Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 13:7

«Διότι αυτόν που εσύ επάταξες, αυτοί τον καταδίωξαν». Παρατίθεται η αιτία για την οποία θα υποστούν αυτά τα δεινά. Είναι δε παρόμοιο με το: «Θα πατάξω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα». Αυτόν λοιπόν, λέγει, ο οποίος σύμφωνα με τη δική σου ευδοκία υπέστη πάταξη εξαιτίας του πάθους, αυτοί δεν τον αποδέχθηκαν και τον εξεδίωξαν εκτός της δικής τους σωτηρίας.

Μτ 26, 31 Ταράχθηκαν οι μαθητές όχι επειδή ήταν επιπόλαιοι, αλλά διότι το ζήτημα ενέπνεε πολλή απορία και η γνώση αυτού του μυστηρίου ήταν δυσκατάληπτη, δηλαδή το πώς αυτός που ανέστησε τους νεκρούς και έκανε αναρίθμητα σημεία που υπερβαίνουν τα ανθρώπινα, παραδόθηκε σε έναν τόσο άτιμο θάνατο. Αυτός δε ήταν που είχε πει μέσω του προφήτη: «θα πατάξω τον ποιμένα». Γι' αυτό και ο Δαβίδ λέει προς τον Πατέρα: «διότι αυτόν που εσύ επάταξας, αυτοί τον καταδίωξαν». Εντούτοις, αυτό δεν έγινε εξ ολοκλήρου και απολύτως με τη θέληση του Πατέρα, αλλά ήθελε μεν να μην πάθει, εάν τον είχαν αποδεχθεί οι Ιουδαίοι. Επειδή όμως δεν τον αποδέχθηκαν, αλλά θέλησαν να τον φονεύσουν, ο Πατέρας συγκατατέθηκε στον Υιό, ο οποίος επέλεξε να υποστεί αυτό το πάθος. Γι' αυτό και λέγεται ότι ο Πατέρας επάταξε «τον ποιμένα», επειδή ακριβώς τον άφησε να πάθει, ενώ είχε τη δύναμη να τον εμποδίσει από το να πάθει. Έτσι πρέπει να νοηθεί και αυτό που ειπώθηκε προς τον Πιλάτο από τον Χριστό, ότι «δεν θα είχες καμία εξουσία εναντίον μου, εάν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν», αντί του: εάν δεν είχε συναινέσει ο Πατέρας στη δική μου επιλογή να πάθω.

Γι' αυτό ο Κύριος είναι σημείο αντιλεγόμενο. <Και τη δική σου την ψυχή θα τη διαπεράσει ρομφαία.> (A f. 40, B f. 31, E f. 131, H f. 117) Για να μιλήσουμε πιο σύντομα, λέμε ότι με τη ρομφαία εδώ υποδηλώνεται ο πειρασμός, σαν να έχει μορφή μαχαιριού, ή ακόμη και το ίδιο το πάθος που επιβλήθηκε στον Εμμανουήλ από την παραφροσύνη των Ιουδαίων. Και φαίνεται ότι έτσι το κατανοεί και έτσι το λέει ο δίκαιος Συμεών· διότι σχεδόν με ρομφαία κατασφαζόταν η αγία Παρθένος, βλέποντας να σταυρώνεται αυτός που γεννήθηκε από αυτήν κατά σάρκα. Παρόμοιο είναι και εκείνο στον Ζαχαρία: «Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα μου»· δηλαδή, ας ενεργηθεί πλέον το σωτήριο πάθος, και ας έλθει ο καιρός της φανέρωσης των αγαθών. <Το δε παιδί μεγάλωνε, κ.τ.λ.> (A f. 42, B f. 32, C f. 109 b., E f. 135 b., H. f. 124) Το να λέει δε ότι «Το παιδί μεγάλωνε και δυνάμωνε στο πνεύμα, γεμάτο από σοφία, και η χάρη του Θεού ήταν πάνω του», αυτά πρέπει να δεχθούμε ότι λέγονται ως προς την ανθρώπινη φύση. Παρατήρησέ μου όμως το βάθος της θείας οικονομίας· ο Λόγος υπομένει ανθρώπινη γέννηση, αν και έχει ως Θεός το άναρχο και άχρονο· υποβάλλεται σε αύξηση σώματος αυτός που είναι παντέλειος ως Θεός, σε ανάπτυξη μελών ο ασώματος· γεμίζει από σοφία, ενώ ο ίδιος είναι η πάσα σοφία. Και τι λέμε ως προς αυτό;

