Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 3:2

«Και είπε προς τον διάβολο: Να σε επιτιμήσει ο Κύριος, διάβολε, και να σε επιτιμήσει ο Κύριος που εξέλεξε την Ιερουσαλήμ· δεν είναι μήπως αυτός σαν δαυλός βγαλμένος από τη φωτιά;» Το διήγημα είναι μεν όραμα, αλλά περιέχει ιστορικό νόημα, το οποίο εισάγεται αινιγματωδώς, και προδιαγράφεται πάλι σαν σε εικόνα στο πρόσωπο του Ιησού. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι ο Προφήτης κάνει λόγο για εκείνα που έχουν εκπληρωθεί μέσα από τις οράσεις, και δεν λέει καθόλου άσκοπους μύθους, ούτε βέβαια έρχεται κατόπιν των γεγονότων για να μας επισωρεύσει ένα πλήθος από περιττά διηγήματα· αλλά, όπως είπα στην αρχή, όσα έχει δει πριν από τα γεγονότα, θεωρεί πολύ σημαντικό να τα εξαγγέλλει, καθιστώντας τον Ισραήλ σοφό και ασφαλή, ώστε, αποφεύγοντας να περιπέσει στα ίδια σφάλματα, να μην αιχμαλωτιστεί και δεύτερη φορά, γνωρίζοντας ότι σώθηκε με κόπο, και ότι η απολύτρωσή τους και η χάρη έχει γίνει σχεδόν μέλημα ακόμη και για τους αγγέλους στον ουρανό. Είπε λοιπόν, ότι είδε τον άγγελο να στέκεται, και μπροστά του τον Ιησού, τον γιο του Ιωσεδέκ, τον μέγα ιερέα· και ο μεν άγγελος στεκόταν ως εικόνα και τύπος του Χριστού, ο δε ιερέας θα μπορούσε να νοηθεί αντί ολόκληρου του λαού· διότι έτσι εκλαμβάνεται στις θείες Γραφές.

Διότι λέει ότι στεκόταν εκ δεξιών του, παραλύοντας κατά κάποιον τρόπο τα δεξιά· διότι δεν πολεμά τις φαύλες πράξεις μας, αλλά τις δεξιές και επαινούμενες. Αυτό ακριβώς καταράστηκε να πάθει κάποιος από εκείνους που ασέβησαν απέναντι στον Χριστό ο μακάριος Δαβίδ, λέγοντας τα εξής: «Και ο διάβολος ας σταθεί εκ δεξιών του». Αντιστεκόταν, λοιπόν, ο σατανάς, όμως επιτιμούνταν μέσω της φωνής του αγγέλου· διότι τον άκουγε να λέει: «Ο Κύριος να σε επιτιμήσει, διάβολε, και να σε επιτιμήσει ο Κύριος, αυτός που εξέλεξε την Ιερουσαλήμ».

Διότι πρόσεξε πώς τον απέδειξε αμέσως θεομάχο και να αντιτάσσεται με ανόσιο τρόπο στις άνωθεν αποφάσεις. Επειδή, ενώ ο Θεός σπλαγχνίζεται και απαλλάσσει πλέον τον Ισραήλ από το παράπτωμα, και έχει αποδεχθεί και καθιστά ήδη κατά κάποιον τρόπο εκλεκτή την Ιερουσαλήμ, αυτός δεν παύει να κατηγορεί και τολμά να κατακρίνει αυτούς που έχουν ελεηθεί. Επομένως, τον ελέγχει ως αχόρταγο στην οργή, λέγοντας: «Δεν είναι αυτός σαν δαυλός που αποσπάστηκε από τη φωτιά;» Είναι σαν να έλεγε: «Ομολογουμένως ο Ισραήλ έχει αμαρτήσει, και φαίνεται παγιδευμένος στην επικριτικότητά σου. Όμως έχει εκτίσει όχι μικρή ποινή, υπέμεινε τις συμφορές και αποσπάστηκε με δυσκολία, σαν μισοκαμένος δαυλός από τη φωτιά· διότι δεν έχει αποτινάξει ακόμη τη βλάβη της αιχμαλωσίας· μόλις τώρα και με δυσκολία διέφυγε τη φλόγα της αγιάτρευτης ταλαιπωρίας. Πάψε, λοιπόν, να κατηγορείς αυτούς που ελεήθηκαν. "Διότι ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που κατακρίνει;"» <Και ο Ιησούς ήταν ντυμένος με ενδύματα ρυπαρά, και στεκόταν μπροστά στον άγγελο. Και αποκρίθηκε και είπε προς αυτούς που στέκονταν μπροστά του, λέγοντας: «Αφαιρέστε τα ρυπαρά ενδύματα από αυτόν». Και είπε προς αυτόν: «Ιδού, αφαίρεσα τις ανομίες σου. Και ντύστε τον με ποδήρη χιτώνα, και τοποθετήστε καθαρή κίδαρη στο κεφάλι του».>

