένες του Ισραήλ, μήπως οι ποιμένες βόσκουν τους εαυτούς τους; Δεν βόσκουν τα πρόβατα οι ποιμένες; Ιδού, το γάλα τρώτε, με το μαλλί ντύνεστε και το παχύ σφάζετε, και από τα πρόβατά μου τρέφεστε». Καταβοσκάτε λοιπόν, λέει, τα πρόβατα της σφαγής, δηλαδή αυτά που σύντομα πρόκειται να θανατωθούν από το χέρι των Ρωμαίων· ή εκείνα τα οποία εσείς οι ίδιοι σφάζετε, αν και κατέχετε θέση ποιμένων. Διότι δεν έχει έρθει ακόμη ο καιρός κατά τον οποίο θα οδηγηθούν στη σφαγή. Επειδή μετά την έλευση του Σωτήρα το πλήθος των Ιουδαίων εξολοθρεύτηκε από τα ρωμαϊκά ξίφη, αν και ο Θεός έδειξε τεράστια μακροθυμία απέναντί τους. Το ότι δε οι υποταγμένοι λαοί έγιναν ιδιοκτησία των ποιμένων, το απέδειξε λέγοντας: Τα οποία όσοι τα απέκτησαν τα κατέσφαζαν και δεν μετανοούσαν.

Διότι, όπως ακριβώς τον νοητό αμπελώνα που ανήκει στον Δεσπότη, εννοώ δηλαδή τον Ισραήλ ή τον άνθρωπο του Ιούδα, το νεόφυτο, το αγαπημένο, τον έκαναν δική τους κληρονομιά· έτσι σχεδόν κατακυρίευσαν και τα ποίμνια, δρέποντας από τη μια τους καρπούς από αυτά, και πάντοτε με κάποιον τρόπο αυξάνοντας σε πλεονασμούς τον κλήρο που προερχόταν από αυτά, ενώ από την άλλη τα άφηναν προς διαρπαγή σε όσους το επιθυμούσαν. Επομένως, αυτοί που τα αποκτούσαν τα κατέσφαζαν, ενώ αυτοί που τα πουλούσαν έλεγαν: Ευλογητός ο Κύριος, έχουμε πλουτίσει. Ως τέτοιοι θα μπορούσαν να νοηθούν και οι κριτές, οι οποίοι καπηλεύονται την ορθότητα στις κρίσεις τους, και σχεδόν απαρνούνται τον νόμο του Μωυσή, αν και αυτός λέει σαφώς: «Δεν θα προσωποληπτήσεις στην κρίση, διότι η κρίση ανήκει στον Θεό». Διότι τους ήταν ευχάριστο και προσφιλές να ξεπουλούν σε όσους το ήθελαν την κρίση για κάθε υπόθεση. Και αυτό θα μας γίνει σαφές πάλι μέσα από τη φωνή των αγίων. Διότι κάποιος από τους αγίους προφήτες είπε σχετικά με την Ιερουσαλήμ: «Οι άρχοντές της έκριναν λαμβάνοντας δώρα»· ενώ ο θεσπέσιος Αββακούμ σχεδόν κραύγασε προς τον Θεό λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, θα κράζω και δεν θα εισακούεις, θα φωνάζω προς εσένα αδικούμενος και δεν θα σώσεις; Γιατί με έκανες να βλέπω κόπους και πόνους, ταλαιπωρία και ασέβεια;».

