Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 12:1

Διότι εδώ μεν λέγεται ότι κτίζει· προηγουμένως όμως έπλασε, όπως λέει ο Ζαχαρίας: «Αυτός που εκτείνει τον ουρανό και θεμελιώνει τη γη και πλάθει το πνεύμα του ανθρώπου μέσα του»· διότι αυτό που προηγουμένως έπλασε, αυτό, αφού εξέπεσε, το ανέκτισε, γινόμενος ο ίδιος εντός του κτίσματος, όταν ο Λόγος έγινε σάρκα, «για να», όπως είπε ο Απόστολος, «κτίσει τους δύο σε έναν καινούργιο άνθρωπο, ο οποίος έχει κτιστεί σύμφωνα με τον Θεό με δικαιοσύνη και οσιότητα της αλήθειας.» Διότι δεν ομιλούσε με την έννοια ότι δημιουργήθηκε κάποιος άλλος άνθρωπος πέρα από εκείνον που εξ αρχής έγινε κατ’ εικόνα (Θεού)· αλλά συμβούλευε να αναλάβουν τον εν Χριστώ κτισμένο και ανακαινισμένο νου· πράγμα που φανερώνεται πάλι και μέσω του Ιεζεκιήλ, όταν αυτός λέει: «Φτιάξτε για τον εαυτό σας καινούργια καρδιά και καινούργιο πνεύμα· και γιατί να πεθάνετε, οίκε του Ισραήλ; Διότι δεν θέλω τον θάνατο αυτού που πεθαίνει, λέει ο Κύριος Αδωναΐ.» Επομένως, εφόσον το κτιζόμενο πνεύμα έχει αυτή τη σημασία, ταιριαστά θα μπορούσε να νοηθεί και η στερεωμένη βροντή ως ο πιστός λόγος και ο ασάλευτος νόμος του πνεύματος. Διότι, θέλοντας ο Κύριος να γίνουν υπηρέτες αυτού (του λόγου) ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης, τους ονόμασε Βοανεργές, που σημαίνει υιοί βροντής· γι’ αυτό, άλλωστε, ο Ιωάννης αληθινά βοά από τον ουρανό: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος.»

Διότι εδώ μεν αναφέρεται ότι κτίζει· προηγουμένως όμως έπλασε, όπως λέει ο Ζαχαρίας: «Αυτός που εκτείνει τον ουρανό, και θεμελιώνει τη γη, και πλάθει το πνεύμα του ανθρώπου μέσα του»· διότι αυτό που προηγουμένως έπλασε, αυτό, αφού είχε πέσει, το ανέκτισε, γινόμενος ο ίδιος μέρος του κτίσματος, όταν ο Λόγος έγινε σάρκα, «για να», όπως είπε ο Απόστολος, «κτίσει τους δύο σε έναν νέο άνθρωπο, ο οποίος δημιουργήθηκε σύμφωνα με τον Θεό εν δικαιοσύνη και οσιότητι της αληθείας». Διότι δεν τα έλεγε αυτά με την έννοια ότι δημιουργήθηκε κάποιος άλλος άνθρωπος πέρα από τον άνθρωπο που εξ αρχής δημιουργήθηκε κατ' εικόνα Θεού· αλλά συμβούλευε να αναλάβουν τον νου που κτίστηκε και ανακαινίστηκε εν Χριστώ· πράγμα το οποίο δηλώνεται πάλι και μέσω του Ιεζεκιήλ, όταν αυτός λέει: «Δημιουργήστε για τον εαυτό σας καινούργια καρδιά και καινούργιο πνεύμα· και γιατί να πεθάνετε, οίκε του Ισραήλ; Διότι δεν θέλω τον θάνατο αυτού που πεθαίνει, λέει ο Κύριος Αδωναΐ». Επομένως, εφόσον το πνεύμα που κτίζεται έχει αυτήν τη σημασία, ταιριαστά θα μπορούσε να κατανοηθεί και η στερεωμένη βροντή ως ο αξιόπιστος λόγος και ο ασάλευτος νόμος του Πνεύματος. Διότι, θέλοντας ο Κύριος να είναι υπηρέτες αυτού του λόγου ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης, τους ονόμασε Βοανεργές, που σημαίνει υιοί της βροντής· γι' αυτό ακριβώς ο Ιωάννης αληθινά βοά από τον ουρανό: «Εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος».