Και ο Ιεζεκιήλ λέγει: Εγώ είμαι ο Κύριος που ξηραίνει το χλωρό ξύλο. 〈λβ〉 Ότι θα πειρασθεί από τον διάβολο — ο Ζαχαρίας λέγει: Και μου έδειξε ο Κύριος τον Ιησού, τον μέγα ιερέα, να στέκεται ενώπιον του αγγέλου του Κυρίου, και ο διάβολος στεκόταν στα δεξιά του για να του εναντιωθεί. Και του είπε ο Κύριος: Είθε να σε επιπλήξει ο Κύριος, διάβολε, εκείνος που εξέλεξε την Ιερουσαλήμ.

Και σε ποιον θα οργιστεί ή θα επιτιμήσει, παρά στο προαναφερθέν πλήθος των άπιστων εθνών ή και στον διάβολο που ενεργεί μέσα σε αυτά; Ποιος δε θα τα επιτιμήσει, παρά μόνο εκείνος για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Είθε να σε επιτιμήσει ο Κύριος, αυτός που εξέλεξε την Ιερουσαλήμ»; Και αφού ο Κύριος τον επιτιμήσει, προσθέτει το τι πρόκειται να συμβεί: «και θα τον διώξει μακριά, σαν το χνούδι του άχυρου που λιχνίζουν ενάντια στον άνεμο, και σαν τη σκόνη του τροχού που παρασύρει η καταιγίδα», ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «και σαν τροχό μπροστά από την καταιγίδα».

Ο Κύριος θα σε φυλάξει. Εκείνον που ατενίζει διαρκώς προς τον Θεό, τον φυλάττει ο ίδιος ο άγρυπνος Θεός, και σκεπάζει το δεξί του χέρι, εφόσον εκείνος επιτελεί ορθές πράξεις και αποδιώκει τους εχθρούς με τη δεξιά του· διότι οι εχθροί προσπαθούν να επιβουλευθούν κυρίως τη δεξιά των θεοφιλών ανθρώπων. Έτσι άλλωστε έχει γραφτεί: «Και ο Ιησούς ήταν ντυμένος με ρυπαρά ενδύματα, και ο διάβολος στεκόταν εκ δεξιών του». — Προπάντων δε ο Θεός προφυλάσσει από την κακία, έστω κι αν επιτρέπει να δοκιμάζονται από θλίψη τα εξωτερικά αγαθά ή το σώμα· για τον Ιώβ, εξάλλου, έδωσε την παραγγελία: «Μόνο την ψυχή του να διαφυλάξεις». Και η ψυχή έχει ανάγκη από φύλαξη κατά τον καιρό της εξόδου της από τον βίο, καθώς και κατά την είσοδό της στην πόλη του Θεού. Διότι, ποιο είναι το όφελος αν κάποιος πέσει στη μέση του δρόμου και χαθεί; Γι' αυτό, μην μακαρίζεις κανέναν άνθρωπο πριν από το τέλος της ζωής του.

