Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 5:2

Μήπως το ψεύδος μάς οδήγησε κοντά στην απώλεια, διότι, όπως λέει, «θα καταστρέψεις αυτούς που λαλούν το ψεύδος»; Ας σταματήσει τον κίνδυνο η άσκηση της αλήθειας. Μήπως ο παραβιασμένος όρκος φέρνει το ιπτάμενο δρέπανο του Ζαχαρία να απειλεί από τον αέρα με την κόψη του; Ας ενδυθούμε όλη την πανοπλία της μετανοίας, για να αποκρούσουμε την αιχμή του δρεπάνου. Μήπως υποδουλώθηκε κάποιος με ασέβεια σε αιρετικά δόγματα; Ας αποδιώξει τη δεισιδαιμονία με το φρόνημα της ορθής πίστεως.

Πρόσεξε δε πώς ο θεσπέσιος άγγελος ως εικόνα και προτύπωση του Εμμανουήλ δέχεται τη λυχνία. Διότι, καθώς οι κλάδοι τοποθετήθηκαν στα δεξιά και στα αριστερά της –τους οποίους μάλιστα ονόμασε δύο υιούς της πιότητος– λέει ότι παρίστανται στον Κύριο όλης της γης, όπου η παράσταση υποδηλώνει σαφώς την πνευματική οικειότητα και την προθυμία της θελήσεως στο να υποτάσσονται και να τον υπηρετούν. Διότι έτσι θα μπορούσε να νοηθεί ο Χριστός, έχοντας παραστήσει δίπλα του την Εκκλησία που συγκεντρώθηκε από δύο λαούς. Με αυτόν νομίζω τον τρόπο και ο θεσπέσιος Μωυσής στολιζόταν με τον όρο της παράστασης, όταν ο Θεός τού είπε: «Εσύ δε στάσου εδώ μαζί μου». Διότι η δια του νόμου παιδαγωγία δεν είναι απορριπτέα ενώπιον του παντογνώστη Θεού. Για ποια αιτία; Επειδή παιδαγωγεί προς τον Χριστό, και, σαν σε τύπους και σκιές, κυοφορεί για εμάς την ίδια την αλήθεια. Και ως προς αυτό μάς βεβαιώνει ο ίδιος ο Υιός, λέγοντας προς τους απειθείς Ιουδαίους: «Εάν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα, διότι εκείνος έγραψε για εμένα». <Και στράφηκα και σήκωσα τα μάτια μου και είδα, και ιδού ένα δρεπάνι που πετούσε. Και μου είπε: Τι βλέπεις; Και είπα: Εγώ βλέπω ένα δρεπάνι που πετάει, με μήκος είκοσι πήχεις και πλάτος δέκα πήχεις.>

«Και μου είπε: Αυτή είναι η κατάρα που εκπορεύεται στο πρόσωπο όλης της γης· διότι κάθε κλέφτης από εδώ και στο εξής θα τιμωρείται μέχρι θανάτου, και κάθε επίορκος από εδώ και στο εξής θα τιμωρείται μέχρι θανάτου. Και θα την εξαπολύσω, λέγει ο Κύριος Παντοκράτωρ, και θα εισέλθει στον οίκο του κλέφτη και στον οίκο εκείνου που ορκίζεται ψευδώς στο όνομά μου, και θα καταλύσει στο μέσο του οίκου του και θα τον αφανίσει, μαζί με τα ξύλα του και τις πέτρες του.» Το «επέστρεψα πάλι» σε αυτά, νομίζω ότι κανείς δεν θα το εκλάμβανε με τοπική έννοια, αλλά μάλλον ως μετάβαση σε μια άλλη όραση. Διότι, καθώς η πρώτη διακόπηκε κατά κάποιον τρόπο και το βλέμμα μεταφέρθηκε σε άλλη θέαση, με τη λέξη της επιστροφής υποδηλώνει αυτό που συνέβη. Υψώνει λοιπόν στα ύψη της διανοίας τα μάτια του, έπειτα βλέπει ένα δρέπανο, σαν πτηνό, υψωμένο ψηλά και να διατρέχει τρόπον τινά ολόκληρη τη γη. Και ήταν πολύ πλατύ και μακρύ. Διότι το μήκος του ήταν είκοσι πήχεις, ενώ το πλάτος του ήταν το μισό από αυτό. Όταν δε ρώτησε τι να είναι πάλι αυτό, και δήλωσε ότι δεν γνωρίζει, απάντησε: «αυτή είναι η κατάρα που εκπορεύεται στο πρόσωπο όλης της γης», η οποία επιβάλλει τις πρέπουσες ποινές στον επίορκο και μαζί με αυτόν και στον κλέφτη. Και σε ό,τι αφορά την πιο σαφή εξήγηση των όσων έχουν υποδειχθεί, δεν υπάρχει καμία δυσκολία.

