Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 3:9

Μας αναγνώσθηκε από τις Πράξεις η ομιλία του Παύλου προς τον Φήστο και τον Αγρίππα, του πιστού αποστόλου και σοφού ρήτορα. Είδες πάντως, ακροατή, αν έστρεψες την προσοχή σου, πώς και την αλήθεια δεν προδίδει από δειλία, και συγκεράζοντας τον σεβασμό προς τον Αγρίππα με την παρρησία, μαλακώνει το σκληρό δικαστήριο προς την πραότητα, σαν να σαγηνεύει κάποια θηρία με τους χειρισμούς του λόγου. Προφήτευσε και σήμερα σε εμάς ο Ζαχαρίας, ανοίγοντας την πόρτα των μεγάλων μυστηρίων του Μονογενούς μέσω του λίθου που κατέχει τα επτά βλέμματα των οφθαλμών, μέσω της χρυσής λυχνίας, πάνω στην οποία βρίσκονται οι επτά λύχνοι και οι δύο κλάδοι των ελαιών. Πολλές είναι οι Γραφές που ακολουθούν και έχουν πλούσιο τον θησαυρό της ωφέλειας, τις οποίες ήθελα όλες να εξετάσω και να σας δείξω την αφθονία της πνευματικής πανηγύρεως. Με επείγει, όμως, προς την εκπλήρωση του χρέους η υπόσχεση της προηγούμενης ημέρας. Διότι, αφού αρχίσαμε να καταφερόμαστε με πολλές κατηγορίες εναντίον της πλεονεξίας, επειδή δεν προφθάσαμε να αποκαλύψουμε τη ματαιότητά της, αναβάλαμε τον έλεγχο της κατηγορίας για τη σημερινή ημέρα. Ακούστε, λοιπόν, και γίνετε δίκαιοι κριτές της αλήθειας —επειδή δεν δικάζετε για κάποιους άλλους, αλλά για τη δική σας σωτηρία— και στρέψτε όλες τις καταδικαστικές ψήφους εναντίον της ένοχης, διώχνοντάς την ο καθένας από τη δική του ψυχή σαν από σπίτι ή πόλη.

Διότι θα καταστήσω, λέγει, άνθρακα τον λίθο σου. Φαίνεται δε ότι με αυτά τα λόγια θέλει να υποδηλώσει τον Ιησού, για τον οποίο η Ιερή Γραφή λέγει ότι έχει τεθεί στα θεμέλια της Σιών, και στον οποίο όποιος πιστέψει δεν πρόκειται να ντροπιαστεί. Εδώ μεν τον ονομάζει άνθρακα. Τον μνημονεύει όμως και με άλλον τρόπο μέσω των αγίων προφητών. Είπε, λοιπόν, μέσω της φωνής του Αμώς: «Ιδού, εγώ τοποθετώ αδάμαντα στο μέσο του λαού μου, του Ισραήλ.» Και μέσω της φωνής του Ζαχαρία: «Ιδού, εγώ φέρνω στον δούλο μου ανατολή· διότι ο λίθος που έδωσα ενώπιον του Ιησού, πάνω στον έναν αυτόν λίθο υπάρχουν επτά οφθαλμοί.» Διότι ο παντεπόπτης Χριστός έχει την ικανότητα να βλέπει καθαρά τα πάντα παντού. Έχει τεθεί, λοιπόν, ο άνθρακας ως λίθος και ακατάσειστο θεμέλιο της αγίας πόλεως. Και πάνω σε αυτόν υπάρχουν λίθοι σαπφείρου, οι οποίοι πιθανόν υποδηλώνουν το πλήθος των αγίων αποστόλων.

Παρατήρησε δε πώς παντού το ιερό κείμενο αναφέρει ότι οι άγιοι άγγελοι στέκονται, φανερώνοντας με τη λέξη της στάσης το ότι δεν υποκύπτουν στη ραθυμία, αλλά διατηρούν τη διάνοιά τους, τρόπον τινά, διαρκώς όρθια και μη ανεχόμενη να ασθενήσει, ιστάμενη μαζί με τον Θεό. Έτσι και στον Ιεζεκιήλ θα βρούμε γραμμένο για τα Χερουβίμ, ότι «τα σκέλη τους ήταν όρθια». Διότι η διάνοια του ανθρώπου κάμπτεται, και μάλιστα πολύ εύκολα, και είναι επιρρεπής στο να θέλει να ατονήσει από τη ραθυμία. Αντίθετα, στέκεται όρθιο το άγιο πλήθος των άνω πνευμάτων. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λεγόταν και προς τη Σιών από τον Θεό: «Στήσου όρθια, Σιών». Και κάπου ο μακάριος Δαβίδ ανέπεμπε τις ευχαριστήριες ωδές, λέγοντας τα εξής: «Έστησε πάνω σε πέτρα τα πόδια μου». Διότι το αμετακίνητο σε αυτά και το σταθερό του φρονήματος επισήμανε ο πνευματοφόρος με τη λέξη της στάσης. «Άκου λοιπόν, Ιησού, ο μέγας ιερέας, εσύ και οι πλησίον σου και αυτοί που κάθονται ενώπιόν σου, διότι είναι άνδρες που προμηνύουν θαύματα. Διότι ιδού, εγώ φέρνω τον δούλο μου, την Ανατολή. Διότι ο λίθος που έδωσα ενώπιον του Ιησού, πάνω σε αυτόν τον έναν λίθο υπάρχουν επτά οφθαλμοί». Μέσω αυτών που μόλις αναφέραμε, δινόταν η υπόσχεση στον Ιησού, ή μάλλον, το οποίο είναι και πιο αληθές, στην κατά νόμον ιεροσύνη, ότι θα κρίνει τον οίκο του, και θα εξουσιάζει ακόμη λαούς, και θα ολοκληρώνει τους τύπους της κατά νόμον λατρείας.