Το δικό μου όνομα, λέει ο ίδιος ο Κύριος που σου αποκαλύπτει αυτά, έχει γραφτεί επάνω σε αυτόν που πρόκειται να εισαγάγει τον λαό στη γη της επαγγελίας· αν δε αυτός ήταν ο Ιησούς (του Ναυή), και κανένας άλλος, είναι προφανές ότι λέει πως το δικό Του όνομα έχει τεθεί σε αυτόν. Δεν είναι καθόλου θαυμαστό, λοιπόν, αν τον αποκαλεί και άγγελο, αφού και για τον Ιωάννη, ο οποίος υπήρξε άνθρωπος, έχει λεχθεί το: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου εμπρός από εσένα». <Από τον Ζαχαρία>. «Και μου έδειξε ο Κύριος τον Ιησού, τον μέγα ιερέα, να στέκεται ενώπιον του αγγέλου του Κυρίου, και ο διάβολος στεκόταν στα δεξιά του για να του εναντιωθεί. Και είπε ο Κύριος προς τον διάβολο: Να σε επιτιμήσει ο Κύριος, διάβολε, και να σε επιτιμήσει ο Κύριος που εξέλεξε την Ιερουσαλήμ· δεν είναι άραγε αυτός σαν δαυλός που αρπάχτηκε μέσα από τη φωτιά; Και ο Ιησούς ήταν ενδεδυμένος με ρυπαρά ιμάτια και στεκόταν ενώπιον του αγγέλου του Κυρίου. Και αποκρίθηκε και είπε προς αυτούς που στέκονταν ενώπιόν του, λέγοντας: Αφαιρέστε από αυτόν τα ρυπαρά ιμάτια. Και είπε προς αυτόν: Ιδού, αφαίρεσα τις ανομίες σου, και ντύστε τον με ποδήρη χιτώνα, και τοποθετήστε καθαρή κίδαρη στο κεφάλι του, και τον έντυσαν με ιμάτια.» Και στη συνέχεια προσθέτει: «Άκουσε λοιπόν, Ιησού, μέγα ιερέα, εσύ και οι πλησίον σου που κάθονται ενώπιόν σου, διότι είναι άνδρες τερατοσκόποι (που αποτελούν σημεία), διότι εγώ φέρνω τον δούλο μου, την Ανατολή».

Και ο Ιησούς, ο μέγας ιερέας που αναφέρεται στον προφήτη, τέθηκε επικεφαλής της επιστροφής από τη Βαβυλώνα στην Ιερουσαλήμ, φέροντας και αυτός την προτύπωση του Ιησού, του Σωτήρα μας, τον οποίο έχουμε ως «μέγα αρχιερέα που έχει διασχίσει τους ουρανούς», μέσω του οποίου διδαχθήκαμε και εμείς, αφού λυτρωθήκαμε σαν από άλλη Βαβυλώνα από τη σύγχυση και την αιχμαλωσία του παρόντος βίου, να σπεύδουμε προς την ουράνια πόλη, την αληθινή Ιερουσαλήμ. Εύλογα, λοιπόν, ο Ιησούς, ο οποίος έφερε στο πρόσωπό του την εικόνα της αλήθειας, φορούσε και ρυπαρά ιμάτια, και ο διάβολος αναφέρεται ότι στεκόταν στα δεξιά του και του εναντιωνόταν, επειδή και ο αληθινός Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς, αφού κατέβηκε στη δική μας αιχμαλωσία, ανέλαβε τις αμαρτίες μας, πήρε πάνω του τον ανθρώπινο ρύπο, και υπέμεινε τους εξευτελισμούς του πάθους λόγω της φιλανθρωπίας Του προς εμάς. Γι' αυτό λέει ο Ησαΐας: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς, και εμείς τον θεωρήσαμε ως άνθρωπο που βρίσκεται σε πόνο και σε πληγή και σε κάκωση· αυτός όμως τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας». Αλλά και ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, όταν είδε τον Κύριο, είπε: «Ιδού ο αμνός του Θεού, που σηκώνει τις αμαρτίες του κόσμου».