«Εναντίον μου έγινε η κρίση, και ο κριτής δωροδοκείται· γι' αυτό καταλύθηκε ο νόμος, και δεν απονέμεται πλήρως η δικαιοσύνη, διότι ο ασεβής καταδυναστεύει τον δίκαιο, εξαιτίας αυτού η δικαστική απόφαση θα βγει διεστραμμένη». Επομένως, αυτοί που συγκεντρώνουν πλούτο από άδικα κέρδη και διαστρέφουν το δίκαιο, ξεπουλώντας τις αποφάσεις για κάθε υπόθεση, αυτοί θα ήταν οι κριτές, όπως μόλις ανέφερα. Αυτοί μάλιστα λένε: «Ευλογητός ο Κύριος, έχουμε πλουτίσει»· δικαιολογημένα όμως θα ελέγχονταν ως εντελώς ανόητοι και παράλογοι λέγοντας αυτό το πράγμα. Διότι, σαν να τους δίνει ο Θεός την άδεια να συλλέγουν πλούτο από αδικίες και να πλουτίζουν από αίματα, υποκρίνονται ότι τον ευλογούν. Αλλά θα ήταν καλύτερο, έχοντας τιμήσει την ορθή κρίση, να έλεγαν το εξής: «Ευλογητός ο Κύριος, διότι έχουμε αναδειχθεί λαμπροί και γνήσιοι φύλακες των θείων προσταγμάτων, εκφέροντας ορθή απόφαση για κάθε υπόθεση». Αποτελεί λοιπόν απάτη και ψεγάδι η ωραιολογία, εάν δεν πράττουμε εκείνα με τα οποία ευαρεστείται ο Θεός. «Γι' αυτό δεν θα λυπηθώ πλέον αυτούς που κατοικούν τη γη, λέει ο Κύριος· και ιδού, εγώ παραδίδω τους ανθρώπους, τον καθένα στα χέρια του πλησίον του και στα χέρια του βασιλιά του, και θα καταστρέψουν τη γη, και δεν πρόκειται να τους γλιτώσω από τα χέρια τους».

Με αυτές λοιπόν τις δύο ράβδους ο μέγας αρχιποίμενας υπόσχεται ότι θα ποιμάνει τα πρόβατά του, και ο λόγος του είναι αληθινός. Διότι συγκέντρωσε σε μία αυλή και αυτούς από τον Ισραήλ, και βεβαίως και αυτούς από τα έθνη, προσφέροντάς τους για πνευματική απόλαυση τόσο τη νομική όσο και την ευαγγελική παιδεία, και χορηγώντας τους προς μετάληψη σαν κάποια πνευματική χλόη, και τρέφοντας πλούσια τις ψυχές των αγίων. <Και θα εξολοθρεύσω τους τρεις ποιμένες σε έναν μήνα, και θα βαρυνθεί η ψυχή μου εναντίον τους, διότι και οι ψυχές τους ώρυονταν εναντίον μου. Και είπα: Δεν θα σας ποιμάνω· αυτό που πεθαίνει ας πεθάνει, και αυτό που εκλείπει ας εκλείψει, και τα υπόλοιπα ας καταφάγουν το καθένα τις σάρκες του πλησίον του.> Διότι, αφού πλέον είχε αναδειχθεί ο αληθινός και καλός ποιμένας, ήταν βεβαίως πολύ φυσικό, ή μάλλον πλέον και αναγκαίο, να φύγουν από τη μέση οι μισθωτοί και ψευδοποιμένες, δηλαδή οι διδάσκαλοι των Ιουδαίων σύμφωνα με τον Νόμο, από τους οποίους άλλοι μεν «κατέσφαζαν τα πρόβατα και δεν μετανοούσαν», ενώ άλλοι «πουλώντας τα έλεγαν: Ευλογητός ο Κύριος, και πλουτίσαμε». Έπειτα, θα μπορούσε να ρωτήσει κανείς, γιατί άραγε τους ονομάζει τρεις ποιμένες, και με ποιον τρόπο εξολοθρεύονται, όπως λέει, μέσα σε έναν μήνα; Ας το εξηγήσουμε, παραθέτοντας τα χωρία από τις ιερές Γραφές προς επιβεβαίωση.

