Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 4:10

Δεν παραμένει αδρανής ούτε άπρακτος στον ουρανό· 〈Τα μάτια του επιβλέπουν την οικουμένη, τα βλέφαρά του εξετάζουν τους γιους των ανθρώπων. Ο Κύριος εξετάζει τον δίκαιο και τον ασεβή.〉 Κατανοήσατε τι πράττει ο Δίκαιος, πώς με αθέατη πρόνοια επιβλέπει και επισκέπτεται τα πάντα· 〈Τα μάτια του επιβλέπουν την οικουμένη,〉 εποπτεύοντάς την πάντοτε ως δική του οικία και χώρα. Την οικουμένη τη βλέπει και τον ένα τον παραβλέπει; 〈Επτά είναι αυτά τα μάτια του Κυρίου, τα οποία επιβλέπουν όλη τη γη,〉 έλεγε ο Ζαχαρίας. Και ποια είναι τα επτά μάτια του Κυρίου; Τα επτά πνεύματα της σοφίας. 〈Τα βλέφαρά του εξετάζουν τους γιους των ανθρώπων.〉 Ποια είναι τα μάτια του Κυρίου; Οι εποπτικές δυνάμεις. Ποια είναι τα βλέφαρα;

Διότι το Πνεύμα είναι αυτό που πληροί τα σύμπαντα, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Διότι το Πνεύμα του Κυρίου έχει πληρώσει την οικουμένη», λέει ο Σολομών. Γι' αυτό και, επειδή το Πνεύμα γνωρίζεται μέσα από επτά ενέργειες, τις οποίες ανέφερε ο Ησαΐας, επτά οφθαλμούς ονόμασε το Πνεύμα του Κυρίου και ο Ζαχαρίας, λέγοντας τα εξής: «Αυτοί είναι οι οφθαλμοί του Κυρίου που επιβλέπουν τη γη»· και το λεγόμενο: «Τον ουρανό και τη γη εγώ τα πληρώ, λέγει ο Κύριος», σημαίνει την πλήρωση μέσω του θείου Πνεύματος· όπως ακριβώς λέει ο Θεός και μέσω του Ζαχαρία: «Εγώ είμαι ανάμεσά σας, και το Πνεύμα μου παρίσταται στο μέσο σας». Έχουν προαναφερθεί δε και πολλά άλλα παρόμοια, σχετικά με το ότι το Πνεύμα είναι αυτό που πληροί την κτίση. Ποιος, λοιπόν, δεν αντιλαμβάνεται τη θεϊκή δόξα του Πνεύματος, όταν ακούει το: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμά σου;» και πάλι: «Τον ουρανό και τη γη εγώ τα πληρώ, λέγει ο Κύριος»; Βλέπω να συμπίπτει σε ένα και το αυτό η λεγόμενη καθολική παρουσία του Θεού και του Πνεύματος στα πάντα. Εσύ όμως, μην μπορώντας σε τέτοιες περιπτώσεις να νοήσεις ή να αποκαλέσεις το Πνεύμα άκτιστο, λες ότι ο ίδιος ο Θεός ονομάζεται πνεύμα.

Και, λοιπόν, ο θεσπέσιος Παύλος το πλήθος των πιστών άλλοτε το ονόμαζε «γεώργιο του Θεού» και άλλοτε πάλι «οικοδομή του Θεού»· και «ως σοφός αρχιτέκτων έθεσε θεμέλιο»· και αυτό είναι ο Ιησούς Χριστός· πάνω στον οποίο όλοι έχουμε στηριχθεί, μέσω του οποίου και στεκόμαστε όρθιοι, και ονομαζόμαστε ναοί, έχοντας αυτόν να κατοικεί και να επαναπαύεται στον νου και την καρδιά μας δια του Πνεύματος. <Διότι, ποιος περιφρόνησε τις μικρές αυτές ημέρες; Και θα χαρούν και θα δουν τον κασσιτέρινο λίθο στο χέρι του Ζοροβάβελ· αυτοί οι επτά είναι οι οφθαλμοί του Κυρίου που επιβλέπουν σε όλη τη γη.> Το όραμα δεν αφορά αυτά που πρόκειται να συμβούν αμέσως, αλλά μάλλον αυτά που θα εκπληρωθούν αργότερα, όπως κατά τους καιρούς της ελεύσεως του Σωτήρα όλων μας Χριστού, η οποία έλαβε χώρα κατά τους έσχατους καιρούς του παρόντος αιώνος· όμως όχι πάρα πολλά χρόνια μετά την προφητεία που εξετάζουμε, δηλαδή την οικοδόμηση του ναού που ανεγέρθηκε από το χέρι του Ζοροβάβελ. Εάν λοιπόν κάποιος, λέει, θεωρήσει ασήμαντες τις ενδιάμεσες μικρές και μετρημένες ημέρες, και θεωρήσει σύντομη την αναβολή, χωρίς να απελπιστεί γι' αυτό, θα είναι με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε γεμάτος από κάθε χαρά. Διότι θα χαρεί και θα δει τον κασσιτέρινο λίθο στο χέρι του Ζοροβάβελ. Και κασσιτέρινο λίθο ονόμασε τον Χριστό.