Διότι έχει εξαλειφθεί «το πνεύμα το ακάθαρτο από τη γη», με τη δύναμη και την εξουσία του Σωτήρος μας Ιησού Χριστού. <Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα μου και εναντίον του άνδρα του συμπολίτη του, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ· θα πατάξω τον ποιμένα και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα, και θα επιφέρω το χέρι μου στους ποιμένες.> Ο Θεός και Πατέρας παρέδωσε για εμάς τον ίδιο Του τον Υιό, παραχωρώντας κατά θεία οικονομία, αν και ήταν Θεός και είχε γεννηθεί από Αυτόν κατά φύση με τρόπο άρρητο, να κατέλθει λαμβάνοντας τη μορφή του δούλου, να γίνει άνθρωπος σαν κι εμάς, και να υπομείνει τον σταυρό, για να σώσει τον κόσμο και να απομακρύνει τον σατανά από την πλεονεξία του εις βάρος όλων, να καθαιρέσει τη βέβηλη ειδωλολατρία, να καταργήσει τις μαντείες, τις ψευδοπροφητείες και τις απάτες της καρδιάς, και να εξαλείψει «το πνεύμα το ακάθαρτο από τη γη», και επιπλέον αυτών, για να κατακτήσει τα υπό τον ουρανό, οδηγώντας στη θεογνωσία τους πλανημένους, πείθοντάς τους να επιλέξουν τον ευσεβή και εύσχημο τρόπο ζωής, ώστε να αποδειχθεί ότι τιμούν κάθε είδος αρετής. Γι' αυτόν τον λόγο λοιπόν, τον θάνατο πάνω στο ξύλο, μολονότι ενείχε πάρα πολλή ατιμία, τον υπέμεινε εκούσια, «περιφρονώντας την αισχύνη», καθώς αυτό ήταν και το θέλημα του Θεού και Πατέρα. Και κάτι τέτοιο μας υποδεικνύει λέγοντας ο ίδιος ο Υιός: «Διότι κατέβηκα από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα Εκείνου που με έστειλε».

«Αυτό δε είναι το θέλημα εκείνου που με έστειλε, ώστε καθετί που μου έχει δώσει να μην χάσω τίποτα από αυτό, αλλά να το αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα». Διότι, όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος: «Γι' αυτό ο Χριστός πέθανε και ανέζησε, για να κυριεύσει και νεκρούς και ζωντανούς». Έδωσε λοιπόν εκούσια τη ζωή του για εμάς, σαν να τον παρέδωσε σχεδόν ως άνθρωπο με δικό του νεύμα ο Θεός και Πατέρας, και σαν να του επέτρεψε, όπως είπα, να αγοράσει με το τίμιο αίμα του τη ζωή όλων. Γι' αυτό άλλωστε ο Σωτήρας απάντησε στον Πιλάτο, ο οποίος νόμισε ότι έχει εξουσία πάνω του, λέγοντας: «Δεν θα είχες καμία εξουσία εναντίον μου, αν δεν σου είχε δοθεί άνωθεν». Αφού λοιπόν προανήγγειλε μέσω της φωνής του Προφήτη ότι θα υπάρξει πολύ μεγάλη μεταστροφή των ανθρωπίνων πραγμάτων προς το καλύτερο με τον κατά σάρκα θάνατό του, σχεδόν επισπεύδει την εμφάνιση του καιρού κατά τον οποίο θα γίνουν αυτά, και πρόσταξε να τελεστεί το μυστήριο του πάθους, δίνοντας παραγγελία στην ίδια τη ρομφαία και λέγοντας: «Εγέρσου εναντίον του ποιμένα μου και εναντίον του άνδρα του συμπολίτη του, λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ». Και λέμε ότι με τη λέξη ρομφαία σε αυτά τα λόγια υποδηλώνεται, με τη μορφή μαχαιριού, ο πειρασμός ή και το ίδιο το πάθος που επιφέρθηκε στον Εμμανουήλ από την παράνοια των Ιουδαίων.

Διότι φαίνεται ότι έτσι το κατανοούσε και βεβαίως το εξέφρασε ο δίκαιος Συμεών, όταν η αγία Παρθένος προσέφερε τον Ιησού σε ηλικία οκτώ ημερών: «Και τη δική σου ψυχή θα τη διαπεράσει ρομφαία». Διότι σχεδόν κατασφαζόταν από ρομφαία, βλέποντας να σταυρώνεται αυτός που γεννήθηκε από αυτήν, εννοώ βέβαια κατά τη σάρκα. Λέει λοιπόν: «Ω ρομφαία, εξέγερθητι εναντίον του ποιμένα μου», δηλαδή, ας ενεργηθεί πλέον το σωτήριο πάθος και ας έλθει ο καιρός της φανερώσεως των αγαθών. Διότι έχει τεθεί πάνω μας αρχιποιμένας ο Χριστός, και κάτω από αυτόν βρισκόμαστε όλοι εμείς που έχουμε πιστέψει, χωρίς όμως να είμαστε έξω από το χέρι του Θεού και Πατέρα. Διότι μας κυβερνά εν τω Υιώ, και δι' αυτού και εν αυτώ έχουμε σωθεί και έχουμε αποκτήσει την προσαγωγή. Γι' αυτό άλλωστε έλεγε ο Σωτήρας: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου, και εγώ τα γνωρίζω, και με ακολουθούν, και εγώ τους δίνω αιώνια ζωή, και δεν πρόκειται να χαθούν ποτέ, και κανείς δεν θα τα αρπάξει από το χέρι μου. Ο Πατέρας μου που μου τα έδωσε είναι μεγαλύτερος από όλους, και κανείς δεν μπορεί να τα αρπάξει από το χέρι του Πατέρα. Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα».

