Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 2:14

Και ότι υπαγόρευσε διαθήκη, το λέει: «Συνήψα διαθήκη με τους εκλεκτούς μου». Και μέσω μεν του Ωσηέ της έλεγε: «Και θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου εις τον αιώνα». Πότε; Όταν ο Παύλος έγραφε: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, ως αγνή παρθένο». Μέσω δε του Ζαχαρία: «Χαίρε σφόδρα, θυγατέρα Σιών· ιδού έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέει ο Κύριος, και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο». Πότε; «Εις το τέλος». Μέσω δε του Ησαΐα: «Τον πλούτο των εθνών της θάλασσας». Πότε; «Εις το τέλος». Και μέσω του Ιεζεκιήλ: «Όλα τα εκλεκτά του Λιβάνου της τα έδωσα». Πότε; «Εις το τέλος». Όλες αυτές οι έγγραφες δωρεές παρέμεναν άκυρες, έως ότου ο ίδιος ο Δεσπότης «εις το τέλος» υπέγραψε και βεβαίωσε τις επαγγελίες.

Εικόνα της εκκλησίας που βρίσκεται στον κόσμο είναι η σκηνή του Μωυσή, και εικόνα της εν ουρανοίς εκκλησίας είναι ο ναός πάνω στο όρος. Δύο εκκλησίες ως προς τον αριθμό, αλλά μία ως προς τον ρυθμό της πίστεως. Περί της εκκλησίας στον κόσμο έλεγε ο Κύριος: «Πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου». Και περί της επουράνιας εκκλησίας είπε ο απόστολος: «Έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς». Όπως, λοιπόν, η σκηνή του Μωυσή στην έρημο ήταν μια συναρμολογούμενη καλύβα, την οποία οι Ρωμαίοι ονόμαζαν παπυλεώνα, και μεταφερόταν συνεχώς από τόπο σε τόπο και καθιστούσε πάροικους όσους συγκεντρώνονταν σε αυτήν, έτσι και η επί γης εκκλησία του Χριστού είναι μια σκηνή που εκλάμπει στην έρημο του βίου. Και γιατί είναι σκηνή; Επειδή «ο Λόγος έγινε σάρκα και εσκήνωσε ανάμεσά μας». Γιατί σκηνή; Εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Ιδού εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω στο μέσο σου, λέγει ο Κύριος». Γι' αυτό και η εκκλησία είναι σκηνή «την οποία έστησε ο Κύριος και όχι άνθρωπος», και θεωρεί τον κόσμο ως παροικία και σαν σκηνή μεταναστεύει από τόπο σε τόπο κατά τη διάρκεια των διωγμών. Γιατί; Εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Εάν σας διώκουν, από την πόλη αυτή να φεύγετε στην άλλη». Αλλά αλλάζει τόπους, ενώ διατηρεί τους τρόπους· από πόλη σε πόλη φεύγει, αλλά από την ευσέβεια προς την ασέβεια δεν καταφεύγει.

Επομένως, ο Υιός του Θεού, αφού έλαβε σάρκα, αυτός λέγεται ότι ενανθρώπησε, όπως λέει και σε άλλα σημεία: «Όταν δε ήλθε το πλήρωμα του χρόνου, εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα, γεννήθηκε υπό τον νόμο, για να εξαγοράσει αυτούς που ήταν υπό τον νόμο.» Και από αυτό πρέπει να σημειωθεί ότι πρώτα ο Υιός αποστέλλεται από τον Πατέρα, και έπειτα γεννάται από γυναίκα, δεν γεννάται πρώτα, και έπειτα αποστέλλεται· αλλά πρώτα αποστέλλεται, και έπειτα γεννάται από γυναίκα. Και με αυτά τα αποστολικά λόγια συμφωνούν οι προφήτες, αποκαλώντας τον Υιό απεσταλμένο. Και άκουσε πρώτα στον Ησαΐα τον ίδιο τον απεσταλμένο να λέει: «Εγώ είμαι ο πρώτος, και εγώ υπάρχω εις τον αιώνα, και το χέρι μου θεμελίωσε τη γη, και η δεξιά μου στερέωσε τον ουρανό·» και καθώς προχωρά στις ενέργειες που συντελούνται μέσα στον χρόνο, προσθέτει λέγοντας: «Και τώρα ο Κύριος με απέστειλε, και το Πνεύμα του·» φανερώνοντας μέσω αυτών τον εαυτό του, ότι αυτός ο ίδιος ο Θεός που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη λέει: «Και τώρα ο Κύριος με απέστειλε, και το Πνεύμα του.» Και μέσω του Ζαχαρία λέει: «Να χαίρεσαι και να ευφραίνεσαι, θυγατέρα της Σιών, διότι έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, και πολλά έθνη θα καταφύγουν στον Κύριο εκείνη την ημέρα· και θα αναγνωρίσεις ότι ο Κύριος με εξαπέστειλε σε εσένα.»