Διότι έχει «την παρουσία του σύμφωνα με την ενέργεια του σατανά», και με τη δύναμη του Βεελζεβούλ θα κάνει «τέρατα, ώστε να πλανηθούν, αν είναι δυνατόν, και οι εκλεκτοί», και όπως λέει ο Σωτήρας, «Δεν θα σωζόταν καμία σάρκα», επειδή η πλεονεξία του θα μαίνεται εναντίον όλων· «αλλά για χάρη των εκλεκτών θα συντομευθούν οι ημέρες εκείνες». «Διότι θα τον εξοντώσει ο Κύριος με το πνεύμα του, και θα τον καταργήσει με την επιφάνεια της παρουσίας Του». <Ω, εσείς που ποιμαίνετε τα μάταια, και που έχετε εγκαταλείψει τα πρόβατα, μάχαιρα θα πέσει στον βραχίονά του και στον δεξιό του οφθαλμό· ο βραχίονάς του θα ξηρανθεί εντελώς και ο δεξιός του οφθαλμός θα τυφλωθεί εντελώς.> Εφόσον έγινε πλέον λόγος για τον άπειρο ποιμένα, σχεδόν σκυθρωπάζει πλέον για τους κακούς ποιμένες, και χρησιμοποιεί κατά κάποιον τρόπο έναν πολύ γενικό λόγο, προαναγγέλλοντας όσα πρόκειται να συμβούν σε όσους έχουν τέτοιο φρόνημα. Διότι, παρατήρησε πώς, καθώς ήδη πληρώνουν τις ποινές της ραθυμίας τους, ίσως και να συμπάσχει μαζί τους λόγω της έμφυτης πραότητάς του, και τους κατηγορεί μεν, ότι έγιναν ποιμένες των ματαίων, δηλαδή επιμελητές των πρόσκαιρων πραγμάτων, και τόσο αδιάφοροι, ώστε να χαίρονται για τα πρόβατα που χάνονταν άθλια. Διότι εκείνοι που τα πουλούσαν έλεγαν: «Ευλογητός ο Κύριος, πλουτίσαμε»· και άλλοι τα κατέσφαζαν και δεν ένιωθαν καμία λύπη γι' αυτά· διότι για την ανάγκη να τα ποιμαίνουν σωστά, δεν γινόταν καθόλου λόγος ανάμεσά τους.

Επομένως, ο Υιός είναι ο ίδιος ποιμένας του Θεού και Πατέρα, που δεν βόσκει ξένα θρέμματα, αλλά μάλλον τα δικά του και του Πατέρα, ενώ οι μισθωτοί ποιμένες δεν θεωρούνται δικοί του, οι οποίοι κατέσφαζαν τα πρόβατα χωρίς καμία φειδώ, «και πουλώντας τα έλεγαν: Ευλογητός ο Κύριος, πλουτίσαμε». Πολίτες βέβαια, δηλαδή οικείοι και γνώριμοι του καλού ποιμένα, είναι όσοι έχουν ταχθεί υπό την καθοδήγησή του, και πρωτίστως οι θεσπέσιοι μαθητές, οι οποίοι, όταν πατάχθηκε ο ποιμένας, διασκορπίστηκαν και τράπηκαν σε φυγή. Διότι, όταν ήρθαν οι υπηρέτες των Ιουδαίων, και μαζί τους ο προδότης με τη στρατιωτική δύναμη για να συλλάβουν τον Ιησού, «αφού τον εγκατέλειψαν όλοι, έφυγαν». Διότι έτσι αναφέρει το ευαγγελικό κείμενο.

Ακόμη δε, λίγο πιο πριν εκφράζεται πιο αιχμηρά και σφοδρά: «Ποιμαίνετε», λέει, «τα πρόβατα της σφαγής, τα οποία εκείνοι που τα απέκτησαν τα κατέσφαζαν και δεν μετανοούσαν· και εκείνοι που τα πουλούσαν έλεγαν: Ευλογητός ο Κύριος, και πλουτίσαμε· και οι ποιμένες τους δεν ένιωθαν καμία συμπόνια για αυτά».