Και ότι ο Θεός και Πατέρας, παραδίδοντας για χάρη μας τον ίδιο Του τον Υιό στον θάνατο, λέγεται κατά κάποιον τρόπο ότι τον πάταξε, με το να επιτρέψει απολύτως να πάθει, το επιβεβαιώνει ο ίδιος ο Υιός, μέσω της φωνής του ψαλμωδού σχετικά με εκείνους που έπραξαν ανόσια εναντίον του, δηλαδή προφανώς τους Ιουδαίους: «Διότι αυτόν που εσύ πάταξες, αυτοί τον καταδίωξαν, και στον πόνο των τραυμάτων μου πρόσθεσαν· πρόσθεσε ανομία πάνω στην ανομία τους». Εκούσιο λοιπόν, όπως ανέφερα, έκανε το πάθος, ώστε να φανούν τα κατορθώματα που προέκυψαν από το πάθος του. Ότι όμως σε αυτούς που τον σταύρωσαν το γεγονός θα γίνει πρόξενος ολέθρου, και ότι θα υποπέσουν στα δεινά της θείας οργής όσοι πρωτοστάτησαν σε τέτοιες βουλές και εγχειρήματα (και αυτοί ήταν οι ηγέτες του λαού), το διατρανώνει λέγοντας: «Και θα επιφέρω το χέρι μου επί τους ποιμένες». Διότι κατέστρεψαν «τον αμπελώνα του», κατά τη φωνή του προφήτη, «έδωσαν την επιθυμητή του μερίδα σε έρημο άβατη, παραδόθηκε σε αφανισμό απώλειας». Επιφέρει βεβαίως το χέρι Του ο Θεός στους ποιμένες σαν ρομφαία που τους κατακτυπά, ζητώντας εκδίκηση για την ανοσιότητα, όχι μόνο επειδή οι ίδιοι φέρθηκαν υβριστικά προς τον Χριστό, αλλά επειδή επιπλέον έγιναν και στους άλλους η αρχή και ο δρόμος για αυτή την ασυγκράτητη μανία.

ΤΟΜΟΣ ΕΚΤΟΣ. «Ιδού, έρχονται ημέρες του Κυρίου, και θα διαμοιραστούν τα λάφυρά σου μέσα σε σένα, και θα συγκεντρώσω όλα τα έθνη σε πόλεμο εναντίον της Ιερουσαλήμ, και η πόλη θα κυριευθεί, και τα σπίτια θα λεηλατηθούν, και οι γυναίκες θα μολυνθούν, και το μισό της πόλης θα οδηγηθεί στην αιχμαλωσία». Προαναγγέλλοντας το σεπτό και σωτήριο πάθος πάνω στον σταυρό, έλεγε λίγο πιο πίσω: «Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα μου και εναντίον του άνδρα που είναι συμπολίτης του, λέει ο Κύριος Παντοκράτορας· πάταξε τον ποιμένα και ας διασκορπιστούν τα πρόβατα». Ότι δε το πλήθος των Ιουδαίων θα υποβληθεί στις έσχατες τιμωρίες, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα, διότι το πάντολμο πλήθος διέπραξε κυριοκτονία· το δίδασκε προσθέτοντας: «Και θα επιφέρω το χέρι μου επί τους ποιμένες, και θα συμβεί κατά την ημέρα εκείνη, λέει ο Κύριος, τα δύο μέρη θα εξολοθρευτούν και θα εκλείψουν, το δε τρίτο θα το περάσω μέσα από φωτιά, και θα τους πυρώσω όπως πυρώνεται το ασήμι, και θα τους δοκιμάσω όπως δοκιμάζεται το χρυσάφι». Το πώς θα μπορούσαν να νοηθούν αυτά, το έχουμε ήδη πει, όσο το δυνατόν και καθόλου έξω από το λογικό. Έχει στραφεί δε και τώρα ο σκοπός των προκειμένων λόγων προς την Ιερουσαλήμ, η οποία διέπραξε ανόσιες πράξεις αχαλίνωτα, και μας υποδεικνύει τον τρόπο της άλωσης. Διότι λέει: «Ιδού θα έρθουν ημέρες του Κυρίου», δηλαδή αυτές που ο ίδιος επιφέρει με δίκαιη απόφαση και όσια κρίση.