Και στη συνέχεια περί άλλου Κυρίου και Θεού κάπως έτσι ο ίδιος ο Κύριος προσθέτει: «και θα τους ενισχύσω εν Κυρίω τω Θεώ αυτών, και στο όνομά του θα καυχηθούν, λέγει ο Κύριος». Ποιοι άραγε θα ήταν αυτοί που καυχώνται εν Κυρίω...; Του ιδίου. «Και μου έδειξε ο Κύριος τον Ιησού, τον μέγα ιερέα, να στέκεται ενώπιον του αγγέλου του Κυρίου, και ο διάβολος στεκόταν στα δεξιά του για να του εναντιωθεί. Και είπε ο Κύριος προς τον διάβολο: Να σε επιτιμήσει ο Κύριος, διάβολε, και να σε επιτιμήσει ο Κύριος που εξέλεξε την Ιερουσαλήμ.» Πάλι και εδώ ο Κύριος λέει ότι έτερος Κύριος θα επιτιμήσει τον διάβολο, καθώς δεν επιτιμά ο ίδιος ο Κύριος που συνομιλεί, αλλά κάνει μνεία άλλου Κυρίου. Μέσω αυτών θεωρώ ότι παρουσιάζεται σαφώς η απόδειξη περί των δύο Κυρίων, του Πατρός και Θεού των όλων, και εκείνου που μετά τον Πατέρα έχει αναλάβει την κυριότητα και δεσποτεία επί πάντων των δημιουργημάτων. Του Μαλαχία. «Ιδού, αποστέλλω τον άγγελόν μου, και θα ετοιμάσει την οδό προ του προσώπου μου, και ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος τον οποίο εσείς ζητείτε, και ο άγγελος της διαθήκης τον οποίο εσείς θέλετε· ιδού, έρχεται, λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ. Και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του;» Όμοια είναι και αυτά με τα προηγούμενα. Διότι ο ίδιος ο Κύριος, ο Θεός ο Παντοκράτωρ, λέει ότι θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, ομιλώντας περί ετέρου· υποδηλώνει επομένως τον Θεό Λόγο.

ΞΒ΄. Διότι, όταν θυμηθώ τον Ζαχαρία, φρίττω για το δρέπανο, παρομοίως και για όσα αυτός μαρτυρεί εναντίον των ιερέων: αυτά δηλαδή που υποδηλώνει για τον σπουδαίο Ιησού, τον μέγα ιερέα, τον οποίο, αφού του αφαιρεί μέσα από τον λόγο τη ρυπαρή και ανάξια ενδυμασία, του φορά την ιερατική και λαμπρή στολή· καθώς και όσα παρουσιάζει τον άγγελο να λέει και να παραγγέλλει προς τον Ιησού. Και αυτά μεν, επειδή αναφέρονται σε πράγματα ίσως μεγαλύτερα και υψηλότερα απ' ό,τι ταιριάζει στους πολλούς ιερείς, ας τιμηθούν με τη σιωπή. Πλην όμως, αξίζει να σημειωθεί ότι και σε αυτόν, στα δεξιά του, στεκόταν ο διάβολος για να του εναντιωθεί· πράγμα που για εμένα τουλάχιστον δεν είναι ασήμαντο, ούτε άξιο για μικρό μόνο φόβο και επαγρύπνηση.

Ψαλμός του Δαβίδ, τον οποίο έψαλε για τον Χουσί, που ερμηνεύεται «Αιθίοπας», δηλαδή ο διάβολος· διότι είναι μαύρος σαν να έχει καπνιστεί από την οργή του Θεού. Έτσι άλλωστε τον ονομάζει και η Γραφή, «δαυλό βγαλμένο από τη φωτιά». Και δαυλός είναι ένα μισοκαμένο ξύλο. Τον αποκαλεί δε «υιό του Ιεμενεί», ως πλάσμα που δημιουργήθηκε από τη δεξιά του Θεού· διότι η λέξη Ιεμενείας ερμηνεύεται «δεξιά». Επειδή λοιπόν αυτός [έχοντας εκπέσει από την άνω δόξα] πολεμά τον άνθρωπο. Για τον λόγο αυτόν, προσευχόμενος στον Θεό εκ μέρους του ανθρώπου, του αφιέρωσε τον ψαλμό. «Κύριε, ο Θεός μου». Από τον διάβολο και τους δαίμονές του. «Από όλους αυτούς που με καταδιώκουν». Διότι μου επιτίθεται ζητώντας να με ανατρέψει, λέει ο άνθρωπος, αλλά εσύ ως αγαθός Θεός γλίτωσέ με από αυτόν. «Μήπως με αρπάξει». Διότι αρπακτικό και τυραννικό είναι αυτό το θηρίο και θέλει πάντοτε να καταπιεί τον άνθρωπο, νομίζοντας ότι δεν υπάρχει κανείς για να τον υπερασπιστεί. «Κύριε ο Θεός μου». Απολογείται ο προφήτης προς τον Θεό, δηλαδή υπέρ του ανθρώπου. «Εάν ανταπέδωκα». Πάλι ο Χριστός, γινόμενος πρότυπο για τον άνθρωπο ώστε να μην ανταποδίδει κακό αντί κακού, καθώς σταυρωνόταν έλεγε: «Άφες αυτοίς, ου γαρ οίδασι τι ποιούσι». «Είθε να εκπέσω». Δηλαδή, θέλησα να τους κερδίσω παρότι ήταν εχθροί· αυτοί όμως απομακρύνθηκαν από εμένα, προφανώς οι Ιουδαίοι. «Ας καταδιώξει». [Αυτοί όμως επιτέθηκαν με φθόνο και δεν σταμάτησαν να καταδιώκουν, νομίζοντας ότι θα καταλάβουν τον ακατάληπτο].

