Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 3:8

Διότι θα καταστήσω, λέγει, άνθρακα τον λίθο σου. Φαίνεται δε ότι με αυτά τα λόγια θέλει να υποδηλώσει τον Ιησού, για τον οποίο η Ιερή Γραφή λέγει ότι έχει τεθεί στα θεμέλια της Σιών, και στον οποίο όποιος πιστέψει δεν πρόκειται να ντροπιαστεί. Εδώ μεν τον ονομάζει άνθρακα. Τον μνημονεύει όμως και με άλλον τρόπο μέσω των αγίων προφητών. Είπε, λοιπόν, μέσω της φωνής του Αμώς: «Ιδού, εγώ τοποθετώ αδάμαντα στο μέσο του λαού μου, του Ισραήλ.» Και μέσω της φωνής του Ζαχαρία: «Ιδού, εγώ φέρνω στον δούλο μου ανατολή· διότι ο λίθος που έδωσα ενώπιον του Ιησού, πάνω στον έναν αυτόν λίθο υπάρχουν επτά οφθαλμοί.» Διότι ο παντεπόπτης Χριστός έχει την ικανότητα να βλέπει καθαρά τα πάντα παντού. Έχει τεθεί, λοιπόν, ο άνθρακας ως λίθος και ακατάσειστο θεμέλιο της αγίας πόλεως. Και πάνω σε αυτόν υπάρχουν λίθοι σαπφείρου, οι οποίοι πιθανόν υποδηλώνουν το πλήθος των αγίων αποστόλων.

Παρατήρησε δε πώς παντού το ιερό κείμενο αναφέρει ότι οι άγιοι άγγελοι στέκονται, φανερώνοντας με τη λέξη της στάσης το ότι δεν υποκύπτουν στη ραθυμία, αλλά διατηρούν τη διάνοιά τους, τρόπον τινά, διαρκώς όρθια και μη ανεχόμενη να ασθενήσει, ιστάμενη μαζί με τον Θεό. Έτσι και στον Ιεζεκιήλ θα βρούμε γραμμένο για τα Χερουβίμ, ότι «τα σκέλη τους ήταν όρθια». Διότι η διάνοια του ανθρώπου κάμπτεται, και μάλιστα πολύ εύκολα, και είναι επιρρεπής στο να θέλει να ατονήσει από τη ραθυμία. Αντίθετα, στέκεται όρθιο το άγιο πλήθος των άνω πνευμάτων. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λεγόταν και προς τη Σιών από τον Θεό: «Στήσου όρθια, Σιών». Και κάπου ο μακάριος Δαβίδ ανέπεμπε τις ευχαριστήριες ωδές, λέγοντας τα εξής: «Έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου». Διότι το αμετακίνητο σε αυτά και το σταθερό του φρονήματος επισήμανε ο πνευματοφόρος με τη λέξη της στάσης. «Άκου λοιπόν, Ιησού, ο μέγας ιερέας, εσύ και οι πλησίον σου και αυτοί που κάθονται ενώπιόν σου, διότι είναι άνδρες που προμηνύουν θαύματα. Διότι ιδού, εγώ φέρνω τον δούλο μου, την Ανατολή. Διότι ο λίθος που έδωσα ενώπιον του Ιησού, πάνω σε αυτόν τον έναν λίθο υπάρχουν επτά οφθαλμοί». Μέσω αυτών που μόλις αναφέραμε, δινόταν η υπόσχεση στον Ιησού, ή μάλλον, το οποίο είναι και πιο αληθές, στην κατά νόμον ιεροσύνη, ότι θα κρίνει τον οίκο του, και θα εξουσιάζει ακόμη λαούς, και θα ολοκληρώνει τους τύπους της κατά νόμον λατρείας.