Αναφωνώντας το «Τι συνέβη;», φαίνεται να θέλει να υπονοήσει κάτι τέτοιο: Σκοπός της ελεύσεώς σου σε εμάς, Δέσποτα, λέγει, δεν ήταν το να γνωρίζεσαι σε κάποιους μερικώς, και σε άλλους καθόλου. Διότι ακούγαμε από τους προφήτες ότι «κάθε σάρκα θα δει το σωτήριο του Θεού», αλλά και εσύ ο ίδιος αναφωνούσες λέγοντας: «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών, διότι ιδού εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος, και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν λαός του». Και όντας μαζί σου και συναναστρεφόμενοι, γίναμε αυτήκοοι μάρτυρες της φωνής σου, όταν μας έλεγες: «Όταν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Αλλά και προς τους ίδιους τους Ιουδαίους είπες ότι «έχω και άλλα πρόβατα, τα οποία δεν είναι από αυτή την αυλή, και εκείνα πρέπει να τα φέρω, και θα γίνουν ένα ποίμνιο, ένας ποιμένας». Επομένως, εφόσον προσδοκάτο ότι η χάρη μέσω εσού θα δινόταν σε όλους, και ότι όλοι θα ελκύονταν προς τη θεογνωσία, καθώς και εσύ μας το υποσχέθηκες σαφώς, και η φωνή των αγίων προφητών το διαβεβαίωνε, τι συνέβη; Πού μετατοπίστηκε, λέγει, και μεταβλήθηκε ο σκοπός της υπόσχεσης; Και γιατί δεν εμφανίζεις τον εαυτό σου σε όλους τους ανθρώπους στον κόσμο, παρά μόνο σε εμάς; Αυτό λοιπόν, και όχι άλλο, νομίζω πως είναι το νόημα των λόγων του μαθητή. Είναι όμως καλό να καταδείξουμε τι είναι αυτό που τον απομάκρυνε από την αληθινή αντίληψη.

Και αυτό πάλι ο ίδιος το φανέρωσε στη συνέχεια, λέγοντας: «Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς.» Διότι ήλθε μεν ο Μωυσής, και μετά από αυτόν ανέλαβε την ηγεσία των Ισραηλιτών ο Ιησούς του Ναυή, και καθεξής οι μακάριοι προφήτες, όμως για κανέναν από αυτούς δεν λέγεται ότι ανέτειλε στους επιγείους στο όνομα του Κυρίου. Ενώ ο Μονογενής Λόγος του Θεού, ο οποίος είναι κατά φύσιν και αληθινά Θεός και Κύριος, φανερώθηκε σε εμάς. Έτσι τον ονόμαζε ο Θεός και Πατέρας, λέγοντας στον προφήτη Αββακούμ: «Σε λίγο ακόμη καιρό, αυτός που πρόκειται να έλθει, θα φθάσει και δεν θα καθυστερήσει.» Μάλιστα και μέσω άλλου προφήτη πάλι ο μονογενής Λόγος του Θεού λέει τα εξής: «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα της Σιών, διότι ιδού, εγώ έρχομαι και θα κατοικήσω ανάμεσά σου, λέει ο Κύριος, και πολλά έθνη θα καταφύγουν στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα είμαι ο Θεός τους, και αυτοί θα είναι ο λαός μου.»

Και με άλλον τρόπο, βέβαια, θα μπορούσε κανείς να λαφυραγωγήσει τους άλλοτε κυρίαρχους. Διότι, όταν καταπολεμούμε τα ίδια μας τα πάθη και θεωρούμε ως το πιο σπουδαίο από όλα το να κυριαρχούμε επί των κοσμικών και σαρκικών ηδονών, καθώς και επί κάθε άτοπης και μυσαρής επιθυμίας, τότε έχουμε νικήσει αυτούς που κάποτε μας κυρίευαν. Και αν δούμε τους εαυτούς μας να έχουν φτάσει σε αυτήν την κατάσταση, τότε, ναι τότε, θα γνωρίσουμε και από την ίδια την εμπειρία ότι ο Λόγος, όντας Θεός, απεστάλη με σάρκα σε αυτόν τον κόσμο από τον Θεό και Πατέρα, και ήλθε πίσω από τη δόξα όχι για κανέναν άλλο λόγο, παρά για να επιδέσει το συντετριμμένο, να δυναμώσει το εξασθενημένο, να ανορθώσει το πεσμένο, να καταστήσει ισχυρό το ανίσχυρο, να θεραπεύσει το άρρωστο, για να σώσει το χαμένο. «Τέρπου και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών, διότι ιδού εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν λαός του, και θα κατασκηνώσουν ανάμεσά σου, και θα επιγνώσεις ότι ο Κύριος ο παντοκράτωρ με απέστειλε σε εσένα. Και θα λάβει ως κληρονομιά ο Κύριος τον Ιούδα, τη μερίδα του πάνω στην αγία γη, και θα εκλέξει και πάλι την Ιερουσαλήμ». Και από αυτό θα μπορούσες να μάθεις ότι η παρουσία του Σωτήρος θα αποτελέσει αιτία της ύψιστης χαράς για όσους βρίσκονται πάνω στη γη.

