Πατερικές αναφορές στο ΖΑΧΑΡΙΑΣ 5:7

Διότι ο Θεός των όλων δείχνει ανεξικακία, και παρέχει πλουσιοπάροχα την αγαθότητά του σε όσους σφάλλουν, μήπως τυχόν και αλλάξουν τα φρονήματά τους προς το καλύτερο, και αφού επιλέξουν να μετανοήσουν, αποφύγουν την τιμωρία που τους οφείλεται. Όταν όμως δεν γίνει τίποτε από αυτά, τότε πλέον επιφέρει τις συνέπειες της οργής του, χωρίς να το πράττει αυτό πρόωρα, αλλά στον κατάλληλο καιρό πλέον, και αφού η κατάσταση έχει φτάσει στο πλήρες μέτρο της, πράγμα που αρμόζει κατεξοχήν στη γαληνότητα και τη φιλανθρωπία του Θεού που κρατεί τα σύμπαντα. Λοιπόν, ω Ασσύριε, λέγει, φάνηκα σε σένα αγαθός και μακρόθυμος. Διότι δεν θα σου ζητηθεί ο λόγος πρόωρα. Είναι προφανές δε ότι εννοεί τις τιμωρίες για τις ύβρεις που διέπραξες εναντίον των δικών μου ανθρώπων. Τέτοιου είδους είναι και εκείνο που ειπώθηκε προς τον μακάριο Αβραάμ: «Διότι δεν έχουν ακόμη συμπληρωθεί οι αμαρτίες των Αμορραίων έως τώρα.» Αλλά και ο μακάριος προφήτης Ζαχαρίας λέγει ότι είδε γυναίκες, οι οποίες είχαν φτερά σαν του τσαλαπετεινού και μετέφεραν το μέτρο, και την αμαρτία να κάθεται στη μέση με μορφή γυναίκας. Διότι ο Νομοθέτης κανονίζει ανάλογα προς τα αμαρτήματα του καθενός τις αντίστοιχες τιμωρίες. Αλλά μήπως νόμισες, ω Ασσύριε, λέγει, ότι έχει ετοιμαστεί για εσένα το να βασιλεύεις στο διηνεκές, δηλαδή το να μπορείς να κυριαρχείς, και να ασκείς ακλόνητη την πλεονεξία απέναντι σε όλους; Αλλά έσφαλες ως προς την αλήθεια· διότι απεναντίας θα κληρονομήσεις βαθιά φάραγγα, και ξύλα στοιβαγμένα, και φωτιά. Διότι έτσι θα ξεσπάσει πάνω σε σένα και στους δικούς σου η οργή του Κυρίου.

Επειδή, λοιπόν, κατά την οικοδόμηση του θείου ναού υπήρχε μεγάλη συγκέντρωση χρημάτων, αφενός επειδή ο Δαρείος χορηγούσε χρήματα, αφετέρου επειδή και ο λαός προσέφερε, έπειτα ήταν φυσικό κάποιοι από εκείνους που είχαν οριστεί να διαχειρίζονται αυτά τα πράγματα να υπεξαιρέσουν κάτι από όσα είχαν προσφερθεί για τη δόξα του Θεού· για αυτόν ακριβώς τον λόγο αναφέρει πολύ σωστά ότι η κατάρα στρέφεται εναντίον των κλεπτών, ώστε και αυτοί, αφού σταθούν ανώτεροι από τα αισχρά κέρδη, να μην αγγίζουν τα ιερά χρήματα, ξοδεύοντάς τα για τις δικές τους ανάγκες. Αυτή, λοιπόν, είναι η αφορμή του οράματος. Λέω δε ότι πρέπει να φοβούνται την κατάρα και την κοπή του δρεπανιού και αυτοί που συνηθίζουν να κλέβουν ή να ψευδορκούν, σκεπτόμενοι ότι οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο ο Θεός θα φέρει εις πέρας όσα έχει ορίσει, και δεν θα λυπηθεί ούτε τους κλέφτες ούτε φυσικά και τους άλλους. Διότι καθιστά πάντοτε μισητούς εκείνους που περιφρονούν τη θεία του δόξα, και εκείνους που με άπληστη διάθεση επιθυμούν όσα δεν τους ανήκουν καθόλου. <Και βγήκε ο άγγελος που μιλούσε σε εμένα και μου είπε: Ύψωσε τα μάτια σου και δες τι είναι αυτό που βγαίνει. Και είπα: Τι είναι αυτό; Και είπε: Αυτό είναι το μέτρο που βγαίνει. Και είπε: Αυτή είναι η αδικία τους σε όλη τη γη. Και ιδού, σηκωνόταν ένα τάλαντο από μολύβι· και ιδού, μία γυναίκα καθόταν στη μέση του μέτρου.>