Αλλά στους Ιουδαίους θα ταίριαζε, και μάλιστα πολύ εύλογα, το να βρεθούν σε στέρηση των δεξιών· σε εμάς όμως που είμαστε εν Χριστώ το να βρεθούμε σε αποβολή της σκαιότητας, και να καυχόμαστε για τα δεξιά. <Λήμμα λόγου Κυρίου επί τον Ισραήλ, λέγει ο Κύριος, που εκτείνει τον ουρανό, και θεμελιώνει τη γη, και πλάθει πνεύμα ανθρώπου μέσα του.> Αφού έκανε πολύ επαρκώς την αφήγηση σχετικά, λέω, με τον αγαθό ποιμένα, δηλαδή τον Χριστό, και βέβαια σχετικά με τον άπειρο και ωμότατο που κατακρεουργεί τα πρόβατα· και λέμε ότι αυτός είναι ο αντίχριστος· υπενθυμίζει χρησίμως και τους διωγμούς που πρόκειται να συμβούν κατά καιρούς εναντίον του Ισραήλ· και βέβαια όχι εντελώς του κατά σάρκα, αλλά μάλλον του νοητού· και της όντως αγίας Ιερουσαλήμ, «η οποία είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού». Διότι, όπως ακριβώς λέμε ότι είναι νοητός Ιουδαίος, αυτός που έχει περιτομή στην καρδιά, την δια του Πνεύματος, και όχι βέβαια πάντως την κατά σάρκα δια του γράμματος· έτσι και ως Ισραήλ θα μπορούσε να πει κανείς ότι νοείται, όχι πάντως ο εξ αίματος Ισραήλ, αλλά μάλλον εκείνος, ο οποίος έχει τον νου που βλέπει τον Θεό. Και τέτοιοι μάλλον είναι όλοι όσοι έχουν κληθεί σε αγιασμό δια της πίστεως στον Χριστό, και έχουν επιγνώσει δι' αυτού και εν αυτώ τον Θεό και Πατέρα. Διότι αυτός είναι ένας ακριβής και εξαίρετος τρόπος θεοπτίας.

Ο λόγος, λοιπόν, αφορά τον Ισραήλ για τον οποίο μιλήσαμε προηγουμένως. Το ότι ο Δημιουργός των πάντων, ο οποίος μας κάνει αυτή την προφητεία, είναι παντοδύναμος, το αποδεικνύει λέγοντας: «Αυτός που εκτείνει τον ουρανό και θεμελιώνει τη γη και πλάθει το πνεύμα του ανθρώπου μέσα του». Διότι, λέει, το θέμα του λόγου για τον Ισραήλ το αναλαμβάνει ο Θεός που έχει τη δύναμη για τα πάντα, και «ο οποίος εκτείνει τον ουρανό σαν σκηνή», σύμφωνα με τα λόγια του ψαλμωδού, και κατέστησε τη γη τόσο σταθερή, ώστε να παραμένει πάντοτε και για πάντα ακλόνητη, παρότι είναι θεμελιωμένη πάνω σε θάλασσες· διότι έτσι είπε η θεόπνευστη Γραφή. Αυτός πλάθει το πνεύμα του ανθρώπου μέσα του. Και αυτός που είναι δημιουργός και τεχνίτης τόσο μεγάλων έργων, πώς δεν θα φέρει σε πέρας άκοπα και πολύ εύκολα αυτό που επιθυμεί; Πλάθεται, δε, από τον Θεό το πνεύμα του ανθρώπου μέσα του, όχι με την έννοια ότι καλείται στην αρχή της ύπαρξής του, αν και δημιουργήθηκε από Αυτόν, αλλά σαν να μεταμορφώνεται, από την αδυναμία στη δύναμη, από τη δειλία στην υπομονή, και γενικά μεταβάλλεται πνευματικά από τα χειρότερα στα καλύτερα. Ψάλλει, άλλωστε, κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ μου, και πνεύμα ευθές ανανέωσε στα σπλάχνα μου». Και βέβαια, κανείς δεν θα ισχυριζόταν, εάν έχει λογική, ότι επιθυμεί να λάβει καρδιά ή πνεύμα σαν να μην τα είχε εξαρχής· αντίθετα, θα κατανοούσε ότι παρακαλεί να δημιουργηθεί μέσα του καθαρή καρδιά και ευθύ πνεύμα.