Ο Μονογενής, λοιπόν, φανερώθηκε ως Θεός κατά φύση και εκ Θεού Πατρός, και εφόσον είναι τέτοιος, είναι ελεύθερος, αλλά κένωσε τον εαυτό του, σύμφωνα με τις Γραφές, συγκαταβαίνοντας σε αυτό που δεν ήταν, και χρημάτισε δούλος, εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης, αν και είναι Κύριος των πάντων ως Θεός. Αλλά ήταν και έτσι Ανατολή, δηλαδή Ήλιος της Δικαιοσύνης. Διότι ανέτειλε και έλαμψε σε εμάς που βρισκόμασταν στο σκοτάδι, και σχεδόν βυθισμένους σαν μέσα σε νύχτα και ύπνο από τις κοσμικές ηδονές, και με σκοτισμένο το μάτι της διάνοιας, και μας ξύπνησε σε νήψη, και μας ανέδειξε λαμπρούς με τη δική του χάρη. Γι' αυτόν τον λόγο και ο σοφός Παύλος μάς γράφει, φανερώνοντας ακριβώς αυτό: «Η νύχτα προχώρησε, και η ημέρα πλησίασε· ας αποβάλουμε λοιπόν τα έργα του σκότους, και ας ενδυθούμε τα όπλα του φωτός, για να περπατήσουμε με ευσχημοσύνη όπως την ημέρα». Και πάλι: «Ξύπνα εσύ που κοιμάσαι και ανάστα από τους νεκρούς, και θα σε φωτίσει ο Χριστός». Προαναγγέλλει, λοιπόν, τα λαμπρά κατορθώματα της παρουσίας του Σωτήρα μας. Και τον ονομάζει δούλο, επειδή κατήλθε λαμβάνοντας μορφή δούλου· Ανατολή δε, επειδή είναι το αληθινό φως, αυγή και ημέρα, και λαμπρός εωσφόρος, που ανατέλλει στον νου και λαμπρύνει τις καρδιές. Επιπλέον, τον ονομάζει και λίθο, και μάλιστα λέει ότι έχει δοθεί μπροστά στο πρόσωπο του Ιησού, και διαβεβαιώνει κατηγορηματικά ότι έχει επτά οφθαλμούς.

Διότι έπρεπε κατεξοχήν η κατά τον νόμο ιεροσύνη, της οποίας ως τύπο θέσαμε τον Ιησού, σαν να έχει προ του προσώπου και προ των οφθαλμών της διαρκώς τον λίθο τον εκλεκτό, τον ακρογωνιαίο, τον έντιμο, αυτόν που τέθηκε στα θεμέλια της Σιών, το πολυτίμητο μαργαριτάρι, δηλαδή τον Χριστό, ο οποίος με τους πολλούς οφθαλμούς επιβλέπει τα πάντα. Διότι ο αριθμός επτά είναι πάντοτε δηλωτικός της τελειότητας. Για παράδειγμα, λέγεται ότι η στείρα γέννησε επτά. Ότι δε η θεία και απόρρητη φύση του Υιού επιβλέπει τα πάντα με άπειρα μάτια και ερευνά τα καθ' ημάς, κανείς δεν θα αμφέβαλλε· «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό της ψυχής και του πνεύματος, των αρθρώσεων και των μυελών, και είναι κριτής των προθέσεων και των εννοιών της καρδιάς, και δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του· αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στους οφθαλμούς του», σύμφωνα με το γεγραμμένο. «Ιδού εγώ σκάβω λάκκο, λέει ο Κύριος παντοκράτωρ, και θα ψηλαφήσω όλη την αδικία εκείνης της γης σε μία ημέρα». Έδειξε έτσι ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είναι και φως και ανατολή, και ότι σε όσους βρίσκονται στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, δηλαδή στους πλανημένους, θα αναλάμψει δίκην αυγής.