A φ. 350) Παρόμοιο είναι και με εκείνο που αναφέρεται στον Ζαχαρία: «Θα πατάξω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα.» Επειδή, έχοντας παραχωρήσει να πάθει ο Υιός, λέγεται ότι ο Ίδιος Τον παρέδωσε. Έπαθε δε και ο Υιός όχι από ανάγκη, αλλά εκούσια· διότι το πάθος Του ήταν σωτήριο για τον κόσμο. Αυτόν, λοιπόν, λέγει, ο οποίος κατά τη δική Σου ευδοκία βρέθηκε μέσα σε πληγές λόγω του πάθους, αυτοί δεν τον αποδέχτηκαν, και τον απώθησαν μακριά από τη δική τους σωτηρία. Το γεγονός, λοιπόν, ότι ο Πατέρας, οικονομώντας τα πράγματα προς το καλύτερο, παρέδωσε τον Υιό σε θάνατο, όπως είχε προοριστεί, δεν καθιστά ανεύθυνους εκείνους που υπηρέτησαν αυτή τη βουλή. Διότι δεν αποφάσισαν να το κάνουν αυτό επειδή προσπαθούσαν να γίνουν αρεστοί στον Θεό, αλλά παρανομώντας με την αυτεξούσια βούληση της ψυχής τους και οδηγούμενοι από φονικό φθόνο, διέπραξαν αυτό το έργο. Έπειτα προσθέτει ότι «Στον πόνο των τραυμάτων μου προσέθεσαν.» Επειδή Αυτός μεν ταπείνωσε τον εαυτό του, ενώ εκείνοι τον περιέβαλαν με θάνατο· ή διότι όχι μόνο τον σκότωσαν, αλλά και διέβαλαν και συκοφάντησαν την ανάστασή Του· γι' αυτό και πάλι τους απευθύνει τα εξής: <Πρόσθεσε ανομία στην ανομία τους.> (A φ. 350 β, E φ. 134. Κυρίλλου και Ευσεβίου.) Αυτό το λέει για την προσθήκη της Ιερουσαλήμ.

Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Και στα σκηνώματά τους ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Στις σκηνές τους ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί». Διότι ολοσχερώς εκ θεμελίων καταστράφηκαν όλες οι σκηνές και οι κατοικίες τους. Δες, λοιπόν, πόσα μνημόνευσε ο λόγος: την ερήμωση του αγίου τόπου, τον αφανισμό των σκηνωμάτων τους, την παντελή ταπείνωση του έθνους, τον σκοτισμό της διανοίας τους, την αδυναμία κατανόησης των θείων Γραφών, τα οποία ποτέ άλλοτε δεν εκπληρώθηκαν σε αυτούς παρά μόνο μετά την ασέβειά τους προς τον Χριστό του Θεού. Γι' αυτό, η προφητεία προσθέτει αμέσως μετά σε αυτά την αιτία, λέγοντας τα εξής: «Διότι αυτόν που εσύ επάταξες, εκείνοι τον καταδίωξαν, και πρόσθεσαν πόνο στις πληγές μου», και τα λοιπά. Λέει δηλαδή ότι όλα τα προλεχθέντα θα τους συμβούν, όχι εξαιτίας κάποιας ειδωλολατρίας, αλλά «διότι αυτόν που εσύ επάταξες, εκείνοι τον καταδίωξαν». Διότι εσύ μεν, σύμφωνα με την προφητεία που λέει: «Θα πατάξω τον ποιμένα και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου», τον επάταξες για τους λόγους που εσύ ο ίδιος γνωρίζεις. Γι' αυτό και έχει λεχθεί από τον Απόστολο: «Εφόσον δεν λυπήθηκε ούτε τον δικό Του Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας». Το πού δε τον παρέδωσε, θα μας το διδάξει ο Ησαΐας λέγοντας: «Και ο Κύριος τον παρέδωσε στις αμαρτίες μας»· γι' αυτό έγινε κατάρα για χάρη μας. Διότι αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, ο Θεός τον έκανε για χάρη μας αμαρτία, προκειμένου εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη εν αυτώ.

Γι' αυτό, στον προφήτη Ζαχαρία έχει λεχθεί: «Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα μου, και εναντίον του άνδρα του συμπολίτη του. Κτύπησε τον ποιμένα, και ας διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου»· στο δε Ευαγγέλιο ο ίδιος ο Σωτήρας μας, όταν πλησίαζε στο πάθος, προειδοποιούσε τους μαθητές του λέγοντας: «Όλοι εσείς θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου. Διότι είναι γραμμένο: Θα κτυπήσω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου». Και στο προκείμενο χωρίο, λοιπόν, σύμφωνα με αυτά, έχει λεχθεί το: «Διότι αυτόν που εσύ κτύπησες, (εκείνοι) τον κατεδίωξαν». Ο μεν Πατέρας, λοιπόν, δεν λυπήθηκε τον δικό του Υιό, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας. Και δυνάμει αυτός ήταν που τον κτύπησε, επειδή του επέτρεψε να υποστεί τέτοια πάθη. Εκείνοι όμως, όχι μόνο τον κτύπησαν, αλλά και τον έδιωξαν από κοντά τους και τον απομάκρυναν μακριά· ενώ έπρεπε να τον αποδεχθούν, έστω και κτυπημένο, γνωρίζοντας ότι ο Χριστός πέθανε για εμάς, γινόμενος για εμάς κατάρα, και ότι αυτόν που δεν γνώρισε αμαρτία, ο Θεός τον έκανε αμαρτία για χάρη μας, ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού εν αυτώ. Πρέπει δε να θυμηθούμε και τα λόγια του Ησαΐα, μέσω των οποίων λεγόταν: «Άνθρωπος που βρίσκεται σε πληγή, και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια· και ο Κύριος τον παρέδωσε για τις αμαρτίες μας»· και το, «Διότι αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς»· και ότι τραυματίστηκε όχι για τίποτε άλλο, αλλά εξαιτίας των αμαρτιών μας, και καταπονήθηκε εξαιτίας των ανομιών μας.