Επειδή, λοιπόν, κατά την οικοδόμηση του θείου ναού υπήρχε μεγάλη συγκέντρωση χρημάτων, αφενός επειδή ο Δαρείος χορηγούσε χρήματα, αφετέρου επειδή και ο λαός προσέφερε, έπειτα ήταν φυσικό κάποιοι από εκείνους που είχαν οριστεί να διαχειρίζονται αυτά τα πράγματα να υπεξαιρέσουν κάτι από όσα είχαν προσφερθεί για τη δόξα του Θεού· για αυτόν ακριβώς τον λόγο αναφέρει πολύ σωστά ότι η κατάρα στρέφεται εναντίον των κλεπτών, ώστε και αυτοί, αφού σταθούν ανώτεροι από τα αισχρά κέρδη, να μην αγγίζουν τα ιερά χρήματα, ξοδεύοντάς τα για τις δικές τους ανάγκες. Αυτή, λοιπόν, είναι η αφορμή του οράματος. Λέω δε ότι πρέπει να φοβούνται την κατάρα και την κοπή του δρεπανιού και αυτοί που συνηθίζουν να κλέβουν ή να ψευδορκούν, σκεπτόμενοι ότι οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο ο Θεός θα φέρει εις πέρας όσα έχει ορίσει, και δεν θα λυπηθεί ούτε τους κλέφτες ούτε φυσικά και τους άλλους. Διότι καθιστά πάντοτε μισητούς εκείνους που περιφρονούν τη θεία του δόξα, και εκείνους που με άπληστη διάθεση επιθυμούν όσα δεν τους ανήκουν καθόλου. <Και βγήκε ο άγγελος που μιλούσε σε εμένα και μου είπε: Ύψωσε τα μάτια σου και δες τι είναι αυτό που βγαίνει. Και είπα: Τι είναι αυτό; Και είπε: Αυτό είναι το μέτρο που βγαίνει. Και είπε: Αυτή είναι η αδικία τους σε όλη τη γη. Και ιδού, σηκωνόταν ένα τάλαντο από μολύβι· και ιδού, μία γυναίκα καθόταν στη μέση του μέτρου.>

Ας είναι δε ο λόγος σας ναι ναι, και όχι όχι. Ό,τι δε περισσότερο από αυτό, προέρχεται από τον Διάβολο. Και πώς εμείς τολμούμε να παραβαίνουμε τις εντολές Εκείνου που μας δημιούργησε; Όπως γράφει εκείνος που λέει: Έστρεψαν το στόμα τους προς τον ουρανό, και η γλώσσα τους περιήλθε πάνω στη γη. Και τολμάς εσύ να ανοίγεις το στόμα σου άφοβα και να εξαπολύεις λόγια προς τον ουρανό, όρκους και δυσφημίες; Και δεν φοβάσαι μήπως το πύρινο δρέπανο, που είδε ο Προφήτης, εγκατασταθεί στο σπίτι σου, μέχρι να σε αφανίσει από τον κόσμο κάτω από τον ουρανό, εξαιτίας του ότι τολμάς να ανοίγεις το στόμα σου εναντίον του Παντοκράτορος Θεού, τον οποίο οι Άγγελοι, οι Αρχάγγελοι, τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ δεν τολμούν να ατενίσουν, αλλά παρίστανται με φόβο και τρόμο υμνώντας το φοβερό, ένδοξο και τίμιο όνομά Του;

Και τι είναι αυτό που αναστήθηκε, παρά το ίδιο που έπαθε και ετάφη στο μνημείο; Διότι μία φαινομενικότητα ή άνεμος ή πνεύμα ή φαντασία δεν επιδεχόταν κηδεία και ταφή και ανάσταση. 〈Σχόλιον〉 〈ιζ΄〉. «Και ιδού, δύο άνδρες συνομιλούσαν μαζί του, ο Ηλίας και ο Μωυσής μέσα σε δόξα». 〈Έλεγχος〉 〈ιζ΄〉. Ίσως, νομίζω, μέσω αυτών των λόγων έχει προτυπωθεί το δρέπανο που αναφέρεται στον άγιο Ζαχαρία εναντίον σου, ω Μαρκίωνα, το οποίο αποκόπτει κάθε επινοημένη ψευδολογία σου κατά του Νόμου και των προφητών. Επειδή, δηλαδή, επρόκειτο να αθετήσεις τον Νόμο και τους προφήτες, ισχυριζόμενος ότι αυτοί είναι ξένοι προς τον Σωτήρα και τη δόξα Του και την ένθεη διδασκαλία Του, έφερε και τους δύο μαζί Του στη δική Του δόξα και τους έδειξε στους μαθητές Του, και οι μαθητές σε εμάς και στον κόσμο, δηλαδή σε κάθε άνθρωπο που θέλει να ζήσει, ώστε, μέσω του πρώτου, σαν με αξίνα, να κόψει τις ρίζες σου, και μέσω του δεύτερου, σαν με το δρέπανο του λόγου της αλήθειας, να αποκόψει τους κλάδους σου, οι οποίοι παράγουν το κώνειο και τον θανατηφόρο για τους ανθρώπους, γλοιώδη οπό της βλασφημίας. Διότι, αν ο Μωυσής, στον οποίο από παλιά ο Χριστός ενεπιστεύθη τον Νόμο, ήταν ξένος, και αν οι προφήτες ήταν ξένοι, δεν θα τους απεκάλυπτε μαζί Του στη δική Του δόξα.

