Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 4:14

Έτσι, λοιπόν, μέσω της αγίας τράπεζας θα νοηθεί ο Χριστός. Και πάλι ως λυχνία, επειδή φωτίζει ολόκληρη την οικία, δηλαδή τον κόσμο. Διότι λέει: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου»· και έχει επτά λύχνους και όχι έναν, διότι φωτίζει με πολλούς τρόπους και καταλαμπρύνει με διάφορα χαρίσματα τις ψυχές αυτών που πιστεύουν. Και πάλι, κατασκευάζεται από καθαρό χρυσάφι, επειδή είναι πάνω από όλα τίμιος. Έχει όμως και στερεό τον κορμό· διότι έτσι είναι γραμμένο· επειδή τίποτα το κούφιο, ούτε κενό δεν υπάρχει στον Χριστό. Έχει δε και κρίνα για την ευωδία του αγιασμού, σύμφωνα με το «Εγώ είμαι το άνθος του κάμπου, το κρίνο των κοιλάδων». Και πάλι αυτές οι επαρυστρίδες σημαίνουν τις χορηγίες των θείων χαρισμάτων. Εξάλλου, ο προφήτης Ζαχαρίας βεβαίωσε ότι είδε δύο κλάδους ελιάς γύρω από αυτήν, για να εννοήσεις τους δύο λαούς που ελεήθηκαν, τους οποίους και ονόμασε υιούς της πιότητος, και λέει ότι παρίστανται στον Κύριο όλης της γης, μολονότι οι κλάδοι φάνηκαν γύρω από τη λυχνία, δίνοντας με αυτό την πιο σαφή απόδειξη, ότι η λυχνία είναι ο Χριστός, ο οποίος μέσω της υπακοής και της πίστεως παρέστησε κοντά Του τόσο τον λαό από τα έθνη όσο και τον λαό από τους Ιουδαίους.

Έπρεπε λοιπόν, εφόσον βρισκόταν σε αυτήν την κατάσταση απορίας, να του διασαφηνιστεί μέσω της φωνής του Προφήτη τι θα μπορούσε να συμβολίζει η στάση των ελαιών στα δεξιά και στα αριστερά της λυχνίας. Γι' αυτόν τον λόγο ερευνά και ζητά να μάθει. Πρόσεξε δε πώς προσθέτει δεύτερη ερώτηση, και μάλιστα πώς μεταβάλλει κάπως τον τρόπο της ερώτησης προς το ακριβέστερο. Διότι στην αρχή ονόμαζε δύο ελιές· προσηλώνοντας όμως κάπως πιο λεπτομερώς τον οφθαλμό της διάνοιας σε όσα έβλεπε, δεν τις ονόμαζε πλέον ελιές, αλλά μάλλον κλάδους ελαιών. Καθώς λοιπόν ρωτά, ο μακάριος άγγελος του απαντά επιδέξια και λέει: «Αυτοί οι δύο υιοί της πιότητος παρίστανται ενώπιον του Κυρίου όλης της γης». Ως «υιούς της πιότητος» βέβαια ονόμασε αναντίρρητα τους δύο λαούς, δηλαδή τον Ισραήλ και τον προερχόμενο από τα έθνη, σαν να έχουν μεταφερθεί στην πνευματική ευφορία. Για τον λόγο αυτό λέει ότι έχουν τοποθετηθεί στις απολήξεις των λύχνων, καθώς ευφραίνονται και τρυφούν μέσα στο έλαιο που προέρχεται από τον Χριστό, και τρέφονται πλούσια από τη χάρη του Πνεύματος. Διότι έχουμε ελεηθεί, «δικαιούμενοι δωρεάν» διά της πίστεως, και έχουμε αναδειχθεί κοινωνοί της θείας Του φύσεως, διά της μετοχής μας στο Άγιο Πνεύμα. Επομένως, στο έλαιο και στους λύχνους βρίσκεται η θεμελίωση και η παράσταση των δύο λαών.

Πρόσεξε δε πώς ο θεσπέσιος άγγελος ως εικόνα και προτύπωση του Εμμανουήλ δέχεται τη λυχνία. Διότι, καθώς οι κλάδοι τοποθετήθηκαν στα δεξιά και στα αριστερά της –τους οποίους μάλιστα ονόμασε δύο υιούς της πιότητος– λέει ότι παρίστανται στον Κύριο όλης της γης, όπου η παράσταση υποδηλώνει σαφώς την πνευματική οικειότητα και την προθυμία της θελήσεως στο να υποτάσσονται και να τον υπηρετούν. Διότι έτσι θα μπορούσε να νοηθεί ο Χριστός, έχοντας παραστήσει δίπλα του την Εκκλησία που συγκεντρώθηκε από δύο λαούς. Με αυτόν νομίζω τον τρόπο και ο θεσπέσιος Μωυσής στολιζόταν με τον όρο της παράστασης, όταν ο Θεός τού είπε: «Εσύ δε στάσου εδώ μαζί μου». Διότι η δια του νόμου παιδαγωγία δεν είναι απορριπτέα ενώπιον του παντογνώστη Θεού. Για ποια αιτία; Επειδή παιδαγωγεί προς τον Χριστό, και, σαν σε τύπους και σκιές, κυοφορεί για εμάς την ίδια την αλήθεια. Και ως προς αυτό μάς βεβαιώνει ο ίδιος ο Υιός, λέγοντας προς τους απειθείς Ιουδαίους: «Εάν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα, διότι εκείνος έγραψε για εμένα». <Και στράφηκα και σήκωσα τα μάτια μου και είδα, και ιδού ένα δρεπάνι που πετούσε. Και μου είπε: Τι βλέπεις; Και είπα: Εγώ βλέπω ένα δρεπάνι που πετάει, με μήκος είκοσι πήχεις και πλάτος δέκα πήχεις.>