Παρομοιάζει, λοιπόν, τον Χριστό με κασσίτερο, δηλαδή με μολύβι, ως εκείνον που λιώνει τους ρύπους, που απαλλάσσει από τα περιττά, που εξαγνίζει πνευματικά. Αν, λοιπόν, κάποιος υπερνικήσει, λέει, την παρεμβολή του ενδιάμεσου χρόνου, και θεωρήσει ως μηδαμινές τις λίγες ενδιάμεσες ημέρες, θα χαρεί και θα δει τον κασσιτέρινο λίθο στο χέρι του Ζοροβάβελ. Και τι άραγε σημαίνει το «στο χέρι του Ζοροβάβελ»; Η θεόπνευστη Γραφή εκλαμβάνει το χέρι ως δύναμη και ως εξουσία. Συνεπώς, με τη δύναμη και την εξουσία του Ζοροβάβελ, δηλαδή του Χριστού, θα δει τον κασσιτέρινο λίθο. Διότι ο Ζοροβάβελ, όπως είπα, επειδή καταγόταν από τη φυλή του Ιούδα, βασίλευσε στον Ισραήλ. Με τον ίδιο τρόπο και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός προήλθε κατά σάρκα από το αίμα και τη φυλή του Ιούδα, και βασίλευσε και Αυτός στον Ισραήλ, όχι με την ανθρώπινη τάξη, δηλαδή έχοντας βασιλεία μετρημένη και πεπερασμένη χρονικά, αλλά ως αληθινός Θεός έχοντας βασιλεία που εκτείνεται στους απέραντους αιώνες. Και θα το μαρτυρήσει αυτό ο μακάριος Γαβριήλ λέγοντας στην αγία Παρθένο γι' Αυτόν, ότι θα γεννήσει Υιό, και θα καλέσει το όνομά του Ιησού. Και προσθέτοντας ότι: «Και θα του δώσει Κύριος ο Θεός τον θρόνο του Δαβίδ του πατέρα του, και θα βασιλεύσει στον οίκο του Ισραήλ στους αιώνες, και η βασιλεία του δεν θα έχει τέλος».

Στο χέρι λοιπόν του Ζοροβάβελ, δηλαδή μέσα στη δύναμη και την εξουσία του Ζοροβάβελ, θα φανεί στους καιρούς ο κασσιτέρινος λίθος. Και προσθέτει αμέσως σε αυτά ο προφητικός λόγος: «Αυτοί οι επτά είναι οι οφθαλμοί του Κυρίου, οι οποίοι επιβλέπουν πάνω σε όλη τη γη». Και ποιοι να είναι πάλι αυτοί; Διότι, είτε τους επτά λύχνους, τους οποίους είδε μαζί με τη λυχνία, τους ονόμασε οφθαλμούς του Κυρίου, ώστε να εννοήσουμε τους αγίους, μέσω των οποίων καταφωτίζεται ολόκληρη η γη, και φαίνεται ότι αξιώνεται της επισκοπής από τον Θεό· είτε θα πούμε νομίζω ότι υποδηλώνει το εξής, ότι δηλαδή ο Θεός και Πατέρας των όλων δεν θα παραμελούσε τα δικά του κτίσματα· αλλά, παρατηρώντας τα πάντα σαν με πολλά και άγρυπνα μάτια, θα χαρίσει σε αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη τον κασσιτέρινο λίθο, δηλαδή τον Χριστό, μέσω του οποίου πραγματοποιήθηκε σε εμάς και ο τρόπος της επισκέψεως, δηλαδή της επιβλέψεως. «Διότι μας επεσκέφθηκε ανατολή από το ύψος», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Και αν είμαστε «σώμα Χριστού και μέλη από μέρος», νομίζω ότι δεν είναι καθόλου παράλογο να λέγεται ότι οι άγιοι μυσταγωγοί έχουν τεθεί στη θέση οφθαλμών, επειδή προέχουν και υπερέχουν των άλλων, γι' αυτό ακριβώς νομίζω και ονομάστηκαν επίσκοποι. Και μέσω αυτών επιβλέπει εκείνους που πιστεύουν σε αυτόν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Ωστόσο, ως κασσιτέρινος λίθος, και με άλλον τρόπο θα μπορούσε να νοηθεί ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός.