Ψ. Του ίδιου Ζαχαρία. ΚΖ΄. Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα μου και εναντίον του άνδρα του συμπολίτη του, λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ, πάταξε τον ποιμένα, και ας διασκορπιστούν τα πρόβατα· και θα στρέψω το χέρι μου εναντίον των ποιμένων. Επειδή ο ευαγγελιστής, λαμβάνοντας από εδώ το «Πάταξε τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου», δίδαξε ότι εκπληρώθηκε κατά τον καιρό του σωτηρίου πάθους, όταν οι μαθητές τον εγκατέλειψαν και διασκορπίστηκαν· για αυτόν ακριβώς τον λόγο και εμείς σημειώσαμε το ρητό, το οποίο, καθώς απαιτεί εκτενή εξέταση, θα το παραπέμψουμε για πιο κατάλληλο χρόνο.

«Γι' αυτό δεν θα λυπηθώ πλέον τους κατοίκους της γης, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας»· και πάλι: «Ρομφαία, εγέρσου εναντίον των ποιμένων, και πατάξτε τους ποιμένες, και αποσπάστε τα πρόβατα»· και, «θα στρέψω το χέρι μου εναντίον των ποιμένων, και οργίστηκε ο θυμός μου εναντίον των ποιμένων, και θα επισκεφθώ τους αμνούς», προσθέτοντας πλέον στην απειλή και τους ηγέτες του λαού. Τόσο επίμονα εμμένει στον λόγο και δεν μπορεί καν να απομακρυνθεί εύκολα από τις απειλές, ώστε φοβάμαι μήπως και εγώ ο ίδιος γίνω με αυτόν τον τρόπο απευκταίος.

Εάν δε ο προφήτης Ζαχαρίας με τα αινίγματά του αναφέρεται σε κάποιο από αυτά, νομίζω ότι δεν υπάρχει καμία ανάγκη να εξετάσουμε στον λόγο μας εάν το νόημα αποβλέπει στον Κύριο ή σε κάποιον άλλον. Διότι λέγει: «Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα μου και εναντίον του άνδρα που είναι ομόφυλός μου». Εμείς μεν φρονούμε ότι ο λόγος κινεί απειλητικά τη ρομφαία εναντίον εκείνων που έχουν φερθεί με αδικία προς τους ομοφύλους τους· ο Απολινάριος όμως ισχυρίζεται ότι εγείρει τη ρομφαία κατά του Κυρίου εξαιτίας της προσωνυμίας του ποιμένα (νομέως), αγνοώντας ότι σε πολλά σημεία της Γραφής ο λόγος ονομάζει ποιμένες και νομείς όσους έχουν ταχθεί σε θέσεις εξουσίας. Όσα δε χωρία της προς Εβραίους επιστολής επικαλείται και πάλι για τον ίδιο σκοπό, ενέχουν τόσο έκδηλη την ατοπία στους συλλογισμούς τους, ώστε είναι εύκολο στον καθένα να την αντιληφθεί, εάν διαθέτει έστω και ελάχιστη σύνεση.

Εάν, λοιπόν, ο Υιός είναι σάρκινος Θεός, όντας από τη φύση του αυτό ακριβώς που είναι η σάρκα σύμφωνα με το προαιώνιο όνομα, και δεν αμφισβητείται ούτε από τον ίδιο τον συγγραφέα ότι είναι ομοούσιος με τον Πατέρα, ενώ ταυτόχρονα εκείνα τα οποία περιγράφονται από τον ίδιο ορισμό της ουσίας είναι μεταξύ τους ομοούσια, άρα ο Απολινάριος υποθέτει ότι και η φύση του Πατέρα είναι κατά κάποιον τρόπο ανθρώπινη και σαρκική, ώστε να διασώσει και για τους δύο τον όρο του ομοουσίου. Επομένως, ένα από τα δύο αναγκαστικά συμβαίνει: είτε, αποκαλώντας τον Πατέρα ασώματο και σαρκική τη θεότητα του Υιού, θα αποδεχθεί το ετερούσιο, είτε, ομολογώντας το κοινό της θεότητας και της ουσίας ομοίως στον Πατέρα και τον Υιό, θα καταστήσει σαρκική τη φύση της θεότητας και στον Πατέρα. Αλλά σαν να διορθώνει αυτό το άτοπο, σε όσα αναφέρει προηγουμένως, ερμηνεύοντας τη ρήση του Ζαχαρία όπως νομίζει, σαν να μιλάει δηλαδή εκ προσώπου του Πατέρα για τον Υιό, λέει ότι ειπώθηκε το «σύμφυλον», που σημαίνει συμφυές και ομοούσιο. Το εάν, βέβαια, το εξέλαβε αυτό ορθά ή όχι, είναι θέμα άλλης συζήτησης, αυτό όμως που επιχειρεί να στηρίξει είναι το εξής: «Δηλώνει», λέει, «μέσα από αυτά ο προφητικός λόγος, ότι δεν είναι ομοούσιος με τον Θεό κατά τη σάρκα, αλλά κατά το πνεύμα που είναι ενωμένο με τη σάρκα». Πώς, λοιπόν, ενώνεται με τη σάρκα προ της συστάσεως του κόσμου ο σαρκώδης θεός του, όταν δεν υπήρχαν οι αιώνες ούτε υπήρχε οτιδήποτε άλλο από την κτίση; Η δε σάρκα αποτελεί πολλοστό και έσχατο δημιούργημα μεταξύ όσων έγιναν μέσα στην κτίση.

