Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 4:12

Διότι ο κασσίτερος συνενώνει τα χωρισμένα, επειδή έχει κολλητική φύση. Κάτι τέτοιο έχει πράξει και σε εμάς ο Χριστός, εάν είναι αλήθεια ότι «κτίζει τους δύο λαούς σε έναν καινούργιο άνθρωπο, κάνοντας ειρήνη και συνδιαλλάσσοντας και τους δύο σε ένα σώμα», στην ένωση μέσω του Πνεύματος. Γι' αυτό ονομάστηκε και ακρογωνιαίος λίθος, συνδέοντας σε ένωση τους δύο λαούς, όπως είπα. Ένωσε επίσης τους αγγέλους με εκείνους που είναι πάνω στη γη· αλλά και εμάς, μέσω του εαυτού Του, με τον Θεό και Πατέρα, αφού γκρέμισε την αμαρτία που βρισκόταν ενδιάμεσα και από παλιά αποτελούσε διαχωριστικό τείχος. <Και αποκρίθηκα και του είπα: Τι είναι αυτές οι δύο ελιές, που βρίσκονται στα δεξιά και στα αριστερά της λυχνίας; Και ρώτησα για δεύτερη φορά και του είπα: Τι είναι οι δύο κλάδοι των ελιών, που βρίσκονται στα χέρια των δύο χρυσών μυξωτήρων, οι οποίοι επιχέουν και επαναφέρουν τις χρυσές αντλίες; Και μου είπε: Δεν γνωρίζεις τι είναι αυτά; Και είπα: Όχι, Κύριε. Και είπε: Αυτοί είναι οι δύο υιοί της πιότητος, οι οποίοι παρίστανται στον Κύριο όλης της γης.> Ο νους των αγίων είναι εξαιρετικά φιλομαθής. Γι' αυτό ο Προφήτης δεν παραλείπει τίποτα από όσα εμφανίζονται στο όραμα, αλλά ερευνά με μεγάλη επιθυμία, και ρωτά με λεπτομέρεια για το καθένα τι θα μπορούσε να σημαίνει.

Ή αν πάλι κάποιοι υποψιάζονται ότι δεν είναι έτσι τα πράγματα, ίσως είναι ώρα να φωνάξουμε σε αυτούς που επιλέγουν να σκέφτονται κατ' αυτόν τον τρόπο: «Συνετιστείτε, λοιπόν, άφρονες ανάμεσα στον λαό, και οι μωροί αποκτήστε επιτέλους φρόνηση. Εκείνος που φύτεψε το αυτί, μήπως δεν ακούει; Ή εκείνος που έπλασε το μάτι, μήπως δεν κατανοεί; Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπο μαχαίρι, και εισχωρεί μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και κρίνει τις σκέψεις και τις προθέσεις της καρδιάς, και δεν υπάρχει καμία κτίση αφανής ενώπιόν του. Αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του.» Φωτίζει λοιπόν και επιβλέπει τα πάντα ο Χριστός. Γι' αυτό ακριβώς έλεγε και μέσω ενός από τους προφήτες: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, λέει ο Κύριος, και όχι Θεός από μακριά. Μήπως θα κρυφτεί κάτι από εμένα;» Διότι τίποτα δεν θα μπορούσε να ξεφύγει από τον νου που γνωρίζει τα πάντα. Ή μήπως δεν σου φαίνεται ότι τα έχω εξετάσει άριστα αυτά; ΠΑΛΛ. Απολύτως. ΚΥΡ. Βλέποντας δε ο προφήτης κάτι ασυνήθιστο γύρω από τη λυχνία, διότι υπήρχαν κλάδοι ελιάς, συνέχισε να ρωτά λέγοντας: «Τι είναι αυτές οι δύο ελιές στα δεξιά και στα αριστερά της λυχνίας; Και ρώτησα», λέει, «για δεύτερη φορά, και του είπα: Τι είναι οι δύο κλάδοι των ελαιόδεντρων, που βρίσκονται στα χέρια των δύο χρυσών μυξωτήρων, οι οποίοι εκχέουν το λάδι και γεμίζουν τα χρυσά δοχεία; Και μου είπε», λέει, «Δεν γνωρίζεις τι είναι αυτά; Και είπα, Όχι, Κύριε.»