«Διότι, λέει, η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με έμπορο που αναζητά καλά μαργαριτάρια. Και όταν βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, πήγε, πούλησε όλα όσα είχε και το αγόρασε.» Μας ένωσε δε, μέσω του εαυτού του, με τον Θεό και Πατέρα, καταργώντας την έχθρα με το σώμα του, όπως είναι γραμμένο· και μάλιστα είπε προς τον επουράνιο Πατέρα και Θεό, σχετικά με αυτούς που έχουν δικαιωθεί μέσω της πίστης σε αυτόν: «Πατέρα, θέλω, όπως εγώ και εσύ είμαστε ένα, έτσι και αυτοί να είναι ένα σε εμάς.» Για τον λόγο αυτό έχει ονομαστεί κασσιτέρινος λίθος, διότι με τον κασσίτερο συγκολλούνται όσα ενώνονται. Είπε δε κάπου ο Θεός μέσω της φωνής του Ζαχαρία, υποδεικνύοντάς μας τον δικό του Υιό, ότι στους καθορισμένους καιρούς θα ερχόταν και θα πορευόταν: «Και θα χαρούν, και θα δουν τον κασσιτέρινο λίθο στο χέρι του Ζοροβάβελ.» Έτσι, λοιπόν, και εδώ τον ονομάζει τάλαντο μολύβδου.

Τη συγκεκριμένη αγία λυχνία μνημονεύει σαφώς και ο θεσπέσιος Ζαχαρίας. Είπε, λοιπόν: «Και επέστρεψε ο άγγελος που μιλούσε μέσα μου, και με ξύπνησε, όπως ξυπνά ένας άνθρωπος από τον ύπνο του, και μου είπε: Τι βλέπεις; Και είπα: Είδα, και ιδού, μια λυχνία ολόχρυση, και το λαμπάδι της, και επτά λύχνοι πάνω της, και δύο ελιές πάνω από αυτήν· μία στα δεξιά του λαμπαδίου της και μία στα αριστερά. Και ρώτησα, και είπα προς τον άγγελο που μιλούσε μέσα μου, λέγοντας: Κύριε, τι είναι αυτά; Και μου απάντησε, λέγοντας: Δεν γνωρίζεις τι είναι αυτά; Και είπα: Όχι, Κύριε». Ο μακάριος προφήτης, λοιπόν, ρωτούσε λέγοντας: «Τι είναι αυτά, Κύριε;» Ο θεσπέσιος άγγελος, αφού παρενέβαλε μια σύντομη διήγηση, ερμηνεύει το όραμα και ανάγει την κατασκευή της λυχνίας στον Χριστό, λέγοντας για τους επτά λύχνους σε αυτήν: «Αυτοί είναι οι οφθαλμοί του Κυρίου, οι οποίοι επιβλέπουν σε όλη τη γη». Διότι, αν πρέπει να πούμε κάτι και με πιο απτά λόγια, το θείο μας βλέπει με αμέτρητους οφθαλμούς και παρατηρεί τα ανθρώπινα, γνωρίζοντας αυτά που βρίσκονται στο σκοτάδι, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Και το φως είναι μαζί του». Διότι, εάν ο Θεός χορηγεί το φως σε εμάς που βρισκόμαστε στον κόσμο, πολύ περισσότερο θα είναι ο Ίδιος πλούσιος σε αυτό, και πριν από όλους τους άλλους, κατέχοντάς το στη δική Του φύση.

Αυτός είναι ο Ζοροβάβελ, στο χέρι του οποίου βρίσκεται ο κασσιτέρινος λίθος. Και επτά είναι οι οφθαλμοί αυτού του λίθου. Διότι για τον παλαιό Ζοροβάβελ δεν αναφέρεται πουθενά ιστορικά ότι απέκτησε τέτοιον λίθο. Χέρι λοιπόν του νέου Ζοροβάβελ είναι η εφαρμογή των εντολών του. Και κασσιτέρινος λίθος είναι η πίστη σε αυτόν. Διότι η πίστη σε αυτόν διαφαίνεται μέσα από την εφαρμογή των εντολών του.