Και μου είπε: Αυτοί οι δύο υιοί της πιότητας παρίστανται στον Κύριο όλης της γης.» ΠΑΛΛ. Ποια ανάγκη, λοιπόν, παρουσιάστηκε στον μακάριο προφήτη να χρειαστεί να ρωτήσει ξανά; Διότι λέει: ρώτησα για δεύτερη φορά. ΚΥΡ. Ή μήπως δεν θα έλεγες, ω Παλλάδιε, ότι είναι σοφό και πρέπον, τουλάχιστον για εκείνους που έχουν επιλέξει να σκέφτονται εντελώς ορθά, να κάνουν ακριβείς και καλοδουλεμένες τις ερωτήσεις τους για οτιδήποτε αναγκαίο; ΠΑΛΛ. Το λέω. ΚΥΡ. Επειδή, λοιπόν, ο προφήτης είδε κλωνάρια ελιάς που έβρυαν από τρυφερά και νεοθαλή βλαστάρια, τα ονόμαζε ελιές και όχι κλάδους ελιών. Έπειτα, ο θεσπέσιος άγγελος σιώπησε, περιμένοντας την πιο συνετή και αληθινή ερώτηση. Όταν όμως, έχοντας αφυπνιστεί, τα ονόμασε πλέον δύο κλάδους ελιάς και ικέτευε να μάθει τίνος σύμβολα θα μπορούσαν να είναι αυτά, διδάχθηκε αμέσως από τον άγγελο που του έλεγε: «Αυτοί οι δύο υιοί της πιότητας παρίστανται στον Κύριο όλης της γης.» Και ως υιούς της πιότητας αποκάλεσε δύο λαούς, τόσο τον λαό από τον Ισραήλ όσο και τον λαό από τα έθνη, τους οποίους λέει ότι παρίστανται στον Κύριο όλης της γης, θέτοντας με σαφήνεια και ενάργεια ως τύπο του Χριστού το τεχνούργημα επάνω στη λυχνία. Σε αυτήν, οι κλάδοι των ελιών, στα δεξιά και στα αριστερά, λαμβάνοντας τρόπον τινά κυκλική στάση γύρω της, λιπαίνονται με το λάδι, το οποίο είναι τύπος του Αγίου Πνεύματος, που αρδεύει τον νου των πιστών, σύμφωνα με το γραφικό: «Με λάδι λίπανες την κεφαλή μου.» ΠΑΛΛ.

Ή τους δύο λαούς, εννοώ αυτόν από τα έθνη και αυτόν από τους Ιουδαίους, τους παρομοίασε ο λόγος με δύο ελιές· τους οποίους και ονόμασε υιούς πιότητος, ερμηνεύοντας κατά κάποιον τρόπο τις ελιές μέσα από την εν Πνεύματι γέννηση και τη χάρη της υιοθεσίας που οδηγεί στη θέωση. Ανάμεσά τους στέκεται ο σαρκωθείς Θεός, σαν πάνω σε λυχνία, στη μία και μόνη καθολική Εκκλησία, συμφιλιώνοντάς τους και με τον εαυτό Του και μεταξύ τους, και καθιστώντας τους γεννήτορες φωτός, του φωτός της αρετής και της γνώσης.

Αλλά, ω θεία και ιερή κεφαλή, επί της οποίας το Πνεύμα έστησε την καθέδρα του. Ω φωστήρα, που δεν άρχεις μόνο την ημέρα, ούτε μόνο τη νύχτα, αλλά και νύχτα και ημέρα μας καταφωτίζεις με τις χάριτες, είτε όταν παλεύουμε με πειρασμούς και έχουμε το σκοτάδι των πειρασμών σαν κάποια νύχτα, είτε όταν απολαμβάνουμε άνεση και φαιδρυνόμαστε σαν από κάποιο φως, διότι και στις δύο περιστάσεις αξιωνόμαστε των δικών σου χαρίτων. Ω σάλπιγγα, διά της οποίας σάλπισε σε εμάς ο Παράκλητος, ω καλέ ποιμένα, που έθεσες την αγία σου ψυχή υπέρ ημών, των προβάτων σου, και με πολλούς ιδρώτες κατήρτισες το ποίμνιο για τον Θεό, αφού μας εγκατέστησες σε τόπο χλόης, δηλαδή στις Γραφές που ερμηνεύτηκαν διά της γλώσσας σου, και αφού μας ανέθρεψες σε ύδωρ αναπαύσεως του θείου βαπτίσματος, και μας οδήγησες σε τρίβους δικαιοσύνης, δηλαδή στην εργασία της αρετής. Διότι διά μέσου σου όλη η χώρα της Βουλγαρίας επέγνωσε τον Θεό, εσύ ο ίδιος πύκνωσες τις εκκλησίες με τους ύμνους και τις ψαλμωδίες, φαιδρύνοντας τις εορτές με τα αναγνώσματα, οι μοναχοί διά μέσου σου οδηγούνται προς την άσκηση μέσω των βίων των Πατέρων, οι ιερείς διά μέσου σου εκπαιδεύονται να ζουν σύμφωνα με τους κανόνες. Ω τρίπηχυ άγγελε και ουράνιε άνθρωπε, ω ελαία, που δεν υπολείπεσαι ούτε στο ελάχιστο από εκείνη του προφήτη, αλλά μάλλον την ξεπερνάς καθώς προσέφερες περισσότερους υιούς πιότητος, ω οδηγέ τυφλών, οποιαδήποτε τύφλωση και οδηγία κι αν αναλογιστεί κανείς, αφού ετοίμασας για τον Κύριο λαό περιούσιο, ζηλωτή καλών έργων, τα οποία έβλεπαν σε εσένα.