Για να μην φανεί, λοιπόν, ο Θεός ψευδολόγος και ματαιολόγος, δίνοντας πάντοτε και στο διηνεκές την υπόσχεση στην κατά τον Νόμο ιεροσύνη ότι θα εποπτεύει και θα διακρίνει τον οίκο Του, θεωρεί αναγκαία την προαγγελία του μυστηρίου του Χριστού και ότι, ενώ τα του Νόμου θα λάβουν τέλος, Εκείνος θα διακρίνει τον δικό Του οίκο μέσω του δικού Του γεννήματος, δηλαδή του Υιού. Για τον λόγο αυτόν σχεδόν καλεί ως μάρτυρες τόσο τον ίδιο τον Ιησού όσο και αυτούς που βρίσκονται δίπλα του και εκείνους που κάθονται ενώπιόν του, με τους οποίους πρέπει να εννοήσουμε τους Λευίτες και τους ιερείς. Διότι, όταν λειτουργούσε ο αρχιερέας, παρίστατο το τάγμα των Λευιτών· οι δε πρεσβύτεροι και οι ιερείς, καθώς ήταν ανώτεροι από εκείνους και ιερότεροι σύμφωνα με τον Νόμο, είχαν τιμηθεί και με τη συμμετοχή στο συνέδριο. Τους ονομάζει όμως τερατοσκόπους, δηλαδή ανθρώπους που ζητούν πάντοτε να βλέπουν σημεία και επιθυμούν τα θαύματα. Επειδή από τη φύση του το έθνος των Ιουδαίων είναι πάντοτε κάπως έτσι. Γι' αυτό, άλλωστε, όταν ο Χριστός «αφού έφτιαξε μαστίγιο από σχοινιά, τους έδιωξε όλους από το ιερό λέγοντας: Πάρτε τα αυτά από εδώ, μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», Τον πλησίασαν λέγοντας: «Τι σημείο μάς δείχνεις για το ότι τα κάνεις αυτά;» και «Ποιος σου έδωσε αυτήν την εξουσία;». Θα βρούμε δε και άλλους που Τον πλησίαζαν και Του έλεγαν: «Διδάσκαλε, θέλουμε να δούμε από εσένα ένα σημείο».

Επομένως, επειδή, λέει, είναι άνδρες τερατοσκόποι, ας μάθουν μαζί με εσένα τα μελλούμενα, και τον παντοδύναμο εκτελεστή των σημείων τα οποία πάντοτε ζητούν. Και ποιος άραγε είναι αυτός; Ιδού, εγώ φέρνω τον δούλο μου, την Ανατολή.

Ψ. Από το ίδιο. ΚΓ'. Και ............... τον Ιησού, τον μέγα ιερέα, ο οποίος στεκόταν προ προσώ .... του Κυρίου, και ο διάβολος στεκόταν εκ δεξιών του, για να εναντιω ..... σε αυτόν. Και λίγο παρακάτω: και είπε προς εκείνους που στέκονταν προ της .... του, λέγοντας: Αφαιρέστε τα ρυπαρά ιμάτια από αυτόν· και είπε: Ιδού, αφαίρεσα τις ανομίες σου, και ντύστε ........ δήρη, και τοποθετήστε καθαρή κίδαρη στο κεφάλι του. Και πάλι λίγο παρακάτω λέγεται προς αυτόν: Άκουσε λοιπόν ...... ρέα μέγα, εσύ και οι πλησίον σου που κάθονται μπροστά σου· διότι είναι άνδρες τερατοσκόποι, διότι, ιδού, εγώ φέρνω τον δούλο μου, την Ανατολή. Και πάλι μετά από άλλα: Και έγινε λόγος Κυρίου προς εμένα, λέγοντας: Λάβε τα εκ της αιχμαλωσίας από τους άρχοντες. Και μετά από λίγο: Και θα λάβεις αργύριο και θα κατασκευάσεις στεφάνια, και θα τα επιθέσεις στο κεφάλι του Ιησού, του υιού του Ιωσεδέκ, του μεγάλου ιερέα, και θα πεις προς αυτόν: Αυτά λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ: Ιδού, ένας άνδρας, Ανατολή είναι το όνομά του, και κάτω από αυτόν θα ανατείλει, και θα οικοδομήσει τον οίκο του Κυρίου, και αυτός θα λάβει αρετή, και θα καθίσει, και θα κυβερνήσει επί του θρόνου του, και θα είναι ο ιερέας εκ δεξιών του, και βουλή ειρηνική θα υπάρχει ανάμεσα στους δύο. Ο δε στέφανος θα ανήκει σε εκείνους που υπομένουν.