Πολλοί φαντάστηκαν πολλά, και όλοι απέτυχαν. Και άλλοι μεν νόμισαν ότι ο Θεός είναι πυρ· άλλοι δε ότι είναι φτερωτός σαν άνθρωπος, επειδή, αν και γράφτηκε σωστά, κατανοήθηκε λανθασμένα το χωρίο: «Κάτω από τη σκέπη των πτερύγων σου θα με σκεπάσεις». Λησμόνησαν τον μονογενή Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος είπε ομοίως και για τον εαυτό του προς την Ιερουσαλήμ: «Πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, με τον τρόπο που η όρνιθα συγκεντρώνει τα πουλιά της κάτω από τις φτερούγες της, και δεν θελήσατε;». Διότι, ενώ η προστατευτική του δύναμη εκλαμβάνεται μεταφορικά ως φτερούγες, αυτοί, μη κατανοώντας το και ξεπέφτοντας σε ανθρώπινες αντιλήψεις, θεώρησαν με ανθρώπινο τρόπο Εκείνον που είναι ανεξιχνίαστος. Άλλοι πάλι τόλμησαν να πουν ότι έχει επτά μάτια, επειδή έχει γραφτεί: «Επτά οφθαλμοί του Κυρίου επιβλέπουν σε όλη τη γη». Διότι, εάν περιβάλλεται τοπικά μόνο από επτά οφθαλμούς, άρα η όρασή του είναι μερική και όχι παντελής· πράγμα που είναι βλάσφημο να λέγεται για τον Θεό.

Και ο Ζαχαρίας λέει: Πάνω στον έναν λίθο υπάρχουν επτά οφθαλμοί, οι οποίοι επιβλέπουν όλη τη γη. 〈ιδ〉 Για το «ότι παιδίον» — ο Ησαΐας μαρτυρεί λέγοντας: Διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός μάς δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του, και το όνομά του καλείται άγγελος μεγάλης βουλής.

Στο έβδομο έτος της δουλείας οι Ιουδαίοι απελευθερώνουν τους Εβραίους. Από τη δέκατη πέμπτη έως την εικοστή πρώτη ημέρα, κατά τις οποίες εορταζόταν το Πάσχα των Ιουδαίων, επτά είναι οι ημέρες της εορτής. Επτά έθνη κατέγραψε ο Θεός ως υπόδουλα στους Ιουδαίους: των Χαναναίων, των Χετταίων, των Φερεζαίων, των Γεργεσαίων, των Ευαίων, των Ιεβουσαίων και των Αβραίων. Επτά (έξι) ημέρες παρέμεινε εκτός της σκηνής η αδελφή του Μωυσή, έχοντας απομονωθεί. Με επτά κλήματα δέθηκε ο Σαμψών και τα έκοψε σαν σπάγκο. Είχε επτά ιερούς βοστρύχους μαλλιών· το κούρεμα των οποίων απομάκρυνε την ισχύ και τη δύναμή τους. Επτά είναι οι οφθαλμοί που επιβλέπουν σε όλη τη γη. Επτά δοχεία και επτά λύχνους είδε ο Ζαχαρίας, επειδή επτά είναι τα πνεύματα από τον Θεό. Επτά είναι τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος: πνεύμα σοφίας, πνεύμα συνέσεως, πνεύμα βουλής, πνεύμα ισχύος, πνεύμα γνώσεως, πνεύμα ευσεβείας, πνεύμα φόβου Θεού. Με επτά στύλους υποστήριξε τη δική της σκηνή η σοφία. Επτά γυναίκες, σύμφωνα με τον Ησαΐα, θα παρακαλέσουν ικετευτικά τον έναν κύριο λέγοντας: Το δικό μας ψωμί θα φάμε και με τα δικά μας ενδύματα θα ντυθούμε. Αρκεί μόνο το όνομά σου να κληθεί πάνω μας· αφαίρεσε τον ονειδισμό μας.

Τι θα είχε, λοιπόν, να πει αυτός για τα επτά πνεύματα, τα οποία σύμφωνα με τον Ησαΐα αναπαύονται στο άνθος που προήλθε από τη ράβδο της ρίζας του Ιεσσαί; Και τι για τους επτά οφθαλμούς του Κυρίου, μέσω των οποίων, σύμφωνα με τον θείο άγγελο που συνομιλεί με τον προφήτη Ζαχαρία, επιβλέπει ολόκληρη τη γη;