Μέχρι πότε θα μετέρχεσαι τέτοια τεχνάσματα; Μέχρι πότε θα κάνεις σχέδια και θα μετεωρίζεσαι, και θα πλάθεις για τον εαυτό σου ελπίδες που ξεπερνούν τη διάρκεια της ζωής σου; Ή μήπως εσύ μόνος θα ζήσεις αιώνια; Ή μήπως μόνο για χάρη σου δεν θα παρέλθει, σύμφωνα με όσα είναι γραμμένα, το σχήμα τούτου του κόσμου; Και εξαιτίας των δικών σου ονειροπολήσεων θα αδρανήσει η θεία προσταγή και το θείο θέλημα; Πέθανε ο πατέρας που σε γέννησε, άνθρωπε, πολύ σύντομα θα πεθάνεις κι εσύ, και θα κείτεσαι μαζί με όσους βρίσκονται στον άδη, όπου τίποτα από τα εδώ δεν θα κατέβει μαζί σου. Όσα, λοιπόν, ετοίμασας και σκοπεύεις να ετοιμάσεις αθετώντας συμφωνίες, καταπατώντας όρκους και εφευρίσκοντας προφάσεις, και μέσω όλων αυτών αφαιρώντας από τον πλησίον για να τα προσθέσεις στα δικά σου, σε ποιον θα ανήκουν όλα αυτά; Και σε ποιον θα τα αφήσεις; «Στα παιδιά σου» θα έλεγα κι εγώ, αν δεν γνώριζα ότι η δίκαιη τιμωρία του Θεού προχωρά μέχρι την τρίτη και την τετάρτη γενεά, και ακόμη πιο πέρα, και ότι απαιτεί αυστηρά από τους μεταγενέστερους όσα αμαρτήθηκαν από τους προγόνους· αν δεν άκουγα τον μέγα Ζαχαρία να λέει ότι βλέπει ιπτάμενο δρεπάνι, μήκους και πλάτους τόσων πήχεων, και ότι το βλέπει να εισέρχεται στο σπίτι του κλέφτη και εκείνου που ορκίζεται ψευδώς στο όνομα του Κυρίου και Θεού, να καταλύει στο μέσον του και να καταστρέφει πλήρως τόσο τον ίδιο όσο και τα υπάρχοντά του, χωρίς να λυπάται ούτε τα άψυχα ούτε τα πιο ευτελή. Επιθυμείς να αφήσεις στα παιδιά σου ευλογία;

ΞΒ΄. Διότι, όταν θυμηθώ τον Ζαχαρία, φρίττω για το δρέπανο, παρομοίως και για όσα αυτός μαρτυρεί εναντίον των ιερέων: αυτά δηλαδή που υποδηλώνει για τον σπουδαίο Ιησού, τον μέγα ιερέα, τον οποίο, αφού του αφαιρεί μέσα από τον λόγο τη ρυπαρή και ανάξια ενδυμασία, του φορά την ιερατική και λαμπρή στολή· καθώς και όσα παρουσιάζει τον άγγελο να λέει και να παραγγέλλει προς τον Ιησού. Και αυτά μεν, επειδή αναφέρονται σε πράγματα ίσως μεγαλύτερα και υψηλότερα απ' ό,τι ταιριάζει στους πολλούς ιερείς, ας τιμηθούν με τη σιωπή. Πλην όμως, αξίζει να σημειωθεί ότι και σε αυτόν, στα δεξιά του, στεκόταν ο διάβολος για να του εναντιωθεί· πράγμα που για εμένα τουλάχιστον δεν είναι ασήμαντο, ούτε άξιο για μικρό μόνο φόβο και επαγρύπνηση.

Ας υποθέσουμε, λοιπόν, ότι είναι σύμβολο θεότητας, όπως εσύ θεωρείς σωστό. Ούτε έτσι θα μας νικήσεις, ούτε θα μας απομακρύνεις, να το ξέρεις καλά, από τη μακάρια ελπίδα. Διότι κάθε σύμβολο είτε προέρχεται από τη φύση εκείνου του οποίου αποτελεί σύμβολο, είτε ανήκει σε εντελώς διαφορετική φύση. Και πράγματι, όταν πρόκειται να ανατείλει ο ήλιος, φυσικό σύμβολο του φωτός του είναι η αυγή, και της καυστικής δύναμης της φωτιάς φυσικό σύμβολο είναι η θερμότητα. Το μη φυσικό σύμβολο, όμως, είτε έχει δική του ανεξάρτητη υπόσταση και γίνεται κάποτε σύμβολο από αυτούς που το χρησιμοποιούν, όπως ο πυρσός όταν επιτίθενται εχθροί, είτε δεν υφίσταται σύμφωνα με τη δική του φύση, αλλά δημιουργείται σαν κάποιο φάσμα ανάλογα με την ανάγκη της θείας πρόνοιας, το οποίο και είναι αποκλειστικά και μόνο σύμβολο. Τέτοια είναι εκείνα που παρουσιάζονταν στους προφήτες αισθητά και με μορφή, όπως το δρέπανο του Ζαχαρία και τα τσεκούρια του Ιεζεκιήλ και οτιδήποτε παρόμοιο με αυτά. Το μεν φυσικό σύμβολο, λοιπόν, συνυπάρχει πάντοτε με τη φύση από την οποία αντλεί την ύπαρξή του, διότι είναι φυσικό. Το σύμβολο, όμως, που προέρχεται από άλλη φύση η οποία υφίσταται αφ' εαυτής, είναι απολύτως αδύνατον να συνυπάρχει πάντοτε με το σημαινόμενο. Τίποτα δεν το εμποδίζει να υπάρχει νωρίτερα ή αργότερα, εφόσον υφίσταται από μόνο του. Αντιθέτως, αυτό που δεν έχει δική του αυτόνομη υπόσταση, δεν υπάρχει ούτε νωρίτερα ούτε αργότερα, διότι αυτό είναι αδύνατον, αλλά, αφού εμφανιστεί για λίγο, έπειτα αμέσως μεταβαίνει στην ανυπαρξία και εξαφανίζεται εντελώς.