Επειδή ο θαυμάσιος απόστολος ονόμασε τον Σωτήρα και Κύριό μας Ιησού Χριστό μέγα αρχιερέα, ο οποίος έχει διέλθει τους ουρανούς, θα μπορούσε εύλογα να αναφερθεί σε αυτόν ...... και εκείνος που, σύμφωνα με την προφητεία, έχει τιμηθεί με την ίδια προσωνυμία και με το ίδιο αξίωμα· και με αυτόν τον τρόπο ............. έχοντας ονομαστεί. Αυτόν λοιπόν ο Κύριος έδειξε στον προφήτη ..... ενδεδυμένο ρυπαρά [ιμάτια], υπονοώντας την κάθοδο του Σωτήρα μας προς τη δική μας αιχμαλωσία, κατά την οποία ........ να κηρύξει άφεση στους αιχμαλώτους, διότι αναλαμβάνοντας επάνω του τις δικές μας αμαρτίες, περιβλήθηκε από εμάς ρυπαρά ενδύματα. Και αυτά ο Πατέρας προστάζει να τα απεκδυθεί και να αναλάβει τα θεία και αξιοπρεπή ενδύματα της θεότητας, που αρμόζουν στην επουράνια αρχιερωσύνη. Και ενώ αυτά έχουν συμβεί, σύμφωνα και με την ιστορία, περί τον ... τότε Ιησού τυπικώς, όπως είναι εύλογο, ξεκινώντας από άλλη αρχή, ο λόγος απευθύνεται προς τον ίδιο τον άνδρα Ιησού και προς τους ... τερατοσκόπους που βρίσκονταν μαζί του —και νομίζω ότι έτσι έχουν ονομαστεί όσοι έχουν αξιωθεί της πνευματικής .......— λέγει: Ιδού, εγώ φέρω τον .......... Ανατολή. Και προχωρώντας πιο κάτω, αφού έθεσε τους στεφάνους στην κεφαλή του ίδιου του Ιησού, προσθέτει λέγοντας: Αυτά λέγει ο Κύριος παντοκράτωρ· Ιδού άνδρας, Ανατολή είναι το όνομά του· και υποκάτωθεν......... θα ανατείλει και θα ανοικοδομήσει τον οίκο του Κυρίου και τις ..... και αυτά θα μπορούσαν να αναφερθούν στον Χριστό, τυγχάνοντας της αρμόζουσας .. διήγησης. Πλην όμως και για τους εκ περιτομής και ........

Είναι καλό ..... να παραθέσουμε. Επειδή δεν θα μπορούσαν καθόλου να υποδείξουν κανέναν προφήτη που να έχει εγερθεί από την ...... περσική βασιλεία· και των χρόνων της προφητείας ...... ......, πόσο μάλλον τον Ιωάννη και τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Είναι ώρα λοιπόν να πούμε ποιος είναι αυτός που προφητεύεται. ... Εάν όμως πουν ότι αυτά αναφέρονται στον Ιησού του Ιωσεδέκ, πρέπει να τους υποδειχθεί ότι σε καμία περίπτωση τα λεγόμενα δεν αρμόζουν σε εκείνον· διότι πότε ονομάστηκε το όνομά του «Ανατολή»; Και για ποιο λόγο αξιώνεται αυτής της προσηγορίας; Πώς θα του ταιριάξει το, «και θα καθίσει και θα άρξει επί του θρόνου του»· και μάλιστα το «και θα είναι ο ιερέας στα δεξιά του»· διότι, εάν ο ίδιος τύγχανε να είναι ο μέγας ιερέας, ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός στα δεξιά του, όντας άλλος ιερέας εκτός από τον ίδιο; Σαφώς διδάσκει πως αυτός που ονομάζεται «Ανατολή» είναι κάποιος άλλος από εκείνον· διότι προς τον ίδιο τον Κύριο και αυτούς .. γύρω από αυτόν, λέει ο λόγος: Άκουσε λοιπόν, Ιησού ο μέγας ιερέας, εσύ και οι πλησίον σου· ιδού, εγώ φέρνω τον δούλο μου, την Ανατολή. Εάν λοιπόν αυτά έχουν ειπωθεί σε αυτόν, πώς θα μπορούσε ακόμη να έχει θέση η αντίληψη ότι λέγεται γι' αυτόν το, «ιδού άνδρας, Ανατολή ...... σε αυτόν»; Σαφώς λοιπόν μέσα από αυτά παρίστανται δύο πρόσωπα· ένα με το οποίο διαλέγεται το θείο, και ένα άλλο για το οποίο προφητεύει· το οποίο και αναμφίβολα ανάγεται στον Χριστό, τον αληθινό Υιό του ......... που ερμηνεύεται ιαώ δικαιοσύνη· αυτός δε θα ήταν ο Πατέρας ....