Μέσα στο μέτρο είχε εγκατασταθεί μια γυναίκα, η οποία εκπλήρωνε τον τύπο της ανομίας, και τρόπον τινά γέμιζε τον χώρο με τον εαυτό της, και ίσως μάλιστα ξεχείλιζε, προβάλλοντας προς τα έξω με το περίσσευμά της. Αλλά, λέει, ιδού, ένα τάλαντο μολύβδου σηκώθηκε και ρίχτηκε στο στόμα της. Το όραμα λοιπόν μας περιγράφει, και δικαιολογημένα, την ανομία με τη μορφή γυναίκας. Διότι η γυναίκα αποτελεί τύπο της ηδονής, αλλά και της αδυναμίας. Και καμία ανομία δεν θα μπορούσε να διαπραχθεί διαφορετικά, παρά μόνο μέσω κάποιας ηδονής που δελεάζει προς το κακό, σε συνδυασμό και με την αδυναμία του νου. Διότι, εάν ο νους είναι σταθερός και ανδρείος, δεν θα επέλεγε να υποκύψει στην κλίση προς τα φαύλα. Εάν όμως μαλακώσει και γοητευθεί από την ηδονή, τότε θα υποστεί τις οδυνηρές συνέπειες. Επομένως, πολύ ορθά η γυναίκα απεικονίζεται ως η ανομία. Το δε τάλαντο του μολύβδου που υψώνεται, και μάλιστα φράζει το στόμα της, θεωρώ ότι δεν υποδηλώνει κάτι άλλο παρά τον Κύριο μας Ιησού Χριστό, ο οποίος υψώθηκε μέσω του τιμίου σταυρού, και «τις ανομίες μας ανέφερε στο σώμα του πάνω στο ξύλο», και θριάμβευσε καταργώντας το χειρόγραφο των αμαρτιών μας, έτσι ώστε, όπως λέει ο θεσπέσιος υμνωδός, «κάθε ανομία να φράξει το στόμα της». Και ο Ίδιος παρομοιάζεται με μόλυβδο, διότι, όπως προείπα, ο μόλυβδος χρησιμοποιείται από τους αργυροχόους για τον καθαρισμό των μετάλλων που χωνεύονται· τέτοια περίπου είναι και η δύναμη του Χριστού μέσα μας.

Διότι λέγει ως εξής: «Και εξήλθε ο άγγελος που μιλούσε μαζί μου, και μου είπε: Σήκωσε τα μάτια σου και δες αυτό που εξέρχεται. Και είπα: Τι είναι αυτό; Και είπε: Αυτό είναι το μέτρο που εξέρχεται· και πρόσθεσε: Αυτή είναι η αδικία τους σε όλη τη γη. Και ιδού, ένα τάλαντο μολύβδου σηκωνόταν.