Δʹ. Αυτά λέγω εγώ, ο δειλός και συνετός ποιμένας, που γι' αυτόν τον λόγο κατηγορούμαι ότι η προνοητικότητά μου είναι ραθυμία. Διότι δεν είμαι ποιμένας από εκείνους που καταναλώνουν το γάλα, και ντύνονται με το μαλλί, και σφάζουν τα παχιά πρόβατα, και τα καταπονούν με τον μόχθο, ή τα πωλούν και λένε: «Ευλογητός ο Κύριος, πλουτίσαμε»· οι οποίοι ποιμαίνουν τους εαυτούς τους και όχι τα πρόβατα, εάν θυμάστε καθόλου τις προφητικές φωνές, με τις οποίες εκείνοι οι προφήτες κατακρίνουν τους κακούς ποιμένες. Αντίθετα, ανήκω μάλλον σε εκείνους που μπορούν να πουν μαζί με τον Παύλο: «Ποιος ασθενεί, και εγώ δεν ασθενώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν φλέγομαι από πόνο ή δεν μεριμνώ;». Διότι δεν ζητώ τα υπάρχοντά σας, αλλά εσάς τους ίδιους. Και επίσης: «Κατακαιγόμουν από τον καύσωνα της ημέρας, και καταπονούμουν από τον παγετό της νύχτας»· φωνή του πατριάρχη ποιμένα, του οποίου τα πρόβατα ήταν σημαδεμένα, και που είχαν μάθει να συλλαμβάνουν κοιτάζοντας τις ποτίστρες. Έτσι, λοιπόν, και γι' αυτούς τους λόγους ορίστηκα ποιμένας σας, και έτσι έχουν τα πράγματα. Εφόσον όμως ανέλαβα την επιστασία, ας δώσουμε λόγο ο ένας στον άλλον για όσα κατορθώσαμε στο μεταξύ. Επειδή είναι σωστό να θεωρούμε ότι θα μας ζητηθεί λόγος όχι μόνο για κάθε λέξη και πράξη, αλλά και για κάθε καιρό, ακόμη και για την πιο ακαριαία και απειροελάχιστη χρονική στιγμή. Εσείς, λοιπόν, αναφέρετέ μου τη δική σας εργασία· και εγώ θα παρουσιάσω ενώπιόν σας όσα στοχάστηκα, συνομιλώντας με τον εαυτό μου μέσα στην ησυχία.

Αυτός όμως προσέφερε θυσία στο δίχτυ του, το οποίο συγκεντρώνει πολλά, και, έχοντας στα σπίτια του ό,τι άρπαξε από τον φτωχό, είτε δεν θυμήθηκε τον Θεό, είτε τον θυμήθηκε με ασεβή τρόπο, λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος, διότι πλουτίσαμε». Και περιέπεσε στην ανομία να θεωρεί ότι τα έχει αυτά από Εκείνον, από τον οποίο πρόκειται να τιμωρηθεί. Διότι εξαιτίας αυτών έρχεται η οργή του Θεού επί τους υιούς της απειθείας· εξαιτίας αυτών ή κλείνει ο ουρανός ή ανοίγει με καταστροφικό τρόπο· και πολύ περισσότερο, εάν, αν και δεχόμαστε πλήγματα, δεν επιστρέφουμε και δεν πλησιάζουμε σύμφωνα με τη φύση μας Εκείνον που μας προσεγγίζει.