Ζ΄. Περί του σταυρού και του σκότους που επήλθε. «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε, εάν κάποιος σας το διηγηθεί. Το πρωί θα πεις: Πώς έγινε εσπέρα; και το εσπέρας: Πώς έγινε πρωί;» Ο Αμώς: «Και εκείνη την ημέρα, λέγει ο Κύριος ο Θεός, θα δύσει ο ήλιος το μεσημέρι, και θα σκοτεινιάσει το φως μέσα στην ημέρα.» Ο Ιερεμίας: «Έδυσε ο ήλιος ενώ ήταν ακόμη το μέσον της ημέρας.» Ο Ησαΐας: «Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς λαό που αντιλέγει και απειθεί.» Και πάλι: «Σηκώστε λάβαρο στα έθνη.» Και πάλι: «Και τότε αυτά θα συντελεστούν, λέγει ο Κύριος, όταν ξύλο σε ξύλο κλιθεί και αναστηθεί, και όταν από ξύλο στάξει αίμα.» Ο Ζαχαρίας: «Και θα συμβεί, εκείνη την ημέρα δεν θα υπάρχει φως· και η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο· και δεν θα είναι ούτε ημέρα, ούτε νύχτα· προς την εσπέρα θα υπάρξει φως.» Ο Δαβίδ: «Και περίμενα κάποιον να με συλλυπηθεί, και δεν υπήρξε, και κάποιον να με παρηγορήσει, και δεν βρήκα· και έβαλαν στην τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος.» Από τα οποία κανένα δεν μπορούν να δείξουν ότι συνέβη στον Δαβίδ. Και πάλι: «Με έβαλαν στον κατώτατο λάκκο.» Ο Ζαχαρίας: «Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα, και εναντίον του άνδρα του λαού μου· πάταξε τον ποιμένα μου, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου.» Και πάλι: «Και εκείνη την ημέρα, ό,τι βρίσκεται πάνω στον χαλινό του ίππου θα είναι άγιο στον Κύριο.»

Γι' αυτό και ο προφήτης προτρέποντας έλεγε: Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός. Τι είναι λοιπόν το ζητούμενο; Ο δε Κύριος, αφού προσκάλεσε τους μαθητές του, τους είπε κατά πρόσωπο: Αυτή τη νύχτα όλοι θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου. Διότι είναι γραμμένο: Θα πατάξω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου. Βλέπεις πώς όλα είναι επιβεβαιωμένα, πώς όλα είναι βέβαια, πώς τίποτα δεν είναι άσκοπο, πώς τίποτα δεν μένει ανενέργητο; Όλοι θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου. Διότι είναι γραμμένο: Θα πατάξω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου. Ω, τι ακρίβεια του Αγίου Πνεύματος! Διότι, αν και ο προφήτης το αναφώνησε, ωστόσο το Πνεύμα υπαγόρευσε τον λόγο. Δεν είπε: Θα πατάξω τον ποιμένα και θα χαθούν τα πρόβατα· αλλά είπε: Και θα διασκορπιστούν· δηλαδή, προς καιρόν θα σκανδαλιστούν· μετά από λίγο όμως θα κρατήσουν γερά την πίστη, αποκαλώντας τον Κύριο ποιμένα· επειδή αυτός είναι ο ποιμένας ο καλός, που άφησε τα ενενήντα εννέα πρόβατα και ήλθε στο πλανημένο· δηλαδή, αυτός που άφησε τις επουράνιες δυνάμεις και ήλθε στον πλανημένο Αδάμ.

Προφήτη θα αναστήσει για εσάς ο Κύριος από τους αδελφούς σας, σαν εμένα; Δεν ακούσατε τον Ησαΐα να ανακράζει: Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό; Δεν ακούσατε τον Ζαχαρία να βοά: Θα πατάξω τον ποιμένα και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα; Δεν ακούσατε τον Δαβίδ να βοά:

Γ'. Τι λέγεις, Πέτρε; Ο προφήτης είπε ότι θα σκορπιστούν τα πρόβατα· ο Χριστός επιβεβαίωσε αυτό που ειπώθηκε· και εσύ λες όχι; Δεν αρκούν τα προηγούμενα, όταν είπες «Ίλεώς σοι» και αποστομώθηκες; Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, τον αφήνει να πέσει, παιδαγωγώντας τον μέσα από αυτό να πείθεται σε όλα στον Χριστό και να θεωρεί τη δική Του απόφαση πιο αξιόπιστη από τη δική του συνείδηση. Αλλά και οι υπόλοιποι αποκόμισαν διόλου μικρό όφελος από την άρνησή του, κατανοώντας την ανθρώπινη αδυναμία και την αλήθεια του Θεού. Διότι, όταν ο Ίδιος προείπει κάτι, δεν πρέπει πλέον κανείς να σοφίζεται, ούτε να αντιτάσσεται στους πολλούς.