Και μου είπε: «Για να χτιστεί για αυτήν οίκος στη γη της Βαβυλώνας, και να ετοιμαστεί, και θα το τοποθετήσουν εκεί πάνω στη βάση του». Θέλεις να μιλήσουμε ξανά για το καθένα από αυτά, και να τα εξετάσουμε όσο είναι δυνατόν; ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Βεβαιότατα. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Ο προφήτης είδε βέβαια κάποιο μέτρο να βγαίνει από την Ιερουσαλήμ, και όταν ρώτησε τι ακριβώς είναι αυτό, ο άγγελος είπε: «Αυτή είναι η αδικία τους σε όλη τη γη». Είναι παρόμοιο σαν να έλεγε τυχόν: «Σε αυτό το μέτρο μετρώνται τα κατά καιρούς παραπτώματα των ανθρώπων σε όλη τη γη». Διότι, όταν η αμαρτία μας φτάσει σε μια προφανή ποσότητα, τότε ο νομοθέτης επιβάλλει λυπημένος τις τιμωρίες· υπομένει όμως πολλές φορές από έμφυτη φιλανθρωπία, και ανέχεται εκείνους που σφάλλουν, μη οργιζόμενος εντελώς πριν από τη συμπλήρωση του μέτρου. Γι' αυτό άλλωστε είπε στον ιερό Αβραάμ: «Διότι δεν έχουν ακόμη συμπληρωθεί οι αμαρτίες των Αμορραίων μέχρι τώρα». Προς τους Φαρισαίους δε, οι οποίοι είχαν εξαγριωθεί αχαλίνωτα, είπε ο Χριστός: «Και εσείς συμπληρώστε το μέτρο των πατέρων σας». Καθώς λοιπόν έβγαινε το μέτρο, ανασηκώνεται το τάλαντο του μολύβδου, και ρίχνεται στη μέση η γυναίκα που γεμίζει το μέτρο, η οποία μάλιστα δεχόταν στο ίδιο της το στόμα το μολύβδινο βάρος· έπειτα λέει ο θεσπέσιος άγγελος: «Αυτή είναι η ανομία». ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Ακόμη δεν είναι πολύ σαφής ο λόγος. ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Λοιπόν θα γίνει, και μάλιστα σύντομα.

Επομένως, επειδή ακριβώς ο Χριστός μας καθάρισε ενώ ήμασταν αδόκιμοι, παρομοιάζεται με μολύβι, και ο ίδιος φράσσει το στόμα της αμαρτίας, η οποία εμφανίζεται με μορφή γυναίκας. Η δε γυναίκα αποτελεί σύμβολο αδυναμίας και ταυτόχρονα ηδονής, και κάθε ανομία διαπράττεται μέσω αυτών.

Πάλι, με διαφορετικό τρόπο, παρουσιάζει με τον λόγο την ανθρώπινη αθλιότητα. Εκφράζει δε το εξής νόημα, ότι η ανομία αποτελεί ταπείνωση, και ορθώς λέγει κάτι τέτοιο· διότι με ένα τέτοιο νόημα συμφωνεί και ο λόγος κάποιου άλλου προφήτη, ο οποίος λέει ότι η ανομία κάθεται πάνω σε τάλαντο μολύβδου, υποδεικνύοντας ότι η κακία είναι κάτι το βαρύ και το κατωφερές, που συμπαρασύρει στον δικό της βούρκο εκείνον που βρίσκεται στα ύψη εξαιτίας της ομοίωσής του με το θείο· διότι λέει ότι «εξαιτίας των ανομιών τους ταπεινώθηκαν». Και για τον λόγο αυτόν αποστράφηκαν εκείνη την παντοδύναμη τροφή, για την οποία λέει ο λόγος προς τους πρώτους ανθρώπους, ότι «από κάθε δέντρο του παραδείσου θα τρως». Διότι, όπως ακριβώς εκεί ονομάζει «κάθε δέντρο» το πλήρωμα κάθε αγαθού, έτσι και εδώ ο λόγος ονομάζει «κάθε τροφή» την αληθινή και παντοδύναμη τροφή, η αποστροφή της οποίας προκαλεί την ασθένεια που καταλήγει στον θάνατο. Λέει λοιπόν το εξής: «Η ψυχή τους βδελύχθηκε κάθε τροφή και πλησίασαν έως τις πύλες του θανάτου». Και πάλι, η φωνή προς τον Θεό μετατρέπει τη συμφορά σε πανηγύρι.