Το δικό μου όνομα, λέει ο ίδιος ο Κύριος που σου αποκαλύπτει αυτά, έχει γραφτεί επάνω σε αυτόν που πρόκειται να εισαγάγει τον λαό στη γη της επαγγελίας· αν δε αυτός ήταν ο Ιησούς (του Ναυή), και κανένας άλλος, είναι προφανές ότι λέει πως το δικό Του όνομα έχει τεθεί σε αυτόν. Δεν είναι καθόλου θαυμαστό, λοιπόν, αν τον αποκαλεί και άγγελο, αφού και για τον Ιωάννη, ο οποίος υπήρξε άνθρωπος, έχει λεχθεί το: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου εμπρός από εσένα». <Από τον Ζαχαρία>. «Και μου έδειξε ο Κύριος τον Ιησού, τον μέγα ιερέα, να στέκεται ενώπιον του αγγέλου του Κυρίου, και ο διάβολος στεκόταν στα δεξιά του για να του εναντιωθεί. Και είπε ο Κύριος προς τον διάβολο: Να σε επιτιμήσει ο Κύριος, διάβολε, και να σε επιτιμήσει ο Κύριος που εξέλεξε την Ιερουσαλήμ· δεν είναι άραγε αυτός σαν δαυλός που αρπάχτηκε μέσα από τη φωτιά; Και ο Ιησούς ήταν ενδεδυμένος με ρυπαρά ιμάτια και στεκόταν ενώπιον του αγγέλου του Κυρίου. Και αποκρίθηκε και είπε προς αυτούς που στέκονταν ενώπιόν του, λέγοντας: Αφαιρέστε από αυτόν τα ρυπαρά ιμάτια. Και είπε προς αυτόν: Ιδού, αφαίρεσα τις ανομίες σου, και ντύστε τον με ποδήρη χιτώνα, και τοποθετήστε καθαρή κίδαρη στο κεφάλι του, και τον έντυσαν με ιμάτια.» Και στη συνέχεια προσθέτει: «Άκουσε λοιπόν, Ιησού, μέγα ιερέα, εσύ και οι πλησίον σου που κάθονται ενώπιόν σου, διότι είναι άνδρες τερατοσκόποι (που αποτελούν σημεία), διότι εγώ φέρνω τον δούλο μου, την Ανατολή».

Δι' όλων αυτών, αφού κατατρόπωσε και τον διάβολο και όλους τους υπό την εξουσία του αόρατους εχθρούς και πολέμιους, κατέστησε εμάς τους αιχμαλώτους οικείους του, και από εμάς τους ίδιους, ωσάν από ζωντανούς λίθους, οικοδόμησε τον οίκο του Θεού και το πολίτευμα της ευσέβειας, ώστε δικαίως να εφαρμόζεται σε αυτόν το λόγιο που αναφέρει: «Ιδού, Ανατολή είναι το όνομά του, και υποκάτωθεν αυτού θα ανατείλει, και θα οικοδομήσει τον οίκο του Κυρίου· και ο ίδιος θα λάβει αρετή, και θα καθίσει και θα άρξει επί του θρόνου του». Πρόσεξε, λοιπόν, επιμελώς με ποιον τρόπο τώρα αφενός μεν πνευματικά, μιλώντας για τον παλαιό Ιησού που έφερε την εικόνα του αληθινού, λέει το «ιδού Ανατολή το όνομά του», αφετέρου δε, προχωρώντας λίγο παρακάτω, σαν να πρόκειται για κάποιον άλλον που είναι η Ανατολή, τα λόγια απευθύνονται προς τον ίδιο τον παρόντα τότε Ιησού: «Άκουσε, λοιπόν, Ιησού, ο μέγας ιερέας, εσύ και οι πλησίον σου, διότι είναι άνδρες τερατοσκόποι. Ιδού, εγώ φέρνω τον δούλο μου, την Ανατολή». Εάν, λοιπόν, ο λόγος αφορούσε κάποιον άλλον που επρόκειτο να έλθει, ο οποίος ονομαζόταν Ανατολή πιο αληθινά σε σχέση με εκείνον της τότε εποχής, συμπεραίνεται ότι εκείνος αποτελούσε εικόνα της Ανατολής που επρόκειτο να έλθει, αφού προσαγορευόταν εν είδει εικόνας όχι μόνο Ιησούς αλλά και Ανατολή, εφόσον βέβαια το «ιδού άνδρας, Ανατολή το όνομά του» ειπώθηκε ωσάν προς παρόντα. Ευλόγως, λοιπόν, χάριν της εικόνας και αυτός είχε αξιωθεί την προσηγορία του Σωτήρα, όπως ακριβώς και την ονομασία της Ανατολής.