Το γεγονός ότι το προφητικό πνεύμα, μαζί με τον πατριάρχη Ιακώβ, αναφέρει ότι αυτός θα έχει στην κατοχή του ένα υποζύγιο γαϊδούρι μαζί με τον πώλο του, αλλά και το ότι ο ίδιος διέταξε τους μαθητές του, όπως προείπα, να φέρουν και τα δύο ζώα, αποτελούσε προαγγελία ότι τόσο εκείνοι από τη συναγωγή σας, όσο και εκείνοι από τα έθνη, επρόκειτο να πιστέψουν σε αυτόν. Διότι, όπως ο ασαγής πώλος ήταν σύμβολο εκείνων που προέρχονταν από τα έθνη, έτσι και η υποσαγής όνος ήταν σύμβολο εκείνων που προέρχονταν από τον δικό σας λαό· επειδή εσείς έχετε τον νόμο μέσω των προφητών επιβεβλημένο πάνω σας. Αλλά προφητεύθηκε και μέσω του προφήτη Ζαχαρία, ότι ο ίδιος αυτός ο Χριστός θα παταχθεί και οι μαθητές του θα διασκορπιστούν· πράγμα που και έγινε. Διότι μετά τη σταύρωσή του, οι μαθητές του που βρίσκονταν μαζί του διασκορπίστηκαν, μέχρις ότου αναστήθηκε από τους νεκρούς και τους έπεισε ότι έτσι είχε προφητευθεί γι' αυτόν ότι επρόκειτο να πάθει· και έτσι, αφού πείστηκαν και βγήκαν σε όλη την οικουμένη, αυτά δίδαξαν. Γι' αυτό κι εμείς είμαστε βέβαιοι στην πίστη και τη μαθητεία του, επειδή αντλούμε την πεποίθησή μας και από τους προφήτες και από εκείνους σε όλη την οικουμένη που, στο όνομα εκείνου του εσταυρωμένου, φαίνονται και έχουν γίνει θεοσεβείς. Τα δε λεχθέντα από τον Ζαχαρία είναι τα εξής: Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα μου και εναντίον του άνδρα του λαού μου, λέει ο Κύριος των δυνάμεων· πάταξε τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατά του.

Και ευθύς προσθέτει: Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα, και θα στρέψω το χέρι μου εναντίον των ποιμένων. Και θα ήταν χρονοβόρο την παρούσα στιγμή να συλλέξουμε και να συνθέσουμε όλες αυτές τις σχετικές φωνές των διαφόρων προφητών· παραμένει όμως το γεγονός ότι είναι φοβερό το κρίμα για τον προεστώτα που δεν ελέγχει, δεν επιτιμά, δεν νουθετεί, δεν δείχνει προθυμία, δεν πιέζει και δεν κεντρίζει με την αιχμή του λόγου όσους έχουν πέσει.

Έρχεται δε στο Όρος των Ελαιών, και όχι σε άλλο τόπο, για να μη φανεί ότι φεύγει· διότι δεν αναχωρεί σε άγνωστο τόπο, αλλά σε τόπο γνώριμο στους Ιουδαίους· ταυτόχρονα όμως και αποσύρεται από τη μιαιφόνο πόλη, εγκαταλείποντάς την, ώστε να τον καταδιώξουν, και να τους ελέγξει αργότερα, ότι τον καταδίωξαν ενώ εκείνος υποχωρούσε. «Τότε τους λέει ο Ιησούς: Όλοι εσείς θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου αυτήν τη νύχτα. Διότι είναι γραμμένο: Θα πατάξω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου. Μετά όμως την ανάστασή μου, θα πάω πριν από εσάς στη Γαλιλαία.» Ως Θεός προλέγει τα μέλλοντα· για να μη σκανδαλιστούν όμως θεωρώντας ότι κατηγορούνται από αυτόν, είπε ότι είναι γραμμένο: Θα πατάξω τον ποιμένα, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα, υπονοώντας με αυτό ότι Εγώ σας κρατούσα ενωμένους, αλλά η αναχώρησή μου θα σας σκορπίσει· λέγεται δε ότι ο Πατέρας πατάσσει τον Υιό, διότι με τη θέλησή του, δηλαδή με την παραχώρησή του, οι Ιουδαίοι σταύρωσαν τον Κύριο· διότι επειδή μπορούσε να τους εμποδίσει, αλλά δεν τους εμπόδισε, λέγεται ότι τον πάταξε λόγω της παραχώρησης. Έπειτα, για να διαλύσει τη λύπη τους, τους δίνει το χαρμόσυνο άγγελμα, ότι θα αναστηθώ, και θα προηγηθώ, δηλαδή, θα φτάσω πριν από εσάς στη Γαλιλαία, δείχνοντας από αυτό ότι την μεν Ιερουσαλήμ θα την εγκαταλείψει, στα δε έθνη θα πορευτεί· διότι τη Γαλιλαία την κατοικούσαν εθνικοί. «Αποκρινόμενος δε ο Πέτρος, του είπε: Ακόμη και αν όλοι σκανδαλιστούν εξαιτίας σου, εγώ ποτέ δεν θα σκανδαλιστώ.»