Εάν λοιπόν εκείνοι που απλώς είπαν ψέματα έπαθαν τέτοια, εκείνοι που επιπλέον επιορκούν τι δεν πρόκειται να πάθουν; Ή μάλλον, αν η γυναίκα, η οποία είπε απλώς «Ναι, για τόσο», υπέστη τέτοια τιμωρία και δεν διέφυγε, αναλογιστείτε εσείς που δίνετε όρκους και επιορκείτε, ποιας τιμωρίας θα είστε άξιοι. Είναι κατάλληλη η ευκαιρία σήμερα να δείξουμε τη βαρύτητα της επιορκίας και από την Παλαιά Διαθήκη. «Ένα δρεπάνι», λέει, «πετούσε, με πλάτος δέκα πήχεις». Το ότι πετούσε, δηλώνει την τάχιστη έλευση της τιμωρίας που ακολουθεί τους όρκους. Το ότι το πλάτος και το μήκος του ήταν δέκα πήχεις, σημαίνει τη σφοδρότητα και το μέγεθος των συμφορών. Το ότι πετούσε από τον ουρανό, σημαίνει ότι η καταδικαστική απόφαση εκδίδεται από το άνωθεν δικαστήριο. Και το δρεπανοειδές σχήμα, υποδηλώνει το αναπόδραστο της τιμωρίας. Διότι, όπως ακριβώς ένα δρεπάνι, όταν πέσει στον τράχηλο, δεν θα μπορούσε να αποτραβηχτεί από μόνο του, αλλά παραμένει προσκολλημένο έως ότου αποκοπεί το κεφάλι, έτσι και η θεία δίκη που επέρχεται σε όσους ορκίζονται είναι φοβερή, και δεν πρόκειται να απομακρυνθεί εάν δεν επιτελέσει πρώτα το έργο της. Και εάν ξεφεύγουμε παρότι ορκιζόμαστε, ας μην παίρνουμε θάρρος· διότι αυτό συμβαίνει προς δική μας συμφορά. Επειδή, τι νομίζετε; Πόσοι μετά τον Ανανία και τη Σαπφείρα τόλμησαν τα ίδια με εκείνους και δεν έπαθαν τα ίδια; Και πώς, θα ρωτήσει κάποιος, δεν τα έπαθαν; Όχι επειδή τους συγχωρήθηκαν, αλλά επειδή φυλάσσονται για μεγαλύτερη τιμωρία.

Για να γίνει λοιπόν ταχύτερη η διόρθωση, κάνε αυτό που λέω: Γράψε πάνω στον τοίχο του σπιτιού σου, και πάνω στον τοίχο της καρδιάς σου, εκείνο το ιπτάμενο δρεπάνι, και να θεωρείς ότι αυτό πετάει πάνω από την κατάρα, και συνεχώς να το αναλογίζεσαι· και αν δεις κάποιον άλλον να ορκίζεται, συγκράτησέ τον, εμπόδισέ τον, και φρόντισε τους δικούς σου υπηρέτες. Διότι, αν βάλουμε αυτό ως σκοπό, το πώς δηλαδή όχι μόνο να το κατορθώσουμε εμείς οι ίδιοι, αλλά και να οδηγήσουμε άλλους σε αυτό, σύντομα θα φτάσουμε και εμείς στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Επειδή, έχοντας αναλάβει να διαπαιδαγωγούμε άλλους, θα κοκκινίσουμε από ντροπή και θα αισθανθούμε αίσχος, εάν φανούμε να παραλείπουμε εμείς οι ίδιοι αυτά που προστάζουμε στους άλλους. Δεν υπάρχει μάλιστα ανάγκη για περισσότερα λόγια· διότι είναι πολλά και όσα ειπώθηκαν προηγουμένως, και αυτά εδώ έχουν ειπωθεί μόνο προς χάριν υπενθύμισης.

Τέτοια είναι η πατρική ευσπλαχνία, που ακόμη κι αν πουν ότι απομακρύνονται, δεν απομακρύνονται, έως ότου δουν τα παιδιά τους να έχουν συνετιστεί. Ακούσατε σήμερα τον προφήτη που μας μιλούσε για τους όρκους; «Σήκωσα τα μάτια μου», λέει, «και είδα, και ιδού, ένα δρεπάνι που πετούσε, μήκους είκοσι πήχεων και πλάτους δέκα πήχεων, και μου είπε: Τι βλέπεις εσύ; Και είπα: Βλέπω ένα δρεπάνι που πετάει, μήκους είκοσι πήχεων και πλάτους δέκα πήχεων. Και θα εισέλθει», λέει, «στο σπίτι εκείνου που ορκίζεται στο όνομά μου, και θα καταλύσει στο μέσον του, και θα κατεδαφίσει τις πέτρες και τα ξύλα». Τι άραγε σημαίνουν αυτά τα λόγια, και για ποιον λόγο η τιμωρία που ακολουθεί εκείνους που ορκίζονται εμφανίζεται με τη μορφή δρεπανιού, και μάλιστα δρεπανιού που πετάει; Για να δεις το αναπόδραστο της θείας δίκης και το αναπόφευκτο της τιμωρίας. Διότι ένα ξίφος που πετάει ίσως μπορέσει κανείς να το αποφύγει, αλλά ένα δρεπάνι που πέφτει στον λαιμό και γίνεται σαν θηλιά, κανείς δεν θα μπορούσε να το διαφύγει. Και όταν μάλιστα διαθέτει και φτερά, ποια ελπίδα σωτηρίας απομένει; Και για ποιον λόγο άραγε καταστρέφει τις πέτρες και τα ξύλα του σπιτιού εκείνου που ορκίζεται;