Αυτό ακριβώς προαναγγέλλοντας και πριν από τους αποστόλους ο Ησαΐας, αναφέρει ξεκάθαρα για το άνθος που θα αναβλαστήσει από τη ράβδο της ρίζας του Ιεσσαί, ότι θα επαναπαυθούν πάνω του επτά πνεύματα. Στον Ζαχαρία εξάλλου, ο οποίος είδε τους επτά λύχνους και τα ισάριθμα πάνω σε αυτούς δοχεία ελαίου, ο άγγελος που του ερμήνευε τέτοια οράματα του λέει: «αυτοί οι επτά είναι οι οφθαλμοί του Κυρίου, οι οποίοι επιβλέπουν πάνω σε όλη τη γη», υποδεικνύοντας ότι αυτά τα επτά πνεύματα είναι οι προνοητικές πρόοδοι και ενέργειες που ενυπάρχουν εκ φύσεως στον Θεό, όπως και ο Γρηγόριος, που φέρει την επωνυμία του Θεολόγου, μας δίδαξε αργότερα: «διότι τις ενέργειες», λέει, «του Πνεύματος, ο Ησαΐας συνηθίζει να τις ονομάζει πνεύματα». Και μετά από αυτόν ο θείος Μάξιμος, γράφοντας ότι αυτά ενυπάρχουν εκ φύσεως στον Χριστό ως Υιό του Θεού. Πού βρίσκονται αυτοί που μας προβάλλουν τη δυάδα και την πολλαπλότητα σχετικά με τις φυσικές ενέργειες του Θεού; Ας ντροπιαστούν επταπλάσια, εφόσον εμμένουν αμετανόητα στην κακοφροσύνη τους.

ΒΑΡΛ. Σε καμία περίπτωση. ΟΡΘΟΔ. Έτσι λοιπόν, γνωρίζοντας ότι ονομάζεται θεότητα και η ουσία του Θεού και η ενέργεια του Θεού, είμαστε εξίσου λατρευτές μίας θεότητας. Διότι και ο Ησαΐας μίλησε για επτά πνεύματα, τα οποία ένας άλλος προφήτης τα ονόμασε επτά οφθαλμούς του Θεού. Και ο θείος Μάξιμος λέει ότι αυτά ενυπάρχουν φυσικά στον Υιό και Λόγο του Θεού, ως Θεό. Όπως λοιπόν τα επτά πνεύματα δεν αναιρούν το μοναδικό του Πνεύματος —διότι αποτελούν προόδους, εκφάνσεις, δυνάμεις και ενέργειες του ενός Αγίου Πνεύματος—, έτσι και με το διαιρετό της θεότητας δεν αναιρείται η μοναδικότητά της. Διότι μία είναι η θεότητα των τριών υποστάσεων, δηλαδή φύση και ουσία υπερούσια, απλή, αόρατη, αμέθεκτη και παντελώς απερινόητη.

ΘΕΟΤ. Σαφέστατα. ΘΕΟΦ. Τι λοιπόν; Δεν έχουμε επιτακτική ανάγκη από εκείνον που θα διασαφηνίσει πώς είναι μία και όχι μία, και πώς, ενώ το θείο Πνεύμα είναι ένα, ο Ησαΐας προείδε επτά πνεύματα να αναπαύονται στο δεσποτικό πρόσλημμα, για τα οποία και ο Ζαχαρίας διδάχθηκε από τον άγγελο ότι αποτελούν τους επτά οφθαλμούς του Κυρίου;

Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, σύμφωνα με τον Λουκά, λέει ότι εκβάλλει τα δαιμόνια με το δάκτυλο του Θεού· ενώ σύμφωνα με τον Ματθαίο, με το Πνεύμα του Θεού. Ο Μέγας Βασίλειος αναφέρει ότι το «δάκτυλο του Θεού» είναι μία από τις ενέργειες του Πνεύματος. Εάν, λοιπόν, η μία από αυτές είναι το Άγιο Πνεύμα, τότε βεβαίως είναι και οι άλλες, όπως άλλωστε μας το δίδαξε ο ίδιος. Όμως, δεν υπάρχουν εξαιτίας αυτού πολλοί θεοί ή πολλά πνεύματα· διότι αυτά αποτελούν προόδους, εκφάνσεις και φυσικές ενέργειες του ενός Πνεύματος, και μέσα από την καθεμία ένα είναι αυτό που ενεργεί. Οι κακόδοξοι, ωστόσο, αποκαλώντας τις κτίσματα, υποβιβάζουν το Πνεύμα του Θεού σε κτίσμα επτά φορές. Ας ντραπούν, λοιπόν, επτά φορές. Διότι ο προφήτης που μίλησε πάλι γι' αυτά, λέγοντας ότι αυτοί οι επτά είναι οι οφθαλμοί του Κυρίου που επιβλέπουν όλη τη γη· και εκείνος που γράφει στην Αποκάλυψη: «Χάρη σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό και από τα επτά πνεύματα που βρίσκονται ενώπιον του θρόνου του Θεού, και από τον Χριστό», φανερώνουν ξεκάθαρα στους πιστούς ότι αυτά είναι το Άγιο Πνεύμα.