Εξαιτίας όμως της παραφροσύνης εκείνων που δεν κατανόησαν, ο απεσταλμένος έγινε λάκκος και παγίδα για αυτούς που τον σταύρωσαν. Και θεωρήθηκε ίσως ότι εκείνος που τον έστειλε, έσκαψε και τον λάκκο. «Θα σκάψω λοιπόν τον λάκκο», λέει, «και θα ψηλαφήσω όλη την αδικία εκείνης της γης σε μία ημέρα». Το «θα ψηλαφήσω», λέει, σημαίνει «θα αναζητήσω και θα εξετάσω με λεπτομέρεια». Διότι σκότωσαν μεν τους αγίους προφήτες, και επιτέθηκαν σαν θηρία στους δούλους που αποστέλλονταν κατά καιρούς. Επειδή άλλους τους εξύβρισαν, άλλους τους λιθοβόλησαν και άλλους τους σκότωσαν. Αλλά ο Θεός ήταν ακόμη ανεξίκακος, διότι αυτοί που έπαθαν τα δεινά ήταν δούλοι και ομόδουλοι με εκείνους που τους σκότωσαν. Επειδή όμως, ορμώντας σε αυτό με αχαλίνωτες διαθέσεις και αποβλέποντας σε μεγάλη ανοσιότητα, συμπεριφέρθηκαν με τόσο άτοπο τρόπο και προς τον ίδιο τον Υιό, και γλίστρησαν στον λάκκο του σταυρού, δεν άφησε πλέον την αμαρτία τους ανεξέταστη. Διότι ζήτησε ευθύνες και υπέβαλε σε τιμωρίες όσους ασέβησαν, ορίζοντας τον όλεθρο ολόκληρης της ιουδαϊκής γης σε μία ημέρα, κατά την οποία είπαν, όταν τον οδηγούσαν στον Πιλάτο: «Το αίμα του ας πέσει πάνω σε εμάς και στα παιδιά μας». Διότι, ακόμη κι αν δεν συνέβησαν αμέσως τα αποτελέσματα της θείας οργής, ακόμη κι αν δεν απαιτήθηκε η τιμωρία χωρίς αναβολή, ωστόσο η δίκαιη απόφαση του Θεού εκδόθηκε εναντίον τους, επιφέροντας τον όλεθρο, όπως είπα, στη γη των Ιουδαίων.

Είπε, λοιπόν, ο Θεός των όλων, ότι και λάκκο θα σκάψει και θα ερευνήσει όλη την αδικία εκείνης της γης σε μία ημέρα, ενώ προέτρεπε να προσκαλούν ο ένας τον άλλον κάτω από το αμπέλι και κάτω από τη συκιά. Εμείς δε, καθιστώντας σαφή τον σκοπό της προφητείας, λέγαμε ότι για εκείνους που επέλεξαν να απειθούν και που ατιμάζουν από αμάθεια τη σωτηρία μέσω του Χριστού, έχει σκαφτεί ένας λάκκος που τους οδηγεί στον όλεθρο: η ύβρις επάνω στον σταυρό και τα εγκλήματα της μιαιφονίας κατά του Χριστού. Διότι χάθηκαν οι άθλιοι, επειδή σκότωσαν ανόσια τον Κύριο. Αντίθετα, για «εκείνους που αγάπησαν την επιφάνειά του» υπήρξε τέρψη και τρυφή, και ποιο από αυτά τα αγαθά δεν τους δόθηκε; Διότι βρέθηκαν σαν κάτω από συκιά και αμπέλι μέσα στις εκκλησίες. Αλλά ιδού, ο Προφήτης είδε τη δύναμη του μυστηρίου και με άλλον τρόπο. Διότι λέμε ότι η χρυσή λυχνία είναι πάλι η Εκκλησία, ως τιμημένη μέσα στον κόσμο, ως ολόλαμπρη στις αρετές, ως υψωμένη πάρα πολύ ψηλά με τα δόγματα της αληθινής θεογνωσίας, πάνω στην οποία βρίσκεται το λυχνάρι, δηλαδή ο Χριστός, για τον οποίο λέει ο Θεός και Πατέρας: «Για χάρη της Σιών δεν θα σιωπήσω και για χάρη της Ιερουσαλήμ δεν θα ησυχάσω, έως ότου ανατείλει σαν φως η δικαιοσύνη μου, και το σωτήριό μου να ανάψει σαν λαμπάδα».

Και ο Ζαχαρίας λέει: Πάνω στον έναν λίθο υπάρχουν επτά οφθαλμοί, οι οποίοι επιβλέπουν όλη τη γη. 〈ιδ〉 Για το «ότι παιδίον» — ο Ησαΐας μαρτυρεί λέγοντας: Διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός μάς δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του, και το όνομά του καλείται άγγελος μεγάλης βουλής.