βʹ. Πολλά ανέπτυξα προηγουμένως προς την αγάπη σας και για τις παγίδες που βρίσκονται στημένες πανταχόθεν γύρω μας, και για τον φόβο και την αθυμία, και για το πένθος και την ηδονή, και για το δρεπάνι που πετάει πάνω από τα σπίτια εκείνων που ορκίζονται. Από όλα λοιπόν αυτά τα πολλά, να θυμάστε ιδιαίτερα εκείνα που ειπώθηκαν για το ιπτάμενο δρεπάνι, το οποίο καταλύει στο σπίτι εκείνου που ορκίζεται, κατασκάπτει τις πέτρες και τα ξύλα και τα αφανίζει όλα. Και μαζί με αυτό, να διαφυλάξετε και το εξής: ότι αποτελεί έσχατη ανοησία να παίρνει κανείς το Ευαγγέλιο και να ορκίζεται, και τον ίδιο τον νόμο που απαγορεύει τον όρκο, αυτόν ακριβώς να τον χρησιμοποιεί ως όρκο· και ότι είναι προτιμότερο να ζημιώνεται κανείς χρήματα, παρά να επιβάλλει όρκο στον πλησίον του, διότι αυτό αποτελεί ικανή τιμή προς τον Θεό. Επειδή, όταν πεις στον Θεό: «Για χάρη Σου δεν υποχρέωσα σε όρκο τον τάδε, ο οποίος έκλεψε και έπραξε το κακό», έναντι αυτής της τιμής θα σου ανταποδώσει πλούσια την αμοιβή και στον παρόντα βίο και στο μέλλον. Αυτά να τα λέτε και σε άλλους, και εσείς οι ίδιοι να τα τηρείτε.

Θέλω όμως προηγουμένως να σας υπενθυμίσω σήμερα λίγα από όσα είπαμε τις προάλλες. Διότι, όταν οι Ιουδαίοι απαλλάχθηκαν από την Περσία και ελευθερώθηκαν από εκείνη την τυραννία, επέστρεψαν στη δική τους πατρίδα, «Είδα», λέει, «ένα δρέπανο να πετά, μήκους είκοσι πήχεων και πλάτους δέκα πήχεων». Και άκουγαν τον προφήτη να τους διδάσκει ότι: «Αυτή είναι η κατάρα που εκπορεύεται σε όλο το πρόσωπο της γης, και εισέρχεται στον οίκο εκείνου που ορκίζεται ψευδώς, και θα εγκατασταθεί στο μέσο του, και θα γκρεμίσει όλα τα ξύλα και τους λίθους του». Και όταν αναγνώστηκαν αυτά τότε, αναζητούσαμε για ποιον λόγο δεν καταστρέφει μόνο εκείνον που ορκίστηκε, αλλά και την οικία του. Και λέγαμε ότι η αιτία είναι η εξής, ότι δηλαδή ο Θεός θέλει οι τιμωρίες των βαρύτερων αμαρτημάτων να παραμένουν παντοτινές, ώστε να συνετίζονται όλοι οι μεταγενέστεροι. Επειδή, λοιπόν, ο επίορκος, όταν πεθάνει, είναι ανάγκη να ταφεί και να παραδοθεί στους κόλπους της γης, για να μη συναποταφεί μαζί με το σώμα του και η πονηρία του, ο Θεός μετέτρεψε την οικία του σε χώμα, έτσι ώστε όλοι οι διερχόμενοι, βλέποντάς την και μαθαίνοντας την αιτία της καταστροφής της, να αποφεύγουν τη μίμηση της αμαρτίας. Αυτό συνέβη και στην περίπτωση των Σοδόμων. Επειδή, δηλαδή, πυρπολήθηκαν από το πάθος τους ο ένας για τον άλλον, πυρπολήθηκε και η φύση της γης από τη φωτιά που κατέβηκε από ψηλά. Διότι ήθελε να παραμείνει παντοτινή η τιμωρία και για αυτήν την αμαρτία.