Αγνοούσες ότι επρόκειτο να έλθει ο Λόγος του Θεού; Δεν άκουγες ούτε τον προφήτη Ζαχαρία που έλεγε: «Τέρπου και ευφραίνου, θυγατέρα της Σιών, διότι ιδού έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος;» Πώς λοιπόν δεν έπρεπε να χαίρεστε και να γεμίζετε από κάθε ευφροσύνη, αφού μια τόσο λαμπρή άφιξη του Σωτήρα μας Χριστού κηρυσσόταν από τους αγίους; Διότι, επειδή ο διάβολος, επιπίπτοντας σαν ανεμοστρόβιλος, υποδούλωσε, για να το πω έτσι, ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, και πλέον κανένας δεν έμενε ανέπαφος από τη δική του πλεονεξία, αλλά όλοι βρίσκονταν μέσα στις αμαρτίες, χωρίς να υπολογίζουν καθόλου την ντροπή, αλλά αντίθετα περηφανεύονταν για όλα τα δεινά σαν να ήταν μεγάλες δόξες (διότι σκοπός του καθενός ήταν να ξεπεράσει στη φαυλότητα και αυτόν που είχε προηγηθεί και αυτόν που αναμενόταν να ακολουθήσει, και η δόξα μας βρισκόταν στην ντροπή μας, όπως λέει ο Παύλος), κατ' ανάγκην ο Δημιουργός των πάντων, αναζητώντας πολλούς τρόπους θεραπείας, ζητούσε με κάθε τρόπο να διασώσει το γένος των ανθρώπων. Και προφήτες αναδεικνύονταν κατά καιρούς, οι οποίοι υπέδεικνυαν σε όλους τα προς σωτηρίαν.

Διότι έχει στραφεί προς αυτήν, σύμφωνα με αυτό που υμνείται στους Ψαλμούς: «Οι οφθαλμοί του επιβλέπουν στα έθνη· εκείνοι που παραπικραίνουν ας μην υπερηφανεύονται από μόνοι τους· ευλογείτε, έθνη, τον Θεό μας.» Διότι ο Ισραήλ προσέκρουσε και παραπίκρανε σε μεγάλο βαθμό· το ότι δε τα έθνη επρόκειτο, με την αποβολή του, να γίνουν δεκτά στην οικειότητα του Θεού μέσω της πίστεως, είναι εύκολο να το διαπιστώσει κανείς, εάν επιλέξει να ερευνήσει διεξοδικά τα λόγια των αγίων προφητών. Έχει γραφτεί λοιπόν: «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα της Σιών, διότι ιδού έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος, και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν λαός του, και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, και θα κατανοήσεις ότι ο Κύριος ο Παντοκράτορας με απέστειλε προς εσένα.» Και ποιος είναι ο απεσταλμένος, παρά βεβαίως ο Χριστός, αυτός που ανακτίζει τους δύο λαούς σε έναν νέο άνθρωπο, και που κατέλυσε το μεσότοιχο του φραγμού, και κατάργησε τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις, και ευαγγελίστηκε την ειρήνη στους μακρινούς και στους κοντινούς, δηλαδή στους Έλληνες (Εθνικούς) και στους Ιουδαίους; Είπε εξάλλου: «Έχω και άλλα πρόβατα, τα οποία δεν προέρχονται από αυτήν την αυλή· και εκείνα πρέπει να τα φέρω, και θα γίνουν ένα ποίμνιο, ένας ποιμένας.»

Διότι μέσω αυτής λάβαμε τα μέσα με τα οποία η ανθρώπινη φύση μπόρεσε να επανέλθει στην αρχική της κατάσταση· και να αναμορφωθεί κατά κάποιον τρόπο, μέσω μιας ευσεβούς πολιτείας, προς τον Νου που βρίσκεται υπεράνω όλων, ώστε, αφού πλουτίσει με τα θεία χαρακτηριστικά μέσω του αγιασμού, να χαίρεται και να ευφραίνεται. Διότι ο ίδιος ο Χριστός προανήγγειλε μέσω του προφήτη ότι η δική Του παρουσία θα γινόταν πρόξενος τέτοιων αγαθών για εμάς, λέγοντας: «Τέρπου και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών, διότι ιδού εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος, και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα και θα γίνουν δικός Του λαός, και θα κατασκηνώσουν ανάμεσά σου, και θα γνωρίσεις ότι ο Κύριος ο Παντοκράτωρ με απέστειλε προς εσένα». Διότι, αφού ο Μονογενής ενανθρώπησε και έγινε όμοιος με εμάς (επειδή έτσι λέμε ότι έχει αποσταλεί από τον Θεό και Πατέρα), είναι αναγκαίο να σκιρτούμε από αγαλλίαση, πλημμυρισμένοι από χαρά.

Στον Ζαχαρία: Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα της Σιών, διότι ιδού εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέει ο Κύριος. Και πολλά έθνη θα καταφύγουν στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν λαός του, και θα κατασκηνώσουν ανάμεσά σου, και θα γνωρίσεις ότι ο Κύριος ο Παντοκράτορας με έστειλε σε εσένα.

Και πάλι: Έχε θάρρος, Σιών, ας μην παραλύσουν τα χέρια σου· ο Κύριος ο Θεός είναι μέσα σου, δυνατός να σε σώσει. Και ο Αγγαίος λέει: Εγώ είμαι μαζί σας, λέει ο Κύριος, και το πνεύμα μου παραμένει επάνω σας. Και ο Ζαχαρίας λέει: Χαίρε πάρα πολύ, θυγατέρα της Σιών, διότι ιδού εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέει ο Κύριος.

