Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 4:5

Προς τι λοιπόν αυτή η τόσο μεγάλη τους παραφροσύνη; Πού μέσα στις Γραφές βρήκαν πάλι να ονομάζεται το Πνεύμα άγγελος; Είναι ανάγκη να τους πω τα ίδια με όσα ανέφερα προηγουμένως. Ονομάστηκε Παράκλητος και πνεύμα υιοθεσίας, και πνεύμα αγιασμού, και πνεύμα Θεού, και πνεύμα Χριστού ονομάστηκε· πουθενά όμως δεν ονομάστηκε άγγελος, ούτε αρχάγγελος, ούτε πνεύμα διακονίας, όπως είναι οι άγγελοι. Απεναντίας, μαζί με τον Υιό διακονείται και αυτό από τον Γαβριήλ, όταν λέει στη Μαρία: «Πνεύμα άγιο θα έρθει επάνω σου, και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει». Εφόσον λοιπόν οι Γραφές δεν ονομάζουν το Πνεύμα άγγελο, ποια απολογία θα μπορούσαν να έχουν για μια τόσο παράλογη τόλμη, τη στιγμή που ακόμη και αυτός που τους έσπειρε αυτή την κακόβουλη σκέψη, ο Ουαλεντίνος, το μεν το ονόμασε Παράκλητο, ενώ τους άλλους τους ονόμασε αγγέλους; Αν και, ταυτόχρονα, και αυτός ο εντελώς άφρων κατατάσσει το Πνεύμα ως συνομήλικο των αγγέλων. Αλλά, λένε, ιδού ότι στον προφήτη Ζαχαρία είναι γραμμένο: «Αυτά λέει ο άγγελος που μιλάει μέσα μου». Και είναι προφανές ότι υποδηλώνει πως το Πνεύμα που μιλούσε μέσα του είναι άγγελος. Αυτό όμως δεν θα το έλεγαν, εάν πρόσεχαν κατά την ανάγνωση. Διότι ο ίδιος ο Ζαχαρίας, όταν είδε το όραμα σχετικά με τη λυχνία, λέει: «Και αποκρίθηκε ο άγγελος που μιλούσε μέσα μου και είπε: Δεν γνωρίζεις τι είναι αυτά; Και είπα: Όχι, Κύριε».

Προς τι λοιπόν αυτή η τόσο μεγάλη παραφροσύνη τους; Πού μέσα στις Γραφές βρήκαν πάλι να ονομάζεται το Πνεύμα άγγελος; Έχω την ανάγκη να επαναλάβω τα ίδια με όσα προανέφερα. Ονομάστηκε Παράκλητος και πνεύμα υιοθεσίας και πνεύμα αγιασμού και πνεύμα Θεού και πνεύμα Χριστού· πουθενά όμως δεν ονομάστηκε άγγελος ούτε αρχάγγελος ούτε πνεύμα διακονίας, όπως είναι οι άγγελοι. Αντίθετα μάλιστα, μαζί με τον Υιό διακονείται και αυτό από τον Γαβριήλ, όταν λέει στη Μαρία: «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε σένα και δύναμη του Υψίστου θα σε επισκιάσει». Εφόσον λοιπόν οι Γραφές δεν ονομάζουν το Πνεύμα άγγελο, ποια απολογία θα μπορούσε να υπάρξει για αυτούς για μια τόσο παράλογη τόλμη, τη στιγμή που και αυτός ακόμη ο Ουαλεντίνος, ο οποίος τους έσπειρε αυτή την κακοδοξία, ονόμασε το μεν ένα Παράκλητο, τους δε άλλους αγγέλους· έστω κι αν ταυτόχρονα, και ο ίδιος αυτός ο αφρονέστατος κατατάσσει το Πνεύμα ως ισότιμο με τους αγγέλους. «Μα ορίστε», λένε, «στον προφήτη Ζαχαρία είναι γραμμένο: “Αυτά λέει ο άγγελος που μιλά μέσα μου”». Και είναι φανερό, υποστηρίζουν, ότι εννοεί πως το Πνεύμα που μιλά μέσα του είναι άγγελος. Αυτό όμως δεν θα το έλεγαν, αν πρόσεχαν κατά την ανάγνωση των κειμένων. Διότι ο ίδιος ο Ζαχαρίας, όταν είδε το όραμα με τη λυχνία, λέει: «Και αποκρίθηκε ο άγγελος που μιλούσε μέσα μου και είπε: Δεν γνωρίζεις τι είναι αυτά; Και είπα: Όχι, Κύριε».