Ας μην, παρακαλώ, ας μην περιφρονούμε σε τέτοιο βαθμό τη σωτηρία μας· ας φοβηθούμε τον Θεό όπως φοβόμαστε τον άνθρωπο. Διότι είναι άτοπο τους μεν βασιλικούς νόμους να τους τηρούμε με ακρίβεια, τους δε θεϊκούς, που κατέβηκαν από τους ουρανούς, να τους περιφρονούμε παράλογα. Για ποιον λόγο, άλλωστε, ο Θεός καταστρέφει με το δρεπάνι όχι μόνο αυτόν που ορκίστηκε, αλλά και το σπίτι του; Επειδή ο Θεός θέλει οι τιμωρίες των βαρύτατων αμαρτημάτων να παραμένουν διαρκείς, ώστε να σωφρονίζονται όλοι οι μεταγενέστεροι. Διότι και ο επίορκος, όταν πεθάνει, είναι αναγκαίο να ταφεί και να παραδοθεί στους κόλπους της γης. Ώστε, λοιπόν, για να μην ενταφιαστεί μαζί με το σώμα και η πονηρία του, έκανε το σπίτι του χώμα, με σκοπό όλοι οι περαστικοί που τα βλέπουν και μαθαίνουν την αιτία της καταστροφής, να αποφεύγουν τη μίμηση της αμαρτίας.

Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Διότι και οι δαίμονες πλεονεκτούν σε αυτό έναντι εσού, αφού ούτε τρώνε ποτέ απολύτως τίποτα, ούτε κοιμούνται. ΤΙΤΛΟΣ Εʹ. — Περί κλεπτών. «Εάν κάποιος κλέψει μοσχάρι ή πρόβατο, και το σφάξει, θα αποζημιώσει με πέντε μοσχάρια αντί για αυτό. Εάν όμως πιαστεί, θα πληρώσει τα διπλάσια.» «Εάν συλληφθεί άνθρωπος να κλέβει άνθρωπο από τους αδελφούς του, εκείνος ο κλέφτης θα θανατωθεί.» «Εάν ο κλέφτης βρεθεί κατά τη διάρρηξη, και χτυπηθεί και πεθάνει, δεν θεωρείται φόνος αυτό (δεν υπάρχει ενοχή αίματος).» «Ξεσηκώθηκαν εναντίον μου κλέφτες, των οποίων τα σπίτια ήταν τρύπες των βράχων.» «Όποιος συνεταιρίζεται με κλέφτη, μισεί τη δική του ψυχή.» «Είπε ο Κύριος σε εμένα: "Τι βλέπεις;" Και είπα: "Βλέπω ένα δρεπάνι με μήκος είκοσι πήχεις, και πλάτος δέκα πήχεις." Και μου είπε: "Θα εισβάλει στο σπίτι του κλέφτη, θα καταλύσει στο μέσο του σπιτιού του, και θα τον αφανίσει. Και κάθε κλέφτης εξαιτίας αυτού θα τιμωρηθεί μέχρι θανάτου."» «Ποιος θα εμπιστευτεί τον ευκίνητο ληστή που περιφέρεται από πόλη σε πόλη;» «Εκείνος που κλέβει ας μην κλέβει πλέον, αλλά μάλλον ας κοπιάζει, εργαζόμενος το αγαθό με τα ίδια του τα χέρια, ώστε να έχει να δώσει σε εκείνον που έχει ανάγκη.» Δύσκολες είναι οι νύχτες εκείνων που αγρυπνούν για να διαπράξουν αδικίες.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΒʹ. — Περί αυτών που αθετούν τους όρκους και επιορκούν. «Είπε ο Κύριος προς εμένα: Τι βλέπεις; Και είπα: Βλέπω ένα δρεπάνι να πετάει, με μήκος είκοσι πήχεις και πλάτος δέκα πήχεις. Και μου είπε: Αυτό θα εισέλθει στον οίκο εκείνου που ορκίζεται στο όνομά μου ψευδώς· και θα τον καταστρέψει και θα τον αφανίσει.» «Αυτά λέγει ο Κύριος: Μην αγαπάτε τον ψευδή όρκο, διότι όλα αυτά τα εμίσησα, λέγει ο Κύριος.» «Θα σας πλησιάσω για κρίση, και θα γίνω γρήγορος μάρτυρας εναντίον αυτών που ορκίζονται στο όνομά μου ψευδώς.» «Ορκίστηκαν άδικα με δόλο, καταφρονώντας την αγιότητα.» «Ο άνδρας που ορκίζεται ακατάπαυστα θα γεμίσει από ανομία, και δεν θα απομακρυνθεί η μάστιγα από τον οίκο του.» «Η ομιλία που είναι γεμάτη όρκους κάνει τις τρίχες να σηκώνονται, και η φιλονικία τους φράζει τα αυτιά.» Επιβεβαιώνοντας το ψεύδος μέσω των όρκων, αποκτά την επιορκία ως κακό απόκτημα της απανθρωπίας.

Ερώτηση 62. Τι σημαίνει αυτό που λέει ο άγιος προφήτης Ζαχαρίας: «Και σήκωσα τα μάτια μου και είδα, και ιδού, ένα δρεπάνι που πετούσε, με μήκος είκοσι πήχεις και πλάτος δέκα πήχεις. Και μου είπε: "Αυτή είναι η κατάρα που εκπορεύεται στο πρόσωπο όλης της γης". Και λίγο μετά: "Και θα την εξαπολύσω, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ, και θα εισέλθει στον οίκο του κλέφτη και στον οίκο εκείνου που ορκίζεται ψευδώς στο όνομά μου, και θα καταλύσει στο μέσο του οίκου του και θα αφανίσει αυτόν και τα ξύλα του και τις πέτρες του"»; Τι είναι το δρεπάνι και το μέτρο του μήκους και του πλάτους του; Και γιατί πετάει; Και ποιος είναι ο κλέφτης και ο επίορκος, και ποιος είναι ο οίκος του, και ποια είναι τα ξύλα, και ποιες οι πέτρες;