«Άνθρακες»: Διότι ο διάβολος έγινε καπνός, καθώς λέει η Γραφή· και έγινε σαν δαυλός αποσπασμένος από τη φωτιά, που είναι ένα καμένο ξύλο. «Και έκλινεν»: Εννοεί την άφιξή Του στη γη. Διότι, όπως στο πυκνό σκοτάδι είναι αδύνατον να δει κανείς, έτσι και το μυστήριο της καθόδου Του δεν έγινε γνωστό στις ουράνιες δυνάμεις. «Και επέβη»: Εννοεί πάλι την άνοδό Του στους ουρανούς με τη σάρκα. «Επετάσθη»: Δηλαδή με τη σάρκα· ως Θεό όμως, και οι άνεμοι Τον υπηρετούσαν και οι άγγελοι Τον συνέτρεχαν με τις φτερούγες τους. «Και έθετο»: Διότι, όπως στο σκοτάδι είναι αδύνατον να γνωρίσει κανείς κάτι, έτσι ακατάληπτο είναι και το μυστήριο της ενανθρωπήσεως του Κυρίου. Διότι δεν θεάθηκε (εμφανίστηκε) πλέον στους ανθρώπους με σάρκα μετά την άνοδο στους ουρανούς. «Κύκλω»: Η δεσποτική σάρκα· διότι μαζί με αυτήν αναλήφθηκε. «Σκοτεινόν ύδωρ»: Αθέατο, δηλαδή ακατάληπτο, είναι το μυστήριο που τελείται στα ύδατα του βαπτίσματος δια των σωμάτων· διότι τα σώματα αυτών που φωτίζονται είναι νεφέλες. «Από της τηλαυγήσεως»: Διότι από το φως της δόξας Του ενώπιόν Του οι απόστολοι, αφού έγιναν πλήρεις, εστάλησαν στο κήρυγμα. Επειδή η Γραφή πάντοτε ονομάζει τους αποστόλους νεφέλες. Διότι, όπως οι νεφέλες δέχονται τη βροχή και την εκχέουν πάνω στη γη, έτσι και οι απόστολοι εξέχεαν τον λόγο του κηρύγματος σε όλη τη γη. «Χάλαζα»: Τα Ευαγγέλια είναι στερεά σαν το χαλάζι· αυτά εστάλησαν ως «άνθρακες», το πυρ του Πνεύματος, για το οποίο λέει: «γλώσσες πυρός».

ε'. Κλήση των εθνών στη νέα Σιών· και απειλή κατά των δαιμόνων· και ευαγγελισμός της μετά σαρκός άφιξης του Κυρίου στη Σιών, μέσω της οποίας τα έθνη θα επιστρέψουν σε αυτόν. στ'. Διήγηση της κάθαρσης του Ιησού, ο οποίος ήταν τότε ιερέας τους· και αυστηρή παραγγελία προς τον ίδιο σχετικά με το τι άρμοζε να τηρεί.