Πώς, λοιπόν, θα είναι κτιστή η αΐδια ενέργεια του Πνεύματος, με τη μετοχή στην οποία παρέχεται και σε εμάς, στο μέτρο του δυνατού, η ασφάλεια; Περί αυτών των επτά ενεργειών του Πνεύματος και ο προφήτης Ζαχαρίας είπε: «αυτοί οι επτά είναι οι οφθαλμοί του Κυρίου που επιβλέπουν σε όλη τη γη». Ο δε θεολογικότατος από τους μαθητές του Κυρίου και ιδιαιτέρως αγαπημένος σε Αυτόν, γράφοντας στην Αποκάλυψη «χάρις σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό και από τα επτά πνεύματα, τα οποία είναι ενώπιον του θρόνου του Θεού, και από τον Χριστό», δεν παρουσιάζει και αυτός εναργώς σε όλους τους πιστούς ότι αυτά είναι το Άγιο Πνεύμα;

Διότι αυτό αποτελεί βεβαίως ύβρη προς το Πνεύμα που το φανέρωσε· αλλά ούτε και θα βρεις δυνατή την εξήγηση των προφητών, εάν επιχειρήσεις να την απογυμνώσεις από τη θεωρία του Πνεύματος. Τι θα πεις, για παράδειγμα, ότι εννοούν αυτά τα λόγια του Ωσηέ: «Ο δε Εφραίμ είναι πονηρό πνεύμα;» Και για ποιο λόγο: «Εμπορευόταν έλαιο στην Αίγυπτο;» Και ποιας μομφής, ποιου εγκλήματος είναι άξιο αυτό; Και τι σημαίνει το αγγείο του κυνηγού πουλιών, το οποίο μας παρέδωσε ο Αμώς; Τι σημαίνει ο κασσιτέρινος λίθος, ο οποίος φέρει επτά οφθαλμούς, όπως έχει γράψει ο προφήτης Ζαχαρίας; Και πολλά άλλα παρόμοια με αυτά· για τα οποία ο Ίδιος, που τα φθέγξατο μέσω των καλάμων των προφητών, προβάλλει τον Ωσηέ να λέει τα εξής: «Εγώ επλήθυνα τις οράσεις, και μέσω των χεριών των προφητών χρησιμοποιήθηκα σε παρομοιώσεις». Και γι' αυτό, ο λόγος παραδίδει σύντομα το εξής: ότι μερικοί από τους προφήτες απέκρυψαν τους βασιλείς, επί των ημερών των οποίων εξέθεσαν την προφητεία· ή επειδή προφήτευσαν σε εθνικούς, ή επειδή προέρχονταν από εθνικούς· διότι, αν και πρωτευόντως η προφητεία είχε αποσταλεί στον Ισραήλ, ωστόσο υπήρξε η δυνατότητα σε κάποια από τα έθνη να ακούσουν κάποιους προφήτες· ή μήπως δεν μας οδηγεί στο να συμπεράνουμε αυτό κυρίως ο Ιωνάς, ο οποίος και ο ίδιος προερχόταν από τα έθνη και προφήτευσε ανάμεσα στα έθνη;

Κάνουν καλύτερα, βέβαια, εκείνοι που απεικονίζουν το θείο σύμφωνα με το καλύτερο μέρος του ανθρώπου, δηλαδή τη λογική ψυχή. Διότι εκείνοι που θεωρούν ότι αυτό είναι ανθρωπόμορφο, είναι εντελώς ανόητοι, επειδή μπερδεύονται με τα όσα έχουν λεχθεί συγκαταβατικά και δεν ανέχονται να εννοήσουν τίποτα πιο θεϊκό. Πώς, δηλαδή, έχει γραφτεί: «Στη σκέπη των πτερύγων σου θα με σκεπάσεις», και: «Επτά οφθαλμοί του Κυρίου επιβλέπουν σε όλη τη γη», εφόσον ο άνθρωπος δεν έχει ούτε φτερά ούτε επτά μάτια; Και πώς ο Παύλος αποφάνθηκε ότι το θείο δεν είναι όμοιο ούτε καν με τη σκέψη του ανθρώπου; Και πώς ο Ησαΐας είπε: «Εάν όλα τα έθνη θεωρήθηκαν σαν σταγόνα από κουβά, και σαν σταγόνα σάλιου, και ο Λίβανος δεν είναι αρκετός για καύση, και όλα τα τετράποδα δεν είναι αρκετά για ολοκαύτωμα, με ποιον θα παρομοιάσετε τον Κύριο;» Και πώς ο Μωυσής, του οποίου τα λόγια προσπαθούν να ερμηνεύσουν κακόβουλα, είπε: «Και να προφυλάξετε πάρα πολύ τις ψυχές σας, διότι δεν είδατε κανένα ομοίωμα κατά την ημέρα που σας μίλησε;» Όμως, ούτε και εκείνοι, όπως τουλάχιστον νομίζω, δογματίζουν με απόλυτη ακρίβεια.