Αυτός όμως θυσίασε στο δικό του δίχτυ που συγκέντρωνε πολλά, και, έχοντας στο σπίτι του τα αρπαγμένα από τον φτωχό, είτε δεν θυμήθηκε τον Θεό, είτε τον θυμήθηκε με κακό τρόπο. Λέγοντας, «Ευλογητός ο Κύριος, διότι πλουτίσαμε»· και αγκάλιασε την ανομία θεωρώντας ότι έχει τα πάντα από Αυτόν, για τα οποία και πρόκειται να τιμωρηθεί. Διότι εξαιτίας αυτών έρχεται η οργή του Θεού επί τους υιούς της απειθείας. Εξαιτίας αυτών είτε κλείνει ο ουρανός, είτε ανοίγει για κακό. Τι έχουν να πουν σε αυτά όσοι προσκυνούν τον χρυσό και τον άργυρο σαν τον Βάαλ; Όσοι μεριμνούν για την πολυτέλεια και τη διαύγεια των πολύτιμων λίθων, και για τα μαλακά και αραχνοΰφαντα ενδύματα, που αποτελούν βορά των σκώρων και θησαυρίσματα ληστών, τυράννων και κλεφτών; Όσοι υπερηφανεύονται για το πλήθος των δούλων και των ζώων τους; Όσοι εξαπλώνονται στις πεδιάδες και στα βουνά, και άλλα μεν κατέχουν, ενώ άλλα ιδιοποιούνται επιπλέον; Τι έχουν να πουν και όσοι κάθονται σε υψηλούς θρόνους και αναλαμβάνουν το σκήπτρο της εξουσίας, και δεν αναλογίζονται τον Θεό που είναι πάνω από όλα, και το απρόσιτο ύψος της αληθινής βασιλείας, ώστε να κυβερνούν τους υπηκόους τους ως σύνδουλοι, έχοντας και οι ίδιοι ανάγκη από την ίδια φιλανθρωπία; Παρατήρησέ μου, ακόμη, και εκείνους που ζουν σπάταλα πάνω σε ελεφάντινα κρεβάτια, τους οποίους πολύ σωστά επικρίνει ο θείος Αμώς, και που αλείφονται με τα πιο εκλεκτά μύρα.

«Γυναίκα πόρνη και βεβηλωμένη δεν θα πάρουν, διότι είναι άγιοι.» «Οι ιερείς σου θα ενδυθούν δικαιοσύνη, και οι όσιοί σου θα αγαλλιάσουν με αγαλλίαση.» «Να γνωρίσεις καλά τις ψυχές του ποιμνίου σου, και να στρέψεις την καρδιά σου στα κοπάδια σου.» «Ποιμαίνετε τα πρόβατα της σφαγής, τα οποία εκείνοι που τα αποκτούσαν τα έσφαζαν και δεν μετανοούσαν, και όσοι τα πουλούσαν έλεγαν: Ευλογητός ο Κύριος, διότι πλουτίσαμε, και οι ποιμένες τους δεν ένιωθαν καμία συμπόνια γι' αυτά. »Υιέ ανθρώπου, σε έθεσα σκοπό στον οίκο του Ισραήλ, για να ακούσεις τον λόγο από το στόμα μου και να τους προειδοποιήσεις εκ μέρους μου. Όταν εγώ πω στον άνομο να απομακρυνθεί από τις οδούς του για να ζήσει· εάν εκείνος ο άνομος πεθάνει μέσα στην αδικία του, το αίμα του θα το εκζητήσω από το δικό σου χέρι. Αλλά αν εσύ προειδοποιήσεις τον άνομο και εκείνος δεν αποστραφεί την ανομία του, θα πεθάνει μέσα στην αδικία του, ενώ εσύ θα σώσεις την ψυχή σου. Και όταν ένας δίκαιος απομακρυνθεί από τη δικαιοσύνη του και διαπράξει παράπτωμα, θα πεθάνει μέσα στις αμαρτίες του, διότι δεν πρόκειται να μνημονευθούν οι δίκαιες πράξεις του, και το αίμα του θα το εκζητήσω από το δικό σου χέρι.»

Οι δε αγροίκοι και ο όχλος χλεύαζαν μάλλον εμάς που προερχόμασταν από το Βυζάντιο, και με αφροσύνη ονόμαζαν ισοπολιτεία την κακουχία μέσα στη φτώχεια και τη γυμνότητα, μη διδασκόμενοι από τα δεινά των πλησίον. Πολλοί μάλιστα, επωφελούμενοι από την ανομία, έλεγαν «Ευλογητός ο Κύριος, διότι πλουτίσαμε», αγοράζοντας αντί ελαχίστου τιμήματος τις περιουσίες των ομοεθνών τους που εκποιούνταν. Διότι δεν είχαν ακόμη βάλει στα σπίτια τους τους λαίμαργους Λατίνους, για να γνωρίσουν πώς χύνουν το άκρατο και δυνατό κρασί μαζί με τον ακέραιο θυμό τους, και πώς συμπεριφέρονται στους Ρωμαίους με υπεροψία και περιφρόνηση.