Εκείνοι λοιπόν που 〈παρηγορούν〉 θα μπορούσαν να είναι αυτοί που έχουν υποδεχθεί το Παράκλητο Πνεύμα, δηλαδή οι απόστολοι και οι μαθητές του Σωτήρος μας και οι ευαγγελιστές και οι όμοιοί τους, προς τους οποίους έλεγε ο Σωτήρας: «Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα μου και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να είναι μαζί σας στον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας», και πάλι: «όταν όμως έλθει ο Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα το οποίο θα πέμψει ο Πατέρας μου στο όνομά μου, εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα»,⌝ και πάλι: «όταν έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας πέμψω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα δώσει μαρτυρία για εμένα», 〈και πάλι:〉 «και σας συμφέρει να απέλθω εγώ· διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος δεν έρχεται προς εσάς». ⌜Επομένως, όλοι όσοι υποδέχθηκαν το Παράκλητο Πνεύμα διατάσσονται να 〈παρηγορούν τον λαό〉 του Θεού, και όχι τον Ισραήλ ούτε τον Ιακώβ ούτε τον Ιούδα.⌝ Το ποιος δε ήταν ο 〈λαός〉 του Θεού, άλλος από το έθνος των Ιουδαίων, θα το διδάξει ο προφήτης Ζαχαρίας λέγοντας: «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών, διότι ιδού, εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα και θα γίνουν λαός του και θα κατασκηνώσουν ανάμεσά σου, και θα επιγνώσεις ότι ο Κύριος ο Παντοκράτορας με απέστειλε προς εσένα», μέσα από τα οποία σαφώς προαναγγέλλεται ότι «πολλά έθνη» πρόκειται να γίνουν 〈λαός〉 του Θεού.

Διότι προηγουμένως μεν τα όρη είχαν έχθρα προς τον λαό, καθώς και οι λόφοι ομοίως· όταν όμως ο υιός του βασιλέως έκανε δικό του τον λαό, που παλαιότερα είχε αποξενωθεί από αυτόν, τότε και τα όρη που αναφέρονται εδώ ειρηνεύουν με τον λαό. Ποια θα μπορούσες να πεις ότι είναι τα όρη και οι λόφοι που ειρηνεύουν με τους ανθρώπους, αν όχι ο χορός των αγγέλων και οι ανώτερες από αυτούς θείες δυνάμεις; Αυτές παλαιότερα μεν, όταν ο λαός ήταν αποξενωμένος από τον Θεό, ήταν εχθρικές προς αυτόν· τώρα όμως, που έγινε κτήμα του υιού του βασιλέως, συμφιλιώθηκαν μαζί του, εγκαταλείποντας την έχθρα. Θα κατανοήσεις δε ότι πρόκειται για τον λαό που έχει συγκεντρωθεί από όλα τα έθνη, εάν παραθέσεις σε αυτά την προφητεία του Ζαχαρία, η οποία λέγει τα εξής: «Χαίρε και ευφραίνου, θύγατερ Σιών. Ιδού, ο βασιλεύς σου έρχεται, και θα κατασκηνώσει ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος».

Μέσω ποιου προφήτη είχαν ειπωθεί αυτά, αν όχι μέσω του προκειμένου Ασάφ; Επειδή μερικοί δεν το κατανόησαν αυτό, πρόσθεσαν στο Ευαγγέλιο τη φράση «μέσω του προφήτη Ησαΐα»· στα ακριβή αντίγραφα όμως, χωρίς την προσθήκη του «μέσω του Ησαΐα», αναγράφεται απλώς έτσι: «Για να εκπληρωθεί το ρηθέν μέσω του προφήτη, ο οποίος λέγει: Θα ανοίξω το στόμα μου με παραβολές· θα εξαγγείλω πράγματα κρυμμένα από την καταβολή του κόσμου», τα οποία βέβαια περιέχονται στο προκείμενο κείμενο, και όχι στην προφητεία του Ησαΐα. Επομένως, από την ευαγγελική παράθεση προκύπτει ότι ο Σωτήρας πρέπει να είναι, και κανένας άλλος, αυτός που ομιλεί στο δικό του πρόσωπο εδώ λέγοντας το: «Προσέχετε, λαέ μου, τον νόμο μου». Και για να τον κατανοήσουμε, έθεσε ως επιγραφή τη λέξη «σύνεσις»· ώστε να μη νομίζουμε ότι τα λεγόμενα είναι ψαλμός ή ωδή ή κάτι παρόμοιο, αλλά διδασκαλία του Χριστού προς τον δικό του λαό, δηλαδή την Εκκλησία του, διασαφηνίζοντας τις παρανομίες του ιουδαϊκού έθνους. Θα κατανοήσεις δε ότι ο δικός του λαός είναι διαφορετικός από εκείνον που κατηγορείται στη συνέχεια, εάν παραβάλεις σε αυτά την προφητεία του Ζαχαρία, μέσω της οποίας έχει ειπωθεί: «Χαίρε σφόδρα, θυγατέρα της Σιών, διαλάλει, θυγατέρα της Ιερουσαλήμ. Ιδού, εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο, και θα γίνουν λαός μου, και εγώ θα γίνω Θεός τους».