Κατανόησέ το όμως και ως εξής: Άμπελος είναι ο ίδιος ο Κύριος, και γέννημα της αμπέλου είναι τα μυστήρια και η απόκρυφη γνώση, την οποία ο ίδιος γεννά, αυτός που διδάσκει τη γνώση στον άνθρωπο. Στη βασιλεία του Θεού, λοιπόν, δηλαδή στον όγδοο αιώνα, θα πιει μαζί με τους μαθητές του τα μυστήρια και τη σοφία, διδάσκοντάς μας νέα πράγματα και αποκαλύπτοντας αυτά που τώρα είναι κρυμμένα. «Και αφού έψαλαν ύμνους, εξήλθαν στο όρος των Ελαιών, και τους λέει ο Ιησούς: Όλοι θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου αυτή τη νύχτα, διότι είναι γραμμένο: Θα πατάξω τον ποιμένα και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα. Αλλά μετά την ανάστασή μου, θα μεταβώ πριν από εσάς στη Γαλιλαία. Ο δε Πέτρος του είπε: Ακόμη και αν όλοι σκανδαλιστούν, εγώ όμως όχι. Και του λέει ο Ιησούς: Αλήθεια σου λέω, ότι εσύ σήμερα, αυτή τη νύχτα, προτού λαλήσει ο πετεινός δύο φορές, θα με απαρνηθείς τρεις φορές. Εκείνος δε επέμενε λέγοντας: Ακόμη και αν χρειαστεί να πεθάνω μαζί σου, δεν υπάρχει περίπτωση να σε απαρνηθώ. Τα ίδια έλεγαν και όλοι.» Ευχαρίστησαν τον Θεό και πριν πιουν, ευχαρίστησαν και αφού ήπιαν, για να μάθουμε και εμείς ότι πρέπει να ευχαριστούμε και να υμνούμε, και πριν από την τροφή και μετά την τροφή. Συγχρόνως δε δείχνει και το εξής, ότι δηλαδή είναι ευπρόσδεκτος σε αυτόν ο θάνατος υπέρ ημών, εφόσον, βγαίνοντας για να παραδοθεί, υμνεί τον Θεό.

Εξέρχεται, λοιπόν, στο όρος των Ελαιών, ώστε, επειδή ήταν μόνος, όταν θα έρχονταν να τον συλλάβουν, να μην προκαλέσουν μεγάλο θόρυβο. Διότι, εάν πήγαιναν να τον συλλάβουν ενώ βρισκόταν μέσα στην πόλη, ίσως να ταραζόταν το πλήθος για χάρη του, και τότε, δράττοντας μια φαινομενικά εύλογη αφορμή, οι εχθροί θα φαίνονταν ότι τον θανατώνουν δικαίως ως στασιαστή. Τους προφητεύει επίσης ότι θα σκανδαλιστούν. Έπειτα, για να μη φανεί ότι αυτό αποτελεί μια προφανή κατηγορία εναντίον όλων, παραθέτει και τη μαρτυρία από τον προφήτη Ζαχαρία, ότι δηλαδή θα διασκορπιστούν. Τέλος, τους προσφέρει και μια παρηγοριά λέγοντας: «Θα προπορευτώ από εσάς στη Γαλιλαία», δηλαδή, θα φτάσω εκεί πριν από εσάς. Αλλά ο Πέτρος φέρνει αντίρρηση, γι' αυτό και ακούει ότι: «Πριν λαλήσει ο πετεινός δύο φορές, θα με απαρνηθείς τρεις φορές». Αυτό έχει ως εξής: Αρνήθηκε μια φορά ο Πέτρος, έπειτα λάλησε ο πετεινός, και αφού αρνήθηκε και τις άλλες δύο φορές, τότε λάλησε ο πετεινός ξανά. Αυτό λοιπόν λέει εδώ: «Πριν λαλήσει ο πετεινός δύο φορές, θα με απαρνηθείς τρεις φορές». Ομοίως και όλοι οι άλλοι, επιδεικνύοντας έναν ενθουσιασμό που τελικά αποδείχθηκε ψυχρός, έδιναν υποσχέσεις, κάνοντας την ίδια την Αλήθεια να φαίνεται ότι ψεύδεται, γι' αυτό και το παραχωρεί ο Κύριος, και έτσι η ανθρώπινη φύση φανερώνει τις αδυναμίες της. Διότι βεβαίως ο Κύριος θα μπορούσε να τους διαφυλάξει, και μάλιστα τον Πέτρο, όμως τους άφησε, ώστε να μην στηριζόμαστε αποκλειστικά στους εαυτούς μας. Και το «Θα πατάξω τον ποιμένα» το λέει ο Πατέρας.