Απάντηση. Ο Θεός, ο οποίος είπε: «Εγώ πλήθυνα τις οράσεις και μέσω των προφητών παρομοιάστηκα», έθεσε εκ των προτέρων τις προτυπώσεις της θαυμαστής εν σαρκί παρουσίας του για τη σωτηρία του ανθρωπίνου γένους, ποικίλλοντάς τες με σύμβολα, και προδεικνύοντας διαφορετική προτύπωση μέσω διαφορετικού προφήτη, ανάλογα με τη δεκτικότητα του καθενός. Επομένως, και στον μεγάλο προφήτη Ζαχαρία, δωρίζοντάς του τη μύηση στα δικά του μυστήρια και φέρνοντας, τρόπον τινά, ενώπιόν του τη δύναμη της μελλοντικής εν σαρκί παρουσίας του για να την κατανοήσει, σχημάτισε σοφά γι' αυτόν ένα δρέπανο κατά την όραση. Με αυτόν τον τρόπο του δίδασκε ότι ο Ίδιος, ο οποίος είχε μυστικά διαπλάσει τον εαυτό του με ποικίλους τύπους στις οράσεις των προφητών, επρόκειτο να αναλάβει εκουσίως και αληθινά τη δική μας κατά φύση διάπλαση, ώστε να αποδείξει πως η αλήθεια, που είχε προαναγγελθεί μέσω των τύπων, είναι πλέον παρούσα στα ίδια τα πράγματα.

Αυτός είναι εκείνος τον οποίο είδε ο θαυμαστός Ζαχαρίας να πετάει με σχήμα δρεπανιού· διότι ο Λόγος του Θεού θερίζει κάθε κακία και άγνοια. Το μήκος του, λέγει, είναι είκοσι πήχεις και το πλάτος του δέκα πήχεις. Ως Θεός λοιπόν και Λόγος, ο Χριστός έχει από τη φύση Του την ιδιότητα να πλατύνεται προοδευτικά, σύμφωνα με τον τρόπο της πρόνοιας, σε δέκα πήχεις, εννοώ τις έμπρακτες και θείες εντολές· διότι ο Λόγος του Θεού πλατύνεται στη δεκάδα των εντολών, μέσω των οποίων, νομοθετώντας την εκτέλεση όσων πρέπει να γίνονται και την αποχή από όσα δεν πρέπει να γίνονται, περιέλαβε ολόκληρη την κίνηση της ελεύθερης βούλησης όσων δέχονται την πρόνοιά Του. Ο Ίδιος όμως, εφόσον έγινε σάρκα και ενανθρώπησε τέλεια, μηκύνεται σε είκοσι πήχεις, εξαιτίας της σύνθεσης των στοιχείων με τις αισθήσεις για τη δημιουργία του σώματος· διότι υπάρχουν πέντε αισθήσεις και τέσσερα είναι τα στοιχεία, από τη συνένωση των οποίων έχει συγκροτηθεί η ανθρώπινη φύση· και το πέντε πολλαπλασιαζόμενο επί τέσσερα δημιουργεί σαφώς τον αριθμό είκοσι.

Ο δε Λόγος, αφού παρουσιάστηκε και κατεπάλαισε τον νόμο, δηλαδή το παθητό της φύσης, κατήργησε μέσα σε αυτό τη σχέση των παρά φύση παθών. Αυτός είναι ο Κύριός μου και Θεός μου Ιησούς Χριστός, τον οποίο είδε ο προφήτης ως δρέπανο, με μήκος είκοσι πήχεις —διότι περιέχει κάθε αισθητική ενέργεια επί των αισθητών— και με πλάτος δέκα πήχεις· διότι ο Θεός μου και Σωτήρας είναι καθοριστικός κάθε λογικής κίνησης. Επειδή, όπως λένε, το να αριθμεί είναι κατά φύση ίδιον μόνο του λογικού όντος, και η δεκάδα αποτελεί την περιοχή και το τέλος κάθε αριθμού. Άρα, ο Λόγος του Θεού είναι περιεκτικός όχι μόνο των αισθητικών δυνάμεων, αλλά και των νοερών ενεργειών, ως δημιουργός όχι μόνο των σωμάτων, αλλά και των ασώματων όντων.

Εισδύοντας σε αυτούς, σαν σε κάποια σπίτια, δηλαδή στις καρδιές, ήτοι στη διάθεση του καθενός, το δρέπανο, τουτέστιν ο Λόγος του Θεού και Πατρός, επειδή είναι κατ' ουσίαν γνώση και αρετή, τις τελειοποιεί ολοκληρωτικά, εξαφανίζοντας την προηγούμενη κατάσταση της καρδιάς του καθενός με τη μεταβολή προς το καλύτερο και οδηγώντας τον καθένα προς τη μετοχή στο αγαθό που του λείπει. Καθιστά τον μεν κλέφτη της γνώσης ακαταίσχυντο εργάτη της αρετής, τον δε κλέφτη της φαινομενικής κοσμιότητας των ηθών συνειδητό καλλιεργητή της κρυφής διάθεσης της ψυχής, ενώ τον επίορκο τον κάνει αληθινό φύλακα των υποσχέσεών του, επιβεβαιώνοντας με τα έργα των εντολών τις προσωπικές του εξαγγελίες.