Αλλά και ο Ζαχαρίας λέει, όπως και εσύ ο ίδιος ανέφερες, ότι ο διάβολος στεκόταν στα δεξιά του ιερέα Ιησού για να του εναντιωθεί, και ειπώθηκε: «Να σε επιτιμήσει ο Κύριος, αυτός που εξέλεξε την Ιερουσαλήμ». Και πάλι στον Ιώβ είναι γραμμένο, όπως και ο ίδιος είπες, ότι οι άγγελοι ήλθαν να παρασταθούν μπροστά στον Κύριο, και μαζί τους είχε έλθει και ο διάβολος. Και από τον Μωυσή στην αρχή της Γένεσης, έχουμε καταγεγραμμένο ότι το φίδι πλάνησε την Εύα και καταράστηκε. Επίσης, στην Αίγυπτο, μάθαμε ότι υπήρξαν μάγοι που εξισώνονταν με τη δύναμη η οποία ενεργούνταν από τον Θεό μέσω του πιστού θεράποντα Μωυσή. Και γνωρίζετε ότι ο Δαβίδ είπε πως οι θεοί των εθνών είναι δαιμόνια.

Αλλά για να σας αποδώσω τον λόγο περί της αποκαλύψεως του αγίου Ιησού Χριστού, αναλαμβάνω και πάλι τον λόγο και λέγω ότι και εκείνη η αποκάλυψη έχει γίνει για εμάς που πιστεύουμε σε αυτόν τον σταυρωθέντα Χριστό, τον Αρχιερέα. Εμείς οι οποίοι, ενώ βρισκόμασταν σε πορνείες και γενικώς σε κάθε ρυπαρή πράξη, μέσω της χάριτος του Ιησού μας σύμφωνα με το θέλημα του Πατέρα του, απεκδυθήκαμε όλα τα ρυπαρά κακά με τα οποία ήμασταν ενδεδυμένοι. Σε εμάς ο διάβολος στέκεται πάντοτε ενάντιος, θέλοντας να ελκύσει τους πάντες προς τον εαυτό του, αλλά ο άγγελος του Θεού, δηλαδή η δύναμη του Θεού που στάλθηκε σε εμάς μέσω του Ιησού Χριστού, τον επιτιμά και εκείνος απομακρύνεται από εμάς. Και σαν να έχουμε αρπαχθεί μέσα από τη φωτιά, αφενός έχουμε καθαριστεί από τις προηγούμενες αμαρτίες, αφετέρου γλιτώσαμε από τη θλίψη και την πύρωση με την οποία μας δοκιμάζουν ο διάβολος και όλοι οι υπηρέτες του, από τα οποία και πάλι μας αποσπά ο Ιησούς, ο Υιός του Θεού· ο οποίος υποσχέθηκε να μας ενδύσει με τα ετοιμασμένα ενδύματα, εάν τηρήσουμε τις εντολές του, και εξήγγειλε ότι θα προνοήσει για μια αιώνια βασιλεία.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνος ο Ιησούς, που ονομάζεται ιερέας από τον προφήτη, φάνηκε να φορά ρυπαρά ενδύματα επειδή ειπώθηκε ότι είχε πάρει γυναίκα πόρνη, και ονομάστηκε δαυλός βγαλμένος από τη φωτιά επειδή έλαβε άφεση αμαρτιών, ενώ επιτιμήθηκε και ο διάβολος που ήταν εναντίον του, έτσι και εμείς, οι οποίοι μέσω του ονόματος του Ιησού πιστέψαμε σαν ένας άνθρωπος στον Θεό, τον Ποιητή των όλων, έχοντας απεκδυθεί τα ρυπαρά ενδύματα, δηλαδή τις αμαρτίες, μέσω του ονόματος του πρωτότοκου Υιού του, και έχοντας πυρωθεί μέσω του λόγου της κλήσεώς του, είμαστε το αληθινό αρχιερατικό γένος του Θεού, όπως μαρτυρεί και ο ίδιος ο Θεός λέγοντας ότι σε κάθε τόπο ανάμεσα στα έθνη προσφέρουν θυσίες ευάρεστες σε αυτόν και καθαρές. Ο Θεός όμως δεν δέχεται θυσίες από κανέναν, παρά μόνο μέσω των ιερέων του.