Λέει λοιπόν: «Αρχή του λόγου του Κυρίου στον Ωσηέ· και είπε ο Κύριος προς τον Ωσηέ». Διότι αρχίζει ο Θεός να αποκαλύπτει μυστήρια μέσα στον προφήτη, σύμφωνα ακριβώς με εκείνο που έχει λεχθεί σαφώς από άλλον προφήτη: «Στη σκοπιά μου θα σταθώ και θα ανέβω σε πέτρα, και θα παρατηρήσω για να δω τι θα μιλήσει μέσα μου Κύριος ο Θεός». Διότι ο Θεός των όλων αποκαλύπτει στους αγίους βάζοντας στον νου τους τη γνώση των μελλοντικών. Έτσι λοιπόν και ο μακάριος Δαβίδ λέει: «Θα ακούσω τι θα μιλήσει μέσα μου Κύριος ο Θεός, διότι θα μιλήσει ειρήνη στον λαό του». Εξίσου όμως και ο μακάριος προφήτης Ζαχαρίας έρχεται σε εμάς με τα ίδια λόγια· διότι είπε: «Και αποκρίθηκε ο άγγελος που μιλούσε μέσα μου». Διότι συνηθιζόταν από τους αγίους προφήτες να αποκαλούν άγγελο τον Λόγο του Θεού, ως εκείνον που τους αναγγέλλει και καθιστά σαφές το θέλημα του Θεού και Πατέρα. Αυτό θα το επιβεβαιώσει λέγοντας και ο προφήτης Ησαΐας για αυτόν: «Διότι κάθε στολή που έχει μαζευτεί με δόλο, θα την πληρώσουν με αντάλλαγμα, και θα θελήσουν να είχαν καεί στη φωτιά· διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, και το όνομά του καλείται Μεγάλης βουλής άγγελος». Ότι δε η αποκάλυψη στους αγίους ήταν λεπτή και αόρατη, και δεν επιτελούνταν με γλώσσα και ρήματα σαν τα δικά μας, θα μας το πληροφορήσει γράφοντας ο Παύλος: «Ή μήπως ζητάτε απόδειξη του Χριστού που μιλάει μέσα μου;».

Πρέπει να γνωρίζουμε δε, ότι και κατά την κατασκευή της αγίας σκηνής, βρισκόταν στα άγια των αγίων μια χρυσή λυχνία που είχε επτά λύχνους. Και ο Θεός πρόσταξε τον Ααρών, λέγοντας ότι «προς το μπροστινό μέρος της λυχνίας, από τη μία πλευρά, θα φέγγουν οι επτά λύχνοι». Διότι ο φωτισμός των λύχνων δεν δίνεται σε όσους βρίσκονται πίσω από αυτήν, αλλά σε εκείνους που έχουν φερθεί, μέσω της πίστεως, μπροστά στο πρόσωπο του Χριστού. Γι' αυτό λοιπόν, οι Ιουδαίοι, βρισκόμενοι σαν πίσω από αυτόν και στραμμένοι προς τα νώτα, έχουν σκοτισμένο τον νου τους. Αντιθέτως, όσοι πίστεψαν από τα έθνη, έχουν τους λύχνους κατά πρόσωπο, διότι σε αυτούς ο φωτισμός διά των αγίων έχει καταστεί ελεύθερος και παντελώς ανεμπόδιστος. Έκαιγε δε και ένας λύχνος στην πρώτη σκηνή, πράγμα που μας υποδηλώνει ότι η νομική παιδεία ακολουθεί πίσω από την ευαγγελική. Διότι δες πώς για όσους βρίσκονταν στην πρώτη σκηνή έκαιγε μόνο ένας λύχνος, ενώ για εκείνους που έχουν εισέλθει στα άγια των αγίων, οι επτά λύχνοι και η λαμπάδα εξέπεμπαν πλουσιοπάροχα το φως. <Και ρώτησα και είπα προς τον άγγελο που μιλούσε μέσα μου: Τι είναι αυτά, Κύριε; Και αποκρίθηκε ο άγγελος που μιλούσε μέσα μου και μου είπε: Δεν γνωρίζεις τι είναι αυτά; Και είπα: Όχι, Κύριε.>

Τη συγκεκριμένη αγία λυχνία μνημονεύει σαφώς και ο θεσπέσιος Ζαχαρίας. Είπε, λοιπόν: «Και επέστρεψε ο άγγελος που μιλούσε μέσα μου, και με ξύπνησε, όπως ξυπνά ένας άνθρωπος από τον ύπνο του, και μου είπε: Τι βλέπεις; Και είπα: Είδα, και ιδού, μια λυχνία ολόχρυση, και το λαμπάδι της, και επτά λύχνοι πάνω της, και δύο ελιές πάνω από αυτήν· μία στα δεξιά του λαμπαδίου της και μία στα αριστερά. Και ρώτησα, και είπα προς τον άγγελο που μιλούσε μέσα μου, λέγοντας: Κύριε, τι είναι αυτά; Και μου απάντησε, λέγοντας: Δεν γνωρίζεις τι είναι αυτά; Και είπα: Όχι, Κύριε». Ο μακάριος προφήτης, λοιπόν, ρωτούσε λέγοντας: «Τι είναι αυτά, Κύριε;» Ο θεσπέσιος άγγελος, αφού παρενέβαλε μια σύντομη διήγηση, ερμηνεύει το όραμα και ανάγει την κατασκευή της λυχνίας στον Χριστό, λέγοντας για τους επτά λύχνους σε αυτήν: «Αυτοί είναι οι οφθαλμοί του Κυρίου, οι οποίοι επιβλέπουν σε όλη τη γη». Διότι, αν πρέπει να πούμε κάτι και με πιο απτά λόγια, το θείο μας βλέπει με αμέτρητους οφθαλμούς και παρατηρεί τα ανθρώπινα, γνωρίζοντας αυτά που βρίσκονται στο σκοτάδι, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Και το φως είναι μαζί του». Διότι, εάν ο Θεός χορηγεί το φως σε εμάς που βρισκόμαστε στον κόσμο, πολύ περισσότερο θα είναι ο Ίδιος πλούσιος σε αυτό, και πριν από όλους τους άλλους, κατέχοντάς το στη δική Του φύση.