Έπειτα από πάρα πολύ χρόνο μετά τον θάνατο του Δαβίδ, αλλά και του Σολομώντα, αυτά προφητεύει και ο Ιερεμίας περί του βασιλιά που πρόκειται να εγερθεί από το σπέρμα του Δαβίδ, τον οποίο πρώτα μεν ονομάζει «Ανατολή», και όχι απλώς ανατολή αλλά «δίκαιη», ως προερχόμενο από τον ήλιο της δικαιοσύνης. Περί αυτού έχουμε πραγματευθεί στις αποδείξεις για το δεύτερο Αίτιο, στις οποίες αποδείξαμε ότι ο προαιώνιος Λόγος του Θεού, αν και φέρει αμέτρητες επωνυμίες, ονομάζεται και ήλιος της δικαιοσύνης, παραθέτοντας την προφητεία που λέει: «σε όσους δε με φοβούνται, θα ανατείλει ήλιος δικαιοσύνης». Όπως λοιπόν προφητεύεται «ήλιος δικαιοσύνης», έτσι και στην προκειμένη περίπτωση ο λόγος της Γραφής προφητεύει ότι θα εγείρει για τον Δαβίδ «δίκαιη ανατολή». Και προλέγει ότι αυτός ο ίδιος βασιλιάς θα είναι συνετός και θα επιτελεί «κρίση και δικαιοσύνη πάνω στη γη». Έπειτα, τον ονομάζει με το ίδιο όνομα του προ πολλού τεθνεώτος Δαβίδ· διότι πρόσεξε επιμελώς στο προηγούμενο εδάφιο το «και θα εγείρω για τον Δαβίδ δίκαιη ανατολή», και σε αυτό που προστίθεται στο τέλος, «και θα του αναστήσω τον Δαβίδ τον βασιλιά του». Σε ποιον όμως αναφέρεται το «του» (σε αυτόν), παρά στον Δαβίδ; Διότι σε αυτόν είπε ότι θα εγείρει τη δίκαιη ανατολή. Αλλά και ο Ζαχαρίας, προφητεύοντας περί του ιδίου, ομοίως τον ονομάζει Ανατολή, λέγοντας: «Ιδού ένας άνδρας, το όνομά του είναι Ανατολή, και κάτω από αυτόν θα ανατείλει δικαιοσύνη», και πάλι: «Θα καλέσω τον δούλο μου Ανατολή».

Και λίγο παρακάτω: «Μου έδειξε ο Κύριος τον Ιησού, τον μέγα ιερέα, να στέκεται ενώπιον του αγγέλου του Κυρίου· και ο διάβολος στεκόταν στα δεξιά του για να του εναντιωθεί. Και είπε ο Κύριος προς τον διάβολο: Να σε επιτιμήσει ο Κύριος, διάβολε. Και διαβεβαίωσε ο άγγελος του Κυρίου τον Ιησού, λέγοντας: Αυτά λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ: Εάν πορευθείς στους δρόμους μου και εάν φυλάξεις τα προστάγματά μου, τότε και εσύ θα κρίνεις τον οίκο μου.» Και πάλι: «Άκουσε λοιπόν, Ιησού, μέγα ιερέα.» Ο Ησαΐας λέει: «Έγινα φανερός σε όσους δεν με αναζητούσαν, και βρέθηκα από όσους δεν ρωτούσαν για εμένα.» (Και πάλι: «Και θα δείτε μέγα βασιλέα.» Τον Θεό όμως κανείς δεν τον βλέπει.) Και πάλι: «Θα επιφανεί ο Κύριος σε αυτούς, και θα εξολοθρεύσει όλους τους θεούς των εθνών.» Και πάλι: «Ιδού, είμαι παρών στο έθνος που δεν επικαλέστηκε το όνομά μου.» Ο Δαβίδ λέει: «Εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, εμφανίσου. Εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις.» Και πάλι: «Θα κατέβει σαν βροχή πάνω σε δέρας.» Υποδηλώνοντας έτσι το ατάραχο και αθόρυβο της καθόδου· διότι, όταν η βροχή κατεβαίνει στη γη, προκαλεί θόρυβο· όταν όμως κατεβαίνει πάνω σε μάλλινο δέρας, δεν προκαλεί. Ο Μιχαίας λέει: «Και εσύ, Βηθλεέμ, γη του Ιούδα, δεν είσαι καθόλου η πιο ασήμαντη ανάμεσα στους ηγεμόνες του Ιούδα· διότι από εσένα θα εξέλθει για χάρη μου ηγέτης, ο οποίος θα ποιμάνει τον λαό μου τον Ισραήλ· και οι έξοδοί του είναι από την αρχή, από τις ημέρες του αιώνος.»