Και μου είπε: Αυτοί οι δύο υιοί της πιότητας παρίστανται στον Κύριο όλης της γης.» ΠΑΛΛ. Ποια ανάγκη, λοιπόν, παρουσιάστηκε στον μακάριο προφήτη να χρειαστεί να ρωτήσει ξανά; Διότι λέει: ρώτησα για δεύτερη φορά. ΚΥΡ. Ή μήπως δεν θα έλεγες, ω Παλλάδιε, ότι είναι σοφό και πρέπον, τουλάχιστον για εκείνους που έχουν επιλέξει να σκέφτονται εντελώς ορθά, να κάνουν ακριβείς και καλοδουλεμένες τις ερωτήσεις τους για οτιδήποτε αναγκαίο; ΠΑΛΛ. Το λέω. ΚΥΡ. Επειδή, λοιπόν, ο προφήτης είδε κλωνάρια ελιάς που έβρυαν από τρυφερά και νεοθαλή βλαστάρια, τα ονόμαζε ελιές και όχι κλάδους ελιών. Έπειτα, ο θεσπέσιος άγγελος σιώπησε, περιμένοντας την πιο συνετή και αληθινή ερώτηση. Όταν όμως, έχοντας αφυπνιστεί, τα ονόμασε πλέον δύο κλάδους ελιάς και ικέτευε να μάθει τίνος σύμβολα θα μπορούσαν να είναι αυτά, διδάχθηκε αμέσως από τον άγγελο που του έλεγε: «Αυτοί οι δύο υιοί της πιότητας παρίστανται στον Κύριο όλης της γης.» Και ως υιούς της πιότητας αποκάλεσε δύο λαούς, τόσο τον λαό από τον Ισραήλ όσο και τον λαό από τα έθνη, τους οποίους λέει ότι παρίστανται στον Κύριο όλης της γης, θέτοντας με σαφήνεια και ενάργεια ως τύπο του Χριστού το τεχνούργημα επάνω στη λυχνία. Σε αυτήν, οι κλάδοι των ελιών, στα δεξιά και στα αριστερά, λαμβάνοντας τρόπον τινά κυκλική στάση γύρω της, λιπαίνονται με το λάδι, το οποίο είναι τύπος του Αγίου Πνεύματος, που αρδεύει τον νου των πιστών, σύμφωνα με το γραφικό: «Με λάδι λίπανες την κεφαλή μου.» ΠΑΛΛ.

Ο δε θείος Μάξιμος, εξηγώντας αυτό, λέει: «Σημείωσε ότι είναι θεόφυτοι βλαστοί του Πατέρα. Και να θεωρείς ότι αυτό έχει ειπωθεί από την οπτασία των ελαιών του Ζαχαρία, του ενδέκατου από τους προφήτες· γι' αυτό οι Εβδομήκοντα τους ονομάζουν κλάδους ελιάς, ενώ οι άλλοι ερμηνευτές στάχυα και βλαστούς». Και ο Μητροφάνης ο υμνωδός στους Τριαδικούς του κανόνες παρέδωσε να ψάλλεται ως εξής: «Διπλό στέλεχος βλάστησε από τον Πατέρα ως ρίζα, ο Υιός και το ευθές Πνεύμα, οι συμφυείς και θεόφυτοι βλαστοί, και τα συνάναρχα άνθη». Αν λοιπόν αυτός κάνει λόγο για διπλό στέλεχος, άλλοι για στάχυα, άλλοι για κλάδους, και για βλαστούς και υπερούσια άνθη, θεολογώντας ότι ο Υιός και το Πνεύμα προέρχονται από μία ρίζα, τον Πατέρα, δεν προκύπτει σύμφωνα με αυτόν τον λόγο ότι το Πνεύμα αποκτά την ύπαρξή του και από τον Υιό. Ακόμη και αν βρεθεί κάποιος από τους αγίους να ονομάζει το Πνεύμα καρπό, ή άνθος, ή οσμή, αυτό καταδεικνύει το συμφυές του Πνεύματος προς τον Πατέρα και τον Υιό, και όχι την αιτία. Όπως ακριβώς φρονεί και ο Κύριλλος Αλεξανδρείας, ο οποίος στο σύγγραμμά του προς τον Ερμεία γράφει τα εξής: «Όπως ακριβώς αν κάποιο από τα πιο εύοσμα άνθη, σχετικά με την οσμή που διαχέεται από αυτό και φτάνει στις αισθήσεις των παρισταμένων, έλεγε ότι \"από το δικό μου θα λάβει\", θα υποδήλωνε τη φυσική οικειότητα· σε καμία περίπτωση δεν θα νοήσεις κάποια διαίρεση κατά τη μέθεξη, με τον ίδιο τρόπο και επί του Υιού και του Πνεύματος».

Ή τους δύο λαούς, εννοώ αυτόν από τα έθνη και αυτόν από τους Ιουδαίους, τους παρομοίασε ο λόγος με δύο ελιές· τους οποίους και ονόμασε υιούς πιότητος, ερμηνεύοντας κατά κάποιον τρόπο τις ελιές μέσα από την εν Πνεύματι γέννηση και τη χάρη της υιοθεσίας που οδηγεί στη θέωση. Ανάμεσά τους στέκεται ο σαρκωθείς Θεός, σαν πάνω σε λυχνία, στη μία και μόνη καθολική Εκκλησία, συμφιλιώνοντάς τους και με τον εαυτό Του και μεταξύ τους, και καθιστώντας τους γεννήτορες φωτός, του φωτός της αρετής και της γνώσης.