Διότι, όπως λέει, τα χέρια του νοητού Ζοροβάβελ θεμελίωσαν αυτόν τον οίκο, δηλαδή τον άνθρωπο, και τα χέρια του θα τον ολοκληρώσουν, αναφερόμενος στην αρχική διάπλαση και στην τελική ανάπλαση σε αυτόν μέσω της άρρητης ένωσης. Αυτός είναι ο αληθινός Ζοροβάβελ, ο λυτρωτής των αιχμαλώτων, αυτός που έχει στο χέρι του τον κασσιτέρινο λίθο, ο οποίος κοσμείται με τους επτά οφθαλμούς του Κυρίου, μέσω των οποίων ο Θεός επιβλέπει ολόκληρη τη γη.

Σύμφωνα με την ιστορική αφήγηση, ο Ζοροβάβελ δεν φαίνεται πουθενά να κρατούσε στο χέρι του κασσιτέρινο λίθο με επτά οφθαλμούς, και μάλιστα αυτούς του Κυρίου, οι οποίοι επιβλέπουν ολόκληρη τη γη. Επομένως, επειδή είναι εντελώς αδύνατο να σταθεί αυτό κατά γράμμα, ας προχωρήσουμε στη βαθύτερη έννοια των γεγραμμένων.

Διότι καθένας που, εξαιτίας της παραμέλησης των εντολών, εξόρυξε από μέσα του τέτοια μάτια της πίστεως, είναι απολύτως καταδικασμένος, μη έχοντας πλέον τον Θεό να τον επιβλέπει. Και νομίζω πως για την αιτία αυτήν η πίστη ονομάζεται στη Γραφή «λίθος κασσιτέρινος», επειδή η ίδια είναι και τιμωρητική για όσους δεν την κοσμούν με τις εντολές, και προστατευτική για όσους τη διατηρούν λαμπρυσμένη με τις ενέργειες του Πνεύματος. Διότι, λέει ο μέγας Συμεών αναφερόμενος στον Κύριο, θα είναι για πτώση και ανάσταση πολλών μέσα στον Ισραήλ, πτώση βέβαια όσων απιστούν, και ανάσταση όσων πιστεύουν. Διότι μερικοί αναφέρουν ότι ο κασσίτερος είναι σύνθεση από άργυρο και μόλυβδο. Επομένως, ο μεν μόλυβδος φέρει τον συμβολισμό της παιδαγωγίας, της τιμωρίας, της κολάσεως και του βάρους της καταδίκης, ενώ ο άργυρος αποτελεί ομοίως τύπο της λαμπρότητας, της δόξας και της περιφάνειας.

Ορισμένοι δε εξέλαβαν τον κασσιτέρινο λίθο ως αναφορά στον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ως συντιθέμενο από δύο φύσεις, τη θεότητα και την ανθρωπότητα. Εάν όμως κάποιος επιθυμεί να θεωρήσει την πίστη του Χριστού ή τον ίδιο τον Χριστό γνωστικότερα, η πίστη και ο ίδιος ο Χριστός είναι μόλυβδος, εφόσον διαπαιδαγωγεί την ψυχή και κολάζει τη σάρκα και τιμωρεί τα πάθη και καταδικάζει τους δαίμονες, είναι όμως και άργυρος, εφόσον λαμπρύνει τον νου με τις αρετές και τον δοξάζει με τις γνώσεις και, μέσω της θέωσης, τον καθιστά φως, απεικόνισμα του πρώτου φωτός.

Ίσως δε και για τον λόγο αυτόν παρομοιάζεται, σύμφωνα με τη Γραφή, με κασσιτέρινο λίθο η πίστη εκείνων οι οποίοι μπορούν, εν μέσω όσων αμαυρώνουν την αρετή ή τη γνώση της, να λαμπρυνθούν και πάλι μέσω της μετάνοιας, κατά την πράξη και τη θεωρία, και να ανακτήσουν εκ νέου την οικεία φωτεινή διαύγεια του βίου.