Διότι η αρετή είναι κάτι το ελαφρύ και ανωφερές· επειδή όλοι όσοι ζουν σύμφωνα με αυτήν «πετούν σαν τα σύννεφα», κατά τον Ησαΐα, «και σαν περιστέρια μαζί με τους νεοσσούς τους»· βαριά όμως είναι η αμαρτία, η οποία, καθώς λέει κάποιος από τους προφήτες, κάθεται πάνω σε τάλαντο μολύβδου. Εάν όμως σε κάποιον φαίνεται βεβιασμένη και αταίριαστη μια τέτοια ερμηνεία της ιστορίας, και δεν αποδέχεται ότι η θαυματουργία που συντελέστηκε στη θάλασσα έχει καταγραφεί για τη δική μας ωφέλεια, ας ακούσει τον απόστολο που λέει ότι «σε εκείνους μεν συνέβαιναν αυτά τυπικώς, γράφτηκαν δε για τη δική μας νουθεσία.»

Έριξαν, λέει, τα πράγματα που βρίσκονταν στο πλοίο στη θάλασσα· το πλοίο όμως δεν ελαφρυνόταν. Διότι όλο το φορτίο παρέμενε ακόμη μέσα, το σώμα του προφήτη, το βαρύ φορτίο, όχι λόγω της φύσεως του σώματος, αλλά λόγω του βάρους της αμαρτίας· διότι τίποτε δεν είναι τόσο βαρύ και δυσβάστακτο, όσο η αμαρτία και η παρακοή. Γι' αυτό και ο Ζαχαρίας την απεικόνισε με μορφή μολύβδου. Ο δε Δαβίδ, περιγράφοντας τη φύση της, έλεγε: «Οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο βάρυναν επάνω μου». Και ο Χριστός αναφωνούσε προς εκείνους που είχαν ζήσει με πολλές αμαρτίες: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Αυτή (η αμαρτία), λοιπόν, βάραινε τότε και το πλοίο και επρόκειτο να το βυθίσει· ο δε Ιωνάς κοιμόταν και ροχάλιζε.

Διότι δεν είπε μόνο «Κοπιώντες», αλλά και «Πεφορτισμένοι». Αυτό έλεγε και ο Προφήτης, περιγράφοντας τη φύση της: «Σαν βαρύ φορτίο βάρυναν πάνω μου». Και ο Ζαχαρίας, περιγράφοντάς την, λέει ότι είναι σαν ένα τάλαντο μολύβδου. Και αυτό το αποδεικνύει και η ίδια η πείρα. Διότι τίποτα δεν βαραίνει τόσο πολύ την ψυχή, [τίποτα δεν τυφλώνει τόσο τη διάνοια] και την πιέζει προς τα κάτω, όσο η συνείδηση της αμαρτίας· τίποτα δεν της δίνει τόσα φτερά και δεν την εξυψώνει, όσο η απόκτηση της δικαιοσύνης και της αρετής. Και παρατήρησε: Τι είναι πιο επαχθές, πες μου, από το να μην κατέχεις τίποτα; Από το να στρέφεις την άλλη παρειά, και όταν σε χτυπούν να μην ανταποδίδεις το χτύπημα; Από το να πεθάνεις με βίαιο θάνατο; Αλλ' όμως, εάν εφαρμόζουμε την πνευματική φιλοσοφία, όλα αυτά είναι ελαφριά και εύκολα και προξενούν χαρά. Αλλά μην ταράζεστε, μάλλον ας εξετάσουμε το καθένα από αυτά με ακρίβεια, αναλύοντάς το· και, αν θέλετε, ας εξετάσουμε πρώτα εκείνο που στους πολλούς φαίνεται ότι είναι κοπιαστικό. Ποιο είναι λοιπόν, πες μου, βαρύ και επαχθές: το να μεριμνά κανείς για ένα στομάχι, ή το να φροντίζει για χιλιάδες; Το να έχει ντυθεί με ένα μόνο ένδυμα και να μην αναζητά τίποτα περισσότερο, ή, έχοντας συγκεντρώσει πολλά μέσα στο σπίτι, να καταπονείται κάθε μέρα και νύχτα, να φοβάται και να τρέμει για τη φύλαξή τους, να θλίβεται και να αγχώνεται μήπως ζημιωθεί, μήπως τα φάει ο σκόρος, μήπως τα αφαιρέσει κάποιος υπηρέτης και φύγει; Όμως, όσα και αν πω, ο λόγος δεν μπορεί να τα παραστήσει τόσο έντονα, όσο η πείρα των ίδιων των πραγμάτων.