Διότι σχετικά με τη δική μας ψυχή η Γραφή λέει: «Θα εξέλθει το πνεύμα του και θα επιστρέψει στη γη του». Και για την ίδια την ψυχή λέει πάλι: «Αυτός που πλάθει το πνεύμα του ανθρώπου μέσα του». Σχετικά δε με τους αγγέλους λέει στους ψαλμούς: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα [και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός]». Για τον άνεμο δε λέει: «Με βίαιο πνεύμα θα συντρίψεις τα πλοία της Θαρσείς». Και, «όπως στο δάσος σαλεύεται το δέντρο από το πνεύμα». Και, «φωτιά, χαλάζι, χιόνι, κρύσταλλος, πνεύμα καταιγίδας». Σχετικά δε με την καλή διδασκαλία ο ίδιος ο Κύριος λέει: «Τα λόγια που εγώ σας έχω μιλήσει είναι πνεύμα και ζωή», που σημαίνει ότι είναι πνευματικά. Το δε Άγιο Πνεύμα δεν λαλείται μέσω της γλώσσας, αλλά είναι ζωντανό, παρέχοντας το να λαλεί κανείς με σοφία, ενώ το ίδιο λαλεί και ομιλεί.

Ο δε Ζαχαρίας, ο γιος του Βαραχίου, δίδαξε ότι και το ίδιο το πνεύμα που υπάρχει μέσα μας πλάθεται από τον Θεό, είτε υποδεικνύοντας ότι η προαγωγή του πνεύματός μας από το μη ον στην ύπαρξη προέρχεται από τον Θεό, είτε εννοώντας την ανάπλασή του προς το καλύτερο και τη μεταποίησή του προς το «ευ είναι»· διότι λέει: «Χρησμός του λόγου του Κυρίου προς τον Ισραήλ, λέγει ο Κύριος, που εκτείνει τον ουρανό, θεμελιώνει τη γη και πλάθει το πνεύμα του ανθρώπου μέσα του». Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Μήπως και το πνεύμα που είναι μέσα μας είναι σώμα, επειδή «πλάθεται», δηλαδή φέρεται στην ύπαρξη ή μετασκευάζεται; Εκείνος δε, που εύχεται να γίνει ο ίδιος αγαθός πλάστης για όσους το επιθυμούν, και ο οποίος λέει ότι ο φίλος και εταίρος του «διαπλάστηκε», ενώ ήταν ακόμη παιδί, από τον κοινό τους δάσκαλο στον Πόντο, με την άριστη και καθαρότατη πλάση, μήπως άραγε εγκωμιάζει, θεωρεί επιθυμητή και εύχεται την τέχνη της πλαστικής των σωμάτων; Και πώς επίσης, κατά τον θείο Δαβίδ, «κατανοεί ο Θεός όλα τα έργα μας» «επειδή έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές μας», εάν δεν θεωρήσουμε εδώ την καρδιά, που πλάστηκε από αυτόν, ως τον έσω άνθρωπο; Και ο Μωυσής επίσης, που περνούσε τις ημέρες και τις νύχτες του υπό τον γνόφο σε εκείνη την άυλη και ανείδεη ζωή, δεν είδε θείους τύπους; Διότι λέει: «Θα κατασκευάσεις τα πάντα σύμφωνα με τον τύπο που σου υποδείχθηκε στο όρος». Τι λοιπόν; Μήπως και εκείνος, ευρισκόμενος μέσα στον θείο γνόφο, περιέπεσε σε χειρότερη κατάσταση και έβλεπε μέσω της φαντασίας, επειδή έχει καταγραφεί ότι είδε «τύπο»;