Ποιος δε είναι αυτός ο λαός και ποια η κληρονομιά, το γνωρίσαμε από τη φωνή που απευθύνεται προς το πρόσωπο του Χριστού: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης». Τον ίδιο δε λαό, αυτόν που προέρχεται από τα έθνη, και ο προφήτης Ζαχαρίας προαναγγέλλει λέγοντας: «Χαίρε πάρα πολύ, θυγατέρα της Σιών· κήρυττε, θυγατέρα της Ιερουσαλήμ· ιδού εγώ έρχομαι, και θα κατοικήσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο· και θα γίνουν λαός μου, και εγώ θα γίνω σε αυτούς Θεός». Αυτόν λοιπόν τον λαό του δεν θα τον απορρίψει ο Κύριος, ούτε την κληρονομιά του θα εγκαταλείψει, έως ότου η δικαιοσύνη επιστρέψει σε κρίση. Διότι μέχρι τότε θα φυλάξει τον λαό του και την κληρονομιά του, έως ότου επιστρέψει η δικαιοσύνη του Θεού, για να αποδώσει τα έπαθλα των κόπων σε όσους αγωνίστηκαν καλώς. Εκείνοι δε που είναι προσκολλημένοι στη δικαιοσύνη του Θεού θα σταθούν πλησίον του, κατατασσόμενοι στα δεξιά του βασιλέως· καθώς έγιναν ορθοί και ευθείς στην καρδιά, και δεν έφεραν στην ψυχή τους τίποτε το στρεβλό ούτε διεστραμμένο, αλλά έχουν βαδίσει μόνο την ευθεία και βασιλική οδό.

ΑΛΛΗΛΟΥΙΑ. ΡΙΣΤ΄. Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη, επαινέστε τον, όλοι οι λαοί· διότι έγινε κραταιό το έλεός του σε εμάς, και η αλήθεια του Κυρίου μένει στον αιώνα. Ο λόγος, λοιπόν, προσκαλεί σε ύμνο προς τον Θεό όλα τα αλλογενή και αλλόφυλα έθνη· έπειτα, διαχωρίζοντας τους λαούς από τα έθνη, προσθέτει: «Επαινέστε τον, όλοι οι λαοί». Θα κατανοήσεις δε τη διαφορά, αν προσέξεις την προφητεία που αναφέρεται από τον Ζαχαρία: «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών· ιδού, εγώ έρχομαι και θα κατοικήσω ανάμεσά σου, λέει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο, και θα γίνουν λαός του, και εγώ θα είμαι Θεός τους». Διότι, όσο διάστημα ήταν απλώς έθνη, δεν ήταν ακόμη λαός του, αλλά, αφού μετέβαλαν τον προηγούμενο βίο τους και συμμετείχαν στα μυστήρια του Θεού μέσω της αναγέννησης και του λουτρού της παλιγγενεσίας, γίνονται λαοί του. Αυτό ακριβώς εκπληρώνεται ακόμη και τώρα σε ολόκληρη την οικουμένη των ανθρώπων, καθώς μυριάδες λαών στέκονται σαν σε χορούς και υμνούν τον Θεό των προφητών των Εβραίων, και διδάσκονται τα ίδια αναγνώσματα, μαθήματα και δόγματα. Αυτά, λοιπόν, που βλέπουμε με τα μάτια μας, δεν θα μπορούσαν να έχουν εδραιωθεί σε ολόκληρη την οικουμένη των εθνών παρά μόνο μέσω της σωτήριας δύναμης.

«Θα εμφανιστεί ο Κύριος εναντίον τους και θα εξολοθρεύσει όλους τους θεούς των εθνών, και θα τον προσκυνήσουν, ο καθένας από τον τόπο του, όλα τα νησιά των εθνών». 〈17. Από τον ίδιο〉. «Γι' αυτό, περίμενέ με, λέγει ο Κύριος, έως την ημέρα της αναστάσεώς μου για μαρτυρία. Διότι η κρίση μου είναι να συνάξω τα έθνη, για να συγκεντρώσω βασιλείς, ώστε να εκχέω επάνω τους την οργή μου, όλη την οργή του θυμού μου. Διότι με τη φωτιά του ζήλου μου θα καταναλωθεί όλη η γη, επειδή τότε θα μεταστρέψω στους λαούς τη γλώσσα, στη γενεά τους, ώστε να επικαλούνται όλοι το όνομα του Κυρίου, για να τον δουλεύουν κάτω από έναν ζυγό. Από τα πέρατα των ποταμών της Αιθιοπίας θα μου φέρουν θυσίες». 〈18. Από τον Ζαχαρία〉. «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών, διότι ιδού, έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος· και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν λαός του. Και θα κατασκηνώσουν ανάμεσά σου, και θα γνωρίσεις ότι ο Κύριος ο Παντοκράτωρ με απέστειλε σε εσένα». 〈19. Από τον Ησαΐα〉. «Θα βγει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος από τη ρίζα θα αναβλύσει, και θα αναπαυθεί επάνω του το Πνεύμα του Θεού», και τα εξής. Στα οποία προσθέτει: «Και θα υπάρξει εκείνη την ημέρα η ρίζα του Ιεσσαί και εκείνος που εγείρεται για να άρχει των εθνών· σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη». 20. 〈Από τον ίδιο〉. «