Και αυτός μεν με τέτοιες τιμωρίες, έστω και αν διέφυγε, παραδίδει τον εαυτό του, ενώ το δρεπάνι που ίπταται εναντίον των επιόρκων, το βαρύ και μεγάλο και ισχυρό, αφού κατέπεσε με ορμή από ψηλά στη Δαλματία μέσω εσού, εισήλθε στον οίκο εκείνου που ορκίζεται με ψέματα και τον κατέστρεψε ολοσχερώς, μαζί με τα ξύλα και τις πέτρες του. Διότι το παμφάγο πυρ, το οποίο είχες διατάξει να ριχτεί εναντίον των εκεί κτισμάτων, όχι μόνο τύλιξε τα ξύλινα περιφράγματα και κατατρώγοντάς τα τα έκανε λεπτή θερινή σκόνη, αλλά κατέστρεψε εντελώς και τις ίδιες τις πέτρες. Το δε πλήθος αυτών που έπεσαν και το μέρος αυτών που αιχμαλωτίστηκαν ξεπέρασε κάθε μέτρο και αριθμό. Θα τους μετρήσω και θα αποδειχθούν πολυπληθέστεροι από την άμμο. Διότι δεν ήρθες για να φέρεις ειρήνη εκεί, όπως έδειξες, αλλά μάχαιρα που χωρίζει το ένα από το άλλο όσα πρωτύτερα ήταν ενωμένα με αγάπη. Εξάλλου, άλλους τους προόρισες για σφαγή και άλλους για αιχμαλωσία, και για να χρησιμοποιήσουμε τα λόγια της Γραφής, κάθε κεφάλι εκεί βρίσκεται σε πόνο και κάθε καρδιά σε λύπη. Η γη είναι έρημη, οι πόλεις καμένες από τη φωτιά.

Ναι, λέει, αλλά δεν την αποδέχθηκαν οι πατέρες ούτε οι δάσκαλοι, επειδή γνώριζαν καλά την κενοφωνία της. Και ποια είναι η κενοφωνία; Άκου ουρανέ, και αφουγκράσου γη. Η πρώτη, λέει, και η δεύτερη και η τρίτη σύνοδος δογματίζουν έναν Χριστό και Κύριο από δύο φύσεις, ομολογώντας τις φύσεις ασύγχυτες και αχώριστες, ενώ η λεγόμενη τέταρτη σύνοδος λέει ότι υπάρχουν δύο χωρισμένες φύσεις στον Χριστό, φρονώντας σύμφωνα με τον Νεστόριο. Τι θα μπορούσε να πει κανείς απέναντι σε αυτά; Και μέσα από ποια πράξη, αν προχωρήσει, θα βρει τον πόνο πιο μετριασμένο; Άραγε θα αναζητήσουμε τα δάκρυα του Ιερεμία, βλέποντας με αυτόν τον τρόπο την πλάνη να λυμαίνεται τους ομοφύλους; Ή το δρέπανο του Ζαχαρία, αν βρεθεί ότι αυτά αποτελούν έργα τόλμης και παντελούς παραφροσύνης, και όχι μεγάλης άγνοιας; Και πώς θα μπορούσε κανείς να μην απελπιστεί προσπαθώντας να ελέγξει ένα ψεύδος, το οποίο προβάλλει τόσο ολοφάνερα και αναίσχυντα τη συκοφαντία, καθώς και λόγια που με παράλογο πλήγμα και επίδειξη πονηριάς εκχέουν έναν τεράστιο σωρό πατρομαχίας και δυσσέβειας;

ξαʹ Περί του δρεπανιού που είδε να πετάει ο Ζαχαρίας. ξβʹ Περί της χρυσής λυχνίας την οποία είδε ο ίδιος προφήτης. ξγʹ Τι σημαίνει «στην οποία κατοικούν περισσότερες από δώδεκα μυριάδες ανδρών, οι οποίοι δεν γνώρισαν το δεξί τους ή το αριστερό»· ποιοι είναι οι άνδρες και τι είναι το δεξί και το αριστερό. ξδʹ Γιατί, μετά τον θάνατο του Σαούλ, ο οποίος αδίκησε τους Γαβαωνίτες, ζητήθηκε ευθύνη από τον Δαβίδ που δεν είχε αδικήσει σε τίποτα, με τη χώρα του να μαστίζεται από λιμό, μέχρις ότου παρέδωσε στους Γαβαωνίτες επτά άνδρες από τους απογόνους του Σαούλ;

Ι΄. Κανένας δεν είναι όμοιός σου στο να υποδεικνύει τόσο γρήγορα, μάρτυρα, τους δρόμους όσων διαφεύγουν και τις κατευθύνσεις των κλεπτών, όταν κάποιος σε επικαλεστεί στην προσευχή του. Διότι εσύ εμφανίστηκες ως ένα άλλο δρέπανο, σαν αυτό που είδε παλαιότερα ο Ζαχαρίας εναντίον των κλεπτών. Επειδή, εκφοβίζοντάς τους με ανέκφραστες απειλές, αναδείχθηκες και στις δύο περιπτώσεις συμπαθής και θερμότατος προστάτης, παρέχοντας τα πάντα στους πάντες απλόχερα και επαξίως, και έχοντας την αξιοσύνη, πρεσβεύοντας...