Τι θα πουν οι έμποροι σιτηρών και οι μαυραγορίτες, οι οποίοι παραμονεύουν τις δυσκολίες των καιρών, για να εμπορευθούμε, να εντρυφήσουμε στις ξένες συμφορές και να αποκτήσουμε πλούτο, όχι όπως ο Ιωσήφ τα αγαθά των Αιγυπτίων μέσω μιας ανώτερης θείας οικονομίας· διότι εκείνος γνώριζε και πώς να συγκεντρώνει, αλλά και πώς να διανέμει σωστά το σιτάρι· αλλά ως παράνομοι τα αγαθά των ομοεθνών μας; Αυτοί που λένε: «Πότε θα περάσει ο μήνας για να πουλήσουμε, και τα Σάββατα, για να ανοίξουμε τις αποθήκες;». Αυτοί που με τα διπλά μέτρα και σταθμά διαφθείρουν το δίκαιο, και που γέρνουν το μολύβδινο μέτρο της ανομίας πάνω στον ίδιο τους τον εαυτό.

Εσύ όμως μου έλεγες: «Εύγε, εύγε», και ικανοποιούσες το θέλημα της ψυχής σου και χόρταινες τις ελπίδες σου, τρεφόμενος με αυτό που σου φαινόταν ως σαπίλα. Διότι ποτέ δεν θα γευόσουν κάτι καλό, ούτε κάτι γλυκό και ευχάριστο θα τραβήξει την όρεξή σου· αντίθετα, παραμονεύεις τα σαπισμένα και επιτίθεσαι στα μπαγιάτικα, και ξερνάς τέτοιες φωνές, αντάξιες αυτών των τροφών, ω εσύ που είσαι πιο μιαρός και από τους γύπες και πιο σιχαμερός από τα ποντίκια. Καίτοι θαυμάζω την ατοπία σου ως αληθινά άξια θαυμασμού. Διότι, αν πράττουμε καλά, γιατί κατηγορείς αυτό που πράττουμε; Αν πάλι δεν το θεωρείς καλό, γιατί χαίρεσαι με το κακό; Διότι οπωσδήποτε θα επιλέξεις ένα από τα δύο, ή να είσαι κακός κριτής ή φθονερός παρατηρητής. Με το να κατακρίνεις τα άριστα, αποδεικνύεται ότι δεν είσαι ορθός κριτής· ενώ με το να τρέφεσαι με τα χείριστα, αποδεικνύεσαι πονηρός. Αλλά φόρεσε την ντροπή σαν ρούχο και ντύσου την αισχύνη σαν μανδύα, ώστε να σε στολίσουμε με τα υφασμένα άνωθεν από την Γραφή ενδύματα, και δέξου στο στόμα σου τη μολύβδινη πέτρα, όπως η ανομία στο βιβλίο του Ζαχαρία· ας γίνουν άλαλα τα δόλια χείλη σου.