Και σύμφωνα με τον Ησαΐα, όταν όλοι οι άνθρωποι δουν αυτό ακριβώς το σωτήριο έργο, λέγεται ότι θα προσκυνήσουν τον Θεό των όλων, ο οποίος έχει χαρίσει σε όλους άφθονα τη σωτηρία του. Και ότι θα τον προσκυνήσουν, όχι στην κάτω Ιερουσαλήμ που βρίσκεται στην Παλαιστίνη, αλλά ο καθένας «από τον τόπο του, και όλοι όσοι βρίσκονται στα νησιά των εθνών». Τότε θα εκπληρωθεί και το λόγιο που λέει ότι «θα επικαλούνται όλοι» οι άνθρωποι, όχι πλέον τους πατρικούς θεούς ούτε τα είδωλα και τους δαίμονες, αλλά «το όνομα του Κυρίου και θα τον υπηρετούν κάτω από έναν ζυγό, και από τα πέρατα των ποταμών της Αιθιοπίας θα του προσφέρουν» τις λογικές και αναίμακτες «θυσίες» μέσω της Καινής Διαθήκης του Χριστού, οι οποίες δεν θα προσφέρονται στην κάτω Ιερουσαλήμ, ούτε στο θυσιαστήριο που βρίσκεται εκεί, αλλά θα αναφέρονται στα προλεχθέντα πέρατα της Αιθιοπίας. Εάν δε είναι κάτι μέγα το να είναι κανείς και να ονομάζεται λαός του Θεού, και αν αυτό μάλιστα αποτελεί μία από τις μέγιστες θείες επαγγελίες, το να λέγεται δηλαδή από Αυτόν για τους αξίους του: «εγώ θα είμαι Θεός τους, και αυτοί θα είναι λαός μου», και αν ο Ισραήλ καυχιόταν προηγουμένως δικαιολογημένα για το ότι ήταν ο μόνος λαός του Θεού, τώρα ο Κύριος με την έλευσή Του υπόσχεται να χαρίσει αυτό το αγαθό και στα έθνη λέγοντας: «Ιδού, εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο, και θα γίνουν δικός του λαός».

Αν, λοιπόν, ο αποστέλλων Κύριος είναι Κύριος Παντοκράτωρ, και εκείνος που λέει ότι έχει αποσταλεί είναι ομοίως, άρα πρόκειται για δύο. Και με σαφήνεια ο απεσταλμένος λέει: «ο Κύριος Παντοκράτωρ με έχει αποστείλει στα έθνη». Του ιδίου. «Τέρπου και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών, διότι ιδού, εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν λαός του, και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, και θα γνωρίσεις ότι ο Κύριος Παντοκράτωρ με εξαπέστειλε σε εσένα», και τα εξής. Στα οποία, μετά από άλλα, προσθέτει: «και θα τους ενδυναμώσω εν Κυρίω τω Θεώ τους, και στο όνομά του θα καυχηθούν, λέγει ο Κύριος».

Και αυτά είναι παρόμοια με τα προηγούμενα, καθώς προαναγγέλλουν την παρουσία του Χριστού στους ανθρώπους και την σωτήρια κλήση των εθνών που έγινε μέσω αυτού. «Εγώ λοιπόν ο ίδιος ο Κύριος θα έρθω», λέει, «και κατά τη δική μου παρουσία δεν θα είναι πλέον ο παλαιός Ισραήλ ούτε ένα μόνο έθνος πάνω στη γη, αλλά πολλά έθνη θα καταφύγουν στον ύψιστο και μέγα Κύριο, τον Θεό και δικό μου και των συμπάντων, στον οποίο τα έθνη που θα καταφύγουν θα τύχουν τέτοιας ευεργεσίας, ώστε και να ονομαστούν και να γίνουν λαός του Θεού, και να κατοικήσουν στο μέσο της αποκαλούμενης θυγατέρας της Σιών». Έτσι συνηθίζουν τα ιερά γράμματα να αποκαλούν την επίγεια εκκλησία του Θεού, σαν μια θυγατέρα της επουράνιας. Σε αυτήν, άλλωστε, φέρνει το χαρμόσυνο άγγελμα το λόγιο που λέει: «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών, ιδού έρχομαι και θα κατασκηνώσω στο μέσο σου». Διότι έχουμε πιστέψει ότι ο Θεός Λόγος κατασκηνώνει στο μέσο της εκκλησίας, όπως ακριβώς έχει υποσχεθεί λέγοντας: «Ιδού εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες μέχρι τη συντέλεια του αιώνος», και «όπου δύο ή τρεις είναι συγκεντρωμένοι στο όνομά μου, εκεί είμαι και εγώ ανάμεσά τους». Όταν δε εγώ, λέει, ο ίδιος ο Κύριος έρθω και κατασκηνώσω στο μέσο σου, τότε θα αποκτήσεις μεγαλύτερη γνώση περί του παντοκράτορος Θεού, καθώς εγώ ο Κύριος θα αποδώσω την αιτία της αποστολής μου στους ανθρώπους στον Πατέρα που με απέστειλε· και θα γνωρίσεις «ότι ο Κύριος ο παντοκράτωρ με έχει αποστείλει» σε σένα.