Έτσι, λοιπόν, σύμφωνα με τον τρόπο που εξηγήθηκε, θα κατανοήσει τη λυχνία που φάνηκε και το λαμπάδι εκείνος που χαίρεται με τις νοητές θεωρίες της Αγίας Γραφής· και τους επτά λύχνους θα τους εκλάβει ως τη διαίρεση των διαφόρων χαρισμάτων του Πνεύματος σύμφωνα με την εξήγηση που δόθηκε προηγουμένως, η οποία μυστικά καταλάμπει και αναπαύεται σε εκείνον που έχει τελειωθεί κατά Χριστόν μέσω της αρετής και της γνώσης, επειδή ο λόγος γνωρίζει ως Χριστό εκείνον που ζει κατά Χριστόν και διακρίνεται από τους ίδιους τρόπους και λόγους, όσο είναι θεμιτό για τον άνθρωπο, καθώς μάλιστα έχει και ο ίδιος σοφία και σύνεση, βουλή και ισχύ, γνώση και ευσέβεια και φόβο Θεού, μέσω των οποίων, σαν μέσα από νοητούς οφθαλμούς, λέγεται ότι ο Θεός επιβλέπει όλη τη γη της καρδιάς του καθενός· διότι επτά είναι αυτοί οι οφθαλμοί του Κυρίου, λέει, οι οποίοι επιβλέπουν σε όλη τη γη.

Και τα χαρίσματα του Πνεύματος ο Ζαχαρίας τα ονομάζει «οφθαλμούς του Κυρίου Σαβαώθ που επιβλέπουν όλη τη γη». Και όλα τα ορώμενα, και τα ζώα και οι τροχοί, υποδήλωναν τον έναν δρόμο του ευαγγελίου της ειρήνης· και γι' αυτό είχαν έναν δρόμο. «Και όταν πορεύονταν τα ζώα, πορεύονταν και οι τροχοί, και όταν στέκονταν, στέκονταν, και όταν υψώνονταν από τη γη, υψώνονταν μαζί τους». Διότι ένα ήταν αυτό που τα κινούσε, το Άγιο Πνεύμα, πράγμα που φανέρωσε λέγοντας «ότι πνεύμα ζωής υπήρχε μέσα στους τροχούς». «Και πάνω από το κεφάλι των ζώων υπήρχε ένα ομοίωμα σαν στερέωμα, όμοιο στην όψη με φοβερό κρύσταλλο, απλωμένο πάνω από τις φτερούγες τους, και κάτω από το στερέωμα οι φτερούγες τους ήταν απλωμένες, ενωμένη η μία με την άλλη, στο καθένα δύο ήταν συζευγμένες μεταξύ τους, σκεπάζοντας τα πρόσωπά τους. Και άκουγα τη φωνή των φτερών τους σαν φωνή από άφθονα νερά, σαν φωνή του Θεού Σαδδαΐ, του Ικανού».

Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε προχωρήσαμε στη συγγραφή επτά δεκάδων και μόνο θαυμάτων, βλέποντας ότι στην Αγία Γραφή ο αριθμός επτά είναι μυστικός και ο δέκα τέλειος· και μέσω αυτών μπορούμε να παρουσιάσουμε και τα δύο όσον αφορά τα σημεία (θαύματα), δηλαδή και το μυστικό και το τέλειο. Διότι το μεν μυστικό υποδηλώνει τον κρυφό λόγο των ιάσεων, το δε τέλειο υποδηλώνει το άπειρο. Για τον μυστικό και τίμιο χαρακτήρα του επτά διδασκόμαστε από την Γραφή μέσω των εξής: ο Θεός των όλων την έβδομη ημέρα της δημιουργίας αναπαύθηκε και την θέσπισε ως άγια· διέταξε να καταναλώνεται επί επτά ημέρες η άζυμη τροφή του Πάσχα· και να κατασκευαστεί λυχνία με επτά καυλούς και επτά λύχνους. Και γι' αυτό τον λόγο έβδομος από τον Αδάμ γεννήθηκε ο Ενώχ, και έβδομος από τον Αβραάμ ο Μωυσής. Μαθαίνουμε επίσης ότι επτά οφθαλμοί του Κυρίου επιβλέπουν την οικουμένη· και ακούμε τον Ησαΐα να αναφέρει ισάριθμα πνεύματα· και ο Σολομών απαρίθμησε επτά στύλους της σοφίας· και οι απόστολοι προχειρίζουν νομίμως επτά διακόνους.