Διότι, όπως ακριβώς απομάκρυναν τον λαό του Θεού από την πατροπαράδοτη ευσέβεια και τον κατέστησαν «λάφυρο» για τους δικούς τους δαίμονες, έτσι κάποτε και τα ίδια θα αποσπαστούν ως λάφυρα από την πατρική τους ειδωλολατρία, από εκείνους που παλαιότερα τους είχαν υποδουλωθεί, και θα μεταστραφούν κάτω από τον ζυγό της εβραϊκής ευσέβειας. Αυτό δε λέει ο Κύριος ότι θα γίνει μέσω του εαυτού Του, ο οποίος πρόκειται να αποσταλεί από τον Πατέρα για αυτό ακριβώς το κατόρθωμα. Θα μπορούσε βέβαια να πει κανείς ότι ως «έθνη» ονομάζονται τώρα κάποιες νοητές και αόρατες δυνάμεις, οι οποίες «λεηλάτησαν» και αιχμαλώτισαν τις ψυχές των ανθρώπων, για τις οποίες ψυχές λέει ότι ο φιλάνθρωπος Λόγος του Θεού φροντίζει με τέτοιον τρόπο, σαν να επρόκειτο για την κόρη του δικού Του οφθαλμού· και δείγμα αυτής της τέτοιας φροντίδας Του για το ανθρώπινο γένος αποτελεί το γεγονός ότι δεν δίστασε ο ίδιος, αν και ήταν ο Λόγος του Θεού και βρισκόταν στη δόξα πλάι στον Πατέρα, να αναλάβει την έλευσή Του ανάμεσα στους ανθρώπους και τη θεία οικονομία. 〈Από τον ίδιο〉. «Τέρπου και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών, διότι, ιδού, εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέει ο Κύριος. Και πολλά έθνη θα καταφύγουν στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν δικός Του λαός, και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, και θα γνωρίσεις ότι ο Κύριος ο Παντοκράτορας με απέστειλε σε εσένα».

Εφόσον, λοιπόν, αυτά δεν εκπληρώθηκαν ποτέ άλλοτε από αιώνος, παρά μόνο κατά την εποχή της κυριαρχίας των Ρωμαίων, από τους χρόνους της επιφανείας του Σωτήρος μας και μέχρι σήμερα, θεωρώ ότι έχει λάβει αναμφισβήτητη απόδειξη ο χρόνος της προφητευμένης παρουσίας του Κυρίου στους ανθρώπους. 〈Από τον Ζαχαρία〉. «Τέρπου και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών, διότι ιδού, εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα και θα γίνουν δικός του λαός, και θα κατασκηνώσουν ανάμεσά σου, και θα επιγνώσεις ότι ο Κύριος Παντοκράτωρ με απέστειλε σε εσένα». Και μετά από πάρα πολλά ενδιάμεσα προσθέτει: «Χαίρε σφόδρα, θυγατέρα Σιών, κήρυττε, θυγατέρα Ιερουσαλήμ· ιδού ο βασιλιάς σου έρχεται σε εσένα δίκαιος και σώζων, ο ίδιος πράος και επιβαίνων σε υποζύγιο και σε πώλο νέο. Και θα εξολοθρεύσει τα άρματα από τον Εφραΐμ και τον ίππο από την Ιερουσαλήμ, και θα εξολοθρευθεί το πολεμικό τόξο, και θα υπάρξει πλήθος ειρήνης από τα έθνη· και θα κυριαρχήσει από θάλασσα σε θάλασσα και από τους ποταμούς μέχρι τα πέρατα της γης».

Βʹ. Του ιδίου, άλλα περί της ενσάρκου παρουσίας του Κυρίου. «Αυτός είναι ο Θεός μας· κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του. Βρήκε κάθε οδό της γνώσεως και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο του, και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του. Και μετά από αυτά εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους.» —«Ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει.» Και πάλι: «Θα εμφανιστεί ο Θεός των θεών στη Σιών.» Και πάλι: «Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς.» «Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητείτε, και ο Άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε.» «Χαίρε πάρα πολύ, θυγατέρα της Σιών· κήρυττε, θυγατέρα της Ιερουσαλήμ. Ιδού, ο Βασιλιάς σου έρχεται σε εσένα πράος, επιβιβασμένος πάνω σε υποζύγιο και σε πώλο όνου.» Ποιος άραγε από τους βασιλείς εισήλθε ποτέ στην Ιερουσαλήμ καθισμένος πάνω σε όνο; Και πάλι: «Τέρπου και ευφραίνου, θυγατέρα της Σιών, διότι εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν δικός του λαός.» Και πάλι: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου εμπρός από εσένα.» Και πάλι: «Θα σταθούν τα πόδια του εκείνη την ημέρα πάνω στο όρος των Ελαιών, που βρίσκεται απέναντι από την Ιερουσαλήμ προς τα ανατολικά.»

Αλλά οφείλετε να πιστέψετε στον Ζαχαρία, ο οποίος υποδεικνύει παραβολικά το μυστήριο του Χριστού και το κηρύττει συγκαλυμμένα. Τα λεγόμενα δε είναι τα εξής: Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών, διότι ιδού εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος. Και θα προστεθούν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν δικός μου λαός· και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, και θα γνωρίσουν ότι ο Κύριος των δυνάμεων με απέστειλε σε εσένα. Και θα κατακληρονομήσει ο Κύριος τον Ιούδα ως μερίδα του πάνω στην άγια γη, και θα εκλέξει και πάλι την Ιερουσαλήμ. Ας έχει ευλάβεια κάθε σάρκα ενώπιον του Κυρίου, διότι εγέρθηκε από τα άγια νέφη του. Και μου έδειξε τον Ιησού, τον μέγα ιερέα, να στέκεται ενώπιον του αγγέλου του Κυρίου· και ο διάβολος στεκόταν στα δεξιά του, για να του εναντιωθεί. Και είπε ο Κύριος προς τον διάβολο: Ας σε επιτιμήσει ο Κύριος, εκείνος που εξέλεξε την Ιερουσαλήμ. Δεν είναι μήπως αυτός δαυλός βγαλμένος από τη φωτιά;

Αυτά ας τα ακούσουν και ας τα μάθουν οι παράφρονες, ότι αντιτάσσονται στο Άγιο Πνεύμα, συκοφαντώντας την Εκκλησία του Χριστού, και ας γνωρίσουν ότι μιλούν εκ του αντιθέτου πνεύματος. Ας ακούσουμε και κάποιον άλλον από τους αγίους που λέει: Τέρπου και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών, διότι ιδού, έρχομαι και θα κατοικήσω ανάμεσά σου, λέει ο Κύριος. Και πολλά έθνη θα καταφύγουν στον Κύριο ανάμεσά σου, και θα καταλάβεις ότι ο Κύριος ο παντοκράτορας με απέστειλε. Ποιος είναι λοιπόν ο ερχόμενος, ας το διακηρύξει ο Ιωάννης, ο μέγας πρόδρομος του Σωτήρα μας, ο οποίος απέστειλε δύο από τους μαθητές του για να ρωτήσουν τον Κύριο: Εσύ είσαι ο ερχόμενος ή να περιμένουμε κάποιον άλλον; Και μέσα από αυτά που άκουσε, Τον κηρύττει ως αμνό και Υιό του Θεού. Αλλά και ο ξακουστός Δαβίδ ψάλλει: Ευλογημένος ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου. Αυτός ο Σωτήρας που ήλθε, συνομιλεί με τους μύστες Του ως εξής:

Ο Κύριος αφαίρεσε τα αδικήματά σου, σε λύτρωσε από τα χέρια των εχθρών σου. Σήκωσε τα μάτια σου γύρω και δες συγκεντρωμένα τα παιδιά σου. διότι, ιδού, έφτασαν σε σένα όλοι οι γιοι σου από μακριά και οι κόρες σου, όχι προσφέροντας χρυσό και λιβάνι και πολύτιμους λίθους, που είναι όλα γεννήματα της γης και αποκτούν την αξία τους από τον ανθρώπινο νόμο, αλλά προσφέροντάς σου την πατροπαράδοτη πίστη ανόθευτη, πιο καθαρή από κάθε χρυσό και πιο πολύτιμη από όλους τους λίθους. Χαίρε και ευφραίνου με όλη σου την καρδιά, διότι, ιδού, έρχεται ο Κύριος και θα κατασκηνώσει ανάμεσά σου. Τι είναι πιο ευχάριστο από τη σημερινή ημέρα, και τι πιο τρανό από αυτή τη γιορτή ως αφορμή για αγαλλίαση και χαρά; Ένα άλλο κεντρί μπήγεται σήμερα εναντίον του θανάτου μέσα στα ίδια του τα σπλάχνα, όχι με τον ενταφιασμό του Σωτήρα σε τάφο νεκρώσεως για την κοινή ανάσταση του ανθρωπίνου γένους, αλλά με την έγερση της μητρικής εικόνας από τα ίδια τα βάθη της λήθης, η οποία συνανασταίνει μαζί της τις μορφές των αγίων.

Ο υπεράγαθος δεν αρνήθηκε να γίνει γέννημα του δικού του πλάσματος, αγαπώντας δηλαδή εκείνην που είναι ωραιότερη από όλη την κτίση, λαμβάνοντας εκείνην που είναι πιο άξια από τις ουράνιες δυνάμεις. Γι' αυτήν, λοιπόν, ο θαυμασιότατος Ζαχαρίας λέει: «Τέρπου και ευφραίνου, θυγατέρα της Σιών, διότι, ιδού, έρχομαι και θα κατοικήσω ανάμεσά σου», λέει ο Κύριος. Γι' αυτήν ακριβώς και ο μακαριότατος Ιωήλ, όπως μου φαίνεται, παρουσιάζεται να αναφωνεί κάπως έτσι: «Έχε θάρρος, γη, χαίρε και ευφραίνου, διότι ο Κύριος έκανε μεγάλα έργα σε σένα». Διότι είναι γη, πάνω στην οποία ο ιερότατος Μωυσής διατάχθηκε να λύσει το υπόδημα του σκιώδους νόμου για την αντικατάστασή του από τη χάρη. Είναι γη, πάνω στην οποία υμνείται ότι έχει θεμελιωθεί κατά σάρκα από το Πνεύμα, εκείνος που θεμελιώνει τη γη πάνω στην ασφάλειά της. Είναι γη, που δεν επιδέχεται σπορά, και η οποία καρποφορεί τον τροφοδότη των πάντων. Είναι γη, πάνω στην οποία δεν φύτρωσε το αγκάθι της αμαρτίας. Αντίθετα μάλιστα, μέσω του βλαστού της ξεριζώθηκε σύρριζα.